29100/03

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   TĐMUR - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no:29100/03)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Haziran 2007   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (29100/03) baꢀvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke   vatandaꢀı Mustafa Timur’un (baꢀvuran) 13 Ağustos 2003 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları   Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne   (Mahkeme) yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran, AĐHM önünde Van Barosu avukatlarından M. Timur tarafından temsil   edilmektedir.   OLAYLAR   DAVANIN UNSURLARI   doğumlu olan baꢀvuran Van’da ikamet etmektedir.   ꢁubat 2003 tarihinde baꢀvuranın evinin önünde yasadıꢀı bir gösteri yapılmıꢀtır. Bu gösteri   esnasında göstericiler güvenlik güçlerine taꢀ atmıꢀlar ve lastik yakmak suretiyle sokakta   barikat kurmuꢀlardır.   Güvenlik güçleri göstericileri dağıtmak amacıyla olaylara müdahale etmiꢀlerdir. Bu sırada   baꢀvuranın yeğeni (‘yeğen’) de sorguya alınmıꢀtır. Baꢀvuranın yeğeni gösteriye katılmak ve   güvenlik güçlerine taꢀ atmakla suçlanmıꢀtır.   Baꢀvuran güvenlik güçlerinden yeğeninin yakalanma nedenlerini öğrenmek istediğinde,   yüzlerini ve giysilerini göremediği kimselerce saldırıya uğramıꢀ ve dövülmüꢀtür.   Baꢀvuran muayene edilmesi için Van Devlet Hastanesi’ne götürülmüꢀtür.   Aynı gün saat 18 sularında düzenlenen tıbbi raporda, baꢀvuranın sırt üst bölgesinin her iki   tarafında 4 x 5 cm. ebatında on adet ekimoz, sağ elinin üzerinde 4 x 4 cm. ebatında bir sıyrık,   göğüs kafesinin sağ tarafında 5 x 3 cm. çapında bir ekimoz ve sağ ve sol bacaklarda 3 x 3 cm.   ebatında birer adet ekimoz tespit edildiği belirtilmiꢀtir. Bu yaraların baꢀvuranın hayatını   tehlikeye sokmadığı belirtilerek kendisine iki gün iꢀ göremezlik raporu verilmiꢀtir.   Baꢀvuran olayın meydana geldiği gün görevli polisler hakkında 26 ꢁubat 2003 tarihinde   resmen ꢀikayette bulunmuꢀtur.   Baꢀvuranın yeğeni hakkında yakalama tutanağı düzenleyen polisler hakkında cezai iꢀlem   baꢀlatılmıꢀtır.   Polisler 21 Nisan 2003 tarihinde Cumhuriyet Savcısı’na ifade vermiꢀlerdir. Polisler olay günü   üniformalı olduklarını ve görevleri gereği göstercileri dağıtmak için müdahalede   bulunduklarını beyan etmiꢀlerdir. Ek olarak, baꢀvuranın yaralanmasına göstericiler tarafından   atılan taꢀların neden olmuꢀ olabileceğini ifade etmiꢀlerdir.   Cumhuriyet Savcılığı 25 Nisan 2003 tarihinde konuyla ilgili olarak takipsizlik kararı   vermiꢀtir. Savcılık, aleyhinde yapılan ceza yargılaması ve soruꢀturma çerçevesinde ifade   veren yeğeninin, amcasının söz konusu polisler tarafından dövüldüğü iddiasında   bulunmadığını göz önünde tutarak müꢀtekinin iddialarının kanıtlanamadığını   değerlendirmiꢀtir.   Baꢀvuranın avukatı 21 mayıs 2003 tarihinde, yetkili Ağır Ceza Mahkemesi baꢀkanı nezdinde   takipsizlik kararına iliꢀkin olarak itirazda bulunmuꢀtur.   