33245/05

CONSEIL   AVRUPA   DE L’EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   AHMET AKMAN - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 33245/05)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ekim 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ____________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları   Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam   olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa   Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla   alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (33245/05) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı   Ahmet Akman’ın (baꢀvuran) 23 Ağustos 2005 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne   Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan   Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu avukatlarından   S. Turan tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   Ekim 2003 tarihinde, birçok dernek, bazı ölmüꢀ insanların anısına Đstanbul’da toplanma   kararı almıꢀtır. Baꢀvuranın da aralarında bulunduğu yaklaꢀık 300 kiꢀi, Söğütlüçeꢀme   mahallesinde buluꢀmuꢀlardır. Bu kalabalık çöp konteynırlarını ateꢀe vererek yolun üzerine   barikat kurmuꢀlar, polisin uyarılarına uymayarak taꢀ ve sopalarla saldırmıꢀlar ve beꢀ polis   memurunu yaralamıꢀlardır. Yine aynı kiꢀiler bir toplu taꢀıma otobüsüne, bir polis aracına ve   bir sivil araca hasar vermiꢀlerdir.   Bunun üzerine polis müdahale etmiꢀ ve on yedi kiꢀiyi gözaltına almıꢀtır.   On altı yaꢀındaki baꢀvuranın ifadesine göre, olay sırasında dört polis tarafından yakalanmıꢀ   ve ꢀiddete maruz kalmıꢀtır. Yine baꢀvurana göre, polisler kendisini karakola götüren araçta   tekme ve yumruk atmaya, copla vurmaya ve hakaret etmeye devam etmiꢀlerdir.   Baꢀvuran, saat 18:35’te Bakırköy hastanesinde muayene edilmiꢀtir. Baꢀvuranın kötü   muameleye maruz kaldığından ꢀikâyetçi olması üzerine elleri ile karın bölgesinin röntgen   filmi çekilmiꢀtir. Bunun sonucunda düzenlenen raporda, sol kaꢀının üzerinde 4x3 cm   boyutlarında, sağ kaꢀının üzerinde 2 cm çapında bir ꢀiꢀlik, kafatasının arka tarafında 1,5   cm’lik, çene altında ise 4 cm boyunda 2 cm eninde bir sıyrık, sırtta 20-25 cm ve göğüs   kafesinin alt kısmında on beꢀ cm boyunda iki kırmızımsı lezyon, sağ elin ikinci ve dördüncü   parmaklarında ꢀiꢀlikler, sol elde 1 cm’lik bir sıyrık, sağ bacağın dıꢀ kısmında 1 cm boyunda   sekiz ya da dokuz sıyrık, sol bacak üzerinde üç ya da dört kızarıklık, sağ bacak kaval kemiği   üzerinde 4x3 cm boyutlarında bir ꢀiꢀlik ve sol uyluk kemiği üzerinde 10x4 cm boyutlarında   bir ekimoz tespit edilmiꢀtir.   Baꢀvuran, daha sonra gözaltında bulunan diğer iki çocukla birlikte Emniyet Müdürlüğü   Halkalı Çocuk Büro Amirliği’ne sevk edilmiꢀtir. Đfadesi avukat eꢀliğinde alınmıꢀtır.   Ertesi gün saat 13 sıralarında, baꢀvuran, çocuklar için yetkili savcı önüne çıkarılmıꢀtır.   Savcı, saat 15 sıralarında baꢀvuranın serbest bırakılmasına karar vermiꢀtir. Baꢀvuran, savcı   önünde herhangi bir kötü muameleden dolayı ꢀikâyetçi olmamıꢀtır.   