29869/13

© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.ms.gov.pl [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice] - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Ministerstwo Sprawiedliwości, www.ms.gov.pl [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości] - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC   EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA   SEKCJA CZWARTA       SPRAWA KARWOWSKI PRZECIWKO POLSCE   (Skarga nr 29869/13)       WYROK     STRASBOURG   19 kwietnia 2016   OSTATECZNY 21/07/2016   Ten wyrok uprawomocnił się na warunkach określonych w Artykule 44 § 2 Konwencji. Może podlegać korekcie wydawniczej.     W sprawie Karwowski przeciwko Polsce, Europejski Trybunał Praw Człowieka (Sekcja Czwarta), zasiadając jako Izba w składzie:  András Sajó, Przewodniczący,  Vincent A. De Gaetano,  Boštjan M. Zupančič,  Nona Tsotsoria,  Krzysztof Wojtyczek,  Egidijus Kūris,  Gabriele Kucsko-Stadlmayer, sędziowie, oraz Marialena Tsirli, Kanclerz Sekcji, Obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 marca 2016 roku, Wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu: POSTĘPOWANIE 1.  Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 29869/13) przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej wniesionej do Trybunału na podstawie Artykułu 34 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności („Konwencja”) przez obywatela Polski, Pana Dariusza Karwowskiego (“skarżący”), w dniu 19 marca 2013 roku. 2.  Rząd polski („Rząd”) był reprezentowany przez pełnomocnika, Panią J. Chrzanowską, z Ministerstwa Spraw Zagranicznych. 3.  Skarżący zarzucał w szczególności, że nałożenie na niego reżimu "więzień niebezpieczny" i jego długotrwałe stosowanie skutkowało nieludzkim i poniżającym traktowaniem z naruszeniem Artykułu 3 Konwencji. 4.  W dniu 7 lipca 2014 roku skarga w zakresie dotyczącym Artykułu 3 Konwencji została zakomunikowana Rządowi, a w pozostałym zakresie została uznana za niedopuszczalną zgodnie z Regułą 54 § 3 Regulaminu Trybunału. STAN FAKTYCZNY I.  OKOLICZNOŚCI SPRAWY 5.  Skarżący urodził się w 1971 roku i obecnie przebywa w jednostce penitencjarnej w Warszawie. A.  Postępowanie karne przeciwko skarżącemu 6.  W dniu 17 stycznia 2006 roku skarżący został zatrzymany i tymczasowo aresztowany. Był podejrzany o zabójstwo dwóch osób oraz o podżeganie do zabójstwa innej osoby, która zamierzała zeznawać przeciwko niemu w odrębnym postępowaniu. 7.  Następnie został skazany kilkakrotnie za różne przestępstwa. W szczególności, w dniu 27 lutego 2013 roku, Sąd Okręgowy w Warszawie skazał go o morderstwo. B.  Nadanie statusu „więźnia niebezpiecznego” 8.  W dniu 19 stycznia 2006 roku Komisja Penitencjarna Aresztu Śledczego w Warszawie ( "Komisja") zaklasyfikowała skarżącego jako „więźnia niebezpiecznego”. W decyzji stwierdzono, co następuje: “Komisja postanawia, że ​​[skarżący] ma być umieszczony w wyznaczonym oddziale lub w celi aresztu śledczego w warunkach, które zwiększają ochronę społeczeństwa i bezpieczeństwa aresztu śledczego. Komisja zatwierdza propozycje kierowników działów ochrony i oddziałów zakładu karnego. Osadzony został poinformowany o przysługującym mu prawie do odwołania się od decyzji Komisji w ciągu siedmiu dni do Sądu Okręgowego w Warszawie, XI Wydziału Penitencjarnego.” Ostatnie zdanie decyzji zawierało informacje o tym, kto miał zostać poinformowany o umieszczeniu skarżącego w celi dla niebezpiecznych więźniów. 9.  Skarżący nie odwołał się od tej decyzji. 10.  