Erciꢀ Ağır Ceza Mahkemesi baꢀkanı 11 Haziran 2003 tarihli kesin kararında baꢀvuranın   avukatı tarafından yapılan itirazı reddetmiꢀtir. Mahkeme baꢀkanı bu iddiaları haklı kılacak bir   delil bulunmadığı kanaatine varmıꢀtır. Bu hususta, ꢀikayet dilekçesinde isimleri yer almayan   tanıkların dinlenmesine gerek olmadığını gözlemlemiꢀtir.   HUKUK AÇISINDAN   I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE DAĐR   AĐHS’nin 35/1 maddesine atıfta bulunan Hükümet, ilk olarak altı ay kuralına uyulmadığı   itirazında bulunmaktadır. Hükümet ayrıca, iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle   kabuledilemezlik itirazında bulunmaktadır. Bu hususta Hükümet, ceza yargılamasının   sonucuna rağmen baꢀvuranın, Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca bir tazminat davası açmak   suretiyle ya da Anayasa’nın 125. maddesinde öngörülen idari yargı önünde baꢀvuru yolunu   kullanarak zararını tazmin ettirmesinin mümkün olduğunu savunmaktadır.   Baꢀvuran Hükümet’in argümanlarına itiraz etmektedir.   Altı ay süresine riayet edilmediği yönünde yapılan itiraza iliꢀkin olarak AĐHM öncelikle, iç   hukuktaki son kesin kararın 11 Haziran 2003 tarihinde Erciꢀ Ağır Ceza Mahkemesi tarafından   verilen karar olduğunu tespit etmektedir. Müteakiben AĐHM, baꢀvurunun 13 Ağutos 2003   tarihinde dolayısıyla altı ay süresi içinde yapıldığını gözlemlemektedir. Bu itibarla   Hükümet’in itirazı kabul edilmeyecektir.   Đç hukuk yollarının tüketilmediği yönünde yapılan itiraza iliꢀkin olarak ise AĐHM, devletin ya   da kamu görevlilerinin sorumlu tutulması muhtemel suç eylemleri karꢀısında Türk   Hukuku’nun idari, medeni ve cezai baꢀvuru yollarını öngördüğünü kaydetmektedir.   AĐHM evvela AĐHS’nin 35/1 maddesinin, eriꢀilebilir, uygun ve suçlanan ihlalle iliꢀkili   baꢀvuru yollarının tüketilmesini ꢀart koꢀtuğuna dikkat çekmektedir (bkz., mutatis mutandis,   Manoussakis ve diğerleri – Yunanistan, 26 Eylül 1996, § 33).   22. Đç hukuk yollarının tüketilmediği iddiasına iliꢀkin olarak AĐHM, bizzat Devletin ya da   Devlet görevlilerinin sorumlu tutulabileceği yasaya aykırı ya da suç teꢀkil eden eylemlere   karsı Türk Hukuku’nda idari, hukuki ve cezai baꢀvuru yollarının mevcut olduğunu   kaydetmektedir.   23. AĐHM ilk olarak AĐHS’nin 35/1 maddesinin, ihlal iddialarıyla iliꢀkili, eriꢀilebilir ve uygun   iç hukuk yollarının tüketilmesini öngördüğüne dikkat çekmektedir (bkz., mutatis mutandis,   Manoussakis ve diğerleri – Yunanistan, 26 Eylül 1996, § 33). Bu hususta AĐHM, 3. maddede   AĐHM bu çerçevede, devletin basit bir tazminat ödemesi ile Sözleꢀme’nin 3. maddesi ile   getirilen yükümlülükleri yerine getirmiꢀ sayılmayacağı yönündeki yerleꢀik içtihadını   hatırlatmaktadır (bkz., diğerleri arasında, Kaya – Türkiye, 19 ꢁubat 1998 tarihli karar, § 105,   ve McKerr – Birleꢀik Krallık, no: 28883/95, § 121). Esasen güvenlik güçleri tarafından   yapılan uygulamalardan kaynaklanan ꢀikayetlerle ilgili olarak uygun baꢀvuru yolu cezai   baꢀvurudur (bkz., sözgelimi, Parlak, Aktürk ve Yay – Türkiye , no: 24942/94, 24943/94,   25125/94, 9 Ocak 2001).   AĐHM, cezai baꢀvuru yolunun kullanıldığını ve 25 Nisan 2003 tarihinde takipsizlik kararıyla   neticelenerek bu kararın Ağır Ceza Mahkemesi baꢀkanı tarafından onandığını kaydetmektedir.   