31877/96

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   GÜNDOĞAN -TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no: 31877/96)   NİHAİ KARARININ ÖZET ÇEVİRİSİ   STRAZBURG   Ekim 2002   OLAYLAR   doğumlu olan başvuran, Erzurum Cezaevinde yatmaktadır.   Başvuran, yasadışı örgüt TKP / ML-TIKKO (Türkiye Komünist Partisi/Marksist   Leninist) mensubu olduğu gerekçesiyle 17 Ekim 1995'te polis tarafından gözaltına alınmıştır.   Erzincan Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısının 19 Ekim 1995 tarihli talebi   üzerine başvuranın gözaltı süresi 26 Ekim 1995'e dek uzatılmıştır.   Ekim 1995'te başvuran DGM hakimi karşısına çıkarılmış, hakkında tutuklama kararı   verilmiştir.   Cumhuriyet Savcısının 26 Aralık 1995 tarihli iddianamesi ile başvuran hakkında ceza   davası açılmıştır.   HUKUK AÇISINDAN   1. AİHS'NİN 5. MADDESİNİN 5 §§ 3, 4 VE 5. FIKRALARININ İH-   LAL EDİLMESİNE İLİŞKİN   Başvuran AİHS'nin 5. maddesinin 3, 4 ve 5. fıkralarının ihlal edildiğini iddia   etmektedir.   A. AİHS'nin 5 § 3 maddesi   Başvuran gözaltında tutulduğu 17-26 Ekim 1995 tarihleri arasındaki sürenin uzun-   luğunu dile getirmektedir.   Hükümet gözaltı süresine ilişkin olarak, Türk hukukuna göre Devlet Güvenlik Mahkemesinin   görev alanına giren suçların terör suçlarını da kapsadığını ifade etmektedir. Hükümet, terörle   ilgili suçların belirlenmesi ve soruşturulması sırasında karşılaşılan olumsuzlukların, bu suçlara   adli suç kriterlerini uygulamada engel teşkil ettiğini ileri sürmektedir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2002. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   AİHM, AİHS'ııin 5. maddesinin Sözleşmenin kurduğu sistem içindeki önemini hatırlat-   maktadır. Buna göre 5. madde bireyin özgürlüğüne Devletin yapabileceği keyfi müdahalelere   karşı koruma getirir. Yürütmenin müdahalelerinin yargısal denetimi, 5. maddenin 3.   fıkrasındaki keyfiliği en aza indirmeye ve hukuk devletini gerçekleştirmeye yönelik garantinin   asli bir özelliğidir ki bu "Sözleşmenin dibacesinde açıkça anılan demokratik bir toplumun   temel ilkelerinden biri "dir. (Bkz. Sakık ve diğerleri-Türkiye kararı 26 Aralık 1997, 1997-VII,   s.2623-2624, § 44).   AİHM, geçmişte birçok defa yetkililerin terörle ilgili olarak yürütülen soruşturmalarda   özel birtakım problemlerle karşılaştığını kabul etmektedir. (Bkz. diğerleri arasında Brogan ve   diğerleri-İngiltere 29 Kasım 1998, seri:A no: 145   s.33,§61, Murray-İngiltere 28 Ekim 1994, seri:A no:300, s.27, § 58 ve 20869/92, § 64 AİHM   Dikme-Türkiye kararları AİHM 2000-VII). Fakat Mahkeme AİHS'nin 5. maddesinin, iç hukuka ve   yerel mahkemelere terör eylemlerinden suçlanan kişilerin yakalanması ve gözaltına alınması   konusunda denetim mekanizmasını keyfi olarak yürütme serbestisini vermediğini ifade etmek-   tedir. (Bkz.mutadis mutandis, anılan Murray kararı s.27, § 58).   Bu koşullarda başvuranın gözaltı süresi 17 Ekim 1995 tarihinde başlamış, DGM karşısına   çıktığı 26 Ekim 1995'te sona ermiş, yani dokuz gün sürmüştür. AİHM bu durumda anılan   Brogan kararına da atıfla bulunarak (s.33, § 62) terör olaylarına karşı önlem alma amacıyla da   olsa, AİHS'nin 5 § 3. maddesi çerçevesinde belirlenen dört gün altı saatlik gözaltı süresinin   dışına çıkıldığını hatırlatmaktadır.   Sonuç olarak Mahkeme içtihadında yer alan yasal gözaltı süresine riayet   edilmemiş ve AİHS'nin 5 § 3 maddesi ihlal edilmiştir.   B. AİHS'nin 5 § 4 maddesi   Başvuran, gözaltı kararının hukukiliğinin denetlenmesi talebiyle başvuru   yapmanın mümkün olmadığından şikayetçi olmaktadır.   Hükümet, başvuranın gözaltında kaldığı sürenin olayın meydana geldiği   dönemdeki yasalara uygun olduğunu ifade etmektedir.   