32949/17;34614/17

© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.gov.pl/diplomacy Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.gov.pl/dyplomacja Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 233 Październik 2019 r. J.D. i A p. Zjednoczonemu Królestwu, skargi nr 32949/17 i 34614/17 Wyrok z 24.10.2019 r. [Pierwsza Sekcja] Art. 14 Dyskryminacja Brak różnicy w traktowaniu na korzyść pewnych kategorii najemców lokali socjalnych, należących do grup szczególnie wrażliwych, przy stosowaniu zmienionego systemu świadczeń mieszkaniowych: brak naruszenia, naruszenie Fakty – Obie skarżące były najemcami lokali socjalnych. Po zmianie ustawy świadczenia mieszkaniowe mające na celu dofinansowanie kosztów najmu, do których obie skarżące były uprzednio uprawnione, zostały obniżone, gdyż na podstawie nowych zasad uznano, że ich mieszkania zawierają nadmiarową sypialnię. Większa część różnicy między kwotą ich czynszu a obniżoną stawką świadczenia mieszkaniowego została zastąpiona przez dopłaty oparte na uznaniowym systemie świadczeń mieszkaniowych, o które musiały występować. Skarżące twierdziły, że z powodu ich osobistych okoliczności zmiany te postawiły je w trudniejszej sytuacji niż inne osoby dotknięte obniżeniem świadczeń. Pierwsza skarżąca opiekowała się swym niepełnosprawnym dzieckiem w pełnym wymiarze czasu, druga zaś została włączona do programu „bezpieczne schronienie”, który miał na celu ochronę osób dotkniętych poważną przemocą domową i nią zagrożonych. Prawo – Art. 14 Konwencji [o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności] w związku z art. 1 Protokołu nr 1 a) Zasady ogólne – W kontekście art. 1 Protokołu nr 1 stosowanego samodzielnie państwa z reguły korzystają z szerokiego marginesu oceny na podstawie Konwencji w sprawach dotyczących środków ogólnych z zakresu strategii gospodarczej lub społecznej, a Trybunał generalnie respektuje dokonany przez ustawodawcę wybór polityki, chyba że jest on „w sposób oczywisty pozbawiony uzasadnionej podstawy”. Jednak w kontekście art. 14 stosowanego w związku z art. 1 Protokołu nr 1, chociaż margines oceny przy podejmowaniu środków ogólnych dotyczących polityki gospodarczej lub społecznej jest co do zasady szeroki, niemniej jednak środki takie powinny być wdrażane w sposób, który nie narusza zakazu dyskryminacji określonego w Konwencji i jest zgodny z wymogiem proporcjonalności. Tak więc nawet szeroki margines oceny w sferze polityki gospodarczej lub społecznej nie uzasadnia przyjmowania ustaw lub praktyk, które naruszałyby zakaz dyskryminacji. W tym kontekście Trybunał akceptuje dokonany przez ustawodawcę wybór dotyczący polityki, uznając go za niebędący „w sposób oczywisty pozbawiony uzasadnionej podstawy” jedynie w okolicznościach, w których zarzucana różnica w traktowaniu wynika ze środka o charakterze przejściowym stanowiącego część systemu wdrożonego w celu skorygowania nierówności o charakterze historycznym. Poza tym kontekstem, mając na uwadze na przykład konieczność zapobiegania dyskryminacji osób z niepełnosprawnością lub promowania równości płci, należy wskazać „bardzo poważne powody”, by taka różnica w traktowaniu mogła być uznana za zgodną z Konwencją. b) Zastosowanie – Wdrożone zmiany stosowały się do wszystkich beneficjentów systemu bez rozróżnienia w oparciu o takie ich cechy jak niepełnosprawność lub płeć. Skarżące były traktowane w ten sam sposób co inne osoby otrzymujące świadczenia mieszkaniowe: ich uprawnienia zostały obniżone z tych samych powodów i na podstawie tych samych kryteriów. Sprawa dotyczyła zatem zarzutu dyskryminacji pośredniej. Należało zbadać, czy doszło do dyskryminacji z uwagi na to, że władze nie wprowadziły różnicy na korzyść skarżących, biorąc pod uwagę, że istotne okoliczności po ich stronie różniły się znacznie od sytuacji innych osób otrzymujących świadczenie mieszkaniowe, które zostały negatywnie dotknięte zaskarżonym środkiem. Można było przewidzieć, że w konsekwencji obniżenia świadczenia mieszkaniowego, wszystkim świadczeniobiorcom, których ta obniżka dotyczyła, grozić będzie utrata mieszkania. W istocie rząd twierdził, że niepewność sytuacji była zamierzona: miała zachęcać rodziny do przeprowadzki. Skarżące znajdowały się w znacząco odmiennej sytuacji i zostały szczególnie dotknięte tą zmianą, ponieważ z uwagi na swą szczególną sytuację było dla nich tak bardzo ważne, aby móc pozostać w swych dotychczasowych, specjalnie dostosowanych mieszkaniach. Po ustaleniu, że skarżące – które potraktowano w ten sam sposób, co inne osoby otrzymujące świadczenie