33243/96

COUNCIL   A V R U P A   OF E U R O P E   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ÜÇÜNCÜ DAĐRE   ꢀAYLI – TÜRKĐYE   (B a ꢀvuru no. 33243/96)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐ SĐ   STRAZBURG   ꢀubat 2006   NĐHAĐ   03/07/2006   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’nde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Davanın nedeni, Türk vatandaꢁı Abbas ꢀaylı’nın (“baꢁvuran”), Đnsan Haklarının ve Temel   Özgürlüklerinin Korunmasına Đliꢁkin Sözleꢁme’nin (“AĐHS”) eski 25. Maddesi uyarınca,   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na (“Komisyon”), 5 Eylül   tarihinde yapmıꢁ olduğu 33243/96 no’lu baꢁvurudur.   Baꢁvuran, Đstanbul Barosu’na bağlı avukatlar Ö. Kılıç ve M. Ali Kırdök tarafından temsil   edilmiꢁtir.   Baꢁvuran, devletin güvenlik güçlerinin evini ve eꢁyalarını tahrip edip, ikametgahını terk   etmeye zorladığını iddia etmiꢁtir. Baꢁvuran, AĐHS’nin 3, 5, 6, 8, 13, 14 ve 18. Maddeleri ile   Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi’nin ihlal edildiğini iddia etmiꢁtir.   OLAYLAR   DAVANIN OLAYLARI   doğumlu baꢁvuran, iddia edilen ve baꢁvuruya neden olan olaylar sırasında Otlubahçe   köyünde ikamet etmekteydi. Davanın olayları, taraflar arasında ihtilaf konusu olup, aꢁağıdaki   gibi özetlenebilir.   A. Baꢁvurana göre davanın olayları   Baꢁvuran, 1994 yılının Ekim ayına kadar, Türkiye’de o zamanlar olağanüstü hal bölgesi   olan Tunceli’nin Ovacık ilçesindeki Otlubahçe köyünde ikamet etmiꢁtir. 1994 yılında terörist   eylemler bu bölgede endiꢁe verici ciddi bir sorundu. 1980’li yıllardan bu yana, bölgede,   güvenlik güçleriyle, Kürt nüfusun bir Kürt özerk bölgesi kurma amacında olan kesimleri,   özellikle de PKK (Kürdistan Đꢀçi Partisi) üyeleri arasında ꢁiddetli çatıꢁmalar sürüyordu.   Baꢁvuranın köyündeki köylüler “teröristlere yardım ve yataklık etmekten” zan altında idiler;   bu nedenle köyün yakınında konuꢁlanmıꢁ olan jandarmalar tarafından titizlikle ve sıklıkla   denetleniyorlardı.   Güvenlik güçleri, 5 Ekim 1994 tarihinde, baꢁvuranın köyünün etrafını sarmıꢁ ve köylüleri   köy meydanına toplamıꢁtır. Küfürlü sözler kullanarak, köylülere, köyün derhal boꢁaltılacağını   ve geri dönme olasılıkları bulunmadığını söylemiꢁlerdir. Baꢁvuran beraberinde götürebileceği   ne varsa almıꢁ ve köyü terk etmiꢁtir. Köyün boꢁaltılmasından hemen sonra, askerler evleri ve   mahsulleri ateꢁe vermiꢁlerdir.   Baꢁvuran, geçici olarak, Ovacık yakınlarındaki, felaket sonrası için kurulmuꢁ devlete ait   prefabrik konutlara taꢁınmıꢁtır.   ꢀikayet konusu olayları müteakiben, baꢁvuran, Ovacık Cumhuriyet Savcılığı’na bir   dilekçe vermiꢁ ve köyünün jandarmalar tarafından yakılmasından ve köyü boꢁaltmaya   zorlanmalarından ꢁikayetçi olmuꢁtur.   Dava, güvenlik güçlerinin yaptığı iddia edilen eylemlerle ilgili soruꢁturmaya iliꢁkin   olduğundan, Ovacık Cumhuriyet Savcısı görevsizlik kararı vermiꢁ ve Memurin Muhakematı   Kanunu’na uygun olarak, dilekçeyi Ovacık Bölge Valisi’ne havale etmiꢁtir.   Bölge Valisi, Ovacık Jandarma Komutanlığı’na bir yazı göndermiꢁ ve baꢁvuranın   iddialarıyla ilgili bilgi istemiꢁtir.   Jandarma Komutanı, 1 Kasım 1994 tarihli yazısında, Bölge Valisi’ni bilgilendirmiꢁ ve   güvenlik güçlerinin bölgede yaptığı operasyonlar sırasında hiçbir evi yakmadığını belirtmiꢁtir.   Buna göre, Ovacık Đdare Kurulu jandarmalar aleyhindeki cezai takibatın devam etmemesi   kararı vermiꢁtir.   Ovacık Bölge Valisi, 25 Ekim 1995 tarihinde baꢁvurana gönderdiği yazıda, Ovacık   Jandarma Komutanı’nın 1 Kasım 1994 tarihli yazısına dayanarak, baꢁvuranın iddialarından   ikna olmadığını belirtmiꢁtir. Ayrıca yazıda, Danıꢁtay’ın yürürlükteki içtihadı uyarınca, itham   edilen memurun kimliği belirlenmedikçe, soruꢁturma açmanın mümkün olmadığını   belirtmiꢁtir. Bu nedenle, yetkili makamların, iddia edilen olaylarla ilgili soruꢁturma   baꢁlatmayacağını ifade etmiꢁtir.   Bu yazı baꢁvurana ulaꢁmamıꢁtır. Baꢁvuran, Ovacık Cumhuriyet Savcısı’nın görevsizlik   kararıyla, Ovacık Đdare Kurulu’nun kararını diğer köylülerden öğrenmiꢁtir.   B. Hükümet’e göre davanın olayları   PKK üyeleri, 1994 yılında, Ovacık bölgesindeki köylerde, örgüt için propaganda   kampanyaları baꢁlatmıꢁtır. PKK militanları bu köylerden genç erkekleri kaçırmıꢁ ve bunları   örgüte katılmaya zorlamıꢁ, köylülere tehdit ve tacizlerde bulunmuꢁtur. Köylüler PKK’nin   uyguladığı baskı sonucunda evlerini terk etmiꢁlerdir.   