2910/04

CONSEIL   AVRUPA   DE L’EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   ÇELEBĐ VE DĐĞERLERĐ -TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 2910/04 )   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Eylül 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (22190/04) no’lu davanın nedeni T.C.   vatandaꢀları Mehmet Ali Çelebi, Abdurrahim ꢁen ve Cevdet Sinan Özdemir (baꢀvuranlar)   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 16 Aralık 2003 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel   Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS)   34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu   avukatlarından H. Çekiç tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   DAVANIN KOꢁULLARI   Baꢀvuranlar sırasıyla 1956, 1971 ve 1974 doğumludur.   Baꢀvuranlar, 11 Kasım 1997 tarihinde Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele   ꢁubesi ekibi tarafından yasadıꢀı silahlı bir terör örgütü olan PKK’ya karꢀı düzenlenen   operasyon sırasında yakalanarak gözaltına alınmıꢀlardır.   Sorgulamalar 14 Kasım 1997 tarihine kadar sürmüꢀtür. Gözaltı süresince bir avukat   tarafından temsil edilmeyen baꢀvuranlar, bu terör örgütünün mensubu olduklarını ve aynı   örgüt adına birçok eyleme katıldıklarını itiraf etmiꢀlerdir.   Gözaltı sonrasında Adli Tıp Kurumu Đstanbul ꢁube Müdürlüğünde görevli bir doktor   tarafından ilgili ꢀahıslar üzerinde yapılan tıbbi muayene sonucu düzenlenen raporda darp ve   cebir izine rastlanmadığı, ancak Çelebi ve ꢁen’in ağrılardan ꢀikayetçi oldukları belirtilmiꢀtir.   Aynı gün, yani 14 Kasım 1997 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet   savcılığına sevk edilen baꢀvuranlar kendilerine yöneltilen suçlamaları kabul etmemiꢀlerdir.   Ayrıca, Mehmet Ali Çelebi ve Abdurrahim ꢁen ifadelerini polis baskısı altında zorla   verdiklerini ileri sürmüꢀlerdir.   Yine aynı tarihte, ilgili ꢀahıslar Devlet Güvenlik Mahkemesi nöbetçi hakimi önüne   çıkarılmıꢀlardır. Savcılığa verdikleri ifadeleri doğrulayan baꢀvuranlar, gözaltı sırasında polise   verdikleri ifadeleri değiꢀtirerek kendilerine isnad edilen suçları reddetmiꢀlerdir.   Hakim, « isnad edilen suçun niteliğini », « dosyanın içeriğini » ve «delil durumunu »   dikkate alarak baꢀvuranların tutuklanmalarına karar vermiꢀtir.   Baꢀvuranlar, 19 Kasım 1997 tarihinde DGM’ye bir yazı göndererek gözaltı sırasında   iꢀkence gördüklerinden ꢀikayetçi olmuꢀlardır.   Savcı, 31 Aralık 1997 tarihli iddianamesinde Mehmet Ali Çelebi ve Abdurrahim ꢁen’i   ulusal toprakların bir bölümünün ayrılmasını tahrik eden eylemler gerçekleꢀtirmekle suçlamıꢀ   ve Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesi gereğince mahkûm edilmelerini istemiꢀtir. Savcı,   Cevdet Sinan Özdemir’i ise yasadıꢀı bir örgüte üye olmakla suçlamıꢀ ve Türk Ceza   Kanunu’nun 168. maddesinin 2. fıkrası kapsamında mahkûm edilmesini istemiꢀtir.   Mayıs 1998 tarihli duruꢀmada avukatları tarafından temsil edilen baꢀvuranlar,   haklarındaki tüm suçlamalara itiraz etmiꢀler ve gözaltı sırasında iꢀkenceye maruz kaldıklarını   söylemiꢀlerdir.   Baꢀvuranlar, Devlet Güvenlik Mahkemesinde görülen 21 Ağustos 2001 tarihli duruꢀmada   Terörle Mücadele ꢁubesi’nde maruz kaldıkları olayları anlatmıꢀlardır: kollardan asılma,   falaka, elektroꢀok, basınçlı su uygulaması, testislerin ezilmesi, dayak, tecavüz.   Yine aynı duruꢀmada savcı, baꢀvuranların mahkûm edilmelerini istediği iddianamesini   mahkemeye sunmuꢀtur.   Nisan 2002 tarihli duruꢀmada baꢀvuranlar, avukatları aracılığıyla Devlet Güvenlik   Mahkemesi’nden iꢀkence iddialarıyla ilgili soruꢀturma açılmasını talep etmiꢀlerdir. Bu talep,   gözaltı sonrasında düzenlenen Adli Tıp raporunda ilgili ꢀahısların hiçbir ꢀekilde ꢀiddete maruz   kalmadıkları belirtildiği için hakimler tarafından reddedilmiꢀtir.   