33446/02
WyrokETPCz2007-11-27ECLI:CE:ECHR:2007:1127JUD003344602
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy brak doręczenia opinii prokuratora i sędziego sprawozdawcy w postępowaniu przed turecką Radą Stanu naruszył prawo do rzetelnego procesu z art. 6 ust. 1 Konwencji? Czy długość postępowania administracyjnego naruszyła prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie z art. 6 ust. 1 Konwencji? Czy ograniczenie prawa własności wynikające z zaklasyfikowania nieruchomości jako strefy bezpieczeństwa wojskowego naruszyło art. 1 Protokołu nr 1?Ratio decidendi
Trybunał uznał, że brak doręczenia skarżącemu opinii prokuratora Rady Stanu naruszył zasadę równości broni i prawo do rzetelnego procesu z art. 6 ust. 1 Konwencji. Opinia prokuratora, która może wpływać na decyzję sądu, nie może być uznana za neutralną, a strona musi mieć możliwość ustosunkowania się do niej, zwłaszcza gdy postępowanie odbywa się bez rozprawy. Natomiast rola sędziego sprawozdawcy, polegająca na przygotowywaniu projektu decyzji i przedstawianiu opinii składowi orzekającemu, nie jest porównywalna z rolą prokuratora i nie narusza zasady rzetelnego procesu. Skarga dotycząca długości postępowania została uznana za niedopuszczalną, ponieważ okres czterech lat i trzech miesięcy dla trójinstancyjnego postępowania administracyjnego nie został uznany za nadmierny. Skarga dotycząca prawa własności została uznana za niedopuszczalną z powodu niewyczerpania krajowych środków odwoławczych, gdyż skarżący nie wniósł roszczenia o odszkodowanie za poniesione szkody.Stan faktyczny
Skarżący Bayram Meral zakupił nieruchomość o powierzchni 3 220 m² w 1987 roku, która w 1988 roku została objęta statusem „wojskowej strefy bezpieczeństwa”. W 1995 roku jego wniosek o pozwolenie na budowę został odrzucony, a w 1997 roku Generalny Sztab odmówił wywłaszczenia nieruchomości. Skarżący zaskarżył tę decyzję do Izmirskiego Sądu Administracyjnego, który w 1999 roku oddalił jego roszczenie, a decyzja ta została podtrzymana przez Radę Stanu w 2000 roku. Skarżący złożył do ETPCz skargę dotyczącą rzetelności postępowania sądowego, jego długości oraz naruszenia prawa własności.Rozstrzygnięcie
Stwierdza naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji w związku z brakiem doręczenia opinii prokuratora Rady Stanu. Stwierdza brak naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji w związku z brakiem doręczenia opinii sędziego sprawozdawcy. Stwierdza, że skarga dotycząca długości postępowania jest niedopuszczalna. Stwierdza, że skarga dotycząca art. 1 Protokołu nr 1 jest niedopuszczalna z powodu niewyczerpania krajowych środków odwoławczych. Orzeka, że stwierdzenie naruszenia stanowi wystarczające zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową. Zasądza 1 000 EUR na pokrycie kosztów i wydatków. Oddala pozostałe żądania zadośćuczynienia.Pełny tekst orzeczenia
CONSEIL
AVRUPA
DE L’EUROPE
KONSEYĐ
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ
ĐKĐNCĐ DAĐRE
MERAL -TÜRKĐYE DAVASI
(Baꢀvuru no: 33446/02)
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ
STRAZBURG Kasım 2007
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli
düzeltmelere tabi olabilir.
______________________________________________________________________________________
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.
USUL
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (33446/02) no’lu davanın nedeni (T.C. vatandaꢀı)
Bayram Meral’in (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 29 Temmuz 2002 tarihinde
Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları
Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.
Baꢀvuran, Đzmir Barosu avukatlarından G. Dinç tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOꢁULLARI
Baꢀvuran, 1956 doğumludur ve Ödemiꢀ’te ikamet etmektedir.