Komisja dokonywała weryfikacji i podtrzymywała wielokrotnie swoją decyzję o zaklasyfikowaniu skarżącego jako „więźnia niebezpiecznego” . W sumie zostało wydanych ponad trzydzieści decyzji o przedłużeniu okresu nałożenia reżimu wobec skarżącego. Wszystkie decyzje według tego samego szablonu, który brzmi następująco: “Komisja podjęła decyzję o przedłużeniu [kategoryzacji skarżącego jako „więźnia niebezpiecznego”] gdyż przyczyny umieszczenia go w celi, w warunkach, które zwiększają ochronę społeczeństwa i bezpieczeństwa aresztu śledczego nie przestały istnieć.” 11.  W szczególności, decyzja z dnia 3 stycznia 2013 roku o przedłużeniu nałożenia reżimu „więźnia niebezpiecznego” wobec skarżącego odwoływała się do powagi zarzucanych mu czynów i jego szczególnie niskiego poziomu moralnego. 12.  Odwołanie skarżącego od tej ostatniej decyzji było jedynym, jakie złożył przeciwko serii decyzji nakładających na niego i przedłużających stosowanie reżimu „więźnia niebezpiecznego”. 13.  W dniu 30 stycznia 2013 roku Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił odwołanie. Sąd uznał, że decyzja była zgodna z prawem. 14.  W dniu 21 listopada 2013 roku komisja uchyliła nałożony na skarżącego reżim „więźnia niebezpiecznego”. C.  Szczególne aspekty reżimu 15.  Skarżący był osadzony w celi, która była stale monitorowana za pomocą telewizji przemysłowej. Był poddawany kontroli osobistej za każdym razem, gdy opuszczał lub powracał do celi, co oznaczało w praktyce, że musiał rozebrać się do naga przed funkcjonariuszami zakładu karnego. II.  WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE I PRAKTYKA 16.   Właściwe prawo krajowe i praktyka dotycząca nakładania reżimu "więźnia niebezpiecznego" zostały przedstawione w wyrokach Trybunału w sprawach Piechowicz przeciwko Polsce (no. 20071/07, §§ 110-17, 17 kwietnia 2012) i Horych preciwko Polscce (no. 13621/08, §§ 49-56, 17 kwietnia 2012). 17.  Przepisy Kodeksu karnego wykonawczego dotyczące stosowania reżimu wobec osób skazanych brzmią następująco: Artykuł 88 § 3 “Skazanego stwarzającego poważne zagrożenie społeczne i dla bezpieczeństwa zakładu karnego osadza się w zakładzie karnym typu zamkniętego w warunkach zapewniających zwiększoną ochronę społeczeństwa i bezpieczeństwo zakładu.” Artykuł 88a “§ 1.  Skazanego, o którym mowa w artykule 88 § 3 osadza się w wyznaczonym oddziale lub celi zakładu karnego typu zamkniętego, zawiadamiając o tym sędziego penitencjarnego. 2.  Przepis § 1 stosuje się do skazanego, którego właściwości, warunki osobiste, motywacje, sposób zachowania się przy popełnieniu przestępstwa, rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa , sposób zachowania się w trakcie pobytu w zakładzie karnym lub stopień demoralizacji stwarzają poważne zagrożenie społeczne albo poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu karnego, i który: (2a)  podczas uprzedniego lub obecnego pozbawienia wolności stwarzał zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu karnego lub aresztu śledczego, w ten sposób, że był organizatorem lub aktywnym uczestnikiem zbiorowego wystąpienia w zakładzie karnym lub areszcie...” 18.  Artykuł 88b Kodeksu karnego wykonawczego ustanawia szczególne zasady mające zastosowanie do osób skazanych, wobec których stosowany jest reżim "więźnia niebezpiecznego". Są one identyczne z określonymi w artykule 212b Kodeksu, mającymi zastosowanie do osób tymczasowo aresztowanych (zob. Piechowicz, cytowane powyżej, § 106). PRAWO I.  ZARZUT NARUSZENIA ARTYKUŁU 3 KONWENCJI 19.  Skarżący zarzucał, że został bezprawnie sklasyfikowany jako „więzień niebezpieczny” i poddany poniżającemu traktowaniu zabronionemu przez artykuł 3 Konwencji, który brzmi następująco: “Nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu.” 20.  Rząd zakwestionował ten zarzut. A.  Dopuszczalność skargi 1.  Stanowiska stron 21.  