29848/02

CONSEIL   DE L’EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   ÜÇÜNCÜ DAİRE   Erdal TAŞ -TÜRKİYE DAVASI ( no5)   (Başvuru no:29848/02)   KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRAZBURG   Eylül 2007   İşbu karar AİHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (29848/02) başvuru no’lu davanın nedeni bu   ülke vatandaşı olan Erdal Taş’ın (başvuran), 26 Haziran 2002 tarihinde Avrupa İnsan Hakları   Mahkemesi’ne (AİHM) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (“Sözleşme”) İnsan Hakları ve   Temel Özgürlükleri güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.   Başvuran, AİHM önünde İstanbul Barosu avukatlarından İ. Bilmez ve O. Yıldız   tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN UNSURLARI   Başvuran, 1974 yılı doğumludur ve Fribourg’da (İsviçre’) ikamet etmektedir.   Olayların meydana geldiği dönemde başvuran “2000’de Yeni Gündem” isimli günlük   gazetede sorumlu yazı işleri müdürüydü.   2000’de Yeni Gündem isimli gazete, “PKK’den şiddete son çağrısı” başlıklı bir makale   yayımlanmıştır.   İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı, 26 Şubat 2001 tarihinde,   sorumlu yazı işleri müdürü sıfatıyla başvuranı, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 6/2.   ve 6/4. maddesi uyarınca terör örgütünün açıklamalarını yayımlamakla suçlamıştır.   Devlet Güvenlik Mahkemesi, 24 Ağustos 2001 tarihinde, başvuranı üzerine atılı   olaylardan suçlu bulmuş ve 712.912.500 TL (yaklaşık 530 Euro) para cezasına çarptırmıştır.   Cumhuriyet Başsavcısı’nın başvurana bildirilmeyen görüşü ışığında Yargıtay, 11   Şubat 2002 tarihinde, ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.   Belirtilmeyen bir tarihte, başvuran İsviçre’ye yerleşmiş ve sözkonusu günlük gazete   faaliyetlerine son vermiştir. Başvuran, para cezasını ödememiştir.   HUKUK AÇISINDAN   I. AİHS’NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   Başvuran, cezai mahkumiyetinin, ifade özgürlüğü hakkını ihlal ettiğini ileri   sürmektedir. Başvuran, bu bağlamda AİHS’nin 10. maddesine atıfta bulunmaktadır.   Hükümete göre, sözkonusu makalenin terör örgütü PKK’nın propagandasını yapması   nedeniyle, dava konusu müdahale, AİHS’nin 10/2. maddesi bakımından haklı görülmektedir.   AİHM, dava konusu mahkumiyet kararının, AİHS’nin 10/1. maddesinin güvence   altına aldığı başvuranın ifade özgürlüğü hakkına müdahale oluşturmasının taraflar arasında   ihtilafa neden olmadığını kaydetmektedir. Üstelik müdahalenin kanun tarafından   öngörüldüğüne ve AİHS’nin 10/2. maddesi uyarınca ulusal güvenlik, kamu düzenin   korunması ve toprak bütünlüğü gibi yasal amaç güttüğüne itiraz edilmemektedir. (Bkz.   Yağmurdereli-Türkiye, başvuru no: 29590/96, 4 Haziran 2002) Uyuşmazlık sözkonusu   tedbirin “demokratik bir toplumda gerekli” olup olmadığını sorusuna dayanmaktadır.   AİHM, bu bağlamda demokratik bir toplumda basının başlıca rolünü hatırlatmaktadır   (Bkz. 27 Mart 1996 tarihli Goodwin –Birleşik Krallık kararı, Bladet Tromsø ve Stensaas-   Norveç, başvuru no: 21980/93). Basın, görev ve sorumlulukları çerçevesinde, kamu yararına   ilişkin tüm sorunlar hakkında bilgi ve fikirler sunmakla yükümlüdür. Bununla birlikte, basının   terör tehdidi, milli güvenlik, toprak bütünlüğü gibi devletin yaşamsal çıkarları sözkonusu   olduğunda veya kamu düzeninin korunması veya suçun engellenmesi için birtakım sınırları   aşmaması gerekmektedir (Sürek ve Özdemir – Türkiye, başvuru no: 23927/94 ve 24277/94, 8   Temmuz 1999).   