31930/04

WyrokETPCz2007-07-05ECLI:CE:ECHR:2007:0705JUD003193004

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy oparcie się przez Sąd Najwyższy na opinii Rady Lekarskiej, której członkowie byli pracownikami pozwanego szpitala państwowego, naruszyło prawo skarżącej do rzetelnego procesu przed bezstronnym sądem, zgodnie z art. 6 ust. 1 Konwencji?
Ratio decidendi
Trybunał uznał, że choć art. 6 ust. 1 nie wymaga, aby biegli spełniali te same standardy bezstronności co sąd, to ich opinia może mieć decydujące znaczenie. W tej sprawie, ze względu na ustawową rolę Rady Lekarskiej i fakt, że jej członkowie byli pracownikami szpitala, którego odpowiedzialność była przedmiotem sporu, skarżąca miała obiektywnie uzasadnione obawy co do bezstronności. Dodatkowo, Sąd Najwyższy z własnej inicjatywy zlecił opinię, sam formułował pytania i przypisał jej kluczowe znaczenie, co w połączeniu z faktem, że przełożony członków Rady (Dyrektor ds. Zdrowia) zajął już stanowisko w sprawie, podważyło bezstronność Sądu Najwyższego i zasadę równości broni.
Stan faktyczny
Skarżąca, Sara Lind Eggertsdóttir, urodziła się w 1998 roku z poważną niepełnosprawnością. Jej rodzice pozwali państwo islandzkie, zarzucając błędy medyczne podczas porodu w państwowym szpitalu LSH. Sąd Rejonowy przyznał skarżącej odszkodowanie, uznając, że błąd w umieszczeniu cewnika w tętnicy pępowinowej przyczynił się do uszkodzenia mózgu. Sąd Najwyższy, z własnej inicjatywy, zlecił opinię Radzie Lekarskiej, której czterech z dziewięciu członków było pracownikami LSH. Rada Lekarska wydała opinię sprzeczną z ustaleniami Sądu Rejonowego, a Sąd Najwyższy, opierając się na niej, uchylił wyrok Sądu Rejonowego i oddalił roszczenie skarżącej.
Rozstrzygnięcie
Trybunał uznał skargę za dopuszczalną. Stwierdził naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji. Zasądził skarżącej 75 000 euro tytułem zadośćuczynienia za szkody niemajątkowe oraz 18 000 euro tytułem kosztów i wydatków, pomniejszone o kwotę pomocy prawnej. Oddalił pozostałą część roszczenia o słuszne zadośćuczynienie.

Pełny tekst orzeczenia

CONSEIL DE L'EUROPE COUNCIL OF EUROPE COUR EUROP�ENNE DES DROITS DE L'HOMME EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS �RI�JA A�ALDEILD M�L S�RU LINDAR EGGERTSD�TTUR gegn �SLANDI (K�ra nr. 31930/04) D�MUR STRASBOURG 5 j�l� 2007 D�mur �essi ver�ur endanlegur vi� ��r a�st��ur sem kve�i� er � um � 2.mgr. 44. gr. samningsins. Hann kann a� s�ta breytingum ritstj�ra. SARA LIND EGGERTSD�TTIR gegn �SLANDI - D�MUR � m�li S�ru Lindar Eggertsd�ttur gegn �slandi kve�ur Mannr�ttindad�mst�ll Evr�pu (�ri�ja a�aldeild), sem situr � deild skipa�ri: Hr. B.M. ZUPANCIC, forseta, hr. C. B�RSAN, fr� E. FURA-SANDSTR�M, fr� A. GYULUMYAN, hr. DAV�� ��R BJ�RGVINSSYNI, fr� I. ZIEMELE, og fr� I. BERRO-LEF�VRE, d�murum, og. hr. S. NAISMITH, vararitara yfirdeildar. upp eftirfarandi d�m sem sam�ykktur var hinn 14. j�n� 2007 a� aflokinni umfj�llun fyrir luktum dyrum: M�LSME�FER� 1. Upphaf m�ls �essa er k�ra (nr. 31930/04) gegn �slandi, er Eggert �s�lfsson og Sigurmunda Skarph��insd�ttir l�g�u fyrir d�mst�linn hinn 2. September 2004 samkv�mt 34. gr. Samnings um vernd mannr�ttinda og mannfrelsis (,,samningsins") fyrir h�nd �l�gr��a d�ttur sinnar, �slensks r�kisborgara, S�ru Lindar Eggertsd�ttur (,,k�randa"). 2. Heimir �rn Herbertsson, l�gma�ur sem starfar � Reykjav�k, var � fyrirsvari fyrir k�randa, og haf�i henni veri� veitt fj�rhagsa�sto� til reksturs m�lsins. Umbo�sma�ur �slenska r�kisins vi� Mannr�ttindad�mst�ls Evr�pu, �orsteinn Geirsson, d�ms- og kirkjum�lar��uneytinu, var � fyrirsvari fyrir �slenska r�ki� (,,r�ki�"). 3. K�randi taldi a� H�stir�ttur hef�i, andst�tt 1. mgr. 6. gr. samningsins, ekki veitt henni r�ttl�ta m�lsme�fer� fyrir �vilh�llum d�mst�li, einkum �ar sem hann hef�i byggt ni�urst��ur s�nar � �liti starfsmanna gagna�ilans. 4. Hinn 9. ma� 2006 �kva� d�mst�llinn a� tilkynna r�kinu um k�runa. Samkv�mt �kv��um 3. mgr. 29. gr. samningsins �kva� hann a� fjalla um sameiginlega um me�fer�arh�fi og efnisatri�i k�runnar. M�LSATVIK I. A�DRAGANDI 5. K�randi, Sara Lind Eggertsd�ttir, er �slenskur r�kisborgari b�sett � Reykjav�k. 2 SARA LIND EGGERTSD�TTIR gegn �SLANDI - D�MUR 6. K�randi f�ddist 5. mars 1998 � Landsp�tala-H�sk�lasj�krah�si (sem h�r eftir ver�ur nefnt LSH) � Reykjav�k, sem var r�kisreki�. Flj�tlega eftir f��ingu hennar kom � lj�s a� h�n var alvarlega f�tlu�, l�kamlega og andlega. �rorka hennar er talin 100%. 7. � j�l� 1998 kv�rtu�u foreldrar k�randa til landl�knis, sem komst a� �eirri ni�urst��u � okt�ber 1999 a� henni hef�i ekki veri� veitt r�ng l�knisme�fer�. 8. Foreldrar k�randa fengu s��an l�gmann til a� h�f�a m�l fyrir H�ra�sd�mi Reykjav�kur gegn �slenska r�kinu fyrir hennar h�nd. R�k �eirra voru tvenns konar. � fyrsta lagi hef�u mist�k �tt s�r sta� � f��ingarherbergi, me� �v� a� of seint var brug�ist vi� s�refnisskorti, sem uppg�tvast haf�i �egar vi� komu m��ur. � ��ru lagi hef�i barnal�knum or�i� � mist�k vi� a�hlynningu barnsins �egar eftir f��ingu �ess. Foreldrarnir h�ldu �v� fram a� ��aleggur, sem settur haf�i veri� � naflastrengsslag�� barnsins, hef�i � �e�lilegan h�tt legi� � U-beygju og veri� skilinn �annig eftir � um 32 klukkustundir. �etta hafi geta� valdi� heilsutj�ni �ess. L�knarnir hef�u me� r�ttu �tt a� draga ��alegginn til baka � beina st��u, e�a setja hann � �tlim a� ��rum kosti. 