Baꢀvuran, 1987 yılında Đzmir Karaburun’da bulunan 3.220 m2 lik bir taꢀınmaz satın almıꢀtır.
Bununla birlikte baꢀvuran, 1988 yılında “Askeri Güvenlik Bölgesi” içerisine alınan
taꢀınmazın tapusunu 9 ꢁubat 1994 tarihinde alabilmiꢀtir. ꢁubat 1995 tarihinde baꢀvuran, inꢀaat izni verilmesi istemini içeren talebini Karaburun
Belediyesi’ne sunmuꢀtur. 6 Aralık 1995 tarihinde Belediye, ilgili mevzuat uyarınca baꢀvuranı,
öncelikle Genelkurmay Baꢀkanlığı’na baꢀvuruda bulunması gerektiği yönünde
bilgilendirmiꢀtir. Nisan 1996 tarihinde, diğer beꢀ arsa sahibi ile baꢀvuran, inꢀaat izni verilmesi taleplerini
Genelkurmay Baꢀkanlığı’na sunmuꢀlardır. Kasım 1997 tarihinde, Genelkurmay Baꢀkanlığı, dava konusu taꢀınmazın “askeri güvenlik
bölgesi” içerisinde yer alması sebebiyle baꢀvuranın talebini reddetmiꢀtir.
Aralık 1997 tarihinde, baꢀvuran, Genelkurmay Baꢀkanlığı’ndan taꢀınmazının
kamulaꢀtırılması istemini belirttiği yeni bir talepte bulunmuꢀtur.
Genelkurmay Baꢀkanlığı’nın zımni ret kararının ardından 17 ꢁubat 1998 tarihinde, baꢀvuran,
Genelkurmay kararının iptali için Đzmir Đdare Mahkemesi’nde dava açmıꢀtır. Mart 1998 tarihinde, Milli Savunma Bakanlığı cevaben layihalarını sunmuꢀtur. Kamu
yararı amacıyla mülkiyet hakkının sınırlandırılabileceğine iliꢀkin Anayasa’nın 35. maddesine
atıfta bulunarak Bakanlık, Askeri Güvenlik Bölgesi Kanunu ile Đdare’nin bu bölgelerde
bulunan taꢀınmazları kamulaꢀtırma yükümlülüğünün bulunmadığını savunmuꢀtur. Mayıs 1998 tarihinde sunduğu layihalarında, baꢀvuran, kamu yararı ile mülkiyet hakkı
arasındaki dengenin sağlanması için sınırlama getirilen taꢀınmazının kamulaꢀtırılması
gerektiğini belirtmiꢀtir. Bu bağlamda baꢀvuran, AĐHM’nin konuya iliꢀkin içtihadına atıfta
bulunmuꢀtur. Mart 1999 tarihinde Mahkeme bir duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀtir. Ara kararla Mahkeme,
Đdare’den askeri güvenlik bölgesine iliꢀkin belge ve haritaları sunmasını istemiꢀtir.
Haziran 1999 tarihinde Mahkeme, baꢀvuranın talebini reddetmiꢀtir. Mahkeme, Askeri
Güvenlik Bölgesi Kanunu’nun, Askeri Güvenlik Bölgesi içerisinde kalan bir taꢀınmazının
Đdare tarafından kamulaꢀtırmasına olanak tanısa da bu konuda Đdare’ye bir yükümlülük
getirmediğine kanaat getirmiꢀtir. Ayrıca Mahkeme, bu bölgelere inꢀaat yapmak isteyenlerle
ilgili olarak bir sınırlamanın sözkonusu olduğunu sonuç olarak, bu bölgelerde önceden ikamet
etmiꢀ insanların ikametlerine ve topraklarını iꢀlemeye devam edebileceklerini belirtmiꢀtir. Ağustos 1999 tarihinde, baꢀvuran temyize gitmiꢀtir.