Bu itibarla baꢀvuranın yukarıda ifade olunan tazmin yollarına baꢀvurma zorunluluğu   bulunmamaktaydı. Bu nedenle Hükümetin itirazı kabul edilmeyecektir.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.   II. AĐHS’NIN 3. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran güvenlik güçleri tarafından dövüldüğünü iddia etmektedir. Baꢀvuran ayrıca maruz   kaldığı darp ve yaralara iliꢀkin olarak etkili hiçbir soruꢀturma yapılmadığından yakınmaktadır.   Baꢀvuran bu hususta AĐHS’nin 3. ve 13. maddelerine atıfta bulunmaktadır.   A. Polis tarafından kötü muamelede bulunulduğu iddiası hakkında   ꢁikâyetin yerindeliğine iliꢀkin olarak Hükümet, baꢀvuranın ꢀikâyette bulunmasını müteakiben   savcının haklarında suçlamada bulunulan polislerin ifadesine baꢀvurduğuna dikkat   çekmektedir. Sözkonusu polisler ꢀikâyet konusu olaylara karıꢀtıkları iddiasını reddetmiꢀlerdir.   Hükümet ayrıca, sözkonusu olaylara iliꢀkin olarak baꢀvuranla yeğeninin ifadeleri arasında   çeliꢀki bulunduğuna dikkat çekmektedir. Hükümet ayrıca AĐHM’den baꢀvuranın ꢀikâyetlerini   dayanaktan yoksun oldukları gerekçesiyle reddetmesini talep etmektedir.   AĐHS’nin 3. maddesine aykırı uygulamalara iliꢀkin iddiaların uygun delil unsurlarıyla   desteklenmesi gerektiği düꢀüncesinden (Dikme – Türkiye, no: 20869/92, § 73) hareket eden   AĐHM, ꢀiddet mağduru olduğu yönündeki iddiasını doğrulaması bakımından baꢀvuran   tarafından sunulan tıbbi raporun baꢀlı baꢀına sağlam ve yeterli bir temel temin ettiğini   gözlemlemektedir. Zaten bu nokta taraflar arasında bir ihtilafa yol açmamıꢀtır. Buna mukabil   taraflar sözkonusu ꢀiddeti uygulayan ꢀahısların kimliği hakkında anlaꢀmazlık içindedirler.   AĐHM, 11 ꢁubat 2003 tarihli tıbbi raporda tespit edilen ekimozların, baꢀvuranın yaralarına   iddia edildiği gibi polis tarafından sebebiyet verilmiꢀse, AĐHS’nin 3. maddesinin alanına   girmesi bakımından yeterince ciddi olduğu kanaatine varmaya imkân tanıdığını derhal tespit   etmektedir (A. – Birleꢀik Krallık, § 21). Bundan sonra Savunmacı Devletin AĐHS’nin 3.   maddesi   bakımından   sözkonusu   yaralardan   sorumlu   olduğuna   hükmedilip   hükmedilemeyeceği hususunu incelemek gerekecektir.   AĐHM lezyonların niteliğinin haricinde yaraların nedeni hakkında da tıbbi raporda bilgi   verilmediğini gözlemlemektedir. Baꢀvuranın temsilcisine göre bu yaralara polisin darbeleri   yol açmıꢀtır. Oysa olayın ertesi günü alınan ifadesinde baꢀvuran kendisine saldırıda bulunan   ꢀahısların yüzlerini ya da giysilerini göremediğini belirtmiꢀtir.   AĐHM ayrıca, olaydan sorumlu oldukları iddia edilen polisler hakkında yapılan usul iꢀlemi   çerçevesinde ifadesine baꢀvurulan ve amcasının dövülmesiyle ilgili olayları aydınlatması   muhtemel tek tanık olan baꢀvuranın yeğeninin ne konuyla ilgili soruꢀturma sırasında ne de   aleyhinde yapılan ceza yargılaması çerçevesinde verdiği ifadelerde amcasına saldırıda   bulunulduğu yönünde herhangi bir beyanda bulunmadığını not eder.   