9. Stefndi kraf�ist s�knu af kr�fum k�randa og taldi a� h�n hef�i or�i� fyrir heilsutj�ni s�nu af s�refnisskorti fyrir f��ingu, ��ur en m��irin kom � f��ingardeild LSH, og a� ekki v�ri h�gt a� s�na fram � a� neitt frekara tj�n hef�i or�i� af hugsanlegum mist�kum starfsf�lks sj�krah�ssins. �stand k�randa hef�i veri� alvarlegt l�ngu fyrir f��ingu hennar, sem fram f�r me� keisaraskur�i, og slag��abl��segi hef�i �� �egar myndast af v�ldum s�refnisskorts. Lega ��aleggsins hef�i �v� ekki valdi� henni heilsutj�ni. 10. H�ra�sd�mur, sem skipa�ur var einum emb�ttisd�mara og tveimur me�d�mendum, annar �eirra var s�rfr��ingur � barnal�kningum og hinn s�rfr��ingur � kvensj�kd�mum og f��ingarhj�lp, t�k vi�amiklar vitanask�rslur af �llum vi�komandi starfsm�nnum sj�krah�ssins, og einnig af s�rfr��ingum. 11. � d�mi upp kve�num 24. apr�l 2002 hafna�i h�ra�sd�mur hinni fyrri framangreindu kr�fu, en f�llst � hina s��ari, og ger�i r�kinu a� grei�a k�randa b�tur. Voru henni d�mdar b�tur a� fj�rh�� 28.522.474 �slenskar kr�nur (kr. 20.684.948 fyrir fj�hagstj�n og kr. 7.756.856 � miskab�tur) �samt v�xtum, og tilteknar fj�rh��ir � m�lskostna�, er grei�ast skyldu foreldrum hennar fyrir hennar h�nd. � forsendum d�msins um efnishli� m�lsins kom eftirfarandi fram: ,,Me� v�san til framangreinds er �a� ni�ursta�a d�msins a� ekki s� fram komin s�nnun fyrir �v� a� �rorku stefnanda megi eing�ngu rekja �eirra veikinda sem h�n var� fyrir � kj�lfar bl��tappa � meginslag�� og n�rnaslag��um. Hins vegar ver�ur a� telja a� talsver�ar l�kur s�u � �v� a� �au veikindi sem stefnandi var� fyrir � kj�lfar bl��tappa � meginslag�� og n�rnaslag��um hafi a� minnsta kosti veri� me�verkandi ors�k �eirra alvarlegu heilaskemmda sem h�n var� fyrir og orsaka� hafa �rorku hennar og miska. Hvort e�a hversu alvarlegum heilaska�a stefnandi haf�i ��ur or�i� SARA LIND EGGERTSD�TTIR gegn �SLANDI - D�MUR fyrir og hversu miki� �essi veikindi juku vi� �ann ska�a er �tiloka� a� s�na fram � me� �yggjandi h�tti. Me� tilliti til erfi�rar s�nnunara�st��u stefnanda og me� hli�sj�n af �eim s�nnunarreglum sem leggja ver�ur til grundvallar a� hafi m�tast � �essu svi�i ska�ab�tar�ttar ber a� leggja � stefnda s�nnunarbyr�i �ess a� heilaska�i s� sem stefnandi b�r n� vi� hef�i allt a� einu or�i� ��tt starfsm�nnum stefnanda hef�u ekki or�i� � �au mist�k a� l�ta ��alegginn liggja � lykkju � meginslag��inni � allt a� 32 klst. �ar sem stefnda �ykir samkv�mt framans�g�u ekki hafa l�nast sl�k s�nnun ver�ur a� fallast � me� stefnanda a� uppfyllt s�u skilyr�i fyrir �v� a� leggja � stefnda b�taskyldu vegna �rorku og miska stefnanda. � grundvelli �eirra s�nnunargagna sem fyrir liggja og framangreindrar s�nnunarreglu er ekki unnt a� fallast � me� stefnda a� einungis l�tinn hluta �rorku stefnanda megi rekja til �falla af v�ldum bl��tappa � meginslag�� og n�rnaslag��um. �ar sem ekki hefur veri� s�nt fram � hvort e�a a� hve miklu leyti �nnur �f�ll eiga ��tt � heilsutj�ni stefnanda ber a� l�ta svo � a� stefndi beri b�ta�byrg� � �llu tj�ni stefnanda." 12. R�kisl�gma�ur �fr�ja�i d�mi �essum til H�star�ttar. �fr�jun sinni til stu�nings lag�i hann fram tv� �lit nafngreindra l�kna vi� LSH, �ar sem athugasemdir voru ger�ar vi� d�m h�ra�sd�ms og ni�ursta�a hans gagnr�nd. �litin h�f�u veri� st�lu� � l�kningaforstj�ra LSH, sem virtist hafa teki� undir �au og framsent �au r�kisl�gmanni. 13. H�stir�ttur �kva� � fyrstu a� munnlegur flutningur m�lsins f�ri fram 24. jan�ar 2003, en hinn 21. jan�ar tilkynnti hann l�gmanni k�randa og r�kisl�gmanni a� hann hef�i fresta� m�lflutningnum �ar til fyrir l�gi alit sem r�tturinn hug�ist leita hj� l�knar��i. Af �v� tilefni veitti r�tturinn a�ilum t�kif�ri til a� leggja til spurningar, sem lag�ar skyldu fyrir r��i�. 14. � br�flegu svari s�nu, dagsettu 24. jan�ar 2003, m�tm�lti l�gma�ur k�randa �v� me�al annars, a� H�stir�ttur haf�i leita� �lits l�knar��s �n �ess a� veita m�lsa�ilum fyrst f�ri � a� l�ta � lj�s �lit � �eirri ger�. Teki� var fram a� � samr�mi vi� 1. gr. l�knar��slaga �ttu margir l�knar er st�rfu�u hj� LSH, �ar sem hin umdeildu l�knisverk hef�u veri� unnin, s�ti � l�knar��i. �ar a� auki hef�i landl�knir �egar tj�� sig um m�li� og v�ri �v� vanh�fur til allra frekari afskipta. L�gma�urinn m�tm�lti einnig �llum afskiptum starfsmanna sp�talans af m�linu, og kraf�ist �ess a� �eir vikju s�ti. Me� �a� � huga a� H�stir�ttur kynni a� leita �lits l�knar��s �r�tt fyrir m�tm�li k�randa tilgreindi l�gma�ur hennar 11 atri�i, sem hann �ska�i a� l�knar�� yr�i spurt um, ef af yr�i. 15. � svari hinn 30. jan�ar 2003 tilkynnti H�stir�ttur a� hann s�i ekkert �v� til fyrirst��u a� leita �lits l�knar��s, en till�gur k�randa um spurningar yr�u teknar til athugunar. 16. Hinn 31. jan�ar 2003 benti r�kisl�gma�ur � 13 spurningar sem hann taldi a� spyrja �tti l�knar��, en tj��i sig ekki um r�ttinn til a� leita �lits r��sins. 4 SARA LIND EGGERTSD�TTIR gegn �SLANDI - D�MUR 17. Hinn 12. febr�ar 2003 �kva� H�stir�ttur formlega a� afla �lits l�knar��s um 19 spurningar sem v�r�u�u deiluefni�, og tilgreindi eftirfarandi �st��ur �ess: ,,Erfitt var a� gera s�r grein fyrir �v� af framl�g�um g�gnum og vitnisbur�um, hva� � raun orsaka�i ska�a [k�randa], auk �ess sem nokkur atri�i voru ekki svo lj�s sem skyldi. ��tti �v� r�tt, ��ur en m�l �etta yr�i flutt fyrir H�star�tti, a� afla umsagnar l�knar��s, sbr. 1. og 2. mgr. 2. gr. laga nr. 14/1942 um l�knar��, og leita svara vi� �kve�num atri�um, en samkv�mt tilvitna�ri lagaheimild er �a� hlutverk l�knar��s a� l�ta d�mst�lum � t� umsagnir um l�knisfr��ileg efni." � �essu sambandi vakti H�stir�ttur s�rstaka athygli � kr�fu k�randa fr� 24. jan�ar 2003 um a� �kve�nir r��smenn seg�u sig fr� m�linu. 18. L�knar�� var skipa� landl�kni, sem var forma�ur �ess, og �tta ��rum r��sm�nnum. 19. L�knar�� skila�i �liti s�nu 21. n�vember 2003. Taldi r��i� a� brug�ist hef�i veri� seint vi� �e�lilegu f�sturhjartsl�ttarl�nuriti � f��ingardeildinni. Hins vegar v�ri engin �st��a til a� gagnr�na l�knisme�fer� barnsins � barnadeild eftir f��ingu �ess. Taldi r��i� a� ��aleggurinn hef�i ekki valdi� bl��storku, og a� ekki hef�u veri� ger� mist�k � sambandi vi� legu hans. Var r��i� �annig annarrar sko�unar en h�ra�sd�mur um atri�i sem m�li skiptu til a� s�na fram � ska�ab�ta�byrg�. 