Danıꢀtay 12 Aralık 2000 tarihli kararıyla, 4 Haziran 1999 tarihli kararı yasaya ve usule iliꢀkin
kurallara uygun olduğu gerekçesiyle onamıꢀtır. Mart 2001 tarihinde, baꢀvuran, 12 Aralık 2000 tarihli kararın düzeltilmesi için baꢀvuruda
bulunmuꢀtur. Baꢀvuran, öncelikle bu kararın, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesine uygun
olmadığını ileri sürmüꢀtür. Ayrıca, baꢀvuran, tetkik hakiminin ve Danıꢀtay Savcısı’nın
görüꢀünün kendisine tebliğ edilmemesinin AĐHS’nin 6. maddesi uyarınca silahların eꢀitliği
ilkesini ihlal ettiğini de iddia etmiꢀtir. Kasım 2001 tarihinde, Danıꢀtay, karar düzeltme talebini reddetmiꢀtir.
Hükümet, taꢀınmazın 29 Mayıs 2002 tarihinde askeri güvenlik bölgesi olarak
sınıflandırılmasının iptal edildiğine iliꢀkin tapu belgesinin bir nüshasını sunmuꢀtur.
I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN YARGILAMANIN HAKKANĐYETE UYGUNLUĞU
BAKIMINDAN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA
Baꢀvuran Danıꢀtay önünde yapılan yargılamanın hakkaniyetten yoksun olduğunu iddia
etmektedir. Baꢀvuran bu hususta AĐHS’nin 6/1 maddesine atıfta bulunmaktadır.
A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin
AĐHM bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35/3 maddesi bakımından açıkça dayanaktan yoksun
olmadığını tespit etmektedir. AĐHM ayrıca ꢀikayetin baꢀka herhangi bir kabuledilemezlik
gerekçesinin bulunmadığını tespit etmektedir. Dolayısıyla bu ꢀikayetin kabuledilebilir ilan
edilmesi yerinde olacaktır.
B. Esasa iliꢀkin
1. Tarafların argümanları
Baꢀvuran, temyiz talebinin reddedilmesi isteminde bulunmuꢀ olan savcı ve tetkik hakiminin
mütalaalarının yargılamanın hiçbir aꢀamasında kendisine iletilmediğinden yakınmaktadır.
Baꢀvuran, davaya iliꢀkin mütalaalarını bildirmek üzere davaya dahil olan savcı ve tetkik
hakiminin görüꢀlerinin taraflara önceden bildirilmediğine ve bu görüꢀlere cevap verme
imkanın bulunmadığına dikkat çekmektedir. Göç – Türkiye kararını emsal gösteren baꢀvuran
bu tür bir uygulamanın silahların eꢀitliği ilkesini zedeleyeceğini iddia etmektedir.
Hükümet, mütalaaların tebliğ edilmemesi nedeniyle iki taraf arasındaki silahların eꢀitliği
ilkesinin ihlal edildiğinin söylenemeyeceğini savunmaktadır. Bu hususta Hükümet, temyiz
baꢀvurusu üzerine yapılan bir idari yargılamada dava dosyasının incelenmek üzere Danıꢀtay
Baꢀsavcılığına gönderildiğine iꢀaret etmektedir. Baꢀsavcının dava dosyasıyla ilgili yazılı
görüꢀlerini hazırlamasını müteakiben dosya yetkili daireye gönderilir. Tetkik hakimi dosyayı
inceledikten sonra görüꢀlerini hakim heyetine sözlü olarak sunar. Müzakerelerin ardından
hakimler bir karara vararak karar taslağının hazırlanması görevini tetkik hakimine tevdi
ederler. Karar taslağı hakimler tarafından incelendikten sonra imzalanarak tebliğ edilir.
Savcının ya da tetkik hakiminin Danıꢀtay’a sevk edilmiꢀ bir dava hakkındaki görüꢀleri davayı
incelemekle sorumlu daireyi bağlamaz. Daire baꢀvuruyu bu mütalaaları dikkate almadan da
inceleyebilir. Ayrıca, ꢀayet Danıꢀtay önünde bir duruꢀma yapılıyorsa bu duruꢀmaya savcı
taraflarla birlikte katılır. Son olarak ise taraflara söz hakkı verilir.