Rząd twierdził, że skarżący nie skorzystał z dostępnych środków, gdyż odwołał się tylko od jednej decyzji Komisji penitencjarnej. Nie odwołał się on od pierwszej decyzji Komisji z dnia 19 stycznia 2006 roku o nałożeniu na niego reżimu ani od większości późniejszych decyzji. Odwołał się on tylko raz, od decyzji z dnia 3 stycznia 2013 roku. Rząd twierdził, że skarżący był informowany w każdym przypadku o terminie wniesienia odwołania, ale pozostał całkowicie bierny. W konkluzji stwierdzili, że skarga powinna zostać odrzucona z powodu niewyczerpania środków krajowych. 22.  Skarżący nie odniósł się do zarzutu Rządu. 2.  Ocena Trybunału 23.  Trybunał przypomina, że ​​chociaż Artykuł 35 § 1 Konwencji wymaga, żeby ​​skargi, które mają być wniesione następnie do Trybunału były wniesione uprzednio do właściwego organu krajowego, nie oznacza to, że należy skorzystać ze środków, które są nieadekwatne lub nieskuteczne (zobacz Egmez przeciwko Cyprowi no. 30873/96, § 64, ECHR 2000 XII). 24.  W niniejszej sprawie Trybunał zauważa, że ​​skarżący odwołał się od jednej z decyzji przedłużających jego klasyfikację jako „więźnia niebezpiecznego”, a mianowicie decyzji z dnia 3 stycznia 2013 roku (zobacz pkt 12 powyżej). 25.  Trybunał przypomina, że ​​art 35 Konwencji, który ustanawia zasadę wyczerpania środków krajowych, przewiduje rozkład ciężaru dowodu. Jest obowiązkiem rządu, powołującego się niewyczerpanie środków, przekonanie Trybunału, że środek był skuteczny i dostępny w teorii i praktyce w odpowiednim czasie, to znaczy, że był dostępny, był w stanie zapewnić zadośćuczynienie w odniesieniu do zarzutów skarżącego i oferował rozsądne szanse powodzenia. Dowody przedstawione przez rząd na poparcie swojego sprzeciwu nie przekonały Trybunału w niniejszej sprawie. 26.  W każdym jednak razie zarzucane niewykorzystanie środków krajowych jest w niniejszej sprawie nierozerwalnie związane z oceną Trybunału w przedmiocie zasadności zaskarżanych środków, a w szczególności z pytaniem, czy długotrwałe stosowanie reżimu „więźnia niebezpiecznego” wobec skarżącego było odpowiednio uzasadnione przez władze. Zdaniem Trybunału byłoby zatem bardziej adekwatne rozważenie argumentu rządu na etapie rozważania meritum skargi. 27.  Trybunał odpowiednio do tego włącza zarzut Rządu o niedopuszczalności z powodu niewykorzystania do meritum sprawy. 28.   Trybunał zauważa ponadto, że skarga nie jest oczywiście nieuzasadniona w rozumieniu artykułu 35 § 3 Konwencji i nie jest niedopuszczalna z jakichkolwiek innych powodów. Należy zatem uznać ją za dopuszczalną. B.  Meritum skargi 1.  Skarżący 29.  Skarżący twierdził, że przedłużające się stosowanie wobec niego reżimu „więźnia niebezpiecznego” stanowiło naruszenie artykułu 3 Konwencji. Jego zdaniem, nie było żadnych uzasadnionych podstaw dla stosowania reżimu wobec niego. Twierdził zwłaszcza, że ​​nigdy nie był karany dyscyplinarnie w zakładzie karnym i że przez wiele lat odczuwał "depresję z powodu izolacji, samotności i wielu rewizji osobistych”. 30.  Twierdził również, że przetrzymywanie go w izolatce stanowiło nieludzkie traktowanie, które wywarło „trwały wpływ na jego stan psychiczny”. 2.  Rząd 31.  W swoich uwagach Rząd twierdził, że chce powstrzymać się od wyrażenia opinii na temat meritum niniejszej sprawy. 3.  Ocena Trybunału (a)  Ogólne zasady wynikające z orzecznictwa Trybunału 32.  Odpowiednie zasady ogólne wynikające z orzecznictwa Trybunału zostały niedawno podsumowane w wyrokach w sprawach Piechowicz (cytowanej powyżej, §§ 158-165) i Horych (cytowanej powyżej, §§ 85-92). (b)  Zastosowanie powyższych zasad w niniejszej sprawie 33.  Trybunał zauważa, że bezspornym jest fakt, że od 19 stycznia 2006 roku do 21 listopada 2013 roku - czyli przez prawie osiem lat - skarżący był klasyfikowany jako „więzień niebezpieczny”, a w konsekwencji poddany środkom podwyższonego bezpieczeństwa i różnym ograniczeniom (zobacz pkt 15 powyżej). Główne aspekty reżimu wskazane przez skarżącego i opisane poniżej nie były kwestionowane przez Rząd (zobacz pkt 31 powyżej). 