20. Samkv�mt starfsh�ttum l�knar��s haf�i m�li �essu fyrst veri� v�sa� til r�ttarm�ladeildar �ess, skipa�rar �remur r��sm�nnum sem allir voru stafsmenn LSH, og �kv��u �eir a� �eir v�ru ekki vanh�fir. R�ttarm�ladeild haf�i leita� tveggja �lita um f��ingu k�randa, annars um heilsufarss�gu k�randa eftir f��ingu fr� s�rfr��ingi � skur�l�kningum sem �tti s�ti � r��inu, og hins fr� utana�komandi f��ingarl�kni um me�g�gnu m��urinnar og f��ingu barnsins. 21. � fundi s�num hinn 18. n�vember 2003 haf�i l�knar�� r�tt �lit hinna tveggja l�kna og sam�ykkt �a� einr�ma �samt loka�liti s�nu, sem sent var H�star�tti. � fundinum haf�i einn hinna �riggja r��manna � r�ttarm�ladeild veri� � fors�ti, og �ar me� komi� � sta� formanns r��sins, sem viki� haf�i s�ti vegna fyrri afskipta sinna af m�linu sem landl�knir. 22. � munnlegum m�lflutningi hinn 27. febr�ar 2004 vefengdi k�randi m�lsme�fer� l�knar��s, en �n �rangurs. 23. Me� d�mi upp kve�num 11. mars 2004 sneri H�stir�ttur vi� �eirri ni�urst��u h�ra�sd�ms a� r�ki� v�ri ska�ab�taskylt gagnvart k�randa �ar sem sj�krah�si� b�ri s�k � tj�ni hennar. 24. ��ur en H�stir�ttur t�k fyrir efnisatri�i m�lsins fjalla�i hann um �litaefni var�andi vanh�fi: ,,Stefnda gerir ��r athugasemdir vi� ni�urst��u l�knar��s og r�ttarm�ladeildar �ess, a� � afgrei�slu og me�fer� m�lsins hafi teki� ��tt l�knar � Landsp�talanum og s�u �eir, sem starfsmenn �fr�janda, vanh�fir til �essara verka og beri �v� a� l�ta me� �llu fram hj� �liti l�knar��s. SARA LIND EGGERTSD�TTIR gegn �SLANDI - D�MUR Eins og a� framan getur er �a� hlutverk l�knar��s a� l�ta d�mst�lum � t� umsagnir um l�knisfr��ileg efni. A�sta�an h�r � landi er sl�k, a� flestir s�rfr��ingar � l�knav�sindum starfa � Landsp�talanum. Af n�u l�knar��sm�nnum starfa fj�rir � sp�talanum, en enginn �eirra sem st�� a� afgrei�slu �essa m�ls, starfar � kvennadeild e�a Barnasp�tala Hringsins og kom enginn �eirra a� sj�kd�msme�fer� stefndu og m��ur hennar. �� � enginn �eirra setu � ��stu yfirstj�rn sp�talans, sem teki� hefur afst��u � m�linu � samr�mi vi� �lit l�kna kvenna- og v�kudeildar. Hefur ekki veri� s�nt fram �, a� afgrei�sla r��sins hafi veri� � andst��u vi� l�g um l�knar�� og regluger� nr. 192/1942 um starfsh�ttu l�knar��s e�a a� �m�lefnaleg sj�narmi� hafi haft �hrif � �rlausn r��sins, en �lit �ess og a�rar �litsger�ir � m�linu ver�ur a� meta � lj�si �eirrar st��u, sem �litsgjafar gegna." 25. Hva� efnisatri�i m�lsins snertir var ni�ursta�a H�star�ttar eftirfarandi: ,,�a� er almennt vi�urkennt, a� notkun slag��aleggja getur fali� � s�r h�ttu � bl��tappa. Stefnda var l�fsh�ttulega veik og komin � �ndunarv�l, sem kraf�ist �ess a� fylgst v�ri me� s�refni og s�rustigi � bl��i, bl���r�stingi og v�kva- og lyfjagj�f. L�ta ver�ur til �eirra a�st��na, sem l�knarnir voru �, er �eir �kv��u a� l�ta legginn liggja, en eins og a� framan greinir var ekki um annan a�gang a� slag�� a� r��a, er h�r var komi�. �sanna� er a� aukin �h�tta s� � bl��tappa vegna lykkju � leggnum. S�rfr��ingar telja, eins og a� framan greinir, a� heilaska�i stefndu stafi fyrst og fremst af s�refnisskorti. Skemmdir ��r, sem fram koma � ranns�knum � heila stefndu, samr�mast �v�, a� um s�refnisskort hafi veri� a� r��a og ver�ur a� telja, a� yfirgn�fandi l�kur s�u � �v�, a� tj�n stefndu stafi af �v�. Heilaskemmdir, sem g�tu fylgt bl��tappa � fimmta degi eftir f��ingu stefndu, hef�u hins vegar komi� fram sem bl��ingar af v�ldum h��r�stings, en sl�kar heilaskemmdir voru �verulegar. Ver�ur �v� ekki s��, a� orsakasamband s� � milli legu leggsins og heilaskemmda stefndu. Hefur ekki veri� s�nt fram �, a� tj�n stefndu megi rekja til mistaka starfsf�lks �fr�janda." II. LANDSL�G UM �LITAEFNIN 26. R�ki� vakti s�rstaka athygli � eftirfarandi �kv��um laga um me�fer� einkam�la, nr. 91/1991 (,,EML"): 44. gr. ,,D�mari sker �r �v� hverju sinni eftir mati � �eim g�gnum sem hafa komi� fram � m�li hvort sta�h�fing um umdeild atvik teljist s�nnu�, enda bindi fyrirm�li laga hann ekki s�rstaklega um mat � �essum efnum." 46. gr. 6 SARA LIND EGGERTSD�TTIR gegn �SLANDI - D�MUR ,,A�ilar afla s�nnunargagna ef �eir fara me� forr��i � sakarefni. Eftir �v� sem d�mari telur nau�synlegt til sk�ringar � m�li er honum r�tt a� beina �v� til a�ila a� afla gagna um tiltekin atri�i �ess. Ef d�mari telur bers�nilegt a� atri�i, sem a�ili vill sanna, skipti ekki m�li e�a a� gagn s� tilgangslaust til s�nnunar getur hann meina� a�ila um s�nnunarf�rslu." 104. gr. ,,N� ver�ur d�mari �ess var eftir d�mt�ku m�ls a� verulegur brestur s� � sk�rleika � yfirl�singum a�ila e�a uppl�singum um m�lsatvik og telja m� brestinn stafa af �v� a� d�mari hafi ekki g�tt n�gilega a� lei�beiningum vi� a�ila e�a �bendingum til �eirra, og skal hann �� kve�ja a�ila fyrir d�m og eftir atvikum beina spurningum til �eirra e�a benda �eim � nau�syn �ess a� frekari gagna ver�i afla�. Fresta m� m�linu eftir ��rfum, en a� �v� b�nu gefur d�mari a�ilum kost � a� gera athugasemdir til vi�b�tar fyrri m�lflutningi s�num og tekur m�li� til d�ms � n�." 