31445/96

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA   TRZECIA SEKCJA1   SPRAWA BUDMET SP. Z O.O. przeciwko POLSCE   (SKARGA nr 31445/96)   WYROK – 24 lutego 2005 r.   W sprawie BUDMET Sp. z o.o. przeciwko Polsce,   Europejski Trybunał Praw Człowieka (Trzecia Sekcja), zasiadając jako   Izba składająca się z następujących sędziów:   Pan G. RESS, Przewodniczący,   Pan I. CABRAL BARRETO,   Pan L. CAFLISCH,   Pan R. TÜRMEN,   Pan B.M. ZUPANĆIĆ,   Pan J. HEDIGAN   Pan L. GARLICKI, sędziowie,   oraz Pan V. BERGER, Kanclerz Sekcji,   obradując na posiedzeniu zamkniętym 1 lutego 2005 r.,   wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:   POSTĘPOWANIE   1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 31445/96) wniesionej przeciwko Rze-   czypospolitej Polskiej. Budmet Sp. z o.o. („skarżąca”), spółka z ograniczoną   odpowiedzialnością według prawa polskiego, z siedzibą w Jeleniej Górze,   wniosła skargę do Komisji Praw Człowieka („Komisja”) w dniu 22 kwietnia   r. na podstawie dawnego art. 25 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka   i Podstawowych Wolności („Konwencja”).   2. Skarżąca reprezentowana była przez panią Anetę Popławską i pana Ja-   rosława Kowalskiego, radców prawnych, oraz prezesa firmy pana Wojciecha   W dawnym składzie do 1 listopada 2004 r.     Jankowskiego. Rząd RP (Rząd) reprezentowali jego Agenci, najpierw pan   Krzysztof Drzewicki, a potem pan Jakub Wołąsiewicz, z Ministerstwa Spraw   Zagranicznych.   3. Skarżąca zarzucała w szczególności naruszenie art. 6 § 1 Konwencji   oraz art. 1 Protokołu nr 1.   4. Skarga została przekazana Trybunałowi 1 listopada 1998 r., w dniu wej-   ścia w życie Protokołu nr 11 do Konwencji (art. 5 § 2 Protokołu nr 11).   5. Skarga ta została przypisana Trzeciej Sekcji Trybunału (art. 52 § 1 Regu-   laminu). W ramach tej Sekcji została utworzona Izba odpowiedzialna za zba-   danie sprawy (art. 27 § 1 Konwencji) zgodnie z art. 26 § 1 Regulaminu.   6. Rozprawa dotycząca dopuszczalności i przedmiotu skargi (art. 54 § 3 Re-   gulaminu) odbyła się jawnie w Pałacu Praw Człowieka w Strasburgu 5 grud-   nia 2002 r. (art. 59 § 3 Regulaminu).   Stawili się:   – ze strony Rządu   panowie K. Drzewicki, Agent   G. Zyman   J. Geisler   J. Sadomski, radcy   – ze strony skarżącej   pani   panowie J. Kowalski, radca   W. Jankowski, prezes firmy   A. Popławska   7. Decyzją z dnia 3 czerwca 2004 r. Izba uznała skargę za dopuszczalną.   8. Zarówno skarżący, jak i Rząd, przedstawili pisemne stanowiska doty-   czące przedmiotu skargi (art. 59 § 1 Regulaminu).   9. 1 listopada 2004 r. Trybunał zmienił skład swoich Sekcji (art. 25 § 1 Re-   gulaminu). Niniejsza skarga była tymczasem rozpatrywana przez Izbę Trze-   ciej Sekcji, która istniała przed tą datą.   FAKTY   10. Skarżąca jest firmą z siedzibą w Jeleniej Górze, w Polsce.   11. W 1982 r. Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Produkcji Pomocniczej   („WPPP”), przedsiębiorstwo państwowe z siedzibą w Bolesławcu, wyznaczy-   ło administratora terenów położonych w Jeleniej Górze, na których znajdowa-   ły się dobra będące przedmiotem niniejszego sporu.   12. 