Baꢀvuran, saat 17 sıralarında babasına teslim edilmiꢀtir. Muayene saati belirtilmeyen,   ancak ilgili ꢀahıs serbest bırakılmadan hemen önce düzenlendiği sanılan tıbbi raporda daha   önceki raporda belirtilen lezyon izleri yine tespit edilmiꢀtir.   A. Baꢀvuran hakkında baꢀlatılan ceza soruꢀturması   Aralık 2003 tarihinde, Đstanbul Çocuk Mahkemesi savcısı baꢀvuran hakkında güvenlik   güçlerine hakaret etme, kamu malına zarar verme ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri   Yürüyüꢀleri Kanunu’na aykırı davranma suçlamalarıyla bir iddianame hazırlamıꢀtır.   Bu mahkeme, 13 Ekim 2004 tarihinde ratione materiae yetkisizlik kararı vermiꢀ ve   dosyayı Bakırköy Çocuk Mahkemesi’ne göndermiꢀtir.   Baꢀvuran, daha sonraki olası geliꢀmeler hakkında bilgilendirilmediğini belirtmektedir.   Hükümet, AĐHM’ne bu davayla ilgili son duruꢀmanın 30 Nisan 2009 tarihinde görüldüğünü   bildirmiꢀtir.   B. Polis memurları hakkında baꢀlatılan ceza soruꢀturması   Buna paralel olarak baꢀvuran, 31 Ekim 2003 tarihinde maruz kaldığı iꢀkence ve   yaralamayla ilgili Đstanbul Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunmuꢀtur. Savcılık   ratione loci yetkisizlik kararı vererek, dosyayı Küçükçekmece savcılığına göndermiꢀtir.   Küçükçekmece savcılığı 30 Ocak 2004 tarihinde baꢀvuranın ꢀikâyetiyle ilgili ifadesini   almıꢀtır.   Cerrahpaꢀa Tıp Fakültesi tarafından 17 Aralık 2004 tarihinde düzenlenen tıbbi rapor,   yukarıdaki raporların tutarlılığını doğrulamıꢀtır.   Savcı, 18 Ocak 2005 tarihinde baꢀvuranı teꢀhis amacıyla yüzleꢀtirmeye davet etmiꢀtir. 2   ꢁubat 2005 tarihinde gerçekleꢀen yüzleꢀme sırasında ilgili ꢀahıs, teꢀhis odasında bulunan   polislerin kendisine kötü muamele uygulayan polisler olmadığını ifade etmiꢀtir.   ꢁubat 2005 tarihinde, Küçükçekmece savcılığı, baꢀvuran gözaltındayken karakolda   görev yapan polis memuru A.Đ. hakkında kısmi takipsizlik kararı vermiꢀtir.   Nisan 2005 tarihinde, Eyüp Ağır Ceza Mahkemesi baꢀvuran tarafından yapılan itirazı   reddetmiꢀtir.   Đlgili ꢀahıs, 4 Mayıs 2005 tarihinde tekrar doktor muayenesinden geçirilmek ve Đstanbul   polisi teꢀkilatında görev yapan personele ait fotoğraf listesinden yararlanarak kimlik teꢀhisini   bir kez daha denemek için savcılığa çağırılmıꢀtır.   Baꢀvuran, 11 Mayıs 2005 tarihinde polis memuru E.M.’yi kendisine kötü muamele   uygulayan polislerden biri olarak teꢀhis etmiꢀtir.   Mayıs 2005 tarihinde, baꢀvuran Adli Tıp Kurumu doktorları tarafından muayene   edilmiꢀtir. 8 Ağustos 2005 tarihinde düzenlenen raporda, sağ elin ikinci ve dördüncü   parmaklarında ve sağ bilekte ağrı olduğu, burunda bir eğrilme ve sırtta parazit ve mantar   üremeleri nedeniyle oluꢀan siyah lekeler tespit edilmiꢀtir. Aynı raporda, ilgili ꢀahsın bel ve   köprücük kemiği üzerinde yedi yıl önceki yaralara ait olduğunu söylediği birer kesik izi   bulunduğu ve ayrıca kendisinin daimi uyuꢀukluk halinden ꢀikâyet ettiği belirtilmiꢀtir. Yine bu   raporda, yukarıda bahsi geçen 26 ve 27 Ekim 2003 tarihli raporlarda belirtilen yara izlerinden   bazılarının sert cisimlerle vurulan darbelerden, bazılarının ise dıꢀ etkenlerle veya dıꢀ etkenlere   bağlı olmaksızın meydana gelen düꢀme veya çarpmalar sonucunda oluꢀtuğuna   hükmedilmiꢀtir. Raporda son olarak yara izlerinin tıbbi yönden baꢀvuran üzerine kasten   uygulanan ꢀiddet yüzünden olduğunu söylemenin mümkün olmadığı belirtilmiꢀtir.   