Mevcut davada ilk derece mahkemesinin kararını onayan Danıꢀtay ilamı tetkik hakiminin ve
savcının görüꢀlerini ihtiva etmektedir. Hükümete göre baꢀvuran karar düzeltme talebine
iliꢀkin olarak yeni iddialar gündeme getirmemiꢀtir. Hükümet, baꢀvuranın idare mahkemeleri
önünde yapılan yargılamalarda bir avukat tarafından temsil edildiğini, bu nedenle baꢀvuranın
avukatının savcının görüꢀünü ihtiva eden dava dosyasını inceleme imkanına sahip olduğunu
belirtmektedir.
2. AĐHM’nin takdiri
a) Savcının görüꢀlerinin önceden tebliğ edilmemesi hakkında
Danıꢀtay Savcısı öncelikle soruꢀturma dosyasını hazırlamakla görevlidir. Bu maksatla gerekli
gördüğü her türlü araꢀtırmayı yapabilmesine ve her yerden bilgi talebinde bulunabilmesine
imkan tanıyan geniꢀ yetkilere sahiptir. Đkinci olarak ise savcı, ilk derece mahkemesi
tarafından verilen kararın onanması ya da bozulması yönünde yazılı görüꢀ sunar. Savcının
görevlerini tarafsız bir biçimde yerine getirdiği hususunda kuꢀku yoktur. Bununla beraber
savcının tarafların itirazına tabi olmayan mütalaası temyiz davasının tarafları açısından nötr
olarak değerlendirilemez. Temyiz talebinin kabul ya da reddedilmesi yönünde görüꢀ
bildirmesi nedeniyle yazılı görüꢀlerini sunduktan sonra savcı, mahkeme heyetinin kararı
üzerinde etki yapmasına imkan sağlayan bir konuma geçer. Adil yargılanma kavramı
prensipte, bilhassa, davanın taraflarının, mahkemenin kararını etkilemek amacıyla bağımsız
bir yargı görevlisi tarafından bile olsa sunulan her türlü delil ve mütalaa hakkında bilgi sahibi
olmasını ve bunlarla ilgili görüꢀ bildirmesi hakkını da içinde barındırır (bkz., sözgelimi,
Martinie – Fransa, no: 58675/00, prg. 46).
AĐHM, Kress – Fransa kararında (no: 39594/98, prg.64 ve 65), bir hukuk ya da ceza
davasında bağımsız bir yargı mensubu tarafından sunulan mütalaaların bu mütalaalara yanıt
verme imkanı bulunmayan davanın taraflarına önceden tebliğ edilmemesi bağlamında nizalı
dava hakkının kapsamına iliꢀkin içtihadını teyit etmiꢀtir. Sözkonusu dava koꢀullarında
AĐHM’nin 6. maddenin 1. paragrafının ihlal edilmediği sonucuna vardığı doğruysa da mevcut
davada olayların farklı olduğunun altını çizmek yerinde olacaktır. Kress davasında AĐHM,
Danıꢀtay önünde açık olarak yapılan hüküm duruꢀmasında Hükümet Komiseri’nin
mütalaasını ilk defa sözlü olarak sunduğunu ve böylelikle hem tarafların, hem yargıçların,
hem de duruꢀmada hazır bulunanların Hükümet Komiseri’nin mütalaalarının anlam ve
muhtevası hakkında bilgi sahibi olduklarını tespit etmiꢀtir. Ayrıca arzu ettikleri takdirde
avukatlar duruꢀmadan önce Hükümet Komiseri’nden mütalaalarının genel anlamı hakkında
bilgi talebinde bulunabilme ve bu mütalaalara yazılı cevap verebilme hakkına sahipti.