mieszkaniowe, mimo że ich sytuacja była znacząco różna – zostały szczególnie dotknięte zaskarżonym środkiem, Trybunał musiał odpowiedzieć na pytanie, czy brak uwzględnienia tej różnicy miał charakter dyskryminacyjny. W tych dwóch sprawach zarzucana dyskryminacja opierała się na przesłance niepełnosprawności i płci i nie wynikała ze środka o charakterze przejściowym realizowanego w dobrej wierze w celu skorygowania nierówności. Musiały więc zaistnieć bardzo poważne powody, by uzasadnić zaskarżony środek w odniesieniu do skarżących. i) Pierwsza skarżąca – Chociaż przyznano, że przeprowadzka byłaby nadzwyczaj kłopotliwa i wysoce niepożądana dla pierwszej skarżącej, przeprowadzenie się do mniejszego, odpowiednio dostosowanego mieszkania nie byłoby zasadniczo sprzeczne z uznanymi potrzebami osób niepełnosprawnych mieszkających w specjalnie dostosowanych mieszkaniach, które nie potrzebują „dodatkowej” sypialni ze względów zdrowotnych. Uznaniowy system dopłat mieszkaniowych powodował istotne niedogodności, w tym między innymi poprzez to, że decyzja o przyznaniu dopłat miała charakter czysto uznaniowy, a czas, na jaki były one przyznane, nie był określony. Pierwsza skarżąca w istocie otrzymywała dopłaty przez kilka lat po zmianie ustawodawstwa dotyczącego świadczenia mieszkaniowego. Chociaż nie można stwierdzić, że uznaniowy system dopłat mieszkaniowych charakteryzował się tym samym poziomem pewności i stabilności co poprzednie nieobniżone świadczenie mieszkaniowe, to jednak przyznanie świadczeń, które on proponuje, wraz z towarzyszącymi gwarancjami stanowiło wystarczająco mocny powód, aby Trybunał uznał, że rozwiązania przyjęte w celu wdrożenia tego środka były rozsądnie proporcjonalne do jego uprawnionego celu. W związku z powyższym stwierdzona w sprawie pierwszej skarżącej różnica w traktowaniu była uzasadniona. Rozstrzygnięcie: brak naruszenia w odniesieniu do pierwszej skarżącej (jednogłośnie). ii) Druga skarżąca – W sprawie drugiej skarżącej uprawniony cel, który realizował nowy system – zachęcenie osób z „dodatkowymi” sypialniami do przeprowadzenia się do mniejszych mieszkań – pozostawał w sprzeczności z celem programu bezpiecznego schronienia, który miał umożliwić osobom poważnie zagrożonym przemocą domową bezpieczne pozostanie w swych mieszkaniach, jeśli sobie tego życzyły. Mając na uwadze te dwa uprawnione, chociaż sprzeczne ze sobą cele, Trybunał uznał, że traktowanie drugiej skarżącej – lub innych osób korzystających z programów bezpiecznego schronienia – w ten sam sposób, co pozostałych odbiorców świadczenia mieszkaniowego i dotkniętych przez zakwestionowany środek, wywierało nieproporcjonalny wpływ w tym sensie, że nie odpowiadało uprawnionemu celowi tego środka. Rząd nie przedstawił żadnych istotnych powodów, dla których cel realizowany przez nowy system powinien mieć pierwszeństwo nad umożliwieniem ofiarom przemocy domowej, korzystającym z programów bezpiecznego schronienia, pozostania w swych mieszkaniach. W tym kontekście zapewnienie uznaniowych dopłat mieszkaniowych nie mogło sprawić, by użyte środki stały się proporcjonalne do realizowanego celu, gdyż świadczenia te były częścią systemu mającego na celu zachęcenie mieszkańców do opuszczenia swych mieszkań, jak to pokazały omówione niedogodności tego systemu. W związku z powyższym zastosowanie zmiany ustawowej do tej małej i łatwej do zidentyfikowania grupy osób było nieuzasadnione i dyskryminacyjne. Rozstrzygnięcie: naruszenie w odniesieniu do drugiej skarżącej (pięcioma głosami do dwóch). Art. 41: 10 000 euro dla drugiej skarżącej tytułem szkody niemajątkowej. (Zobacz również Thlimmenos p. Grecji [WI], nr 34369/97, 6 kwietnia 2000 r., Nota informacyjna nr 17; D.H. i Inni p. Republice Czeskiej [WI], nr 57325/00, 13 listopada 2007 r.[1], Nota informacyjna nr 102; British Gurkha Welfare Society i Inni p. Zjednoczonemu Królestwu, nr 44818/11, 15 września 2016 r., Nota informacyjna nr 199; Konstantin Markin p. Rosji [WI], nr 30078/06, 22 marca 2012 r., Nota informacyjna nr 150; oraz Guberina p. Chorwacji, nr 23682/13, 22 marca 2016 r.[2], Nota informacyjna nr 194)   © Council of Europe/European Court of Human Rights Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału. Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa   [1] Tłumaczenie wyroku na język polski jest dostępne na stronie: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-153992 [przyp. red.] [2] Tłumaczenie wyroku na język polski jest dostępne na stronie: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-180868 [przyp. red.]