111. gr. ,,D�mari m� ekki fara �t fyrir kr�fur a�ila � d�mi s�num e�a �rskur�i nema um atri�i s� a� r��a sem honum ber a� g�ta af sj�lfsd��um. Kr�fu, sem kemur ekki fram � stefnu, skal v�sa� fr� d�mi nema stefndi hafi sam�ykkt a� h�n k�mist a� �n �ess. Sama er um h�kkun � kr�fu e�a a�rar breytingar stefnda � �hag. D�mari m� ekki byggja ni�urst��u s�na � m�ls�st��u e�a m�tm�lum sem hef�u m�tt koma fram en ger�u �a� ekki vi� me�fer� m�ls. N� er atviks geti� � framl�g�u skjali en a�ili hefur ekki hreyft �v� s�rstaklega sem m�ls�st��u vi� flutning m�ls, og metur �� d�mari eftir atvikum hvort s� m�ls�st��a komi til greina. D�mari metur eftir atvikum hvort ��gn a�ila vi� sta�h�fingu e�a kr�fu gagna�ila skuli meta sem sam�ykki e�a ekki." 163. gr. ,,1. D�mar H�star�ttar skulu bygg�ir � �v� sem hefur komi� fram � m�li og er sanna� e�a vi�urkennt. �kv��i 111. gr. gilda um d�ma H�star�ttar. 2. N� hefur a�ili bori� fram kr�fur e�a m�ls�st��ur sem hann haf�i ekki uppi � h�ra�i og getur �� H�stir�ttur byggt � �eim vi� �rlausn m�ls ef ��r hafa komi� fram � greinarger� a�ilans, grundvelli m�ls er ekki raska� � �ann h�tt, afsakanlegt er a� ��r voru ekki haf�ar uppi � h�ra�i og �a� yr�i a�ilanum til r�ttarspjalla a� ekki yr�i teki� tillit til �eirra." 27. � l�gum um l�knar��, nr. 14/1942 (,,LRL") er eftirfarandi �kv��i me�al annars a� finna: 2. gr. ,,�a� er hlutverk l�knar��s a� l�ta d�mst�lum, �k�ruvaldi og stj�rn heilbrig�ism�lanna � t� s�rfr��ilegar umsagnir var�andi l�knisfr��ileg efni. L�knar�� l�tur me�al annars � t� umsagnir um hvers konar l�knisvottor�, sem l�g� eru fyrir d�mst�lana, enda s� �eim beint til r��sins samkv�mt �rskur�i d�mara. SARA LIND EGGERTSD�TTIR gegn �SLANDI - D�MUR L�knar�� l�tur stj�rn heilbrig�ism�lanna � t� �lit sitt � �v�, hvort tiltekin a�ger�, heg�un e�a framkoma l�knis, tannl�knis, nuddara, lyfsala, hj�krunarkonu, lj�sm��ur e�a annarra �v�l�kra heilbrig�isstarfsmanna s� tilhl��ileg e�a ekki. L�knar�� l�tur og stj�rn heilbrig�ism�lanna � t� �lit sitt � sambandi vi� mikilsver�ar heilbrig�isframkv�mdir, einkum var�andi meiri h�ttar s�ttvarnarr��stafanir." 3. gr. ,,L�knar��i� l�tur ekki �nnur m�l til s�n taka en �au, er borin hafa veri� undir �a� samkv�mt 2. gr., og af �eim a�ilum, er �ar greinir. L�knar�� l�tur ekki � t� ums�gn um andlegt �stand e�a sakh�fi manns, nema ��ur liggi fyrir �litsger� s�rfr��ings eftir vi�eigandi athugun, enda s� kostur sl�krar athugunar. L�knar�� l�tur ekki � t� ums�gn um d�narmein manns, nema ��ur liggi fyrir �litsger� s�rfr��ings eftir l�kskur� e�a mannska�ask�rslu l�gum samkv�mt, ef um voveiflegt mannsl�t er a� r��a, enda s� kostur sl�kra gagna." 4. gr. ,,R�tt er, a� l�knar�� leiti jafnan �lits s�rfr��ra manna utan r��sins um m�l, sem eru utan vi� s�rfr��isvi� �eirra manna, er r��i� skipa. ��ur en r��i� hnekkir vottor�i l�knis, skal �a� jafnan, ef �v� ver�ur vi� komi�, gera hluta�eigandi l�kni kost � a� r�ksty�ja vottor� sitt n�nar. M�l, er var�a s�rstaklega a�ger�, heg�un e�a framkomu l�knis e�a annarra heilbrig�isstarfsmanna (sbr. 3. mgr. 2. gr.), skal r��i� jafnan, ef �v� ver�ur vi� komi�, bera undir a�ila, svo og st�ttarf�lag hans, ��ur en �a� l�tur � t� ums�gn s�na um �a�." 5. gr. ,,Enginn l�knar��smanna � atkv��isr�tt um m�l, er var�ar sj�lfan hann e�a umbj��anda hans, e�a hann hefur ��ur teki� afst��u til, hvort heldur er pers�nulega e�a � emb�ttisnafni. N� ver�ur r��i� �starfh�ft fyrir �a�, a� einhver s�rfr��ingur r��sins � ekki atkv��isr�tt um m�l, er heyrir undir s�rgrein hans, og skipar �� r��herra s�rfr��ing � hans sta� eftir till�gu r��sins til a� fjalla um �a� m�l." LAGAATRI�I I. MEINT BROT � 1. MGR. 6. GR. SAMNINGSINS 28. K�randi kvarta�i yfir �v� a� henni hef�i ekki veri� veitt r�ttl�t m�lsme�fer� fyrir �vilh�llum d�mst�l eins og �skili� er � 1. mgr. 6. gr. samningsins, sem hlj��ar svo: 8 SARA LIND EGGERTSD�TTIR gegn �SLANDI - D�MUR ,,�egar kve�a skal � um r�ttindi og skyldur manns a� einkam�lar�tti ... , skal hann eiga r�tt til r�ttl�trar ... m�lsme�fer�ar ... fyrir sj�lfst��um og �vilh�llum d�mst�li. S� skipan hans �kve�in me� l�gum." 29. �essu var m�tm�lt af h�lfu r�kisins. A. Me�fer�arh�fi 30. D�mst�llinn tekur fram a� k�ran er ekki auglj�slega illa grundu�, � skilningi 3. mgr. 35. gr. samningsins. H�n er heldur ekki �t�k til me�fer�ar af neinum ��rum �st��um. L�sa ver�ur hana �v� me�fer�arh�fa. B. Efnisatri�i 1. Sj�narmi� a�ila (i) K�randi 31. K�randi taldi 1.mgr. 6. gr. s�tm�lans hafa veri� � s�r brotna me� �v� a� H�stir�ttur hef�i ekki veitt henni r�ttl�ta m�lsme�fer� fyrir �vilh�llum d�mst�l, �ar sem: 1) hann �kva� a� afla s�nnunargagna a� eigin frumkv��i �n nokkurra afskipta m�lsa�ila, 2) hann t�k �� �kv�r�un �n �ess a� veita m�lsa�ilum f�ri � athugasemdum, 3) hann ger�i �a� � �eim tilgangi a� sn�a vi� �eim ni�urst��um sem s�rfr��ingar h�f�u komist a� � fyrra d�mstigi og til a� hygla �annig gagna�ilanum, LSH, 4) hann bygg�i ni�urst��ur s�nar � �liti starfsmanna varnara�ilans, og 5) hann skar �r um h�fi � grundvelli rangs vi�mi�s, sem var a� ekki hef�i veri� s�nt fram � a� annarleg sj�narmi� hef�u haft �hrif � �lit l�knar��s. 32. K�randi h�lt �v� fram a� �a� v�ri andst�tt �eirri meginreglu sem fram kemur � 46., 104., 111. og 163 gr. EML um forr��i m�lsa�ila einkam�ls � sakarefni a� d�mst�ll �kve�i � sitt eind�mi a� leita frekari gagna � m�li. �skiljanlegt v�ri a� sl�k �kv�r�un hef�i veri� tekin �n �ess a� veita a�ilunum f�ri � a� gera athugasemd vi� �a� fyrirfram. D�mt hef�i veri� � miklum fj�lda svipa�ra m�la �n �ess a� afla fyrst �lits l�knar��s. �a� hef�i veri� sameiginleg afsta�a beggja m�lsa�ila a� fram l�g� g�gn n�g�u H�star�tti til k�nnunar m�lsins. �ar sem a�ilarnir h�f�u � samr�mi vi� forr��i sitt � sakarefninu veri� samm�la um hva�a g�gn skyldu liggja a� baki �rlausnar H�star�ttar, haf�i r�tturinn a� �liti k�randa enga heimild til ranns�knar � eigin vegum. �egar H�stir�ttur, andst�tt meginreglum �slenskra r�ttarfarslaga, leita�i engu a� s��ur �lits l�knar��s a� eigin frumkv��i, gat k�randi me� r�ttu �ttast a� r�tturinn hef�i ekki til a� bera �� �hlutdr�gni sem 1. mgr. 6. gr. krefst. 