Devlet Güvenlik Mahkemesi 21 Kasım 2002 tarihli kararında, isnad edilen suçlardan   dolayı baꢀvuranları suçlu bulmuꢀ ve Mehmet Ali Çelebi ile Abdurrahim ꢁen’i ömür boyu   hapse mahkûm etmiꢀtir. DGM, Cevdet Sinan Özdemir’i ise on iki yıl altı ay hapis cezasına   çarptırmıꢀtır. Mahkeme, karar gerekçesinde, sanıkların gözaltı sırasında suçlarını itiraf   etmelerini, biri davacı olan altı tanığın ifadelerini ve tutuklama, nakil, kimlik belirleme ve   yüzleꢀtirme tutanaklarını dikkate almıꢀtır.   Nisan 2003 tarihinde, baꢀvuranların avukatı 21 Kasım 2002 tarihli mahkeme kararını   temyize götürmüꢀ ve bir duruꢀma yapılmasını talep etmiꢀtir. Avukat, diğer argümanların yanı   sıra özellikle baꢀvuranların gözaltı sırasında baskı altında zorla ifade verdiklerini ve bu   nedenle bu ifadelerin dikkate alınmaması gerektiğini savunmuꢀtur.   Nisan 2003 tarihinde görülen duruꢀma sonrasında Yargıtay, temyiz edilen kararın   baꢀvuranlarla ilgili kısmını onamıꢀtır. Yargıtay kararı 7 Mayıs 2003 tarihinde baꢀvuranlar ve   avukatlarının gıyabında ilan edilmiꢀtir. Yargıtay kararı, 26 Haziran 2003 tarihinde   baꢀvuranların avukatına tebliğ edilmiꢀtir.   HUKUK   Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 6/3 maddesinin c) fıkrasıyla bağlantılı olarak 6/1 maddesine atıfta   bulunmakta ve gözaltındaki ilk sorgulama sırasında avukat bulundurma hakkından   yararlanamamaları nedeniyle savunma haklarının ihlal edildiğini öne sürmektedirler.   Hükümet, ilgili ꢀahısların gözaltı sürelerinin 14 Kasım 1997 tarihinde sona ermesi   dolayısıyla bu ꢀikâyetin altı aylık süre kuralına takıldığını ileri sürmektedir. Hükümet,   baꢀvuranlara yasal olarak uygulanan avukat eriꢀimi kısıtlamasının esasen AĐHS’nin 6.   maddesi tarafından teminat altına alınan adil yargılanma hakkını ihlâl niteliği taꢀımadığını   savunmaktadır. Hükümet, bir yargılamanın adil olup olmadığının belirlenmesi için   yargılamanın bütününün ele alınması gerektiğini ileri sürmektedir. Buradan yola çıkan   Hükümete göre, baꢀvuranların Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde bir avukat tarafından   temsil edildikleri dikkate alındığında, adil yargılanma haklarının ihlâl edilmediği   anlaꢀılmaktadır. Hükümet ayrıca, baꢀvuranların polise verdikleri ifadelerin mahkûmiyetlerinin   yegâne delili olmadığını hatırlatmaktadır.   Baꢀvuranlar, Hükümetin bu tezine karꢀı çıkmakta ve ꢀikâyetlerinde ısrar etmektedirler.   AĐHM, altı ay kuralı ile ilgili olarak yerleꢀik içtihadını hatırlatmakta (Birleꢀik Krallık   aleyhine John Murray davası, 8 ꢁubat 1996, prg. 63, Karar ve hükümlerin derlemesi 1996-I, ve   Türkiye aleyhine Ditaban davası, no 69006/01, prg. 47, 14 Nisan 2009) ve bu içtihat gereğince   bir yargı sürecinin hakkaniyete uygun gerçekleꢀip gerçekleꢀmediğinin dava unsurlarının bütünü   ıꢀığında değerlendirildiğini kaydetmektedir. AĐHM, mevcut davada 28 Nisan 2003 tarihli   Yargıtay kararının baꢀvuranların avukatına 26 Haziran 2003 tarihinde tebliğ edildiğini ve bu   tarihin AĐHS’nin 35/1 maddesi anlamında iç hukuktaki nihai karar tarihi olduğunu   gözlemlemektedir. AĐHM, ilgili ꢀahısların baꢀvurularını 16 Aralık 2003 tarihinde yani nihai   karar tarihinden itibaren altı aylık süre içerisinde yaptıklarını not etmektedir. AĐHM bu   durumda Hükümetin altı ay kuralına iliꢀkin itirazını reddetmektedir.   AĐHM yapılan ꢀikayetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça dayanaktan   yoksun olmadığını ve baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını kaydetmektedir. Bu   itibarla baꢀvurunun kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.   AĐHM, davanın esası hakkında, Türkiye aleyhine Salduz davası ([GC], no 36391/02, prg.   45-63, 27 Kasım 2008) kararına atıfta bulunmakta ve aynı gerekçelerle mevcut davada da   AĐHS’nin 6. maddesinin 3 c) paragrafının 6. maddenin 1. paragrafıyla bağlantılı olarak ihlâl   edildiği sonucuna varmaktadır. AĐHM, Hükümetin bu davada farklı bir sonuca varmaya   yetecek nitelikte inandırıcı hiçbir delil veya argüman sunmadığını kaydetmektedir.   