Bu özgürlüğe getirilen kısıtlamayı haklı çıkaracak zorunlu bir sosyal ihtiyacın olup   olmadığını değerlendirme görevi öncellikle ulusal makamlara aittir. Ulusal makamlar bu   görevi yerine getirirken geniş bir takdir hakkına sahiptir. Dava konusu sözler bir birey, bir   kamu görevlisi veya bir nüfusun bir kesimine karşı bir şiddet teşvik ettiği durumlarda Devlet   otoriteleri, ifade özgürlüğüne ilişkin müdahale gereğinin incelenmesinde daha geniş bir takdir   payına sahiptir ( Sürek-Türkiye ( no1), 26682/95).   Denetimini yaparken, AİHM’nin ulusal mahkemelerin yerini alma gibi bir görevi   yoktur. Ancak AİHM, ulusal mahkemelerin kendi takdir yetkileri gereğince verdikleri   kararları, AİHS’nin 10. maddesi açısından inceleyip uygunluğunu tespit etmektedir. Bunun   için AİHM, dava konusu müdahaleyi, davanın tümü ışığında (Bkz. diğerleri arasında, 8   Temmuz 1986 tarihli Lingens ve Avusturya kararı) özellikle suç unsuru yazıda kullanılan   ifadeler bakımından, yayımlandığı bağlam açısından ve terörle mücadeleye bağlı zorlukları   dikkate alarak değerlendirmelidir (Bkz. İbrahim Aksoy- Türkiye, başvuru numaraları:   28635/95, 30171/96 ve 34535/97, 10 Ekim 2000).   Mevcut davada, başvuran, bir terör örgütünün açıklamalarını yayımlamaktan dolayı   mahkum edilmiştir. Sözkonusu makalede, PKK, Orta Doğu’da İsrail tarafından yürütülen   politikayı ve örgütün eski lideri Abdullah Öcalan’ın yakalanmasının ardından düzenlenen   protesto gösterileri sırasında göstericilerin ölümünü eleştirmektedir. PKK, böyle şiddet   politikalarının PKK yönetimdeki Kürt halkı gibi halkların “haklı tepkisi” ile   karşılaşacaklarının altını çizmektedirler.   AİHM, sözkonusu makalede kullanılan terimlere özellikle dikkat etmektedir.   Söylendikleri ortamdan bağımsız olarak ele alındıklarında bazı ifadeler barışa çağrı ve   provokasyonlara karşı dikkatli olmaya davet olarak düşünülebilinir. Bununla birlikte,   aşağıdaki ifadelerin kullanılması ile açıkça bir şiddette başvuruyu meşrulaştırma amacı   olduğunu göstermektedir.   “Şiddet politikasında ısrar edenler, karşılarında halkların haklı tepkilerini bulacaklarını   unutmamak zorundadır. Bu gerçek herkes için olduğu gibi PKK öncülüğünde demokrasi,   özgürlük ve eşitlik mücadelesi veren Kürt halkı için de geçerlidir.”   AİHM için, PKK gibi yasadışı bir örgüte ait böyle söylemler, en azından, ölümcül   şiddetin bir savunması olarak değerlendirilmektedir. AİHM’nin gözünde, bu açıklamalar   açıklamayı yapanın kişiliğinden bağımsız olarak değerlendirilemez. Bu durum, ihtilaflı   müdahaleyi haklı göstermeye yetmekle birlikte, aktarılan ifadelerin silahlı bir örgüte ait   olması ayrı bir vahamet taşımaktadır. Sözkonusu açıklamalar böylece okuyucu için ayrı bir   önem taşımakta ve yalnızca silahlı eylemi meşrulaştırmak değil aynı zamanda gerekli   görülebileceği durumlarda, böyle bir eyleme teşvik etme eğilimindedirler. Dolayısıyla   okuyucu, şiddete başvurmanın kendini savunmak için geçerli ve haklı bir tedbir olduğu   izlenimine kapılmaktadır. Güvenlik güçleri ve PKK mensupları arasında yaklaşık 1985   yılından beri yaşanan büyük sıkıntıları da not etmek uygun olacaktır. Güvenlik güçleri ve   PKK mensupları arasındaki bu sıkıntılar çok sayıda insan kaybına ve Güneydoğu Anadolu   Bölgesi’nin büyük bir kısmına bugün kaldırılmış olan olağanüstü halin ilan edilmesine neden   olmuştur. Oysa AİHM, bölgede hüküm süren güvenlik durumunu ağırlaştıracak olası söz ve   eylemler hususunda yetkililerin kaygılarının farkındadır. Böyle bir bağlamda, makalenin   şiddeti destekler nitelikte olduğunun tespit edilmesi gerekmektedir.   