33. �ar a� auki h�lt k�randi �v� fram a� telja ver�i �a� �samr�manlegt b��i kr�fu 1. mgr. 6. gr. um �hlutdr�gni og grundvallarreglunni um jafna SARA LIND EGGERTSD�TTIR gegn �SLANDI - D�MUR st��u m�lsa�ila, sem s� �a�skiljanlegur ��ttur � r�ttl�tishugtaki greinarinnar, a� d�mst�ll heimalandsins leiti �lits hj� s�rfr��ingum sem voru starfsmenn m�lsa�ila, og byggi s��an d�m sinn � �liti �eirra. Fj�rir l�knar��smenn h�f�u veri� starfsmenn gagna�ilans, LSH, �ar sem hin meinta ska�ab�taskylda haf�i stofnast. Jafnvel �� a� �eir hef�u ekki veri� tengdir m�linu ��ur, �� haf�i vinnuveitandi �eirra, sem �eir voru h��ir um afkomu s�na, �egar teki� afst��u til m�lsins. S�ralitlar l�kur voru � a� �eir starfmenn k�must a� ni�urst��u gagnst��ri �eim sj�narmi�um sem vinnuveitandi �eirra og samstarfsmenn vi� LSH h�f�u �kve�i� gefi� til kynna. 34. K�randi benti einnig � a� �r�r �eirra fj�ru l�knar��smanna sem voru starfsmenn LSH hef�u mynda� r�ttarm�ladeild r��sins, og var �lit hennar sam�ykkt af l�knar��i ��ur en �a� var framsent H�star�tti. �ar sem H�stir�ttur bygg�i d�m sinn einungis � �liti r��sins hef�i �v� bori� a� uppfylla kr�fur um a� vera sj�lfst�tt og �vilhallt. En �a� hef�i �a� ekki gert. 35. K�randi andm�lti �eirri sta�h�fingu r�kisins a� �gerlegt hef�i veri� a� finna s�rfr��inga til a� veita �lit um svo s�rh�f� og fl�kin l�knisfr��ileg atri�i eins og h�r um r��ir, �n �ess a� nokkur �eirra v�ri tengdur LSH. Allmargir �slenskir s�rfr��ingar � svi�i l�knisfr��i v�ru a� st�rfum erlendis, og unnt hef�i veri� a� kve�ja �� til a� taka ��tt � athugun l�knar��s. ��ur en landl�knisemb�tti�, sem fjalla� haf�i um m�l �etta � stj�rns�slustigi, gaf sitt eigi� �lit til kynna, hef�i �a� til d�mis leita� �lits tveggja �slenskra l�kna sem st�rfu�u erlendis. Ekkert � l�knar��sl�gum hef�i komi� � veg fyrir sl�ka r��st�fun. Sta�h�fing r�kisins v�ri einkar s�rkennileg � lj�si �ess a� enginn hinna n�u l�knar��smanna sem afskipti h�f�u haft af m�linu v�ri s�rfr��ingur � �v� svi�i sem um var a� r��a, barnal�kningum, �r�tt fyrir �� ni�urst��u h�ra�sd�ms a� �a� hafi veri� � barnadeildinni sem ska�ab�taskyldan stofna�ist. (ii) R�ki� 36. R�ki� h�lt �v� fram a� kr�fur til r�ttl�trar m�lsme�fer�ar hef�u veri� uppfylltar a� �llu leyti, b��i hva� snertir einst�k atri�i m�lsins og � me�fer� �ess � heild. 37. Lag�i r�ki� �herslu � a� m�li� hef�i, �egar �a� var fyrir d�mst�lum landsins, einkennst af mikilli �vissu hva� var�ar s�nnun, �v� ni�ursta�a �ess valt � �rlausn um �au umdeildu l�knisfr��ilegu atri�i hvort �n�kv�m sta�setning � ��alegg � naflaslag�� n�f�dds ungbarns haf�i leitt til varanlegs heilaska�a, hvort s� heilaska�i hef�i or�i� � undan f��ingu, og hvort hann hef�i stafa� af samverkandi ors�kum. Auglj�slega hef�i �rlausn H�star�ttar veri� bygg� � heildarmati allra s�nnunargagna, �.e. b��i � s�rfr��i�litum �eim sem l�g� h�f�u veri� fyrir h�ra�sd�m og unnin h�f�u veri� af l�knum sem b��i voru starfsmenn LSH og annarra, og �eim sem l�knar�� haf�i veitt � formi svara vi� s�rst�kum spurningum, �ar sem fj�rir 10 SARA LIND EGGERTSD�TTIR gegn �SLANDI - D�MUR af n�u r��sm�nnum voru starfsmenn LSH. S� fullyr�ing k�randa v�ri tilh�fulaus, a� H�stir�ttur hef�i skipa� s�r � li� me� ��rum a�ila m�lsins og �v� leita� fyrirsj�anlegs �lits l�knar��s. 38. R�ki� f�r �ess einnig � leit a� d�mst�llinn hafna�i �eirri sta�h�fingu k�randa sem �r�kstuddri, a� m�lsa�ilar hef�u komi� s�r saman um a� H�stir�ttur d�mdi m�li� � grundvelli fyrirliggjandi gagna. Ekki v�ri �a� heldur r�tt sem k�randi hef�i l�t� � ve�ri vaka, a� H�star�tt skorti heimild til a� leita �lits l�knar��s. �a� v�ri auglj�st af 2. og 3. gr. LRL a� � einkam�li, eins og h�r v�ri um a� r��a, hef�i hvorugur m�lsa�ili sl�ka heimild, heldur a�eins H�stir�ttur. A� �essu marki m�ltu l�knar��sl�gin fyrir um �r�nga undantekningu fr� �eirri almennu reglu �slenskra laga um r�ttarfar � einkam�lum a� a�ilar einkam�ls �ttu forr��i � sakarefni �ess. 39. Hva� snertir gagnr�ni k�randa � skipan l�knar��s benti r�ki� � a� me� tilliti til f�mennis � �slandi, sem byggt v�ri 300.000 manna �j��, v�ri ekki unnt a� finna s�rfr��inga sem g�tu veitt ums�gn um svo s�rh�f� og fl�kin l�knisfr��ileg �litaefni eins og �au sem uppi voru � m�li k�randa �n �ess a� neinn �eirra hef�i tengsl vi� LSH, sem v�ri langst�rsti og best b�ni sp�tali � landinu. R�ki� taldi a� � ford�misr�tti stofnana samningsins v�ri fullan stu�ning a� finna fyrir �v� a� ekki v�ri raunh�ft a� l�sa s�rfr��ing vanh�fan til a� veita d�mst�l �lit, � �eirri forsendu einni a� hann starfa�i hj� opinberri stofnun sem tengdist m�linu. �annig v�ri �gerlegt a� beita s�mu vi�mi�um gagnvert s�rfr��ingum og gert v�ri gagnvart d�murum. � �essu samhengi bar r�ki� fyrir sig Beleggings- en Beheersmaatschappij Indiana B.V. gegn Ni�url�ndum (�kv.), nr. 21491/93, fr� 29. n�vember 1995, og Wolfgang Blum og Klaus Ignaz Jacobi gegn Austurr�ki (�kv.) nr. 26527/95 fr� 18. n�vember 1995. 40. R�ki� lag�i �herslu � a� b��um a�ilum haf�i veri� veitt t�kif�ri til a� leggja m�l sitt fyrir, �ar me� tali� s�nnunarg�gn, vi� a�st��ur �ar sem hvorugur var lakar settur en hinn. Ekki v�ri heldur vafi � a� sta�a �eirra hef�i veri� j�fn og a� �eir hef�u haft s�mu t�kif�ri til a� leggja fram g�gn og leggja spurningar fyrir l�knar��. Jafn r�ttur �eirra til a� koma spurningum � framf�ri vi� r��i� hef�i veri� virtur a� fullu, og b��ir hef�u n�tt s�r hann. �eir hef�u einnig haft �takmarka�an og jafnan a�gang a� fram l�g�um s�nnunarg�gnum, og m�li� hef�i veri� munnlega flutt � opnu r�ttarhaldi. 