1 listopada 1998 r. firma Sofal („Sofal”) zawarła umowę dzierżawy   z WPPP i wybudowała na wynajętych terenach budynki dla swojej działal-     ności oraz dokonała modernizacji budynków już istniejących. Według Rzą-   du art. 3 § 2 ww. umowy pozwalał dzierżawcom na dokonywanie wszelkich   inwestycji w celu zabezpieczenia stanu posiadanych dóbr lub dostosowania   ich do potrzeb swojej działalności, ale na własny koszt i ryzyko; umowa pre-   cyzowała, że wszystkie kwestie dotyczące inwestycji podjętych przez posia-   dacza w dobrej wierze regulowane będą przez Kodeks cywilny.   13. Skarżąca zaprzeczyła twierdzeniom Rządu. Oświadczyła, że klauzu-   la ryzyka zawarta w art. 3 § 2 dotyczyła inwestycji, które mogłyby okazać   się bezużyteczne dla właściciela i których nie dotyczyła decyzja Wojewo-   dy przekazująca bez odszkodowania własność przedsięwziętych przez nią   prac. Skarżąca dodała, że zbudowane budynki miały łączną powierzchnię   m2 i znacznie zwiększyły wartość nieruchomości. Tytułem porównania,   skarżąca podała, że wynajęte lokale przed modernizacją miały ponad 50 lat,   a jeden z nich ponad 100 i były bezużyteczne.   14. 4 marca 1992 r. skarżąca nabyła Sofal. Rząd podtrzymywał, że art.   § 2 ww. umowy precyzował, iż nabyta firma nie posiadała żadnego tytułu   własności. Skarżąca twierdziła przeciwnie, że art. 1 § 2 spornego dokumentu   przewidywał nabycie przez nią sum wydanych przez Sofal na modernizację   przedmiotu dzierżawy.   15. 30 października 1992 r. Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze ogłosił upa-   dłość WPPP. Wezwał wierzycieli do przedstawienia swoich wierzytelności   syndykowi masy upadłościowej majątku w terminie sześciu tygodni. Rząd   podtrzymywał, że skarżąca nie przedstawiła podobnego roszczenia. W odpo-   wiedzi skarżąca zapewniła, iż przedstawiła taką prośbę. Na poparcie swoich   słów zaprezentowała korespondencję prowadzoną z syndykiem masy upadło-   ściowej, opisującą przedmiot wierzytelności i szacującą wartość inwestycji.   16. 28 lipca 1993 r. Wojewoda Jeleniogórski, na mocy decyzji uwłaszcze-   niowej wydanej w oparciu o ustawę z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy   o gospodarce gruntami i uwłaszczaniu nieruchomości:   – wyznaczył WPPP jako użytkownika wieczystego od dnia 5 grudnia 1990 r.   terenów, na których Sofal wybudował lokale;   – – przekazał nieodpłatnie WPPP lokale wybudowane przez Sofal;   sprzedał WPPP lokale użytkowane przez Sofal tytułem dzierżawy.   17. 19 sierpnia 1993 r. skarżąca, działająca jako następca Sofalu, wniosła   odwołanie od decyzji Wojewody. Skarżyła się na nieodpłatne nabycie przez   WPPP lokali wraz z nakładami poniesionymi przez dzierżawcę.   18. 30 marca 1994 r. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa   uznał odwołanie za niedopuszczalne. Minister powołał się na fakt, że dobra   te znajdowały się pod zarządem WPPP od 1982 r. Zauważył, że skarżąca na-   bywając Sofal, w żaden sposób nie nabyła lokali wybudowanych przez Sofal   na wydzierżawionym terenie. Konkludując, Minister stwierdził, iż żądanie   przez skarżącą zwrotu zainwestowanych sum należy do właściwości sądów   cywilnych.     19. Sprzedaż przez licytację została zorganizowana przez syndyka masy   upadłościowej w celu zbycia aktywów WPPP. Syndyk ustalił cenę, w któ-   rą nie były wliczone inwestycje poczynione przez dzierżawcę, uważając, iż   przyszły nabywca musi zwrócić skarżącej poniesione przez nią koszty nakła-   dów w oparciu o umowę dzierżawy.   