31300/05

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   TERZĐ VE ERKMEN – TÜRKĐYE   (Baꢀvuru no. 31300/05)   KARAR   STRAZBURG   Temmuz 2009   NĐHAĐ   28/10/2009   Đꢀbu karar ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   T.C. vatandaꢀları Abdulvahap Terzi ve Recahi Erkmen (“baꢀvuranlar”) tarafından   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 23 Ağustos 2005 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel   Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS)   34. maddesi uyarınca yapılan 31300/05 numaralı baꢀvuru sonucu bu dava görülmüꢀtür.   Baꢀvuranlar Adana Barosu avukatlarından S.Ulufer tarafından temsil edilmiꢀtir.   OLAYLAR   I.DAVANIN KOꢁULLARI   Baꢀvuranlar 1969 ve 1971 doğumlu olup sırasıyla Malatya ve Sivas’ta   yaꢀamaktadırlar.   Mayıs 1997 tarihinde, yaklaꢀık gece yarısında, baꢀvuranlar araba hırsızlığı   suçundan Mersin Emniyet Müdürlüğü’nde gözaltına alınmıꢀlardır. Polis memurlarının   kendilerine kötü muamele uygulayıp üzerlerini soyduklarını, dövdüklerini ve elektrik ꢀoku   verdiklerini iddia etmiꢀlerdir.   Mayıs 1997 tarihinde, saat 09.35 sıralarında, baꢀvuranlar adli tıp doktoru (S.T.)   huzuruna çıkarılmıꢀlardır. Doktor, baꢀvuranların bedenlerinde kötü muamele izine   rastlanmadığını rapor etmiꢀtir.   Baꢀvuranlar aynı tarihte (23 Mayıs) serbest bırakılmıꢀlar ve ardından kendilerini   sorgulayan polis memurları (S.D. ve I.A.) ve sağlık raporunu düzenleyen doktor (S.T.)   hakkında Cumhuriyet Savcısı’na ꢀikayette bulunmuꢀlardır.   Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranları, aynı tarihte (23 Mayıs) baꢀka bir adlı tıp doktoruna   göndermiꢀtir. Doktor, raporunda, birinci baꢀvuranın, kürek kemiği ve göğüs bölgesinde çeꢀitli   büyüklüklerde kırmızı izler olduğunu, alt dudağının sağ tarafında 2 santimetre geniꢀliğinde bir   yara olduğunu ve sağ gözünde 0.5 cm geniꢀliğinde bir ekimoz olduğunu kaydetmiꢀtir. Ayrıca,   ikinci baꢀvuranın, kasık bölgesindeki deri üzerinde 1x1 santimetre çapında kırmızı bir yara   olduğu kaydedilmiꢀtir. Rapor, baꢀvuranların bedenlerindeki izler ve yaraların onları iꢀ görmez   hale getirmediğini ifade etmiꢀtir.   Kasım 1997 tarihli bir iddianame ile Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranlara hakaret   etmek ve iꢀkence etmek suçundan S.D. ve I.A. hakkında ve görevi kötü kullanma suçundan   S.T. hakkında cezai kovuꢀturma baꢀlatmıꢀtır.   Aralık 1999 tarihinde, Mersin Ağır Ceza Mahkemesi kararını vermiꢀtir.   Baꢀvuranların bedenlerinde yara izlerinin olduğunu kaydeden ikinci rapora atıfta bulunan   mahkeme, S.D. ve I.A.’yı eski Ceza Kanunu’nun 245. maddesi uyarınca vazifeleri sırasında   kötü muamele uygulamaktan suçlu bulmuꢀ ve hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Bu ceza sonradan   para cezasına çevrilmiꢀtir. Mahkeme, iç hukuk uyarınca bir davranıꢀın iꢀkence olarak   tanımlanabilmesi için mağdurların belli bir suçla suçlanmıꢀ olmaları gerektiğini eklemiꢀtir.   