2. �lit d�mst�lsins. 41. � m�lflutningi s�num lag�i r�ki� �herslu � nau�syn �ess a� taka tillit til hinna s�rst�ku a�st��na var�andi f�lksfj�lda � �slandi, sem byggt er fremur f�mennri �j��, og hversu erfitt var finna h�fa s�rfr��inga sem h�f�u engin tengsl vi� LSH. �essum r�kum hafnar d�mst�llinn, a� �v� marki sem me� �eim er gefi� til kynna a� kr�fur til �ess d�ms sem me� m�l fer kunni a� breytast eftir hagkv�mnis�st��um (sj� Walston gegn Noregi, nr. 37372/97 (�kv.), 11. desember 2001). Spurningunni hvort d�mur s� SARA LIND EGGERTSD�TTIR gegn �SLANDI - D�MUR �hlutdr�gur � skilningi 1. mgr. 6. gr. ber a� svara einungis � gundvelli �eirra reglna sem m�tast hafa � ford�misr�tti d�mst�lsins, sem eru a� ekki s� um a� r��a hugl�gan �galla, �.e. � grundvelli pers�nulegrar sannf�ringar d�mara � m�li, n� heldur efnislegan �galla, �.e. a� gengi� s� �r skugga um a� d�mari hafi veitt vissu � �essu efni sem n�gir til a� �tiloka r�ttm�tan vafa (sj� P�tur ��r Sigur�sson gegn �slandi, nr. 39731/98, 37. li�, MDE 2003-IV, og Wettstein gegn Sviss, nr. 33958/96, 42. li�, MDE 2000-XII). 42. Hva� hina hugl�gu kr�fu var�ar, �� ber fyrirfram a� gera r�� fyrir pers�nulegri �hlutdr�gni d�mara �ar til s�nt er fram � anna�. Var�andi hina efnislegu kr�fu, �� ver�ur a� �kvar�a, hver sem h�tterni d�mara kann a� hafa veri�, hvort fyrir hendi s�u atvik, sem unnt er a� sannreyna, er gefa tilefni til vafa um �hlutdr�gni hans. � �v� efni kann jafnvel �s�ndin ein a� hafa nokkurt v�gi. �a�, sem � h�fi er, er �a� traust sem d�mst�lar � l��r��is�j��f�lagi ver�a a� nj�ta me�al almennings. �ess vegna ver�ur hver s� d�mari, sem r�ttm�t �st��a er til a� �ttast a� s� ekki �hlutdr�gur, a� v�kja s�ti. � �essu kemur �a� fram, a� �egar �kvar�a� er � m�li hvort �st��a s� til a� �ttast a� d�mari s� ekki �hlutdr�gur, er �lit vi�komandi m�lsa�ila ���ingarmiki�, en ekki afgerandi. Hi� afgerandi atri�i er hvort unnt s� a� telja �tta a�ilans r�ttm�tan, hlutl�gt s�� (sama heimild). 43. Taka ber fram a� �egar k�randi vefengdi �hlutdr�gni H�star�ttar � �essu m�li h�lt hann fram �msum r�kum, sem �ll lutu a� l�knar��i. �eim m�tti skipta � tvo flokka, sem v�r�u�u annars vegar hvernig H�stir�ttur leita�i �lits r��sins og � hva�a skyni �a� var gert, og hins vegar hvernig l�knar�� var skipa� og hver sta�a �ess og hlutverk var � m�lsme�fer�ini fyrir H�star�tti. 44. Hva� hinn fyrri flokk snertir tekur d�mst�llinn ekki undir �a� me� k�randa a� �kv�r�un H�star�ttar um a� �skja s�rfr��i�lits l�knar��s �n sam�ykkis a�ilanna veki upp spurningar er var�a 1. mgr. 6. gr. Telur hann a� ekki s� nein �st��a til a� efast um r�ttm�ti t�lkunar og beitingar H�star�ttar � landsl�gum, er heimilu�u r�ttinum a� �skja �lits l�knar��s �n tillits til afst��u a�ilanna. Eins og r�ki� hefur �tsk�rt � v�rn sinni, �� haf�i bei�nin sem undan var kvarta� stu�ning � 2. og 3. gr. LRL, og var undantekning fr� meginreglu �slensks einkam�lar�ttarfars um forr��i a�ila � sakarefni. D�mst�llinn endurtekur enn fremur a� s�nnunarreglur, sem sl�kar, eru ekki me�al efnis samningsins. A� �liti d�mst�lsins er �kv�r�un um a� skipa mann til s�rfr��istarfa, hvort sem er me� e�a �n sam�ykkis m�lsa�ila, atri�i sem venjulega er � valdi d�mst�ls heimar�kis samkv�mt 1. mgr. 6. gr., sem ��ttur � s�nnunarf�rslu og s�nnunarmati, eins og d�mst�llinn hefur vi�urkennt � ford�misr�tti s�num (sj� Eskelinen o. fl. gegn Finnlandi, nr. 43803/98, 31. li�, 8. �g�st 2006, og Schenk gegn Sviss, d�m fr� 12. j�l� 1988, Series A nr. 140, bls. 29, 46. li�). 45. D�mst�llinn telur ekkert sty�ja �� fullyr�ingu r�ksemd k�randa a� tilgangur H�star�ttar me� �v� a� fela l�knar��i a� veita s�rfr��i�lit hafi 12 SARA LIND EGGERTSD�TTIR gegn �SLANDI - D�MUR veri� a� sn�a vi� �eim ni�urst��um sem h�ra�sd�mur haf�i komist a� � grundvelli s�rfr��i�lita � fyrra d�mstigi. Eins og fram kemur af �kv�r�un H�star�ttar byg�ist �essi fyrir�tlun � �v�, hversu fl�kin og �lj�s �au g�gn voru, sem fyrir hann h�f�u veri� l�g�. K�randi hefur ekki � neinn h�tt s�nt fram � a� �kv�r�un �esi hafi byggst � einhvers konar pers�nulegri and�� � sinn gar�. Ekki var heldur fyrir hendi neitt sem efnislega gat r�ttl�tt vafa um a� H�stir�ttur hef�i veri� �vilhallur er hann t�k �kv�r�un s�na. 46. A� �essu virtu l�tur d�mst�llinn svo � a� �kv�r�un H�star�ttar um a� afla s�rfr��i�lits l�knar��s hafi auglj�slega veri� innan heimilda hans samkv�mt 1. mgr. 6. gr. samningsins, og hafi ekki veri� til marks um neina hlutdr�gni e�a �sanngirni � skilningi �ess �kv��is. 47. R�ksemdir hins flokksins eru alvarlegri, �ar sem ��r l�ta ekki a� �v� hvernig H�stir�ttur var skipa�ur, heldur a� skipun l�knar��s og r�ttarfarslegri st��u �ess og hlutverki � m�laferlum fyrir H�star�tti. Taka ber fram a� 1. mgr. 6. gr. samningsins tryggir r�ttl�ta m�lsme�fer� fyrir sj�lfst��um og �vilh�llum ,,d�mst�li", og krefst �ess ekki beinl�nis a� s�rfr��ingur, sem gefur d�mst�lnum sk�rslu, uppfylli s�mu kr�fur (sj� a� breyttu breytanda Mantovanelli gegn Frakklandi, d�m 18. mars 1997, Reports of Judgments and Decisions 1997-II, bls. 436, 33. li�). �lit s�rfr��ings sem vi�komandi d�mst�ll hefur skipa� til a� f�st vi� �au �litaefni sem uppi eru � m�li er hins vegar l�klegt til a� hafa verulega ���ingu vi� mat d�mst�lsins � �eim. � r�ttarframkv�md sinni hefur Mannr�ttindad�mst�llinn vi�urkennt a� skortur � hlutleysi s�rfr��ings sem d�mur hefur skipa� getur vi� sumar a�st��ur leitt til �ess a� broti� er gegn reglunni um jafnr��i m�lsa�ila, sem er �a�skiljanlegur ��ttur � r�ttl�tri m�lsme�fer�. (sj� B�nisch gegn Austurr�ki, d�m 6. ma� 1985 (efnisatri�i), Series A nr. 92, 30.