34.  Środki zastosowane w przypadku skarżącego obejmowały osadzenie w specjalnym oddziale zakładu spełniającym wysokie standardy bezpieczeństwa oraz zwiększenie nadzoru nad jego poruszaniem się wewnątrz i na zewnątrz zakładu karnego. Środki obejmowały jego separację od społeczności więziennej i ograniczenia w kontaktach z rodziną. Za każdym razem przy opuszczaniu i powrocie do celi był rutynowo poddawany pełnej rewizji osobistej - szczegółowej kontroli jego ciała i ubrania, co wymagało rozebrania się do naga i pochylenia się w celu umożliwienia zbadania jego odbytu (zobacz Piechowicz, cytowany powyżej, § 166). Ponadto jego cela, w tym kącik sanitarny, była stale monitorowana za pośrednictwem telewizji przemysłowej. 35.  Rząd nie kwestionował tych zarzutów. Jak wspomniano powyżej, postanowił zrezygnować z jakichkolwiek komentarzy co do meritum niniejszej sprawy (zobacz pkt 31 powyżej). 36.  Trybunał zauważa, że ​​decyzja z dnia 19 stycznia 2006 r nakładająca reżim „więźnia niebezpiecznego” na skarżącego była środkiem zgodnym z prawem, uzasadnionym przez fakt, że skarżący był oskarżony o wiele przestępstw z użyciem przemocy (zobacz pkt 6 powyżej). W związku z tym nie było niezasadnym ze strony władz uznanie, że w celu zapewnienia bezpieczeństwa zakładu karnego, powinien on być poddany zaostrzonej kontroli bezpieczeństwa, obejmującej podwyższony i stały nadzór nad jego poruszaniem się wewnątrz i na zewnątrz celi, ograniczenia w jego kontakcie i komunikacji ze światem zewnętrznym i jakaś forma odseparowania od reszty społeczności więziennej. 37.  Jednakże, z powodów podanych poniżej, Trybunał nie może uznać, że stałe, rutynowe i masowe stosowanie pełnej gamy środków, które były dostępne dla władz w ramach reżimu „więźnia niebezpiecznego” przez prawie osiem lat było konieczne w celu utrzymania bezpieczeństwa zakładu karnego lub zgodne z artykułem 3 Konwencji. 38.  Nie wydaje się, aby władze dołożyły jakichkolwiek starań, aby przeciwdziałać skutkom izolacji skarżącego poprzez zapewnienie mu niezbędnej psychicznej lub fizycznej stymulacji. 39.  Trybunał ma jeszcze więcej wątpliwości w odniesieniu do pełnej rewizji osobistej, której skarżący był poddawany codziennie, a nawet kilka razy dziennie, za każdym razem, gdy opuszczał lub powracał do swojej celi. Trybunał orzekł już w sprawie Piechowicz (cytowanej powyżej, § 176), że o ile rewizje osobiste mogą być niezbędne w celu zapewnienia bezpieczeństwa zakładu karnego lub w celu zapobieżenia zakłóceniu porządku lub przestępstwu, nie został przekonany argumentami Rządu, że takie systematyczne, natrętne i wyjątkowo kłopotliwe kontrole przeprowadzone codziennie, a nawet kilka razy dziennie, były niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa zakładu karnego. Rewizje osobiste przeprowadzano rutynowo i nie były związane z żadnymi konkretnymi potrzebami bezpieczeństwa lub jakimikolwiek konkretnymi podejrzeniami dotyczącymi zachowania skarżącego. 40.  Mając na uwadze fakt, że skarżący został już poddany kilku innym rygorystycznym środkom kontroli i że władze nie opierają się na żadnych konkretnych i przekonujących wymogach bezpieczeństwa, Trybunał uważa, że ​​praktyka codziennych rewizji osobistych, stosowana wobec niego prawie osiem lat, musiała wywołać w nim poczucie niższości, udręki i skumulowanego cierpienia, wykraczające poza zakres nieuniknionego cierpienia i poniżenia związanego z zastosowaniem tymczasowego aresztowania (zobacz Horych, cytowany powyżej, § 101, oraz Piechowicz, cytowane powyżej, § 176). 41.  