Kasım 2005 tarihinde, savcılık gözaltının baꢀında ve sonunda düzenlenen tıbbi   raporların uyumlu olduğu kanaatine varmıꢀ ve baꢀvuranın iddiasının aksine polis karakolunda   yapılan bir iꢀkence eyleminin söz konusu olmadığına hükmetmiꢀtir. Savcı ayrıca baꢀvuranın   vücudunda tespit edilen yara izlerinin çıkan olaylar esnasında kalabalığın saldırısını   durdurmak için kullanılan orantılı güç sonucu meydana geldiği kanaatiyle diğer sanıklar   hakkında takipsizlik kararı vermiꢀtir. Savcı ayrıca baꢀvuranla aynı anda ve aynı yerde   gözaltına alınan bir kiꢀinin gözaltına alınan hiç kimsenin iꢀkence görmediği ve kötü   muameleye maruz kalmadığı yönündeki ifadesine atıfta bulunmuꢀtur. Bu takipsizlik kararında   D.A.Ö., E.M. ve « Küçükçekmece karakolunda görev yapan kimlikleri belirsiz polis   memurları » sanık olarak belirtilmiꢀtir.   ꢁubat 2006 tarihinde, Eyüp Ağır Ceza mahkemesi baꢀvuran tarafından yapılan itirazı   reddetmiꢀtir. Bu karar ilgili ꢀahsa 10 Mart 2006 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.   C. Polis memurları hakkında baꢀlatılan disiplin soruꢀturması   Bu arada, sanık polisler D.A.Ö., A.Đ. ve E.M hakkında disiplin soruꢀturmaları   baꢀlatılmıꢀtır. Baꢀvuran, bu soruꢀturma kapsamında adı geçen polisleri fotoğraf üzerinden   teꢀhis etmeye çağırılmıꢀtır. 19 Kasım 2004 tarihinde, ilgili ꢀahıs, avukatı eꢀliğinde, polis   memuru E.M.’yi kendisine kötü muamele uygulayan polislerden biri olarak teꢀhis etmiꢀtir.   Mart 2005 tarihinde, Emniyet Genel Müdürlüğü Disiplin Kurulu «disiplin   soruꢀturmasına takipsizlik » kararı vermiꢀtir. Disiplin Kurulu, gözaltının baꢀında ve sonunda   düzenlenen tıbbi raporların hemen hemen aynı olması dolayısıyla, ilgili ꢀahsın gözaltı   sırasında iꢀkence görüp görmediğini kesin bir ꢀekilde tespit etmenin mümkün olmadığı   kanaatine varmıꢀtır. Disiplin Kurulu, tespit edilen lezyonların söz konusu olayların   gerektirdiği orantılı güç kullanımına tekabül ettiğini bildirmiꢀtir.   Bu karar, baꢀvurana 27 Mayıs 2005 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.   Küçükçekmece komiseri M.A. hakkında ise, icra ettiği görev dolayısıyla, ayrı bir disiplin   soruꢀturması açılmıꢀ ve Adalet Bakanlığı 23 Mayıs 2005 tarihinde bu soruꢀturmayla ilgili   takipsizlik kararı vermiꢀtir. Bu karar baꢀvurana 2 Haziran 2005 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.   Baꢀvuran, 1 Ağustos 2005 tarihinde bu son kararın iptali için Ankara Đdare Mahkemesi   önünde itiraz etmiꢀtir.   Mart 2006 tarihinde, mahkeme iꢀkence iddialarını doğrulayan hiçbir kanıt unsuru   bulunmadığı gerekçesiyle bu itirazı reddetmiꢀtir.   Mayıs 2007 tarihinde, Danıꢀtay bu kararı onamıꢀtır.   D. Tıp Fakültesine karꢀı yapılan idari itiraz   Ekim 2003 tarihinde, baꢀvuran suç duyurusunda bulunurken aynı zamanda Đstanbul   Üniversitesi Tıp Fakültesi bünyesinde muayene edilmesini istemiꢀtir.   