-35. li�, og Brandstetter gegn Austurr�ki, d�m 28. �g�st 1991, Series A nr. 211, bls. 21, 33. li�). S�rstaklega ver�ur a� taka tillit til atri�a � bor� vi� r�ttarfarslega st��u s�rfr��ingsins og hlutverks hans � vi�komandi m�laferlum (sj� B�nisch, ofangreind tilv�sun, 31.-35. li�). 48. � �v� m�li sem n� er til athugunar viku �eir fj�rir l�knar��smenn, sem st�rfu�u sem l�knar � LSH, en ekki h�f�u �tt afskipti af m�linu ��ur, ekki s�ti, �l�kt formanninum, sem v�k s�ti vegna �ess a� hann haf�i �tt afskipti af �v� sem landl�knir. �r�r �essara fj�gurra l�knar��smanna h�f�u skipa� r�ttarm�ladeild r��sins, sem me� a�sto� tveggja annarra s�rfr��inga luku athugun deildarinnar sj�lfrar ��ur en r��i� lag�i loka�lit sitt fyrir H�star�tt. Telur d�mst�llinn a� tengsl hinna fj�gurra r��manna vi� LSH hafi geta� valdi� k�randa nokkrum �hyggjum. En enda ��tt ��r �hyggjur kunni a� hafa sitt v�gi, �� hafa ��r ekki �rslita�hrif. �a� sem �rslitum r��ur er hvort vafi, sem hin ytri �s�nd veldur, telst r�ttl�tanlegur (sj� Brandstetter gegn Austurr�ki, d�m 28. g�st 1991, Series A nr. 211, bls. 21, 44. li�ur). SARA LIND EGGERTSD�TTIR gegn �SLANDI - D�MUR 49. Teki� skal fram � �essu samhengi a� �ar sem l�knar�� hefur �a� s�rstaka l�gbundna hlutverk a� veita me�al annars d�mst�lum �lit um l�knisfr��ileg efni m� gera r�� fyrir a� �lit r��sins um m�l sem til �ess er v�sa� f�i hj� d�mst�lum meira v�gi en �lit s�rfr��inga sem m�lsa�ili kallar til (sj� B�nisch gegn Austurr�ki, d�m 6. ma� 1985, Series A nr. 92, bls. 1516, 33. li�ur). Reyndar kemur vel fram r�kstu�ningi H�star�ttar sj�lfs, a� hann taldi s�rfr��i�lit l�knar��s hafa mikla ���ingu �egar hann hratt d�mi h�ra�sd�ms um ska�ab�taskyldu og hafna�i ska�ab�takr�fu k�randa (sj� 25. li� h�r a� ofan). 50. Anna�, sem s�nir yfirbur�a���ingu l�knar��s � m�laferlunum, �� a� ekki s� �a� � sj�lfu s�r �samr�manlegt r�ttl�tiskr�fu 1. mgr. 6. gr. samningsins (sj� Sigur� Gu�mundsson gegn �slandi (�kv.), 31. �g�st 2006), var, eins og �egar hefur veri� geti�, a� H�stir�ttur gat fari� fram � �lit l�knar��s �n tillits til afst��u a�ilanna til �ess, og a� �a� var H�stir�ttur, en ekki a�ilarnir, sem s�mdu hinar skriflegu spurningar og beindu �eim til r��sins. 51. �ess er einnig a� geta a� �a� �litaefni, sem skera �tti �r � m�laferlunum fyrir H�star�tti, var hvort r�kinu b�ri a� grei�a ska�ab�tur vegna l�knamistaka � tengslum vi� f��ingu k�randa � �eim sp�tala �ar sem hinir fj�rir r��smenn st�rfu�u, �.e. LSH. Hlutverk �eirra var ekki einungis a� veita �lit � tilteknu m�lefni, sem gat ef til vill fari� � b�ga vi� �lit um sama efni, sem samstarfsmenn �eirra e�a stj�rn sp�talans h�f�u �egar veitt. Vi� a� veita H�star�tti s�rfr��i�lit sitt var �tlast til a� hinir fj�rir r��smenn ynnu enn fl�knara verk, sem var a� greina og meta frammist��u samstarfsmanna �eirra hj� LSH � �v� skyni a� a�sto�a H�star�tt vi� a� skera �r um �byrg� vinnuveitanda �eirra. Getur d�mst�llinn �v� ekki teki� undir �a� me� r�kinu h�r hafi a�eins veri� um �a� a� r��a a� s�rfr��ingarnir hafi starfa� hj� sama stj�rnvaldi og tengdist m�linu (sj� B�nisch, ofangreind tilv�sun, 32. li�ur, sbr. Brandstetter, ofangreind tilv�sun, bls. 21, 44.-45. li�ur, Zumtobel gegn Austurr�ki, sk�rsla Mannr�ttindanefndar fr� 30. j�n� 1992, 86. li�ur, ECHR Series A nr. 268-A, Beleggings- en Beheersmaatschappij Indiana B.V. gegn Ni�url�ndum (�kv.) nr. 21491/93, 29. n�vember 1995, og Wolfgang Blum og Klaus Ignaz Jacobi gegn Austurr�ki (�kv.) nr. 26527/95 fr� 18. n�vember 1995). 52. Enda ��tt vi�komandi l�knum hef�u ekki veri� falin st�rf vi� ��r deildir sp�talans �ar sem hin umdeildu atvik h�f�u �tt s�r sta�, haf�i yfirma�ur �eirra � stj�rnkerfinu, landl�knir, enn fremur teki� sk�ra afst��u gegn d�mi h�ra�sd�ms me� �v� a� taka undir gagnr�nisathugasemdir tveggja l�kna (sj� 12. li� h�r a� ofan), sem framsendar voru til r�kisl�gmanns og lag�ar fram vi� �fr�jun r�kisins til H�star�ttar (sj� a� breyttu breytanda Sramek gegn Austurr�ki, d�m 22. okt�ber 1984, Series A nr. 84, bls. 19-20, 41.-42. li�, var�andi sj�lfst��i opinberra starfsmanna er s�ti �ttu � �rskur�arnefnd, en lutu bo�valdi eins m�lsa�ilans). D�mst�llinn telur �a� skipta verulegu m�li, a� landl�knir hafi �annig tj�� afst��u s�na. 14 SARA LIND EGGERTSD�TTIR gegn �SLANDI - D�MUR Aftur � m�ti telur d�mst�llinn enga ��rf � a� taka til athugunar �� vi�b�tarr�ksemd k�randa a� neitun H�star�ttar � a� fella yfirl�singar �essar �r g�gnum m�lsins hafi veri� til marks um skort � sanngirni � me�fer� �ess, enda nefndi k�randi �a� heldur ekki s�rstaklega sem k�ruefni � upphaflegri k�ru sinni samkv�mt samningnum. 53. � lj�si hins ofangreinda telur d�mst�llinn a� k�randa hafi veri� r�tt a� �ttast a� l�knar�� myndi ekki koma fram af fulln�gjandi �hlutdr�gni � m�laferlunum fyrir H�star�tti. Einnig kemur � lj�s a� �ar sem svo var �statt, og vegna hinnar s�rst�ku st��u og hlutverks l�knar��s, var r�ttarfarsleg sta�a k�randa ekki hin sama og andst��ingsins, �.e. r�kisins, a� �v� marki sem reglan um jafnr��i m�lsa�ila krefst. 54. �ar a� auki var skipun, r�ttarfarsleg sta�a og hlutverk l�knar��s falli� til a� ska�a efnislega �hlutdr�gni H�star�ttar � m�laferlunum fyrir r�ttinum. 55. Me� hli�sj�n af �essu veitti H�stir�ttur k�randa ekki r�ttl�ta m�lsme�fer� fyrir �vilh�llum d�mst�l. Brot hefur �v� veri� frami� gegn 1. mgr. 6. gr. samningsins. II. BEITING 41. GR. SAMNINGSINS 56. 