Ostatecznie, Trybunał chciałby dodać, jak to już orzekł wcześniej (zob. Piechowicz, cytowany powyżej, § 177), że ze względu na ścisłe i sztywne zasady nakładania specjalnego reżimu i niejasno zdefiniowane "szczególne okoliczności" dla jego zaniechania, jak określono w art 212a § 3 Kodeksu karnego wykonawczego, władze, przy przedłużaniu reżimu, nie były faktycznie zobligowane do rozważania zmian w sytuacji osobistej skarżącego oraz, w szczególności, połączonych skutków dalszego stosowania kwestionowanych środków. 42.  W niniejszym przypadku, wynika z przedmiotowych decyzji, że władze nie podały żadnych szczególnych powodów zakwalifikowania skarżącego jako ‘więźnia niebezpiecznego” (zobacz pkt 8 powyżej). Dalsze decyzje, przedłużające stosowanie reżimu wobec skarżącego, odwoływały się tylko do faktu, że powody przywołane wcześniej nie przestały istnieć (zobacz pkt 10 powyżej). Wynika z tego, że procedura weryfikacji statusu „więźnia niebezpiecznego” skarżącego stała się czystą formalnością, ograniczającą się do powtarzania tych samych powodów w kolejnych decyzjach (zob. Piechowicz, cytowany powyżej, § 177). 43.  Na zakończenie, oceniając okoliczności sprawy jako całość i biorąc pod uwagę skumulowane skutki stosowania reżimu „więźnia niebezpiecznego” wobec skarżącego, Trybunał stwierdza, że władze nie przedstawiły wystarczających i odpowiednich powodów, które mogłyby usprawiedliwić, w okolicznościach niniejszej sprawy, surowość podejmowanych środków. W szczególności władze nie wykazały, że kwestionowane środki były konieczne w całości do osiągnięcia zgodnego z prawem celu, jakim jest zapewnienie bezpieczeństwa zakładu karnego. Doszło więc do naruszenia artykułu 3 Konwencji. W konsekwencji, w szczególności w świetle ustaleń zawartych w pkt 42 powyżej, wstępny zarzut Rządu dotyczący niewyczerpania środków krajowych (patrz pkt 21 powyżej), należy odrzucić. II.  ZASTOSOWANIE ARTYKUŁU 41 KONWENCJI 44.  Artykuł 41 Konwencji stanowi: “Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie.” A.  Szkoda 45.  Skarżący domagał się 100.000 euro (EUR) z tytułu szkody majątkowej i niemajątkowej. 46.  Rząd uznał tę kwotę za nadmierną. 47.  Trybunał przyznaje skarżącemu 11.000 euro z tytułu szkody niemajątkowej. B.  Koszty i wydatki 48.  Skarżący nie wnosił żadnych roszczeń o zwrot kosztów i wydatków. C.  Odsetki za zwłokę 49.  Trybunał uznaje za właściwe, aby odsetki za zwłokę były oparte na marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego, powiększonej o trzy punkty procentowe. Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ, JEDNOMYŚLNIE, 1.  Włącza sprzeciw Rządu dotyczący niewykorzystania środków krajowych do meritum sprawy i odrzuca go;   2.  Uznaje skargę za dopuszczalną;   3.  Stwierdza, że nastąpiło naruszenie Artykułu 3 Konwencji;   4.  Stwierdza (a)  że pozwane Państwo ma wypłacić skarżącemu, w ciągu trzech miesięcy od dnia, w którym wyrok stanie się prawomocny zgodnie z artykułem 44 § 2 Konwencji, 11.000 EUR (jedenaście tysięcy euro), tytułem poniesionej szkody niemajątkowej , powiększone o wszelkie podatki, które mogą zostać nałożone na skarżącego, przeliczone na walutę pozwanego państwa po kursie obowiązującym w dniu wydania rozstrzygnięcia; (b)  że po upływie powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu zapłaty winny zostać naliczone od tych kwot odsetki zwykłe według marginalnej stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego powiększonej o trzy punkty procentowe;   5.  Oddala pozostałą część roszczenia skarżącego o zadośćuczynienie. Sporządzono w języku angielskim oraz obwieszczono pisemnie dnia 19 kwietnia 2016 roku, zgodnie z Regułą 77 ust. 2 i ust. 3 Regulaminu Trybunału.  Marialena Tsirli András Sajó  Kanclerz Przewodniczący