Bu unsurları göz önünde bulunduran AĐHM kendisine sunulan delillerden hareketle   baꢀvuranın maruz kaldığı yaraların müsebbibinin baꢀvuranın iddia ettiği gibi polis olduğunu   kanıtlamanın imkânsız olduğuna hükmetmektedir.   Bu nedenle AĐHS’nin 3. maddesi özü bakımından ihlal edilmemiꢀtir.   B. Soruꢀturmaların uygunluğu hakkında   1) Uygulanabilir hüküm   AĐHM, baꢀvuranın kötü muamele iddiaları konusunda yürütülen soruꢀturmanın   etkisizliğinden yakınmak için 3. ve 13. maddelere atıfta bulunduğunu kaydetmektedir. AĐHM   bazı davalarda bu tur ꢀikayetleri AĐHS’nin 3. maddesi bakımından incelediğini   gözlemlemektedir (bkz., örnek olarak, Assenov ve diğerleri – Bulgaristan, 28 Ekim 1998).   Bununla birlikte, ancak yetkili makamların ilgili dönemde müꢀtekiler tarafından dile getirilen   ꢀikâyetlere iliꢀkin etkili bir biçimde harekete geçmemeleri nedeniyle 3. maddeyle yasaklanmıꢀ   kötü muamelelerin yapılıp yapılmadığı noktasında AĐHM bir sonuca varamadığında,   AĐHS’nin 3. maddesinin usulüne atıfta bulunulmuꢀtur. Mevcut davada bu türden bir durum   sözkonusu olduğundan bu ꢀikâyeti 3. madde açısından incelemek yerinde olacaktır.   2) Esasa dair   AĐHM, 13. maddeyle birlikte ya da tek baꢀına ele alındığında AĐHS’nin 3. maddesinin usul   yükümlülüklerin kapsam ve konusunun ulusal makamları, kamu görevlilerine atfedilebilecek   eylem ya da ihmallere iliꢀkin olay ve sorumlulukları tespit etmeye icbar ettiğini   hatırlatmaktadır (bkz., sözgelimi, Assenov, adıgeçen, § 102, ve Z ve diğerleri – Birleꢀik   Krallık, no: 29392/95, §109). Oysa AĐHM daha evvel Ay – Türkiye (no: 30951/96, § 59, 22   Mart 2005) kararında belirttiği üzere bu türden bir sorumluluk ilke olarak yalnızca devletin   bilgisi dâhilinde gerçeklesen kötü muamele olaylarıyla sınırlı tutulamaz.   Bilhassa olayın ertesi günü düzenlenen tıbbi raporu göz önünde bulunduran AĐHM,   baꢀvuranın vücudunda ciddi lezyonlar oluꢀmasına yol açan kötü muamelelerin mağduru   olduğunu tespit etmektedir. Bu itibarla AĐHM ulusal makamların AĐHS’nin 3. maddesinin   usulü yönünden doğan yükümlülüklerini etkili bir biçimde yerine getirip getirmediği   hususunu araꢀtırmalıdır.   AĐHM yetkili makamların ancak baꢀvuranın 26 ꢁubat 2003 tarihinde ꢀikâyette bulunmasının   ardından bir ceza soruꢀturması açtığını ve baꢀvuranın yeğeninin yakalanması iꢀlemini   gerçekleꢀtiren polislerin ifadesine baꢀvurduğunu tespit etmektedir. Bu arada AĐHM   Cumhuriyet Savcısının olayın unsurlarını araꢀtırmadan bu denli kısa surede delil yetersizliği   hükmüne varmasını esefle karꢀılamaktadır. Savcı, baꢀvuranın iddialarını kesin bir dille   yalanlayan polislerin ifadelerini almakla ve baꢀvuranın yeğeninin hakkında yapılan ceza   yargılaması çerçevesinde verdiği ifadelerini inter alia esas almakla yetinmiꢀtir. AĐHM’ye   göre baꢀvuranın yeğeni yakalanmasının ardından meydana gelen olaylara iliꢀkin olarak   doğrudan sorgulanmıꢀ olsaydı önemli bilgiler verebilirdi. Bu eksiklik soruꢀturmanın   etkinliğine önemli ölçüde gölge düꢀürmüꢀtür.   Öte yandan yetkili makamlar, polislerin ifadelerine göre olay baꢀvuranın evinin önünde   meydana gelmiꢀ olmasına rağmen hiçbir zaman görgü tanıklarını bulmaya çalıꢀmamıꢀlardır.   