Yetkili makamların yürüttüğü soruꢁturma, baꢁvuranın köyünün, güvenlik güçleri   tarafından değil, askeri üniforma giymiꢁ teröristler tarafından yakıldığını ortaya koymuꢁtur.   Baꢁvuran, soruꢁturmayı yürüten yetkililere verdiği ifadelerde, iddia ettiği suçun faillerini   belirleyememiꢁtir.   C. Tarafların sağladığı belgeler   Taraflar, iddialarını doğrulamak amacıyla çeꢁitli belgeler sunmuꢁlardır. Bu belgelerin   ilgili kısımları aꢁağıdaki gibi özetlenebilir.   1. Baꢀvuranın sunduğu belgeler   (a) Türkiye Đnsan Hakları Vakfı’nın (“TIHV”) Yıllık Raporları   Merkezi Ankara’da bulunan bir sivil toplum kuruluꢁu olan Đnsan Hakları Vakfı’nın 1993   Raporu’na göre, 1990 ile 1993 yılları arasında 913’den fazla köy ve mezra boꢁaltılmıꢁtır.   yılına ait Rapor, köy boꢁaltmaların 1993 yılında fazlalaꢁtığını ve daha çok, köy korucusu   olarak hizmet etmeyi reddeden köylülerin köylerinin hedef alındığını ifade etmiꢁtir.   yılına ait Rapor ise, Hükümet’in politikasının, köy boꢁaltma ve sonrasında yol açılan   tahribata, PKK terörü, fakirlik ve doğal faktörlerin neden olduğunu iddia etmek olduğunu ileri   sürmektedir. Aynı rapora göre, olağanüstü hal yönetimindeki her bölgede 50 ila 60 köy   yakılmıꢁtır.   Raporu’na göre, 1995 yılında 400’den fazla köy boꢁaltılmıꢁtır. 1996 Raporu ise,   Olağanüstü Hal Bölge Valisi’nin bir seferde, toplam 918 köy ve 1767 mezranın çeꢁitli   nedenlerle boꢁaltıldığını belirttiğini ancak boꢁaltmaların güvenlik güçleri tarafından   gerçekleꢁtirildiğini hiç itiraf etmediğini ifade etmiꢁtir.   ile 1998 Raporları, Hükümet’in köy boꢁaltma politikalarını, 1990’lardan bu yana   uygulanan sistematik bir “iç güvenlik operasyonu” olarak tanımlamıꢁtır.   (b) Đnsan Hakları Derneği’nin yayınladığı “Yakılan/Boꢁaltılan Köyler ve Göç” adlı kitaptan   alıntılar   Alıntılar, ꢀubat 1990’dan Ocak 1999’a dek yakılan ve/veya boꢁaltılan köylerin kapsamlı   bir listesini vermiꢁtir. Liste, boꢁaltılan ve tahrip edilen köyler arasında Otlubahçe’ye yer   vermemiꢁtir.   Alıntılar, Ülkede Gündem adlı günlük gazetede çıkan ve köylerin boꢁaltılması ve bunun   yerinden olmuꢁ kiꢁiler üzerindeki kötü etkileriyle ilgili makaleleri içermektedir. Makaleler,   bazı köylülerin Devlet makamlarına dilekçeler verip, köylerinin güvenlik güçleri tarafından   yakıldığından ꢁikayetçi oldukları üzerinde durmuꢁtur.   Makaleler ayrıca, Hükümet’in, yerinden edilmiꢁ köylülerin köylerine geri dönmesine izin   verdiği yönünde halka yönelik verdiği beyanların güvenilmez olduğunu vurgulamıꢁtır.   Köylüler ne zaman bunu yapmaya kalkıꢁsalar, köylerine girmelerine fiziksel olarak karꢁı   konulmuꢁtur.   (c) Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yerleꢁim birimlerinin boꢁaltılmasını müteakiben yerinden   edilmiꢁ kiꢁilerin sorunlarına iꢁaret etmek için alınacak önlemlerle ilgili Türkiye Büyük Millet   Meclisi Soruꢁturma Komisyonu’nun 14 Ocak 1998 tarihli raporu   Bu rapor, meclisin 10 üyesinden oluꢁan Soruꢁturma Komisyonu tarafından hazırlanmıꢁtır.   Bu rapora göre, 1993 ve 1994 yıllarında, 905 köy ve 2923 mezranın sakinleri tahliye edilmiꢁ   ve ülkenin baꢁka bölgelerine taꢁınmaya zorlanmıꢁlardır.   Rapor, eski Diyarbakır Valisi Doğan Hatipoğlu’nun bir ifadesine de yer vermiꢁtir.   Hatipoğlu, görevi sırasında, askeri makamların ara sıra köyleri boꢁalttığının dikkatine   sunulduğunu belirtmiꢁ, çok nadir olsa da, köylerin yakılmasıyla ilgili ꢁikayet aldığını ifade   etmiꢁtir. Hatipoğlu’na göre, tüm köylerin PKK’nın zorlamasıyla boꢁaltılmıꢁ olduğunu ileri   sürmek olanaksızdır. Hükümet’in yerinden edilmiꢁ insanların sağlıklı bir biçimde yeniden   yerleꢁtirilmeleri için gerekli önlemleri alamadığını iddia etmiꢁtir.   Rapor, Đnsan Hakları Vakfı Baꢁkanı Yavuz Önen tarafından hazırlanıp, 1995 yılında   Soruꢁturma Komisyonu’na sunulan “Đnsan Hakları Raporu - Türkiye’ye de atıfta bulunmuꢁtur.   Bu raporun bir bölümü, yerlerinden göçenlerle boꢁaltılan köylere ayrılmıꢁtır. Rapor, 1995   yılında köy ve mezraların boꢁaltılması uygulamasının çok yaygın olduğunu öne sürmüꢁtür.   