Ancak, somut davada, baꢀvuranlar sadece ꢀüpheli konumundaydılar ve sonradan   cezalandırılmadan serbest bırakılmıꢀlardır. Bu nedenle, polis memurlarının eylemleri Ceza   Kanunu’nun 243. maddesi uyarınca iꢀkence olarak tanımlanamaz; ancak 245. madde uyarınca   kötü muamele olarak tanımlanabilir. Mahkeme S.T.’yi beraat ettirmiꢀtir. S.T.’nin baꢀvuranları   muayene etmemiꢀ olmasına rağmen raporu onların ifadelerine göre yazdığını ve dolayısıyla   suç kastı olmadığını kaydetmiꢀtir.   Ocak 2001 tarihinde, Yargıtay, polis memurları ve doktor için geçerli olan   hükümlerin Ceza Kanunu’nun sırasıyla iꢀkence ve kamu görevini yerine getirmekte ihmal   suçlarına iliꢀkin olan 243 ve 230. maddelerinde yer aldığı gerekçesiyle kararı bozmuꢀtur.   Yargıtay, S.D.’nin geçmiꢀte de aynı suçtan mahkum edilmiꢀ olduğunu ve dolayısıyla hapis   cezasının para cezasına çevrilmemesi gerektiğini eklemiꢀtir.   Ocak 2002 tarihinde, Mersin Ağır Ceza Mahkemesi, aynı gerekçelerle eski   kararında ısrar etmiꢀtir.   Kasım 2002 tarihli bir kararla, Yargıtay Ceza Genel Kurulu, Mersin Ağır Ceza   Mahkemesi’nin kararını bozmuꢀ ve dava dosyasında yer alan delillerin, baꢀvuranların, ifade   almak için kasten kötü muamele uygulayan S.D. ve I.A. tarafından iꢀkence gördüğünü ortaya   koyduğu ve dolayısıyla bu eylemlerinin Ceza Kanunu’nun 243. maddesi kapsamına girdiği   kararını vermiꢀtir. S.T. ise, baꢀvuranların sağlık raporlarını polis memurlarının önünde   baꢀvuranları muayene etmeden düzenlemiꢀ ve dolayısıyla Ceza Kanunu’nun 230. maddesi   uyarınca suç iꢀlemiꢀtir.   Ocak 2004 tarihinde, Mersin Ağır Ceza Mahkemesi, davanın S.T. açısından   zamanaꢀımına uğradığı kararını vermiꢀtir. Ancak, mahkeme, S.D.’yi ve I.A.’yı mahkum etmiꢀ   ve sırasıyla iki yıl iki gün hapis cezasına ve iki yıl hapis cezasına çarptırmıꢀtır. S.D. ve I.A.,   ayrıca, devlet memuriyetinden altı ay süreyle men edilmiꢀlerdir. S.D. ve I.A. temyiz   baꢀvurusunda bulunmuꢀlardır.   Haziran ve 15 Ekim 2004 tarihlerinde, baꢀvuranların temsilcileri, sanık polis   memurlarının suçlarının yargılanmasının zaman aꢀımına uğraması tehlikesi nedeniyle   Yargıtay’dan yargılamayı çabuklaꢀtırması talebinde bulunmuꢀtur.   Aralık 2004 tarihinde, Yargıtay, davanın zamanaꢀımına uğradığı ve kanuni zaman   aꢀımı süresi uyarınca ceza davasının düꢀmesi kararını vermiꢀtir. Söz konusu karar 24 ꢁubat   tarihinde ilk derece mahkemesi katipliğine gönderilmiꢀtir.   Ağustos 2005 tarihinde, baꢀvuranlar, Adalet Bakanlığı’ndan, davada yer alan   hakimleri teꢀhis etmesi ve gerekli titizliği göstermedikleri ve davanın zaman aꢀımına   uğramasına izin verdikleri gerekçesiyle onları sorumlu tutması talebinde bulunmuꢀtur.   Aralık 2005 tarihinde Yargıtay ve 13 Mart 2006 tarihinde Adalet Bakanlığı,   Yargıtay ve Mersin Ağır Ceza Mahkemesi heyetinde yer alan hakimlere iliꢀkin olarak yanıtta   bulunmuꢀ ve baꢀvuranlara, ꢀikayetin yargı gücünün kullanımına iliꢀkin olması nedeniyle   hakimler hakkında bir dava veya soruꢀturma baꢀlatılamayacağını bildirmiꢀtir.   AĐHM baꢀvurusu yapıldığı zamanda S.D., halen, Muğla Emniyet Müdürlüğü   Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Dairesi’nde görev yapmaktaydı.