Oysa olay yerinde birçok kiꢀinin bulunması muhtemeldi.   Yukarıda ifade olunan hususları göz önünde bulunduran AĐHM, yürütülen soruꢀturmanın   AĐHS’nin 3. maddesi bakımından derin ve etkili niteliğe sahip olmadığı kanaatine   varmaktadır. Bu nedenle AĐHS’nin bu hükmü usulü bakımından ihlal edilmiꢀtir. Ayrıca   AĐHM yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı bu ꢀikâyetin AĐHS’nin 13. maddesi açısından   incelenmesine gerek olmadığı kanaatindedir.   III. AĐHS’ NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran, evinin önünde gerçekleꢀen yasadıꢀı bir gösteri yüzünden kötü muameleye maruz   kalması sebebiyle güvenlik hakkının ihlal edildiği iddiasında bulunmaktadır. Bu hususta   baꢀvuran AĐHS’nin 5. maddesine atıfta bulunmaktadır.   AĐHM bu ꢀikâyetin AĐHS’nin 3. maddesi çerçevesinde daha evvel incelenen olaylara   dayandığını gözlemlemektedir. Bu nedenle AĐHS’nin 3. maddesi yönünden vardığı sonucu   göz önünde bulunduran AĐHM sözkonusu ꢀikâyeti ayrıca 5. madde açısından incelemeye   gerek olmadığı kanaatine varmaktadır.   IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Baꢀvuran uğradığı maddi ve manevi zararın tazmini için 150.000 Euro talep etmektedir.   Hükümet bu meblağa itiraz etmektedir.   AĐHM talep edilen maddi tazminat ile yapılan ihlal tespiti arasında bir illiyet bağı   görmediğinden bu talebi reddetmektedir. Buna karꢀın AĐHM hakkaniyete uygun olarak   baꢀvurana 2.000 Euro manevi tazminat ödenmesinin yerinde olacağını değerlendirmektedir.   B. Masraf ve harcamalar   Baꢀvuran yaptığı masraf ve harcamaların iadesi hususunu AĐHS’nin takdirine bırakmaktadır.   Hükümet bu talebe itiraz etmektedir.   AĐHM’nin içtihadı uyarınca bir baꢀvuran masraf ve harcamaların iadesini ancak bu masraf ve   harcamaların gerçekliği, zorunluluğu ve oranlarının makul olduğu kanıtlanması halinde elde   edebilir. Mevcut davada elindeki unsurları ve yukarıda ifade edilen ölçütleri göz önünde   bulunduran AĐHM baꢀvurana tüm masraf ve harcamaları için 500 Euro ödenmesinin makul   olacağı kanaatine varmaktadır.   C. Gecikme faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç   puanlık bir artıꢀın eklenmesinin uygun olacağına hükmeder.   BU GEREKCELERE DAYALI OLARAK AĐHM, OYBIRLIGIYLE,   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 3. maddesinin özü bakımından ihlal edilmediğine;   3. AĐHS’nin 3. maddesinin usul bakımından ihlal edildiğine;   4. AĐHS’nin 5. ve 13. maddeleri yönünden yapılan ꢀikayetleri ayrıca incelemeye   gerek olmadığına;   5. a) AĐHS’nin 44/2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet   tarafından, baꢀvurana manevi tazminat olarak 2.000 Euro (iki bin Euro) ve masraf ve   harcamalar için miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak 500 Euro (beꢀ   yüz Euro) ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   6. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca hazırlanmıꢀ olup, iç tüzüğün 77/2 ve 77/3. maddelerine uygun olarak 26   Haziran 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   7