Köylerdeki pek çok ev ya tahrip edilmiꢁ ya da oturulamaz hale getirilmiꢁtir. Đnsanlar bölgeden   göç etmeye zorlanmıꢁ, köylüler köylerini terk edene dek üzerlerine baskı uygulanmıꢁtır. 1995   yılının ilk aylarında, köylüleri köy korucusu olmayı kabul eden köy ve mezralar haricinde,   içinde yaꢁanan hemen hemen hiçbir köy ve mezra kalmamıꢁtır.   Soruꢁturma Komisyonu’nun raporu, aynı zamanda, ꢀırnak Milletvekili Salih Yıldırım’ın,   Haziran 1997 tarihinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde, boꢁaltılmıꢁ köyler üzerine   yaptığı bir konuꢁmaya da yer vermiꢁtir. Yıldırım, diğer hususlar meyanında, köylerin ya   örgüte karꢁı çıkanları sindirmek için PKK tarafından ya da köyleri koruyamadıkları veya o   köylerin köylüleri köy korucusu olmayı reddettikleri veya PKK’ya yardım yaptıklarından   ꢁüphelenildikleri için yetkili makamlar tarafından boꢁaltılmıꢁ olduğunu ifade etmiꢁtir.   Sonuç olarak, raporda, yerleꢁim birimlerinde ikamet edenlerin, mezralar yerine,   yaꢁadıkları yerlere yakın bölgelerdeki ilçelerde, kazalarda ya da merkez köylerde yeniden   iskan edilmeleri ve öncelik göç edenlere verilerek, bölgede ikamet edenlere iꢁ sağlamak   amacıyla gerekli mali önlemlerin alınması önerilmiꢁtir.   2. Hükümet’in sunduğu belgeler   (a) Baꢁvuranın sahip olduğu mal ve mülke iliꢁkin Nisan 2004 tarihli Rapor   Yetkili makamların yürüttüğü soruꢁturmanın ardından, baꢁvuranın, tapu ve kadastro   dairesi kayıtlarına göre, bir ev ve 19.506 metrekarelik bir arsaya sahip olduğu ortaya   konmuꢁtur. Belediyenin tapu kayıtlarına göre ise, baꢁvuranın, 31.000 metrekare   büyüklüğünde baꢁka bir arsası daha bulunmaktadır. Baꢁvuranın, sahip olduğu arsalardan   816.000.000 Türk Lirası gelir elde edebileceği hesaplanmıꢁtır. Baꢁvuranın kayıtlı ağacı   bulunmamaktadır. Resmi kayıtlara göre, vergi ödemediğinden, herhangi bir ticari faaliyette   bulunmadığı anlaꢁılmıꢁtır.   (b) Halit ꢀaylı ve Hasan Süzgün’ün iki jandarma tarafından alınan 10 Mart 2004 tarihli ifadeleri   Ovacık ilçesi Otlubahçe köyünde ikamet eden iki ꢁahidin ifadeleri, AĐHM’ye baꢁvuran   baꢁvuranın durumunu belirlemek amacıyla alınmıꢁtır. ꢀahitler, baꢁvuranın, Ovacık   civarındaki Pulur’da ikamet ettiğini ifade etmiꢁlerdir. ꢀahitler, Otlubahçe’de elektrik, okul   veya telefon olmadığını da kaydetmiꢁlerdir.   HUKUK   I. HÜKÜMET’ĐN ÖN ĐTĐRAZI   Hükümet, 29 Nisan 2005 tarihli ek görüꢁünde, 14 Temmuz 2004 tarihinde kabul edilen   “Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karꢁılanması Hakkında Kanun” ıꢁığında, iç   hukuk yollarının tüketilmediği ile ilgili ön itirazda bulunmuꢁtur. Bu Kanun, yetkili   makamların terörle mücadelesi sırasında zarar gören baꢁvuranın AĐHS mağduriyetini telafi   edebilecek uygun bir çare sağlamıꢁtır. Bu nedenle, Hükümet, AĐHM’den, bu baꢁvurunun   incelenmesini askıya almasını ve baꢁvurandan iç hukuka getirilen yeni baꢁvuru yolundan   yararlanmasını istemesini talep etmiꢁtir.   Baꢁvuran Hükümet’in itirazına itiraz etmiꢁ, AĐHM’nin kabuledilebilirlik kararından sonra   kendisinden yeni bir hukuk yoluna baꢁvurmasının istenemeyeceğini savunmuꢁtur.   AĐHM, 2 Eylül 2003 tarihli kabuledilebilirlik kararında zaten, baꢁvuranın ꢁikayetleriyle   ilgili etkili bir soruꢁturmanın yapılmamıꢁ olması nedeniyle, baꢁvurandan iç hukukta baꢁka bir   yola baꢁvurmasının istenmemesine karar vermiꢁ olduğunu anımsar. AĐHM, bu itirazın,   baꢁvuru hakkında kabuledilebilirlik kararı verildikten sonra yapıldığını kaydeder. Bu nedenle,   Hükümet’in, esas itibarıyla bu aꢁamada kabuledilebilirliğe itiraz etme hakkının iptal edildiği   farzedilebilir. Bu nedenle Hükümet’in itirazı takibatın bu aꢁamasında gözönünde   bulundurulamaz (bu hususlar meyanında bkz. Amrollahi – Danimarka, 56811/00, Nikolova –   Bulgaristan [BD], 31195/96).   II. AĐHS’NĐN 3. VE 8. MADDELERĐ ĐLE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1.   MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢁvuran, devletin güvenlik güçleri tarafından Otlubahçe köyünden tahliye edilmesi ile   evi ile mal ve mülklerinin tahrip edilmesinin, AĐHS’nin 3. ve 8. Maddeleri ile Ek 1 No’lu   Protokolün 1. Maddesi’nin ihlaline yol açtığını iddia etmiꢁtir. Đlgili Maddelere göre:   Madde 3   “Hiç kimse iꢁkenceye, insanlık dıꢁı ya da onur kırıcı ceza veya iꢁlemlere tabi tutulamaz.”   Madde 8   “1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve haberleꢁmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.   