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 3, 6 VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 3. maddesi uyarınca gözaltında iꢀkence gördükleri konusunda   ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Ayrıca, 6 ve 13. maddelere dayanarak, ceza davasının makul süre   içinde tamamlanamayıp zamanaꢀımına uğraması nedeniyle sanık polis memurlarının cezai ve   idari mesuliyetlerinin saptanmadığını ileri sürmüꢀlerdir. Dolayısıyla davanın hakkaniyete   uygun olarak görülmediğini iddia etmiꢀlerdir. Ayrıca, polis memurları görevden   uzaklaꢀtırılmamıꢀ ve böylece ceza davası süresince dokunulmazlıktan yararlanmıꢀlardır.   AĐHM, bu ꢀikayetlerin tek baꢀına 3. madde açısından incelenmesi gerektiğini   değerlendirmiꢀtir. Söz konusu madde ꢀöyledir:   “Hiç kimse iꢀkenceye, insanlık dıꢀı ya da onur kırıcı ceza veya iꢀlemlere tabi tutulamaz.”   A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin   Hükümet, baꢀvuranların, AĐHS’nin 35/1 maddesi anlamı dahilinde mevcut olan iç   hukuk yollarını tüketmediklerini ileri sürmüꢀtür. Hükümet, ayrıca, baꢀvuranların, gördüklerini   iddia ettikleri zarara karꢀılık tazminat talep etmelerini sağlayacak medeni ve idari hukuk   yollarından yararlanmadıklarını belirtmiꢀtir.   AĐHM, benzer davalarda Hükümet’in ön itirazları incelemiꢀ ve reddetmiꢀ olduğunu   yinelemiꢀtir (bkz., bilhassa, Ataꢀ ve Seven - Türkiye, no. 26893/02, 16 Aralık 2008). AĐHM,   somut davada, geçmiꢀ davalardaki kararlarından sapmasını gerektirecek özel bir durum   görmemiꢀtir. Dolayısıyla, Hükümet’in ön itirazını reddetmiꢀtir.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde bu ꢀikayetlerin açıkça dayanaktan   yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀvurunun diğer koꢀullar açısından   incelendiğinde de kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit etmiꢀtir. Bu nedenle baꢀvuru   kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esas   1. Savunmacı Devlet’in AĐHS’nin 3. maddesinin esas yönü açısından sorumluluğu   Hükümet, baꢀvuranlara iliꢀkin olarak düzenlenen sağlık raporlarının, bedenlerindeki   yara ve izlerin onları iꢀ görmez hale getirmediğini ortaya koyduğunu belirtmiꢀtir. Buna göre,   polis memurları tarafından uygulanan muamele 3. maddenin yasakladığı ꢀiddet düzeyinde   değildir.   AĐHM, 3. maddeye iliꢀkin kararlarında otaya konan temel ilkeleri yinelemiꢀtir (bkz.,   bilhassa, Ivan Vasilev – Bulgaristan, no. 48130/99, 12 Nisan 2007; Yavuz – Türkiye, no.   67137/01, 10 Ocak 2006; Emirhan Yıldız ve Diğerleri – Türkiye, no. 61898/00, 5 Aralık   2006; Diri – Türkiye, no. 68351/01, 31 Temmuz 2007). AĐHM, somut davayı söz konusu   ilkeler ıꢀığında inceleyecektir.   AĐHM, Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun, dava olaylarını ve delilleri inceledikten   sonra, 15 Kasım 2002 tarihli kararında, baꢀvuranların S.D. ve I.A. tarafından iꢀkence   gördüklerini tespit ettiğini gözlemlemiꢀtir. Polis memurlarının uyguladığı muamelenin Ceza   Kanunu’nun 243. maddesi kapsamına girdiği yönündeki kararında, Yargıtay Ceza Genel   Kurulu, ayrıca, polis memurlarının söz konusu muameleyi ifade almak için kasti olarak   uyguladıklarını tespit etmiꢀtir. AĐHM, ayrıca, baꢀvuranların iddialarının, elektrik ꢀoku   uygulamasını ve dayağı içerdiğini kaydetmiꢀtir. Yerel mahkeme kararı ile doğrulandığı üzere,   bu iddialar sağlık raporlarıyla kısmen desteklenmektedir. Bu ꢀartlarda, AĐHM, baꢀvuranların   bedenlerinde gözlemlenen yaraların sorumluluğu yetkililere ait olan bir kötü muameleden   kaynaklanmıꢀ olması gerektiği kararına varmıꢀtır.   