41. gr. samningsins er svohlj��andi: ,,D�mst�llinn skal ef nau�syn krefur veita sanngjarnar b�tur til �ess a�ila sem or�i� hefur fyrir tj�ni ef hann kemst a� �eirri ni�urst��u a� um brot � samningnum e�a samningsvi�aukum vi� hann hafi veri� a� r��a og ef l�ggj�f vi�komandi samningsa�ila heimilar a�eins a� veittar s�u b�tur a� hluta." A. Tj�n 57. K�randi kraf�ist (1) kr. 28.522.474 (um 340.000 evra) � b�tur fyrir fj�rhagslegt tj�n, sem samsvara�i �eim b�tum fyrir fj�rhagslegt tj�n sem h�ra�sd�mur haf�i d�mt henni. Vi� fj�rh��ina �tti a� b�ta v�xtum, sem k�randi tilt�k. Enn fremur kraf�ist k�randi 2.) kr. 10.000.000 (um 116.000 evra) fyrir �fj�rhagslegt tj�n, �.e. ��r �j�ningar og v�l sem broti� gegn samningnum hef�i valdi�. H�lt k�randi �v� fram, a� eftir a� h�ra�sd�mur f�llst � kr�fur hennar og d�mdi r�ki� til a� grei�a henni b�tur fyrir fj�rhagslegt og �fj�rhagslegt tj�n, hef�i H�stir�ttur svipt hana b�tunum me� �v� a� sn�a �eim d�mi vi� � m�laferlum sem brutu gegn r�tti hennar til r�ttl�trar m�lsme�fer�ar fyrir sj�lfst��um og �hlutdr�gum d�mst�li. Hef�i H�stir�ttur ekki afla� �lits l�knar��s og veitt �v� �rslitagildi, � b�ga vi� samninginn, hef�i hann sennilega komist a� s�mu ni�urst��u og h�ra�ds�mur. �annig hef�i veri� orsakasamhengi milli brotsins gegn samningnum og tj�ns hennar. SARA LIND EGGERTSD�TTIR gegn �SLANDI - D�MUR 58. R�ki� vefengdi a� nokkurt orsakasamhengi v�ri milli hins meinta brots gegn 6. gr. samningsins og ni�urst��u H�star�ttar. A� �liti �ess bar a� hafna kr�fu um b�tur fyrir fj�rhagslegt tj�n. Hva� hi� �fj�rhagslega tj�n snertir var r�ki� �eirrar sko�unar a� ni�ursta�a um brot gegn samningnum f�li � s�r fulln�gjandi b�tur. 59. D�mst�llinn tekur fram a� b�tur er einungis h�gt a� byggja � �v� a� k�randi naut ekki alls �ess hagr��is, sem 1. mgr. 6. gr. m�lir fyrir um. D�mst�lnum er ekki unnt a� hafa uppi getg�tur um hver ni�ursta�an hef�i or�i�, ef svo hef�i ekki veri�. �� �tilokar hann ekki a� brot �a�, sem h�n er talin hafa or�i� fyrir, kunni a� hafa svipt hana m�guleikum sem taka ver�ur tillit til, enda ��tt vafasamt s� a� h�n hef�i geta� n�tt s�r �� (sj� a� breyttu breytanda B�nisch gegn Austurr�ki (50. gr.), d�m 2. j�n� 1986, Series A nr. 103, bls.. 8, 11. li�). 60. �essu til vi�b�tar hl�tur broti� a� hafa valdi� k�randa angri og hugarv�li sem ni�ursta�a �essi n�gir ekki til a� b�ta fyrir (sj� P�tur ��r Sigur�sson , tilv�sun h�r a� ofan, 51. li�, og H. gegn Belg�u, d�m 30. n�vember 1987, Series A nr. 127-B, bls. 37, 60. li�). D�mir d�mst�llinn k�randa a� �litum heildarfj�rh��ina 75.000 evrur undir �essum li�. B. Kostna�ur og �tgj�ld 61. K�randi kraf�ist einnig kr. 3.850.163 (um 45.000 evra) � kostna� og �tgj�ld vi� m�laferlin fyrir d�mst�lnum, � eftirfarandi li�um: (a) Starf l�gmanns hennar (52 klst � kr. 35.000 pr. klst). (b) Starf f�laga hans, fr� Huldu �rnad�ttur, (41,75 klst � kr. 22.000 pr. klst). (c) Starf samstarfsmanns hans, fr� Hrafnhildar Kristinsd�ttur (a�sto�arstarf), (29,5 klst � kr. 12.000 pr. klst). (d) Kr. 62.250 sem greiddar voru fyrir ���ingu � upphaflegri k�ru hennar �r �slensku � ensku. Krafist var og vir�isaukaskatts, 24,5%, er leggjast skyldi vi� ofangreindar fj�rh��ir. 62. R�ki� vefengdi �essar kr�fur me� �eim r�kum a� klukkustundafj�ldi v�ri �h�flegur og a� klukkustundargjald �a� er l�gma�ur k�randa heimti v�ri �sanngjarnt. 63. Samkv�mt ford�misr�tti d�mst�lsins � k�randi a�eins r�tt � endurgrei�slu � kostna�i s�num og �tgj�ldum a� �v� marki sem s�nt hefur veri� fram � a� grei�slurnar hafi �tt s�r sta�, veri� nau�synlegar, og veri� sanngjarnar a� fj�rh��. Telur d�mst�llinn ekki, � �essu m�li, a� �ll s� ��knun sem krafist er undir li�um (a) til (c) hafi veri� nau�synleg (sj� 44.46. li� h�r a� ofan, sbr. 47.-55. li�). Li� (d) ber a� fallast � a� �llu leyti. Me� tilliti til uppl�singa er d�mst�llinn b�r yfir, svo og ofangreindra vi�mi�a, telur hann r�tt a� �kvar�a heildarfj�rh��ina 18.000 evrur (�ar sem vir�isaukaskattur er innifalinn) til grei�slu � kostna�i og �tgj�ldum vi� 16 SARA LIND EGGERTSD�TTIR gegn �SLANDI - D�MUR m�lsme�fer�ina fyrir d�mst�lnum, en fr� �eirri upph�� ber a� draga ��r 850 evrur sem Evr�pur��i� veitti � r�ttara�sto�. C. Dr�ttarvextir 64. D�mst�llinn telur r�tt a� dr�ttavextir ver�i hinir s�mu og st�rivextir Se�labanka Evr�pu a� vi�b�ttum 3%. �V� D�MIR D�MST�LLINN SAMHLJ��A 1. A� k�ran s� t�k til me�fer�ar. 2. A� broti� hafi veri� gegn 1. mgr. 6. gr. samningsins. 3. A� (a) r�ki �a�, sem m�li� var s�tt gegn, skuli innan �riggja m�na�a fr� �eim degi er d�mur �essi ver�ur endanlegur samkv�mt 2. mgr. 44. gr. samningsins, grei�a k�randa eftirtaldar fj�rh��ir: (i) Ska�ab�tur a� fj�rh�� 75.000 (sj�t�u og fimm ��sund) evrur, (ii) Kostna� og �tgj�ld a� fj�rh�� 18.000 (�tj�n ��sund) evrur, a� fr�dregnum �eim 850 (�tta hundra� og fimmt�u) evrum sem k�randi haf�i fengi� � r�ttara�sto� fr� Evr�pur��i, (iii) Alla �� skatta, sem lag�ir kunna a� ver�a � ofangreindar grei�slur. (b) fj�rh��um �essum skuli breytt � gjaldmi�il �ess r�kis sem m�li� var s�tt gegn, � gengi �v� sem gildir � uppgj�rsdegi. (c) fr� lokum hins ofangreinda �riggja m�na�a frests og fram a� uppgj�ri skuli grei�a einfalda vexti � ofangreindar fj�rh��ir er samsvara st�riv�xtum Se�labanka Evr�pu a� vi�b�ttum 3%. 4. A� kr�fu k�randa um b�tur s� a� ��ru leyti v�sa� fr�. Gert � ensku og tilkynnt skriflega 5. j�l� 2007, samkv�mt 2. og 3. mgr. 77. gr. r�ttarfarsreglna d�mst�lsins. Stanley Naismith Bostjan M. Zupancic A�sto�arritari D�msforseti

© Rada Europy / Europejski Trybunał Praw Człowieka, źródło: HUDOC (hudoc.echr.coe.int), pozyskano 13.07.2026. · Źródło