2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu otoritesinin müdahalesi, ancak ulusal güvenlik, kamu   emniyeti, ülkenin ekonomik refahı, dirlik ve düzenin korunması, suç iꢁlenmesinin önlenmesi, sağlığın   veya ahlakın veya baꢁkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için, demokratik bir toplumda,   zorunlu olan ölçüde ve yasayla öngörülmüꢁ olmak koꢁuluyla söz konusu olabilir.”   Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi   “Her gerçek ve tüzel kiꢁinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı   vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koꢁullara ve uluslararası   hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.   Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını   düzenlemek veya vergilerin ya da baꢁka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için   gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez. “   Baꢁvuran, devletin güvenlik güçlerince ocağından zorla tahliye edilmesi ve mal ve   mülkünün kasten tahrip edilmesinin, mal ve mülk dokunulmazlığı ile aile hayatına saygı   gösterilmesi hakkını ihlal ettiğini ileri sürmektedir. Baꢁvuran ayrıca, mal ve mülkünün tahrip   edilmesiyle köyünden tasfiye edilmesi etrafındaki koꢁulların insanlık dıꢁı ve alçaltıcı   muameleye eꢁdeğer olduğunu da iddia etmiꢁtir.   Hükümet baꢁvuranın ꢁikayetlerinin somut temellerini yadsımıꢁ, asılsız olduklarını ileri   sürmüꢁtür. Bu vesile ile Hükümet, baꢁvuranın köyünün güvenlik güçleri tarafından   boꢁaltılmadığını ve yakılmadığını öne sürmüꢁtür. Baꢁvuran köyünü PKK’nin bölgede   yürüttüğü yoğun terör eylemleri nedeniyle terk etmiꢁtir. Yetkili makamların yürüttüğü   soruꢁturma, baꢁvuranın köyünün askeri üniforma giymiꢁ teröristler tarafından yakılmıꢁ   olabileceğini ortaya koymuꢁtur.   AĐHM, olayların bu baꢁvuruya yol açan kesin nedeniyle ilgili bir ihtilafla karꢁı karꢁıyadır.   Dolayısıyla, öncelikle, meydana geldiği iddia edilen olaylar sırasında bölgede hakim olan   genel durumu göz önünde bulundurmalıdır. Bu vesile ile, AĐHM, sözkonusu tarihlerde,   Türkiye’deki olağanüstü hal bölgesinde, güvenlik güçleri ile PKK üyeleri arasında ꢁiddetli   çatıꢁmalar olduğunu gözlemlemiꢁtir. Đki tarafın eylemlerinin sonucu çatıꢁmaya yol açan bu   çift taraflı ꢁiddet, pek çok kiꢁiyi evlerinden kaçmaya zorlamıꢁtır. Ayrıca, ulusal makamlar,   birçok yerleꢁim biriminin sakinini, bölgedeki nüfusun güvenliğini sağlamak için tahliye   etmiꢁtir (Doğan ve Diğerleri – Türkiye, 8803-8811/02, 8813/02 ve 8815-8819/02). Yine de,   AĐHM, benzer bazı davalarda da, güvenlik güçlerinin, baꢁvuranların bazılarının evleriyle mal   ve mülklerini kasten tahrip ettiği, geçim kaynaklarından yoksun bıraktığı ve Türkiye’nin   olağanüstü hal bölgesindeki köylerini terk etmeye zorladığı sonucuna varmıꢁtır (diğerlerinin   yanı sıra, bkz. Akdivar ve Diğerleri – Türkiye; Selçuk ve Asker – Türkiye; Menteꢀ ve Diğerleri   – Türkiye; Bilgin – Türkiye, 23819/94 ve Dulaꢀ – Türkiye, 25801/94).   Durum böyleyken, hem Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu hem de AĐHM, Türkiye’den,   devletin güvenlik güçlerinin mal ve mülkleri yasaya aykırı olarak tahrip ettiğinin iddia   edildiği benzer davalar için daha önce komisyon soruꢁturmaları yürütmüꢁtür (Akdivar ve   Diğerleri ve Yöyler; Đpek – Türkiye, 25760/94). O davalarda, AĐHS kurumlarını böyle bir   uygulamaya baꢁvurmaya teꢁvik eden asıl neden, etkili bir ulusal soruꢁturmanın yokluğunda   gerçekleri tespit edememeleridir.   AĐHM, ꢁahitleri tanıklık etmek üzere mahkemeye çağırıp, kendi baꢁına durum tespiti   yaparak bu davadaki gerçekleri tespit etmeye giriꢁemeyeceği için üzüntü duymaktadır. Öte   yandan, AĐHM, böyle bir uygulamanın, davanın gerçek koꢁullarını tespit edecek yeterli delil   sağlamayacağı; bu davada geçen neredeyse on bir yıllık uzun zaman göz önüne alındığında,   tanıklık edecek ꢁahit bulmanın güçleꢁtiği ve ꢁahidin olayları ayrıntılarıyla ve doğru olarak   hatırlayabilmesini güçleꢁtireceği kanısındadır. Dolayısıyla, AĐHM, kararını, tarafların   sunduğu elindeki delillere dayanarak vermelidir (bkz. Çaçan – Türkiye, 33646/96, kararında   geçen Pardo – Fransa kararı). Öte yandan, AĐHM, tarafların sunduğu belgelerin   incelenmemiꢁ ya da sorgulanıp sınanmamıꢁ olduğuna, bu nedenle bu davada ulaꢁılabilecek   sonuçlar için potansiyel olarak yanıltıcı bir temel oluꢁturabileceğine dikkat etmelidir.   