20. W związku z faktem, iż żadna z zaprezentowanych ofert nie spełnia-   ła wymogów formalnych, zorganizowano kolejną licytację. Cena wyjścio-   wa została zredukowana o połowę, ale ogłoszenie o sprzedaży precyzowało,   że przedsiębiorstwo było gotowe do negocjowania ceny sprzedaży z bezpo-   średnio zainteresowanymi osobami. Nie przedłożono żadnej oferty. W dniu   listopada 1994 r. Sąd Rejonowy zezwolił na wolną sprzedaż.   21. Ogłoszenie o wolnej sprzedaży zostało opublikowane w lokalnym   dzienniku w następujący sposób: „(...) cena sprzedaży do negocjacji uwzględ-   ni również prawa i roszczenia dzierżawcy”. 24 listopada 1994 r. skarżąca zo-   stała zaproszona przez syndyka do uczestnictwa w negocjacjach. Skarżąca   nie wzięła w nich udziału, lecz potwierdziła pisemnie swoje prawo do konty-   nuacji umowy dzierżawy aż do jej wygaśnięcia, nalegając m.in., aby przyszły   nabywca został poinformowany o istnieniu podjętych przez nią inwestycji   na terenie objętym dzierżawą.   22. Tylko pani N. spełniła wszystkie warunki, aby uczestniczyć w ne-   gocjacjach. Jak wynika z protokołów, syndyk masy upadłościowej poinfor-   mował panią N. o istnieniu zobowiązania powstałego w wyniku inwestycji   skarżącej.   23. 8 grudnia 1994 r. WPPP przeszło na panią N.   24. 31 maja 1995 r. Sąd Rejonowy zamknął postępowanie upadłościowe   WPPP.   25. Skarżąca wniosła skargę na decyzję Ministra z dnia 30 marca 1994 r.   do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. 25 stycznia 1996 r.   sąd ten odmówił skarżącej statusu strony w postępowaniu. Powołał się na fakt,   iż postępowanie dotyczyło wyłącznie państwa i użytkownika wieczystego.   Z tego powodu, że skarżąca była związana z użytkownikiem wieczystym cy-   wilnoprawną umową dzierżawy, nie może ona występować jako strona sporu   w postępowaniu administracyjnym.   26. Skarżąca i kolejni nabywcy dóbr nawiązali stosunki handlowe. W wy-   niku sporu zawisłego przed Sądem Rejonowym w Jeleniej Górze w dniu   czerwca 1996 r. zawarli ugodę, na mocy której wygasła umowa dzierżawy   dóbr będących przedmiotem sporu i zadeklarowali uregulowanie wszystkich   kwestii finansowych.     PRAWO   I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 1   PROTOKOŁU NR 1   27. Skarżąca uważała, że decyzje wydane przez organy administracyj-   ne pozbawiły ją zwrotu kwot zainwestowanych w modernizację przedmiotu   dzierżawy i powołała się na art. 1 Protokołu nr 1, który brzmi następująco:   „Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mie-   nia. Nikt nie może być pozbawiony własności, chyba że w interesie publicznym   i na warunkach przewidzianych przez prawo oraz zgodnie z ogólnymi zasadami   prawa międzynarodowego.   Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa   państwa do stosowania takiego prawa, jakie uzna za konieczne do uregulowania   sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu   zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pienięż-   nych”.   28. Rząd przedstawił wstępny zarzut niewyczerpania środków krajowych.   Stwierdził m.in., że skarżąca miała możliwość żądania zwrotu zainwestowa-   nych sum w momencie zawarcia ugody z kolejnymi nabywcami dóbr przed   Sądem Rejonowym w Jeleniej Górze w dniu 26 czerwca 1996 r., porozumie-   nia, mocą którego umowa dzierżawy została rozwiązana, a strony zadeklaro-   wały rozwiązanie wszystkich kwestii finansowych.   