AİHM, yakalanma veya tutuklanma haliyle özgürlükleri kısıtlanan herkesin, özgürlük   kısıtlanmasının yasaya uygunluğu hakkında kısa bir süre içinde karar verilmesi ve yasaya   aykırı görülmesi halinde serbest bırakılması için bir mahkemeye başvurma hakkına sahip   olduğunu belirterek Sözleşmenin 5 § 4 maddesini hatırlatmaktadır. (Bkz. 21 Şubat 1990 tarihli   Van der Leer-Hollanda seri:A no:170, s. 14 § 35, ve Musial-Polonya kararları no:24557/94, §   43, AİHM 1999-II).   AİHM, başvuranın ancak dokuz günlük gözaltı süresinin ardından hakim karşısına   çıkarıldığını ve yetkili hakim tarafından tutuklama kararı verildiğine dikkat çekmektedir. Bu   uygulama, sonucu itibariyle AİHS'nin 5 § 3 maddesinde öngörülen «makul süre» kavramıyla   bağdaşmamaktadır. (Bkz. sözü edilen Sakık ve diğerleri kararı, § 51, ve mutadis mutandis Van   Droogenbroeck-Belçika kararı 24 Haziran 1982, seri: A no:50, s. 29, § 53).   Sonuç olarak AİHS'nin 5 § 4 maddesi ihlal edilmiştir.   C. AİHS'nin 5 § 5 maddesi   Başvuran, ulusal yargı makamları önünde Türk hukuku çerçevesinde 5. maddenin ihlalinin   tazmini için yapılan talebin reddedilerek 5 § 5. maddenin ihlal edildiğini iddia etmektedir.   AİHM, başvuranın iç hukuka uygun olarak yakalanıp gözaltına alındığını, fakat Sözleş-   menin 5. maddesinin 3 ve 4. paragraflarının ihlal edildiğini hatırlatmaktadır. Sözkonusu dava   sonuçlansa bile, Mahkeme başvuranın ulusal yargı makamları önünde mevcut ihlalin tazminine   yönelik bir talepte bulunamayacağını belirtmektedir. Hükümet bu konuda herhangi bir itirazda   bulunmamıştır. (Bkz. anılan Sakık ve diğerleri kararı § 60).   Sonuçla AİHS'nin 5 § 5 maddesi ihlal edilmiştir.   II. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI ÜZERİNE   A. Zarar, masraf ve harcamalar   Başvuran, uğramış olduğu zararın ve masraf ve harcamaların giderilmesi   talebinde bulunmaktadır.   Hükümet görüş bildirmemiştir.   Mahkeme, eşitlik ilkesi göz önünde bulundurularak AİHS'nin 41. maddesi uyarınca   başvurana manevi tazminat olarak kararın kesinleştiği tarihte TL.'ye çevrilmek üzere 2750   Euro (EUR) ödenmesini kararlaştırmıştır.   Masraf ve harcamalara ilişkin olarak Avrupa Konseyinin adli yardım miktarı olan 630   Euro düşülerek başvurana 1.500 Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.   B. Temmerrüt faizi   AİHM, Avrupa Merkez Bankasının yasal olarak belirlediği ve nihai kararın alındığı tari-   hten itibaren uygulanan yıllık temmerrüt faiz oranının % 3 olduğunu belirtmektedir.   BU SEBELERDEN DOLAYI MAHKEME OYBİRLİĞİYLE,   1. AİHS'nin 5 § 3 maddesinin ihlal edildiğine ;   2. AİHS'nin 5 § 4 maddesinin ihlal edildiğine;   3. AİHS'nin 5 § 5 maddesinin ihlal edildiğine;   4. a) AİHS'nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay   içinde, bu miktara yansıtılabilecek KDV, pul, harç ve masraflar düşülmeden, ödeme   tarihindeki döviz kuru üzerinden TL'sına çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin başvurana;   manevi tazminat olarak 2.750,- (ikibinyediyüzelli) Euro ve Avrupa Konseyi tarafından verilen   630,-(altıyüzotuz) Euro'luk adli yardım miktarı düşülmek ve doğrudan veya dolaylı her türlü   vergiden muaf olmak üzere, masraf ve harcamalar için 1.500,- (binbeşyüz) Euro ödemesine ;   b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin bitiminden ödeme tarihine kadar geçecek süre   için Avrupa Merkez Bankasının belirlemiş olduğu yıllık % 3'lük faizin ödenmesine;   5. Adil tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine ;   KARAR VERMİŞTİR.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM'nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3.   maddelerine uygun olarak 10 Ekim 2002 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.