31132/96

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   DÖLENEKEN - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 31132/96)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Aralık 2005   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup,   ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.   _____________________________________________________________________________________________   © T.C. Dıꢀiꢀleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları Genel   Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak   belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi   ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (31132/96) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke   vatandaꢀları Mahinur Döleneken ve Turgut Döleneken’in (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları   Komisyonu’na 28 Mart 1996 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin Temel Đnsan   Haklarını güvence altına alan eski 25. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đzmir barosu avukatlarından   Sami Alptekin tarafından temsil edilmektedirler.   OLAYLAR   Baꢀvuranlar sırasıyla 1953 ve 1957 doğumlu olup Denizli’de ikamet etmektedirler.   Döleneken’lerin yedi yaꢀındaki oğlu Alper 12 Nisan 1988 tarihinde TCDD’ye (Türkiye   Cumhuriyeti Devlet Demir Yolları) ait bir kuyuda ölü bulunmuꢀtur.   Nisan 1988 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı vekili beraberinde bir bilirkiꢀi ile olay yerine   gelmiꢀ ve hazırlanan tutanakta özellikle sözkonusu kuyunun etrafında güvenlik önleminin   bulunmadığı tespitinde bulunmuꢀtur. Çocuğun ölümüne neden olan olaylara iliꢀkin   soruꢀturma açılmıꢀtır. TCDD ve/veya görevlilerinin sorumlu olduğu yönünde bir bulguya   ulaꢀılamadığından TCK uyarınca hiçbir dava açılmamıꢀtır.   Baꢀvuranlar 6 Mayıs 1988 tarihinde Đzmir Asliye Mahkemesi Hukuk Dairesi’nde TCDD   Đdaresi ve Buca Belediyesi hakkında dava açmıꢀ, 8.100.000 TL. maddi ve manevi tazminat   talep etmiꢀlerdir.   Mahkeme 14 Temmuz 1988 tarihli bir kararla ratione materiae bakımından yetkisizlik kararı   vererek dava dosyasını yetkili idare mahkemesine göndermiꢀtir.   Baꢀvuranlar, TCDD, Đzmir ve Konak Belediye’lerine yazılı talepte bulunmuꢀlardır.   TCDD 23 Mart 1989 tarihli bir yazı ile sorumluluğun yalnızca belediyeye ait olduğu yanıtını   vermiꢀtir. Belediyeler bu konu hakkında yanıt vermemiꢀtir.   Baꢀvuranlar 24 Mayıs 1989 tarihinde Đzmir Đdare Mahkemesi’ne giderek sözü edilen üç   yetkili makam hakkında ꢀikayetçi olmuꢀ ve 10.000.000 TL. maddi ve manevi tazminat talep   etmiꢀlerdir.   Mahkeme, 13 ꢁubat 1992 tarihinde baꢀvuranların TCDD aleyhindeki davalarının hukuk   mahkemelerine girdiğini ve diğer iki belediye hakkındaki baꢀvurunun dayanaktan yoksun   olduğunu belirterek bu talebi reddetmiꢀtir.   Baꢀvuranlar bu karar karꢀısında 14 Eylül 1992 tarihinde Danıꢀtay’a baꢀvurmuꢀlar, Danıꢀtay   Kasım 1993 tarihinde kararını vermiꢀtir. Danıꢀtay, ilk derece mahkemesinin geç yapılan   tazminat baꢀvurusunu esastan incelemekten kaçınması gerektiğini ifade ederek, baꢀvuruyu   reddetmiꢀtir. Dava dosyası ilk derece mahkemesine geri gönderilmiꢀtir.   Dava dosyasını yeniden incelemesinin ardından Mahkeme, Đdari Yargılama Usulü   Kanunu’nun 49 § 4. maddesi uyarınca baꢀvuruyu reddetmiꢀtir.   TCDD de Danıꢀtay Đdari Dava Daireleri Kurulu’na baꢀvurmuꢀtur. Danıꢀtay Đdari Dava   Daireleri Kurulu önünde bulunan dava dosyasını yeniden incelemiꢀ ve baꢀvuranlara   yüklenebilecek hiçbir gecikmenin olmadığına kanaat getirmiꢀtir.   Böylelikle dava dosyası son kez Đlk derece mahkemesi’ne gönderilmiꢀ, 17 Nisan 1997   tarihinde mahkeme Anayasa’nın 125. maddesi uyarınca TCDD’nin baꢀvuranlara 9.000.000   TL. manevi ve 1.000.000 TL. maddi tazminat ödemesini kararlaꢀtırmıꢀtır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar, yargı sürecinin uzunluğunun AĐHS’nin 6 § 1. maddesinde öngörülen «makul   süre» ilkesini ihlal ettiğinden ꢀikayetçi olmaktadırlar.   1. Kabuledilebilirlik hakkında   AĐHM, yapılan ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca dayanaktan yoksun olmadığı ve   kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçenin yer almadığı tespitinde bulunmaktadır.   2. Esas hakkında   Dikkate alınacak dönem 6 Mayıs 1988 tarihinde baꢀlamakta ve 17 Nisan 1997 tarihinde sona   ermektedir. Üç farklı derecedeki mahkemede altı karar alınan dava yaklaꢀık dokuz yıl   sürmüꢀtür.   AĐHM, benzer sorunların daha önce de dile getirildiklerini ve bunların AĐHS’nin 6 § 1.   maddesinin ihlali ile sonuçlandığını kaydetmektedir (Bkz. örneğin, Frydlender-Fransa kararı,   no: 30979/96, AĐHM 2000-VII).   AĐHM, sunulan bütün delilleri incelemesinin ardından Hükümetin davanın seyrini farklı   sonuçlandıracak hiçbir tespiti ve delili sunmadığına itibar etmiꢀtir. Mahkemenin bu yöndeki   yerleꢀik içtihadını dikkate alan AĐHM, sözkonusu yargı sürecinin uzunluğunun aꢀırı ve   «makul süre» gerekliliğini karꢀılamadığı sonucuna varmıꢀtır.   Bu nedenle, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI   A. Tazminat   Baꢀvuranlar oğullarının ölümünün ardından çeꢀitli harcamalarda bulunduklarını ve bu ölüm   olayına bağlı yargı sürecinin aꢀırı uzun olmasının kendilerini derin üzüntüye ittiğini ifade   etmekte, uğradıkları maddi ve manevi zararların tazmininde takdiri AĐHM’ye   bırakmaktadırlar.   Hükümet, bu taleplere karꢀı çıkmıꢀtır.   AĐHM, baꢀvuranların haksız manevi bir zarara uğradıklarını belirtmektedir. AĐHM,   hakkaniyete uygun olarak baꢀvuranlara bu yönde toplam 3.000 Euro ödenmesini   kararlaꢀtırmıꢀtır.   B. Masraf ve harcamalar   Baꢀvuranlar yapmıꢀ oldukları giderler için hiçbir miktar dile getirmemiꢀlerdir. O halde bu   yönde bir ödeme yapılması gerekli görülmemektedir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3   puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf   tutulmak üzere Savunmacı Hükümetin manevi zarar için baꢀvuranlara 3.000 (üç bin) Euro   ödemesine;   b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez   Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin   uygulanmasına;   4. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.   maddelerine uygun olarak 6 Aralık 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   5