Baꢀvuranlar ayrıca, gözaltı sırasında AĐHS’nin 3. maddesine aykırı nitelik taꢀıyan   uygulamalara maruz kaldıklarını iddia etmektedirler. Öte yandan baꢀvuranlar, AĐHS’nin 13.   maddesiyle bağlantılı olarak 3. ve 6/1 maddelerine atıfta bulunmakta ve yetkili makamları   iddia edilen kötü muameleler hakkında etkili bir soruꢀturma yürütmemekle suçlamaktadırlar.   Son olarak AĐHS’nin 6. maddesinin 1 ve 3 d) paragraflarına atıfta bulunan baꢀvuranlar,   yalnızca gözaltı sırasında baskı altında zorla verdikleri ifadelere dayanarak mahkûm   edildiklerini ve suçluluklarının maddi delillerle desteklenmediğini ileri sürmektedirler.   AĐHM, ꢀikâyetleri baꢀvuranların sunduğu ꢀekliyle incelemiꢀ ve elinde bulunan tüm   unsurları dikkate almıꢀtır. Bu bağlamda AĐHS tarafından teminat altına alınan hak ve   özgürlüklerin ihlâl edildiğini gösteren herhangi bir olgu bulunmadığını gözlemleyen AĐHM,   bu ꢀikâyetlerin açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.   paragrafları uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna varmaktadır.   Geriye AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması hususu kalmaktadır. Baꢀvuran taraf maddi   tazminat olarak Mehmet Ali Çelebi için 25.000 Euro, Abdurrahim ꢁen için 30.000 Euro ve   Cevdet Sinan Özdemir için 15.000 Euro talep etmektedir. Baꢀvuran taraf manevi tazminat   baꢀlığı altında ise Mehmet Ali Çelebi ve Abdurrahim ꢁen’in her biri için 20.000 Euro ve   Cevdet Sinan Özdemir için 10.000 Euro talep etmektedir. Baꢀvuranlar ayrıca AĐHM önünde   yapmıꢀ oldukları yargılama giderleri için Đstanbul Barosu’nun avukatlık ücret tarifesini   dikkate alarak 15.500 Euro talep etmektedirler.   Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi tazminat talebi arasında hiçbir illiyet bağı   kuramamakta ve bu talebi reddetmektedir. AĐHM buna karꢀın, baꢀvuranların her birine   hakkaniyete uygun olarak 1.000 Euro manevi tazminat ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır. Öte   yandan AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀtığında, ilke olarak en   uygun telafi yolunun, baꢀvuranlar için sözkonusu hükmün gerekleri yerine getirilmiꢀ olsaydı   içinde bulunacakları duruma olabildiğince tekabül eden bir durum yaratmak olduğu   kanaatinde olduğunu yinelemektedir (Bkz. sözü edilen Salduz, Teteriny-Rusya no: 11931/03,   Haziran 2005, Jelicic-Bosna Hersek no: 41183/02 ve Mehmet ve Suna Yiğit-Türkiye kararı   no: 52658/99, 17 Temmuz 2007). AĐHM bu ilkenin bu baꢀvuruya uygulanabileceği   görüꢀündedir. Sonuç itibarıyla AĐHM, en uygun telafi yönteminin baꢀvuranların talep etmesi   halinde, AĐHS’nin 6/1 maddesindeki gereklilikleri karꢀılayacak ꢀekilde yeniden   yargılanmaları olacağı kanısındadır (Bkz. mutatis mutandis Gençel-Türkiye kararı no:   53431/99, 23 Ekim 2003).   AĐHM yargılama masrafları ve giderlerine iliꢀkin bu konudaki yerleꢀik içtihadını   hatırlatmakta ve buna göre bir baꢀvuranın gerçekliğini, gerekliliğini kanıtladığı makul   miktarlardaki yargı giderlerini elde edebileceğini vurgulamaktadır. Mevcut baꢀvuruda   baꢀvuranların öne sürmüꢀ oldukları yargılama giderlerini kanıtlayıcı herhangi bir belge   sunmadıklarını saptayan AĐHM, baꢀvuranlara bu yönde bir ödeme yapılmasını gerekli   görmemektedir.   AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına   uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanılmaması kapsamında   yapılan ꢀikayete iliꢀkin kısmının kabuledilebilir, geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;   2. Baꢀvuranların gözaltında avukat yardımından yararlanmamaları nedeniyle AĐHS’nin 6/3 c)   maddesiyle bağlantılı olarak 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   3. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz   kuru üzerinden TL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuranların her   birine 1.000 (bin) Euro manevi tazminat ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 22 Eylül 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   5