Hükümet Komiseri’nin duruꢀma esnasında davanın taraflarınca gündeme getirilmemiꢀ bir
unsuru gündeme getirmesi durumunda mahkeme heyeti baꢀkanı tarafların bu hususu
müzakere etmesi maksadıyla davayı ertelemektedir. Ancak sözü edilen güvenceler,
görülmekte olan bu davada mevcut değildir. Zira Danıꢀtay tarafların baꢀvuru gerekçelerini
duruꢀmasız olarak incelemiꢀtir (savcılığın görüꢀlerine duruꢀma esnasında yanıt verebilme
imkanına iliꢀkin olarak, krꢀ. Wynen - Belçika (karar, no: 32576/96, prg. 35)).
Bir avukat tarafından temsil edilen baꢀvuranın Danıꢀtay kaleminde bulunan dosyayı inceleme
ve savcının mütalaasının bir nüshasını edinebilme imkanının bulunduğu yönündeki argümana
iliꢀkin olarak AĐHM, bunun baꢀvuranın nizalı dava hakkının temini için esasen yeterli bir
güvence sunmadığı kanaatindedir. AĐHM, Göç kararında (adıgeçen, prg. 57) da belirtildiği
üzere, savcının mütalaasının dava dosyasına aktarıldığı ve arzu ettiği takdirde bu mütalaaya
yazılı olarak cevap verebilme imkanının bulunduğu hususlarında baꢀvurana Danıꢀtay kalemi
tarafından bilgi verilmesinin hakkaniyet açısından daha uygun olacağına dikkat çekmektedir.
Ancak bu gerekliliğe iç hukukta uyulmadığı gözükmektedir. AĐHM, baꢀvuranın avukatından
inisiyatif alarak dosyaya yeni unsur eklenip eklenmediği hususunda mütemadiyen bilgi
almasının istenmesinin avukata orantısız bir yük getireceğini belirtmektedir. AĐHM ayrıca bu
durumun savcının mütalaasını yorumlaması için avukata gerçek bir imkan temin edildiği
anlamına gelmeyeceğini belirtmektedir, zira yargılama takvimi konusunda baꢀvuranın
avukatına hiçbir zaman bilgi verilmemiꢀtir.
Hükümetin de belirttiği üzere, duruꢀma yapılması halinde idari yargılama usulü kanunun 18.
maddesi uyarınca savcı mütalaasını sunduktan sonra davanın taraflarına son olarak söz hakkı
verildiği doğrudur. Bu durum ilk bakıꢀta yargılanmakta olan kiꢀilerin savcının mütalaasına
cevap verebilmelerine imkan tanıyabilir. Ancak AĐHM bu argüman üzerinde tahmin
yürütmeye gerek olmadığı kanaatindedir. Zira yukarıda da kaydedildiği üzere Danıꢀtay temyiz
gerekçelerini duruꢀmasız olarak incelemiꢀtir (bkz., bilhassa, Wynen, adıgeçen, prg. 38).
Bu itibarla Danıꢀtay Savcısının görüꢀlerinin niteliği ve baꢀvuranın bu görüꢀlere yazılı cevap
vermesinin imkansız oluꢀu gibi unsurlar dikkate alındığında baꢀvuranın nizalı yargılanma
hakkının ihlal edildiği ortaya çıkmaktadır.
Dolayısıyla 6. maddenin 1. fıkrası bu bakımdan ihlal edilmiꢀtir.
b) Tetkik hakiminin kanaatlerinin önceden tebliğ edilmemesi hakkında
Tetkik hakiminin kanaatlerinin önceden tebliğ edilmemesine iliꢀkin olarak AĐHM, bu yargı
mensubunun görevinin savcının göreviyle mukayese edilebilir olmadığını gözlemlemektedir.