Savcı, bu talebi sözlü olarak reddetmiꢀtir. Baꢀvuran, 7 Kasım 2003 tarihinde söz konusu tıp   fakültesi nezdinde yeniden talepte bulunmuꢀtur.   Kasım 2003 tarihli yazısında fakülte, ilgili ꢀahsa, kurumun tıbbi eğitim verdiğini ve   dolayısıyla tanı ve tedavi konularıyla ilgilenmediğini bildirmiꢀtir.   Baꢀvuran, 4 Ocak 2004 tarihinde bu kararın iptali için Đstanbul Đdare Mahkemesi önünde   itiraz etmiꢀtir.   Temmuz 2005 tarihinde, idare mahkemesi bir bilgi tebliği niteliğindeki karara bu   ꢀekilde itiraz edilemeyeceğini ve adli makamların her halükarda kötü muamele iddiaları   hakkında gerekli araꢀtırmaları yapmakla yükümlü olduğunu gerekçe göstererek bu baꢀvuruyu   reddetmiꢀtir.   Ekim 2008 tarihinde, Danıꢀtay üniversite hastanelerinin sağlık hizmeti verme   yükümlülüğü de olduğu gerekçesiyle bu kararı bozmuꢀtur. Dosyadaki unsurlara göre, bu dava   idari mahkeme önünde görülmeye devam etmektedir.   HUKUK   Baꢀvuran, tutuklanma sırasında, polis karakoluna götürülürken ve gözaltı sırasında kötü   muameleye maruz kaldığından ꢀikâyetçi olmaktadır. Baꢀvuran öte yandan, mevcut davada   yürütülen soruꢀturmanın etkinlikten yoksun olduğu kanısındadır. Baꢀvuran ayrıca, suçlanan   polislerin mahkûm edilmemesi suretiyle etkili itiraz hakkının ihlal edildiğinden ꢀikâyetçi   olmakta ve bunun, kendi düꢀüncesine göre, tazminat elde etmesine engel oluꢀturduğunu ileri   sürmektedir. Baꢀvuran ꢀikâyetlerini AĐHS’nin 3. ve 13. maddelerine dayandırmaktadır.   Hükümet, baꢀvuranın savlarına karꢀı çıkmakta ve o günkü yürüyüꢀ sırasında meydana   gelen olayların vahametine dikkat çekerek, ilgili ꢀahıs üzerinde tespit edilen lezyonların ulusal   makamların da kaydettiği gibi tutuklama amacıyla kullanılan orantılı güç sonucu oluꢀtuğunu   savunmaktadır.   AĐHM, baꢀvuranın dile getirdiği ꢀikâyetlerin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı   anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi   bulunmadığı kanaatini taꢀımakta ve bu itibarla baꢀvuruyu kabuledilebilir ilan etmektedir.   Her ꢀeyden önce AĐHM ꢀu iki noktayı hatırlatmaktadır: birincisi, baꢀvuranın vücudunda   tespit edilen lezyonların AĐHS’nin 3. maddesi alanına girecek kadar ciddi olduğuna itiraz   edilmemektedir (Đtalya aleyhine Labita davası [GC], no 26772/95, prg. 120, CEDH 2000-IV) ;   ikincisi, mevcut davadaki olgular ulusal düzeyde adli makamlarca belirlenmiꢀ ve bu tespitleri   çürütecek herhangi bir kanıt belgesi sunulmamıꢀtır (Türkiye aleyhine Dölek davası, no   39541/98, prg. 60, 2 Ekim 2007). AĐHM ayrıca, Küçükçekmece savcısının 21 Kasım 2005   tarihli ve ağır ceza mahkemesinin 14 ꢁubat 2006 tarihli kararlarında olduğu gibi, baꢀvuranın   polis karakolunda tutulduğu sırada kötü muameleye maruz kaldığını gösteren hiçbir unsur   bulunmadığı kanaatine varmaktadır.   Bunun yanı sıra, tutuklama anıyla ilgili olarak AĐHM, adli makamların baꢀvuranın   vücudunda tespit edilen lezyonların güvenlik kuvvetlerinin tutuklama için gerekli görülen   orantılı güç kullanımı sonucu meydana geldiği yönündeki gerekçesini destekleyen herhangi   bir kanıt belgesinin sunulmadığını gözlemlemektedir.   