Ayrıca, AİHM, sunmak ve incelemek için gazetecilik bağlamında hiçbir yorum   yapılmaksızın açıklamaların olduğu gibi yayımlanmasının, şiddet kullanımına, silahlı direnişe   veya başkaldırıya teşvik edebileceğini düşünmektedir. AİHM’ye göre bu durum dikkate   alınacak temel unsurdur (Halis Doğan-Türkiye ( n0 3), başvuru no: 4119/02, 10 Ekim 2006).   Ayrıca, başvuranın, suç unsuru makalede ifade edilen açıklamalara kişisel olarak bağlı   olmadığı doğru olsa da, başvuran bu açıklamaların sahibine fırsat tanımış ve bu açıklamaları   yayımlamıştır. Böylece başvuran, görüşlerini kamuoyuna duyuran kişilerin “görev ve   sorumluluklarını” dolaylı olarak paylaşmaktadır (Bkz. mutatis, mutandis, Öztürk-Türkiye,   başvuru no: 22479/93). Haber verme hakkının, şiddete teşvik eden söylemlerin veya terörist   grupların açıklamalarının (Kaya-Türkiye, başvuru no: 6250/02, 22 Mart 2007)   yayımlanmasında kullanılması mümkün olamayacağından, gazetenin yazı işleri müdürü olan   başvuran, makalenin içeriğine ilişkin her türlü sorumluluktan muaf tutulamaz (Sürek-Türkiye   (no 3), başvuru no: 24735/94, 8 Temmuz 1999).   Son olarak, ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin orantılılığının belirlenmesinde   verilen cezanın niteliği ve ağırlığı da dikkate alınacak unsurlardır. Mevcut davada başvuran   para cezasına çarptırılmıştır. Bu bağlamda, AİHM, açıklamaların şiddet, direniş ve   başkaldırıya teşvik oluşturduğunda, caydırıcı cezaların iç hukukta yer almasının gerekli   olabileceğini hatırlatmaktadır.   Böylece, AİHM, ulusal yetkililerin benzer durumda sahip olduğu takdir payını dikkate   alarak, başvuranın mahkumiyetinin yasal amaçlarla orantısız olduğunun düşünülemeyeceğine   kanaat getirmektedir. Sözkonusu şikayetin, açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve AİHS’nin   35/ 3 ve 35/ 4. maddelerinin uygulanmasının reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.   II. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   Başvuran, Yargıtay Başsavcısı’nın kendisine bildirilmeyen görüşüne cevap   veremediğinden şikayetçi olmaktadır. Bu bağlamda başvuran AİHS’nin 6. maddesine atıfta   bulunmaktadır.   A. Kabuledilebilirlik Hakkında   AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca, başvuruda başka açılardan bakıldığında da   kabuledilemezlik unsuru olmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir   niteliktedir.   B. Esas Hakkında   AİHM, başvuranın sunduğu şikayete benzer bir şikayeti daha önce incelediğini ve   Cumhuriyet Başsavcısı’nın gözlemlerinin niteliği ve yargılanan kişinin yazılı olarak bunlara   cevap verme olanağının bulunmamasını göz önüne alarak, Cumhuriyet Başsavcısı’nın   görüşünün tebliğ edilmemesinden dolayı AİHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna   ulaştığını hatırlatmaktadır (Bkz. Göç-Türkiye, başvuru no: 36590/97).   AİHM, mevcut davayı incelemiştir. AİHM, Hükümet’in mevcut durumda farklı bir   sonuca ulaştıracak ikna edici ne bir olay ne de bir argüman sunduğunu düşünmektedir.   