Daha önce kaydedildiği üzere, sözkonusu tarihlerde Türkiye’nin güneydoğusundaki   köylerin boꢁaltılması ve yakılması ile ilgili bağımsız raporlar göz önünde tutularak,   baꢁvuranın devletin güvenlik güçlerince köyünden zorla tahliye edildiği ve eviyle mal ve   mülkünün yakıldığı iddiası, ilk bakıꢁta savunulmaz olduğu için bertaraf edilemez. Ancak,   AĐHM için, AĐHS’de belirtilen amaçlar doğrultusunda istenen delil ölçütü “herhangi bir   ꢁüpheye yer bırakmaz” ve böylesi bir kanıt, yeterince sağlam, açık ve uygun çıkarsamaların   ya da reddedilemeyecek benzer maddi ipuçlarının varlığından ortaya çıkabilir (Đrlanda –   Đngiltere, 18 Ocak 1978 tarihli karar).   Bu bağlamda, AĐHM, baꢁvuranın, güvenlik güçlerinin evi ile mal ve mülkünü yakmasıyla   iliꢁkili hiçbir görgü tanığı ifadesi sunmadığını kaydeder. Baꢁvuran, iddia edilen olaylara   karıꢁan askerlerin kimliği gibi belirli bilgiler de vermemiꢁtir. Ayrıca, baꢁvuranın, Ovacık   Cumhuriyet Savcılığı’nca baꢁlatılan takibat için hazır bulunmadığı ve takibat baꢁlatan   makamlara ꢁikayette bulunması sonrasında davasını takip etmediği anlaꢁılmıꢁtır. Baꢁvuran,   yetkili makamların yürüttüğü soruꢁturmayı takip etmemesine hiçbir açıklama getirmemiꢁtir.   Ayrıca, AĐHM, dosyada Hükümet’in savları ile ulusal makamların tespitlerini çürütecek delile   de rastlamamıꢁtır.   Yukarıda belirtilen hususlar ıꢁığında ve baꢁvuranın iddialarını doğrulayamaması   sonucunda, AĐHM, baꢁvuranın güvenlik güçlerince evinin yakılmasının ya da köyünden zorla   tahliye edilmesinin gerekli ölçüde ispatlanmıꢁ olduğu kanısında değildir.   Bu durum karꢁısında, AĐHM, AĐHS’nin 3. ve 8. Maddeleri ile, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1.   Maddesi’nin ihlal edilmediği sonucuna varmıꢁtır.   III. AĐHS’NĐN 5 § 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢁvuran, evinin tahrip edilmesi ile Otlubahçe köyünden tahliye edilmesi çevresinde   geliꢁen koꢁulların, AĐHS’nin 5 § 1. Maddesi’nde belirlenen kiꢁi özgürlüğü ve güvenliği   hakkını ihlale de eꢁdeğer olduğunu iddia etmiꢁtir. Bu maddeye göre:   “Herkesin kiꢁi özgürlüğüne ve güvenliğine hakkı vardır. Aꢁağıda belirtilen haller ve yasada belirlenen   yollar dıꢁında hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.”   Hükümet davanın bu yönü hakkında yorum yapmamıꢁtır.   AĐHM, 5 § 1. Madde’nin içeriğindeki öncelikli meselenin Devlet’in haklardan keyfi   olarak mahrum bırakmasından korumak olduğunu hatırlar.   Bu davada, baꢁvuran ne gözaltına alınmıꢁ ya da tutuklanmıꢁ, ne de özgürlüğü elinden   alınmıꢁtır. Baꢁvuranın, iddiasına göre evini ve mal ve mülkünü kaybetmesinden doğan   güvensiz özel koꢁulları, 5 § 1. Madde’de öngörülen, kiꢁinin güvenliği kavramıyla   örtüꢁmemektedir (bkz. yukarıda belirtilen Çaçan kararı ve Kıbrıs – Türkiye [BD], 25781/94).   Yukarıda anılanlar ıꢁığında, AĐHM, AĐHS’nin 5 § 1. Maddesi’nin ihlal edilmediği   sonucuna varmıꢁtır.   IV. AĐHS’NĐN 6. VE 13. MADDELERĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢁvuran, evinin tahrip edildiğinin, köyünden zorla tahliye edildiğinin ve kiꢁisel haklarını   savunmak için bir mahkemeye baꢁvurmasının engellendiğinin kabul edilmeyerek, etkili   baꢁvuru yollarından yoksun bırakıldığından ꢁikayetçi olmuꢁtur. Baꢁvuran, AĐHS’nin 6 § 1. ile   13. Maddelerine dayanmıꢁtır. Sırasıyla, bu maddelerin ilgili kısımlarına göre:   “Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar … konusunda karar verecek olan … [bir]   mahkeme tarafından davasının … hakkaniyete uygun … olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir.”   “Bu Sözleꢁme’de tanınmıꢁ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev yapan   kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢁ da olsa, ulusal bir makama etkili bir baꢁvuru   yapabilme hakkına sahiptir.”   A. AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi   Baꢁvuran, iddialarıyla ilgili, yetkili makamların etkili bir soruꢁturma yürütmediğini,   dolayısıyla, kiꢁisel haklarını savunmak için mahkemeye baꢁvurmasının engellendiğini ileri   sürmüꢁtür. Baꢁvurana göre, etkili bir soruꢁturma olmadan, hukuki yargılamadan tazminat elde   edebilme olanağı bulunmamaktadır.   Hükümet, baꢁvuranın iç hukukta mevcut bulunan yolları denemediğini öne sürmüꢁtür.   