29. Skarżąca utrzymywała, iż decyzja Wojewody nie obejmowała jej na-   leżności, w razie gdyby własność majątku spornego została przekazana WPPP   nieodpłatnie. Od momentu, gdy należność przestała istnieć, nie mogła zostać   przekazana kolejnym nabywcom i postępowanie o zapłatę nie miałoby szans   powodzenia.   30. Trybunał stwierdza, iż Rząd w swoim stanowisku przedstawionym   lipca 2004 r. poinformował, iż podczas szacowania ceny sprzedaży spor-   nego majątku w dniu 8 grudnia 1994 r. przez syndyka masy upadłościowej dla   pani N., nie uwzględniono sum zainwestowanych przez skarżącego w ulep-   szenie przedmiotu sporu. Rząd przedstawił jednocześnie protokoły z nego-   cjacji dowodzące, iż nabywca wiedział o istnieniu umowy dzierżawy i zo-   bowiązaniu do zwrotu sum zainwestowanych przez dzierżawcę w momencie   jej rozwiązania.   31. Trybunał podkreśla, że według prawa polskiego nabywca dóbr w po-   stępowaniu upadłościowym przejmuje prawa i zobowiązania sprzedające-   go wynikające z umowy dzierżawy zawartej wcześniej z osobami trzecimi.   W tym względzie, punkt 3. umowy sprzedaży zwartej między syndykiem   masy upadłościowej a panią N., w dniu 8 grudnia 1994 r., stanowił, iż sprze-   dający „przenosi (...) budynki stanowiące odrębne nieruchomości, ale znaj-   dujące się na tym terenie, jako zorganizowaną część przedsiębiorstwa, jak     również wszystkie prawa i zobowiązania wydzierżawiającego w stosunku   do dzierżawcy, w tym roszczenia”. Protokoły negocjacji pozwoliły Trybu-   nałowi upewnić się, że inwestycje poczynione przez skarżącą w celu moder-   nizacji obiektów dzierżawy były brane pod uwagę w czasie negocjacji, oraz   że nabywca przyjął na siebie z pełną świadomością ciężary związane z wie-   rzytelnością skarżącej.   32. Trybunał stwierdza, że prawo przewiduje zwrot nakładów poniesio-   nych na przedmiot dzierżawy wg ustaleń umowy w momencie jego zwrotu.   Ponieważ umowa dzierżawy była ważna w momencie wydania decyzji przez   Wojewodę i sprzedaży dóbr przez syndyka masy upadłościowej, zwrot nakła-   dów nie był możliwy. Trybunał stwierdza równocześnie, że skarżąca była za-   interesowana dalszym wykonywaniem umowy dzierżawy mimo postępowa-   nia upadłościowego i nie zamierzała domagać się jej rozwiązania. Trybunał   podkreśla równocześnie, że zgodnie z prawem upadłościowym umowa dzier-   żawy jest ważna w trakcie postępowania upadłościowego (art. 50 § 1). Wobec   powyższego, należność skarżącej nie była wymagalna (art. 32 § 1) i wierzyciel   nie mógł jej przedstawić syndykowi masy upadłościowej (art. 150 i następne   tej samej ustawy).   33. Trybunał uważa jednakże, że należność skarżącej stała się wymagalna   w momencie zawarcia ugody z nabywcą dóbr (panią N.) przed Sądem Wo-   jewódzkim w Jeleniej Górze w dniu 26 czerwca 1996 r., dzięki której zainte-   resowane strony położyły kres umowie dzierżawy, deklarując uregulowanie   wszystkich kwestii finansowych.   34. Ponieważ skarżąca nie zażądała od nabywcy (pani N.) zwrotu zain-   westowanych w modernizację przedmiotu dzierżawy sum, pozbawiła się dro-   gi odwoławczej w dochodzeniu swych praw. Trybunał uznaje zatem zarzut   wstępny Rządu.   35. Zresztą państwo nie mogło odpowiadać za niezwrócenie zainwesto-   wanych w przedmiot dzierżawy sum, ponieważ spór dotyczył dwóch osób fi-   zycznych. Wobec powyższego zarzut skarżącej wynikający z art. 1 Protokołu   nr 1 jest oczywiście bezzasadny.   