Bu durumda AİHM, AİHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaşmaktadır.   III. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ   İDDİASI HAKKINDA   Başvuran, gazetenin geçici olarak kapatılması tedbirinin, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1.   maddesini ihlal ettiği kanaatindedir.   AİHS’nin 10. maddesine ilişkin tespiti göz önüne alarak, AİHM, bu şikayetin açıkça   dayanaktan yoksun olduğu ve AİHS’nin 35/3. ve 35/4. maddeleri uyarınca reddedilmesi   gerektiği kanaatindedir.   IV. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Başvuran, maruz kaldığı maddi zararın 10.000 Euro değerinde olduğunu iddia   etmektedir. Başvuran, çok sayıdaki mahkumiyetin ardından, gazetenin faaliyetlerine   tamamen son vermek zorunda kaldığını ve kendisinin, çarptırıldığı para cezasını ödeyecek   güçte olmadığından Türkiye’yi terk etmek ve yurtdışına yerleşmek zorunda bırakıldığını   belirtmektedir. Başvuran ayrıca manevi tazminat olarak 10.000 Euro talep etmektedir.   Hükümet, bu iddialara karşı çıkmaktadır.   AİHM, tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi tazminat arasında nedensel bir bağ   görememektedir. Böylece AİHM, bu talebi reddetmektedir.   Ayrıca, ihlal tespitinin kendisinin manevi tazminat için yeterli adil tazmin oluşturduğu   kanaatindedir.   B. Masraf ve Harcamalar   Başvuran, AİHM önünde yapmış olduğu masraf ve harcamalar için 2.500 Euro talep   etmektedir. Başvuran, bu hususta herhangi bir belge sunmamaktadır.   Hükümet, bu iddialara karşı çıkmaktadır.   AİHM içtihadına göre, bir başvuran masraf ve harcamaların geri ödemesini ancak   gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda oldukları ortaya konulduğu sürece elde edebilir.   Mevcut davada başvuran, avukatların gerçekleştirdiği işe ilişkin ödeme makbuzlarını   sunmadığından ve sözünü ettiği harcamalarını ispatlamadığından iddialarını   belgelendirmemiştir. AİHM, yine de başvuranın başvurusunu sunmak için kesinlikle masraf   ve harcamalarda bulunduğu kanısındadır ve bu nedenle masraf ve harcamalar ilişkin olarak en   fazla 500 Euro ödenmesinin uygun olacağına kanaat getirmektedir. Dolayısıyla, AİHM, bu   miktarı AİHM önündeki dava için ödemektedir.   C. Gecikme Faizi   AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına üç puanlık bir artışın eklenmesinin uygun olacağına hükmeder.   BU GEREKÇELERLE, AİHM,   1. Başvurunun AİHS’nin 6/1. maddesi kapsamındaki şikayetine ilişkin kısmının   kabuledilebilir, başvurunun geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;   2. AİHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. İhlal tespitinin kendisinin başvuranın maruz kaldığı manevi zarar için yeterli adil   tazmin oluşturduğuna;   4. a) AİHS’nin 44/2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay   içinde ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, miktara   yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet’in   başvurana, masraf ve harcamalar için 500 Euro ( beş yüz Euro) ödemesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa   Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit   oranda eşit oranda basit faizin uygulanmasına;   5. Adil tazmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;   KARAR VERMİŞTİR.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM iç tüzüğünün 77/2. ve 77/3.   maddelerine uygun olarak 20 Eylül 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.   6