Hükümet’e göre, baꢁvuran, dava açsaydı, etkili baꢁvuru hakkından yararlanabilirdi.   AĐHM, baꢁvuranın, 2 Eylül 2003 tarihli kabuledilebilirlik kararında belirtilen nedenlerden   ötürü asliye hukuk mahkemelerinde dava açmadığını kaydeder. Bu nedenle, baꢁvuran takibat   baꢁlatılmasına yol açsaydı, ulusal mahkemelerin baꢁvuranın iddialarıyla ilgili bir karara varıp   varamayacağını saptamak mümkün değildir. AĐHM’ye göre, baꢁvuranın ꢁikayetleri, güvenlik   güçleri tarafından evi ile mal ve mülklerinin kasten tahrip edilmesi ve köyünden zorla tahliye   edilmesiyle ilgili etkili bir soruꢁturmanın yapılmadığı iddialarıyla ilgilidir. Bu nedenle,   AĐHM, bu ꢁikayeti, AĐHS’nin ihlal edildiği iddiaları hususunda etkili baꢁvuru yolları   sağlamaları için Devletler’e daha genel bir yükümlülük getiren 13. Madde bakımından   inceleyecektir (bkz. yukarıda adı geçen Selçuk ve Asker, § 92).   Bu nedenle AĐHM, AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal edilip edilmediğini belirlemenin   gerekli olmadığı kanısındadır.   B. AĐHS’nin 13. Maddesi   Baꢁvuran, AĐHS’nin 13. Maddesi kapsamında, AĐHS’den doğan mağduriyeti hakkında   etkili baꢁvuru yollarının mevcut bulunmadığından ꢁikayetçi olmuꢁtur.   Hükümet, soruꢁturmada ihmal bulunmadığını ve yetkili makamların baꢁvuranların   iddialarıyla ilgili etkili bir tahkikat yürüttüğünü iddia etmiꢁtir.   AĐHM, AĐHS’nin 13. Maddesi’nin, iç hukuk düzeninde her ne biçimde korunuyor   olurlarsa olsunlar AĐHS’nin tanıdığı hak ve özgürlüklerin esasının, ulusal düzeyde yürürlüğe   konması amaçlı baꢁvuru yollarının açık olduğunu temin ettiğini yinelemiꢁtir. Dolayısıyla, 13.   Madde’nin etkisi, Sözleꢁmeye Taraf Devletler’e bu hüküm altında AĐHS yükümlülüklerini   yerine getirmek bakımından takdir yetkisi tanımasına rağmen, iç hukuk yollarının   hükümlerinin, “tartıꢁılabilir bir ꢁikayet”in içeriğini, AĐHS kapsamında incelemesini   gerektirmek ve uygulanabilecek doğru yöntemi yaratmasını sağlamaktır. Yükümlülüğün 13.   Madde uyarınca kapsamı, baꢁvuranın AĐHS uyarınca yaptığı ꢁikayetin niteliğine bağlı olarak   değiꢁmektedir. Bununla beraber, 13. Madde’nin koꢁtuğu hukuk yolu, hem uygulamada hem   de yasada “etkili” olmalı, özellikle uygulaması, Sorumlu Devlet’in yetkili makamlarının   eylemleri ya da ihmalleriyle haksız yere engellenmemelidir (bkz. yukarıda adıgeçen, Dulaꢀ §   ve Yöyler § 87).   AĐHM, bu davada toplanan delillere dayanarak, devletin güvenlik güçlerinin, iddia   edildiği gibi, baꢁvuranın evini tahrip ettiğinin veya baꢁvuranı zorla tahliye ettiğinin, istenen   delil ölçütünde kanıtlanmadığı kanısına vardığını hatırlatır. Öte yandan, bu durum, baꢁvuranın   ꢁikayetlerinin 13. Madde’de belirtilen amaçlar doğrultusunda, bu Madde’nin kapsamı dıꢁında   kaldığı anlamına gelmez (D.P. ve J.C. – Đngiltere, 38719/97). Bu ꢁikayetlerin, açıkça   dayanaktan yoksun oldukları gerekçesiyle kabuledilmez oldukları kararı verilmemiꢁ,   dolayısıyla esaslar hakkında inceleme yapılması gerekmiꢁtir. Ayrıca, AĐHM, 2 Eylül 2003   tarihli kabuledilebilirlik kararında, baꢁvuranın, ꢁikayetleriyle ilgili titiz ve etkili bir   soruꢁturmanın yapılmaması nedeniyle iç hukuk yollarını daha fazla aꢁındırmamasının maruz   görüldüğünü zaten belirtmiꢁtir.   Dolayısıyla, AĐHM, 13. Madde’nin koꢁullarını tam anlamıyla göstermesine rağmen, baꢁka   bir hükmün gerçek bir ihlalinin varlığının, sözü edilen Madde’nin uygulanması için önkoꢁul   olmadığını yineler (Boyle ve Rice - Đngiltere). Dolayısıyla, AĐHM, kabuledilebilirlik   kararındaki tespitler ile baꢁvuranın iddialarının, ilk bakıꢁta savunulmaz olarak gözardı   edilemeyeceğiyle ilgili vardığı sonucu göz önünde tutarak, baꢁvuranın ꢁikayetlerinin,   AĐHS’nin 13. Maddesi’nde belirtilen amaçlar doğrultusunda, AĐHS’nin ihlal edildiği   biçiminde savunulabilir iddialara yol açtığı sonucuna varmıꢁtır (bkz. mutatis mutandis,   AĐHS’nin 6. Maddesi’nin uygulanabilirliğinin ortada olduğu Mennitto – Đtalya [BD],   33804/96).   