36. W konkluzji Trybunał uważa, że nie jest konieczne analizowanie ar-   gumentów zaprezentowanych przez strony w kwestii zarzutu Rządu dotyczą-   cego niewłaściwości ratione temporis skargi, jak również niewykorzystania   przez skarżącą krajowych środków odwoławczych.   II. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 6 § 1 KONWENCJI   37. Skarżąca skarżyła się, że została pozbawiona prawa dostępu do sądu   i drogi odwoławczej i powołała się na art. 6 § 1 Konwencji, który w omawia-   nym zakresie brzmi następująco:     „Każdy ma prawo do ... rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie   przez ... sąd... przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze   cywilnym...”.   A. Prawo dostępu do sądu   38. Rząd przypomniał, iż niniejsze postępowanie dotyczyło państwa   i podmiotów państwowych (w tym WPPP), które administrowały dobrami   do dnia 5 grudnia 1995 r. Oparł się na orzecznictwie Naczelnego Sądu Admi-   nistracyjnego, zgodnie z którym kwestie dotyczące osób trzecich w relacjach   między państwem i podmiotami państwowymi należą do właściwości sądów   powszechnych.   39. Skarżąca zakwestionowała argumentację Rządu. Stwierdziła, że w rze-   czywistości postępowanie dotyczyło wyjaśnienia jej interesów i ona sama,   wnosząc o zmianę decyzji Wojewody (przeniesienie za zapłatą, a nie nieod-   płatnie lokali wybudowanych przez SOFAL), zwróciła się z prośbą do orga-   nów administracyjnych o podjęcie działań w tej sprawie.   40. Trybunał zauważa, że art. 6 § 1 Konwencji pozostawia państwu wy-   bór środka gwarantującego stronom skuteczne prawo dostępu do sądów, oraz   że organy państwowe mogą je uzależnić od pewnych warunków.   41. Trybunał stwierdza, że niniejsze postępowanie, zgodnie z polskim   prawem, nie dotyczyło bezpośrednio praw skarżącej ani jej wierzytelności.   Dotyczyło wyłącznie stosunków państwa z WPPP. Wierzytelność zaś zwią-   zana była z wykonaniem umowy dzierżawy, która szła własnym biegiem   podczas tego postępowania i dlatego wierzytelność nie przepadła. Stała się   ona wymagalna wraz z wygaśnięciem umowy dzierżawy. Wobec powyższe-   go nie można uznać, iż odmowa Naczelnego Sądu Administracyjnego przy-   znania skarżącej prawa do uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym   stanowiła w istocie przeszkodę w dostępie do sądu, tym bardziej że droga   cywilna pozostawała otwarta.   42. Zatem nie nastąpiło naruszenie art. 6 § 1 Konwencji.   B. Droga odwoławcza   43. Jeżeli chodzi o zarzut skarżącej dotyczący pozbawienia jej drogi od-   woławczej w celu odzyskania przez nią swojej własności, to jest sum zainwe-   stowanych w modernizację przedmiotu dzierżawy, strony ponownie przed-   stawiły argumentację zaprezentowaną w wywodach dotyczących kwestii wy-   czerpania środków krajowych.   44. W świetle wniosku, że skarżąca nie wykorzystała krajowych środków   odwoławczych, Trybunał uważa, iż nie nastąpiło naruszenie art. 6 § 1 Kon-   wencji.     Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE   1. Uznaje za niedopuszczalną skargę wniesioną na podstawie art. 1 Protoko-   łu nr 1;   2. Uznaje, iż nie doszło do naruszenia art. 6 § 1 Konwencji.   Sporządzono w języku francuskim i obwieszczono pisemnie 24 lutego   r., zgodnie z art. 77 § 2 i 3 Regulaminu Trybunału.   Vincent BERGER   Georg RESS   Kanclerz Sekcji   Przewodniczący   123