AĐHM, elbette, baꢀvuranın kalabalığın hareketlenmesiyle gerekli hale gelen güçlü bir   müdahale sırasında yaralandığını; gösteri sırasında maddi hasarların meydana geldiğini ve beꢀ   polis memurunun yaralanmasının bile baꢀlı baꢀına olayların ne kadar ciddi boyutlarda   olduğunu göstermeye yettiğini ve güvenlik güçlerinin müdahale etmek zorunda kaldığını göz   ardı etmemektedir.   AĐHM, öte yandan ilgili polis memurlarını teꢀhis etmek amacıyla geniꢀ çaplı bir   soruꢀturma yapıldığını da not etmektedir.   AĐHM, buna karꢀın yukarıda bahsi geçen kararların baꢀvuranın tutuklanma koꢀullarını   somut bir biçimde ortaya koymadığını; mesela tutuklama iꢀlemini kaç polisin   gerçekleꢀtirdiğini veya baꢀvuranın üzerinde silah ya da yaralayıcı baꢀka bir cisim bulunup   bulunmadığını açıklamadığını gözlemlemekte ve AĐHM’nin kullanılan gücün orantılı olup   olmadığını değerlendirirken belirgin bir ꢀekilde incelenemeyecek ve söz konusu ꢀikâyetin   « dördüncü derece » diye adlandırılmasına imkân vermeyecek nitelikte baꢀka bir koꢀul öne   sürmediğini kaydetmektedir (bakınız, Türkiye aleyhine Günaydın davası, no 27526/95, prg.   24-33, 13 Ekim 2005 ; Fransa aleyhine Selmouni davası [GC], no 25803/94, prg. 99, CEDH   1999-V ; Slovenya aleyhine Rehbock davası, no 29462/95, prg. 76-78, CEDH 2000-XII ;   Fransa aleyhine R.L. ve M.-J.D. davası, no44568/98, prg. 72-73, 19 Mayıs 2004 ; ve Türkiye   aleyhine Zülcihan ꢁahin ve diğerleri davası, no 53147/99, prg. 51-54, 3 ꢁubat 2005).   Oysa, baꢀvuranın vücudunda tespit edilen lezyonların sayısı hem çok fazladır ve hem de   adli makamların üzerinde daha çok açıklama yapmasını hak edecek vahamettedir. Tam da bu   noktada AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varılmaktadır.   AĐHM, böylece baꢀvuruda dile getirilen temel hukuki sorunu incelediği kanaatindedir.   Davanın tüm unsurları ve tarafların argümanları göz önüne alındığında AĐHM, diğer   ꢀikâyetlerin incelenmesine yer olmadığı kanaatine varmaktadır (bakınız, diğerleri arasından,   Türkiye aleyhine Fazıl Ahmet Tamer ve diğerleri davası, no 19028/02, prg. 102, 24 Temmuz   2007).   Baꢀvuran, AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması ve olası bir manevi tazminat konusunu   AĐHM’nin adil takdir yetkisine bırakmaktadır. Yargılama masraf ve giderleri için ise   baꢀvuran, avukat ücreti, tercüme bedeli ve posta masrafları karꢀılığında toplam 6 260 Euro   (EUR) talep etmektedir.   Hükümet, bu taleplere itiraz etmektedir.   AĐHM, baꢀvurana manevi tazminat olarak 5000 EURO ödenmesinin hakkaniyete uygun   bir karar olacağı kanaatindedir.   AĐHM, yargı masraf ve giderleri için yapılan talebi ise herhangi bir kanıt belgesi   sunulmaması nedeniyle reddetmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;   3. Kalan diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;   4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, her türlü vergiden   muaf tutularak Savunmacı Devlet tarafından baꢀvurana 5.000 (beꢀ bin) Euro manevi   tazminat ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 13 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   7