Davanın ayrıntılı olaylarına dönersek, AĐHM, Ovacık Cumhuriyet Savcısı’nın görevsizlik   kararını müteakiben, Ovacık Đlçe Belediyesi Đdare Kurulu’nun, baꢁvuranın iddialarıyla ilgili   soruꢁturma baꢁlattığını kaydeder. Ancak sözkonusu soruꢁturma, Jandarma Komutanlığı’ndan,   baꢁvuranın iddialarıyla ilgili bilgi vermesinin istenmesiyle sınırlıydı. Baꢁvuranın, evi ile mal   ve mülkünün yakılmasının failleri olarak açıkça jandarmaları suçlamasına rağmen, soruꢁturma   sırasında güvenlik gücü mensuplarıyla görüꢁülmesi için çaba harcandığına dair belirti   bulunmamaktadır. Yetkili makamların, baꢁvuranın iddialarının doğruluğunu incelemek için,   iddia edilen olay mahallini ziyaret etmeyi düꢁündüğüne dair belirti de bulunmamaktadır.   Aksine, güvenlik güçlerinin verdiği bilgilerden tatmin olmuꢁlardır. Bu vesile ile, AĐHM’nin,   yetkili makamların, güvenlik gücü mensuplarının böyle bir olayın failleri olabileceğini genel   olarak düꢁünmediğini sürekli olarak gözlemlemesi kayda değerdir (bkz. yukarıda belirtilen   Selçuk ve Asker, § 68, Đpek, § 206; Yöyler, § 92). Esasında, Ovacık Bölge Valisi’nin bu   davada verdiği yanıt, AĐHM’nin önceki tespitlerini teyit etmektedir. Sonuç olarak, jandarma   yetkililerinin baꢁvuranın iddialarını reddetmesini müteakiben, Ovacık Đlçe Belediyesi   yetkilileri soruꢁturmayı daha fazla sürdürmemiꢁtir.   AĐHM, Türkiye’nin güneydoğusundaki idare kurullarının, hükümete hiyerarꢁik olarak   bağımlı devlet memurlarından oluꢁması ve üst düzey bir yöneticinin, haklarında soruꢁturma   yürütülen güvenlik güçlerine bağlı olması nedeniyle, bağımsız bir soruꢁturma yürütebilme   yetileri hakkında ciddi ꢁüpheleri olduğunu daha önce ifade etmiꢁtir (bkz. Güleç – Türkiye,   21593/93, § 80, Yöyler § 93 ve Đpek § 207). Soruꢁturmada tespit edilen ciddi noksanlıklar,   AĐHM’nin bu davada farklı bir karar vermesini mümkün kılmamaktadır.   Bu koꢁullar altında, yetkili makamların, baꢁvuranın Otlubahçe’deki mülkünün tahrip   edildiği iddialarıyla ilgili titiz ve etkili bir soruꢁturma yürüttükleri söylenemez.   Dolayısıyla, AĐHS’nin 13. Maddesi ihlal edilmiꢁtir.   V. AĐHS’NĐN 6., 8. VE 13. MADDELERĐ VE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ   ĐLE BAĞLANTILI OLARAK AĐHS’NĐN 14. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢁvuran, Kürt kökenli olması nedeniyle, AĐHS’nin 6., 8. ve 13. Maddeleri ile Ek 1 No’lu   Protokol’ün 1. Maddesi ile bağlantılı olarak AĐHS’nin 14. Maddesi’nin ihlal edilerek   ayrımcılığa maruz kaldığını ileri sürmüꢁtür. 14. Madde’ye göre:   “[Bu] Sözleꢁmede tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya   diğer kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa mensupluk, servet, doğum veya herhangi baꢁka   bir durum bakımından hiçbir ayırımcılık yapılmadan sağlanır.”   Baꢁvuran, evi ile mal ve mülkünün tahrip edilmesinin, Kürt kökenli olması nedeniyle   ayrımcılık teꢁkil eden resmi politikaların ürünü olduğunu savunmuꢁtur.   Hükümet baꢁvuranın iddialarını reddetmiꢁtir.     AĐHM, baꢁvuranın iddialarını kendisine sunulan deliller ıꢁığında incelemiꢁ, bunların   asılsız olduğu kanısına varmıꢁtır. Bu nedenle AĐHS’nin 14. Maddesi ihlal edilmemiꢁtir.   VI. AĐHS’NĐN 18. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢁvuran ꢁikayet edilen müdahale ve kısıtlamaların, AĐHS’yle uyuꢁmayan amaçlar   doğrultusunda dayatıldığını iddia etmiꢁtir. Baꢁvuran AĐHS’nin 18. Maddesi’ne atıfta   bulunmuꢁtur. Bu Madde’ye göre:   “[Bu] Sözleꢁmenin hükümleri gereğince, sözü edilen hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamalar ancak   öngörülen amaçlar için uygulanabilir.”   AĐHM, bu iddiayı, kendisine sunulan iddialar ıꢁığında zaten incelediğine ve iddianın   asılsız olduğu kanısına vardığına iꢁaret eder. Dolayısıyla, bu hükmün ihlal edildiği   saptanmamıꢁtır.   VII. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. Maddesi’ne göre:   “Mahkeme iꢁbu Sözleꢁme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢁmeci   Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete   uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Baꢁvuran, evinin yakılması ile 1994 yılından bu yana yeniden elde edemediği ekonomik   durumunun sonucunda çektikleri için, toplam 261.500.000.000 Türk lirası (TL)1 maddi   tazminat talep etmiꢁtir.   Hükümet, AĐHS’nin ihlal edilmemesi nedeniyle baꢁvuranın adil tazmininin yerine   getirilmemesi gerektiğini öne sürmüꢁtür. Ayrıca, AĐHS’nin hükümlerinden herhangi birinin   ihlal edilmesi durumunda bile, baꢁvuranın talep ettiği meblağın fahiꢁ olduğunu ve bölgenin   ekonomik gerçeklerini yansıtmadığını iddia etmiꢁtir.   