Söz konusu muamelenin ciddiyeti hususunda, AĐHM, bu alandaki içtihadına göre   (bkz., diğer kararların yanı sıra, Selmouni – Fransa [BD], no. 5803/94), bir kötü muamelenin   iꢀkence olarak nitelendirilip nitelendirilemeyeceğinin tespit edilmesinde 3. maddede belirtilen   insanlık dıꢀı ve onur kırıcı muamele ifadesinin belirleyici olduğunu yinelemiꢀtir. Bu ifade ile   AĐHS’nin ciddi ve zalimane eziyete neden olan insanlık dıꢀı kasti muameleye ayrı bir ayıp   yüklemesi amaçlanmaktadır.   Bu bağlamda, AĐHM, yerel mahkemenin kararı ile aynı görüꢀtedir ve ꢀikayet konusu   muamelenin polis memurları tarafından ifade almak için kasti olarak uygulandığını   değerlendirmiꢀtir. Bu ꢀartlarda, AĐHM, söz konusu muamelenin ꢀiddetli acı ve eziyete neden   olabilecek ꢀekilde ciddi ve zalimane olduğunu tespit etmiꢀtir. AĐHM, bu nedenle, söz konusu   kötü muamelenin AĐHS’nin 3. maddesi anlamı dahilinde iꢀkenceye vardığı kararını vermiꢀtir.   Dolayısıyla, AĐHS’nin 3. maddesi esas yönünden ihlal edilmiꢀtir.   2. Savunmacı Devlet’in AĐHS’nin 3. maddesinin usul yönü açısından sorumluluğu ve   pozitif yükümlülüğü   AĐHM, bir Devlet görevlisinin 3. maddeye aykırı bir suçla suçlandığı durumlarda,   cezai yargılamanın ve cezanın zaman aꢀımına uğramaması ve af tanınmaması gerektiğini   tekrar doğrulamıꢀtır (bkz., Erdoğan Yılmaz ve Diğerleri – Türkiye, no. 19374/03, 14 Ekim   2008). AĐHM, ayrıca, bir Devlet görevlisinin iꢀkence veya kötü muamele içeren suçlarla   suçlandığı durumlarda, söz konusu kiꢀinin soruꢀturma ve yargılama süresince görevden   uzaklaꢀtırılmasının ve mahkum edildiği durumda iꢀten çıkartılmasının çok önemli olduğunu   yinelemiꢀtir (bkz., Abdülsamet Yaman – Türkiye, no. 32446/96, 2 Kasım 2004).   AĐHM, somut davada, polis memurları hakkındaki davanın zamanaꢀımına uğraması   nedeniyle 15 Aralık 2004 tarihinde düꢀtüğünü kaydetmiꢀtir. Ayrıca, iki polis memuru   görevden alınmamıꢀtır. Bu bağlamda, AĐHM, Türk ceza hukuku sisteminin, uygulandığı   ꢀekliyle, çok sıkı olmayabildiğini ve haklarında açılan ceza davalarının zaman aꢀımına   uğraması durumunda devlet görevlilerinin kanuna aykırı eylemlerinin etkili ꢀekilde   önlenmesini sağlayacak caydırıcı bir etkisi olmadığı yönündeki geçmiꢀ davalardaki kararını   yinelemiꢀtir (bkz., diğer kararların yanı sıra, yukarıda anılan Yeꢀil ve Sevim; Hüseyin Esen –   Türkiye, no. 49048/99, 8 Ağustos 2006). AĐHM, somut davada, farklı bir sonuca varmak için   bir gerekçe görmemiꢀtir.   Yukarıda belirtilenler ıꢀığında, AĐHM, polis memurları hakkındaki ceza davasının   yetersiz ve dolayısıyla Devlet’in AĐHS’nin 3. maddesi uyarınca olan usule iliꢀkin   yükümlülüklerine aykırı olduğu kararını vermiꢀtir.   Dolayısıyla, AĐHM, AĐHS’nin 3. maddesinin usul yönünden ihlal edildiği kararını   vermiꢀtir.   II.AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 5. maddesine dayanarak, haklarında herhangi bir makul ꢀüphe   olmadan gözaltına alındıkları konusunda ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Ayrıca, akrabalarına   durumlarını bildirmelerine izin verilmemiꢀtir. Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmıꢀtır.   