AĐHM, baꢁvuranın talep ettiği tazminatla AĐHS’nin ihlali arasında neden-sonuç iliꢁkisi   bulunması gerektiğini ve bunun, isabetli bir davada gelirin kaybedilmesi konusunda bir   tazminatı kapsayabileceğini yinelemektedir (diğerlerinin yanı sıra bkz. Barberà, Messegué ve   Jabardo – Đspanya, §§ 16-20). Öte yandan, AĐHM, bu davada, baꢁvuranın güvenlik güçlerince   evinin yakılmasının ya da köyünden zorla tahliye edilmesinin istenen delil ölçütünde   ispatlanmamıꢁ olduğunu hatırlatır. Dolayısıyla, AĐHS’nin ihlalini teꢁkil etmeye bağlı husus ile   –etkili bir soruꢁturmanın yapılmaması- baꢁvuranın talep ettiği tazminat arasında neden-sonuç   iliꢁkisi bulunmamaktadır. Bu nedenle baꢁvuranın iddiasını bu baꢁlık altında reddeder.   B. Manevi tazminat   Baꢁvuran, manevi tazminat olarak toplam 20.000 Euro talep etmiꢁtir. Bununla ilgili   olarak, Otlubahçe’deki köyünden zorla tahliye edilmesiyle, evi ile mal ve mülkünün tahrip   edilmesinin ardından çektiği sıkıntı ve fakirliğe göndermede bulunmuꢁtur.   Yaklaꢁık 160.000 Euro.     Hükümet, bu meblağın haddinden fazla ve haksız olduğunu ileri sürmüꢁtür.   AĐHM, ulusal makamların, AĐHS’nin 13. Maddesi’ni ihlal ederek, baꢁvuranın iddialarıyla   ilgili etkili ve titiz bir soruꢁturma yürütmedikleri sonucuna varmıꢁtır. Dolayısıyla, manevi   tazminat ödenmelidir. AĐHM, iddiaların ciddiyetini göz önünde bulundurarak ve tarafsızlık   esasıyla, baꢁvurana, ödeme günündeki kurdan Türk lirasına çevrilerek, 4000 Euro ödenmesine   karar vermiꢁtir.   C. Mahkeme masrafları   Baꢁvuran, davanın AĐHS organları huzurunda hazırlanması ve sunulmasına iliꢁkin oluꢁan   mahkeme masrafları için toplam 6.370 Euro talep etmiꢁtir. Bu tutar, baꢁvuranın yaptığı   masrafları da (62 saat 20 dakikalık hukuki çalıꢁma ve telefon görüꢁmeleri, posta ve çeviri   masrafları ile sabit masraflar) kapsamaktadır.   Hükümet, bu meblağın haddinden fazla ve haksız olduğunu ileri sürmüꢁtür. Baꢁvuranın   iddialarını kanıtlamak için hiçbir fatura ya da belge sunmadığını savunmuꢁtur.   AĐHM, baꢁvuranın AĐHS uyarınca öne sürdüğü iddialarını savunmayı ancak kısmen   baꢁardığına iꢁaret eder. Ancak, bu dava, ayrıntılı incelenmesi gereken deliller ile yasaya   iliꢁkin karmaꢁık meseleleri içermektedir. AĐHM, yalnız gerekli olduğu için ve gerçekten   yapılan hukuki masrafların AĐHS’nin 41. Maddesi uyarınca geri ödeneceğini yineler.   Baꢁvuranın sunduğu ꢁikayetlerin ayrıntılarını gözönünde bulundurarak, AĐHM, tabi   olabilecek katma değer vergisi hariç 2.150 Euro ödenmesine karar vermiꢁtir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı   marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar   vermiꢁtir.   BU NEDENLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Hükümet’in ön itirazlarının reddine;   2. AĐHS’nin 3. ve 8. Maddeleri ile Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi’nin ihlal edilmediğine;   3. AĐHS’nin 5 § 1. Maddesi’nin ihlal edilmediğine;   4. AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal edilip edilmediğini belirlemenin gerekli olmadığına;   5. AĐHS’nin 13. Maddesi’nin ihlal edildiğine;   6. AĐHS’nin 3., 6., 8. ve 13. Maddeleri ve Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi ile bağlantılı   olarak, AĐHS’nin 14. Maddesi’nin ihlal edilmediğine;   7. AĐHS’nin 18. Maddesi’nin ihlal edilmediğine;     8. (a) Sorumlu Devlet’in, aꢁağıdaki miktarları, AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’ne göre nihai   kararın verildiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde uygulanan kur üzerinden Yeni   Türk Lirası’na çevirerek, baꢁvuranların Türkiye’deki banka hesaplarına yatırmasına:   (i)   4.000 Euro (dört bin Euro) maddi tazminat;   (ii)   mahkeme masrafları için 2.150 Euro (iki bin yüz elli Euro);   (iii) yukarıdaki meblağlara uygulanabilecek tüm vergiler;   (b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden, ödeme gününe kadar geçen süre   için, yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç   puan fazlasına eꢁit oranda basit faiz uygulanmasına karar vermiꢀtir.   9. Baꢁvuranın adil tazmin taleplerinin geri kalanını reddetmiꢀtir.   Đꢁbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢁ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3.   Maddesi uyarınca 2 ꢀubat 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢁtir.   Vincent BERGER   Zabıt Katibi   Boštjan M. ZUPANČIČ   Baꢁkan   13