AĐHM, baꢀvuranların 21 Mayıs 1997 tarihinde gözaltına alındıklarını ve gözaltı   sürelerinin hakimin serbest kalmaları kararını verdiği 23 Mayıs 1997 tarihinde sona erdiğini   gözlemlemiꢀtir. Öte yandan, baꢀvuranlar, AĐHM baꢀvurularını ancak 23 Ağustos 2005   tarihinde, yani altı aydan uzun bir süre sonra, yapmıꢀlardır (bkz., Arslan – Türkiye, no.   31320/02, 1 Haziran 2006). AĐHM, baꢀvuranların AĐHS’nin 5. maddesi uyarınca olan   ꢀikayetlerinin gerekli süre içinde yapılmadığı ve AĐHS’nin 35/1 maddesinde ortaya konan altı   ay kuralına uymadığı gerekçesiyle kabuledilemez olduğu kararını vermiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleꢀmeci Taraf’ın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği   takdirde, zarar gören tarafın hakkaniyete uygun bir surette tatminine hükmeder.”   Baꢀvuranlar, sırasıyla 500.000 Euro ve 350.000 Euro manevi tazminat talebinde   bulunmuꢀlardır. Ayrıca, AĐHM önünde yapılan yargılama masraf ve giderlerine karꢀılık 4.845   Euro tazminat talebinde bulunmuꢀlardır. Maddi tazminat talebinde bulunmamıꢀlardır.   Hükümet talep edilen miktarların aꢀırı ve haksız olduğunu ileri sürmüꢀtür.   AĐHM, AĐHS’nin 3. maddesinin usul ve esas yönünden ihlal edildiği kararını   vermiꢀtir. Đhlallerin ciddiyeti karꢀısında, AĐHM, baꢀvuranların tek baꢀına ihlal tespitiyle telafi   edilemeyecek ölçüde acı ve sıkıntı yaꢀadıklarını değerlendirmiꢀtir. AĐHM, hakkaniyet   temelinde karar vererek, baꢀvuranların her birine, 15.000 Euro manevi tazminat ödenmesine   karar vermiꢀtir.   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, baꢀvuran, ancak mahkeme   masraflarının zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı   takdirde mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. AĐHM, somut davada,   baꢀvuranların, taleplerini destekleyen herhangi bir belge sunmadıklarını gözlemlemiꢀ ve   dolayısıyla ilgili talepleri reddetmiꢀtir.   Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı   orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.   AĐHM, BU GEREKÇELERE DAYANARAK, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1.Baꢀvuranların AĐHS’nin 5. maddesi uyarınca olan ꢀikayetlerinin kabuledilemez olduğuna;   2.Baꢀvurunun kalanının kabuledilebilir olduğuna;   3. AĐHS’nin 3. maddesinin hem esas hem de usul yönünden ihlal edildiğine;   4. a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç   ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve tabi   olabilecek her türlü vergi ile birlikte Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuranların her   birine manevi tazminat olarak 15.000 Euro (on beꢀ bin Euro) ödenmesine;   b) Yukarıda belirtilen tutarlar üzerine, söz konusu üç aylık sürenin bittiği tarihten itibaren   ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem marjinal kredi   kolaylıklarına uyguladığı faiz oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz   uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddine karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve   3. paragrafları gereğince 28 Temmuz 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   Françoise Elens-Passos   Katip Yardımcısı   Françoise Tulkens   Baꢀkan   6