Tetkik hakimleri Danıꢀtay Baꢀkanı ve kurul ve daire baꢀkanları tarafından kendilerine verilen
görevleri yerine getirmekle ve bunlar tarafından havale edilen davaları incelemekle sorumlu
iken savcılar Danıꢀtay Baꢀsavcısının emri altında çalıꢀmaktadırlar. Genel olarak tetkik
hakimleri soruꢀturma yapmayıp daha evvel soruꢀturması tamamlanmıꢀ bir dosya hakkında
görüꢀlerini sunmaktadırlar. Her halükarda mevcut davada tetkik hakiminin önyargılı
davranmasına neden olacak bir soruꢀturma yaptığını gösteren herhangi bir unsur mevcut
değildir (bkz., sözgelimi, Martinie, adıgeçen, prg. 49).
Her ne kadar Danıꢀtay’da görülen davalarda tetkik hakiminin görevini ne surette yerine
getirdiği hususuna iliꢀkin olarak Türk Hukuku’nda ayrıntılı bilgi verilmemiꢀse de, görevinin
kendine verdiği yetkilerin diğer hakimlerin yetkisinden pek farklı olmadığı anlaꢀılmaktadır.
Tetkik hakiminin mütalaasını yazılı ya da sözlü olarak sunarak hakimlerin kararını etkilemeyi
amaçladığı doğrudur, ancak, bu görevin Danıꢀtay Baꢀkanı ve Daire Baꢀkanlarını temsilen
yerine getirdiği hukuki görevlerinden olduğu gözükmektedir. Danıꢀtay Baꢀkanı ve Daire
Baꢀkanlarının yönetiminde tetkik hakimleri karar taslaklarını yazar ve tutanakları hazırlarlar.
AĐHM ayrıca, baꢀvuranın Reinhardt ve Slimane-Kaïd – Fransa davasındakinin (31 Mart 1998
tarihli karar, prg. 101) aksine ‘raportör hakimin raporunu ve karar taslaklarını ihtiva eden
dosyanın baꢀsavcıya tebliğ edilmesinden’ değil tetkik hakiminin mütalaasının tebliğ
edilmemesinden ꢀikayetçi olduğunu gözlemlemektedir.
Dolayısıyla AĐHM, 6. maddenin 1. fıkrasının bu bakımdan ihlal edilmediği sonucuna
varmaktadır.
II. AĐHS’NĐN 6/1. MADDESĐ’NĐN YARGILAMA SÜRESĐNĐN UZUNLUĞU
YÖNÜNDEN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA
Baꢀvuran idari mahkemelerde görülen yargı sürecinin uzunluğundan yakınmakta, AĐHS’nin
6/1. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.
AĐHM, tarafların Đzmir Đdare Mahkemesi’nin davayı ele aldığı 17 ꢁubat 1998 tarihinin sürecin
baꢀladığı tarih olduğu konusunda hemfikir olduklarını gözlemlemektedir. Yine aynı ꢀekilde
Danıꢀtay’ın baꢀvuranın yapmıꢀ olduğu tashih baꢀvurusunu reddettiği 12 Haziran 2002
tarihinde yargı sürecinin tamamlandığı konusunda ihtilaf bulunmamaktadır (tahsis
baꢀvurusuna iliꢀkin bkz. Rodoplu-Türkiye kararı, no: 41665/02, 23 Ocak 2007). Sonuç olarak,
üç dereceli yargıda bu süreç yaklaꢀık dört yıl üç ay sürmüꢀtür.
AĐHM yargılama süresinin uygunluğunun davanın ꢀartları ıꢀığında ve davanın karmaꢀıklığı,
baꢀvuran ve ilgili mercilerin tutumu ve ilgililer açısından ihtilafın yarattığı sakıncalar gibi
içtihadından çıkan ölçütlere bakılarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır: (bkz. birçok
içtihat arasında, Frydlender – Fransa [BD], no. 30979/96).
Bu bağlamda, AĐHM dört yıl üç aylık sürenin üç dereceli yargı aꢀamasından geçen bir idari
yargı için aꢀırı olmadığına itibar etmekte, dava dosyasında yer alan unsur ıꢀığında herhangi
bir pasif dönemin veya adli yetkililere yüklenebilecek bir eksikliğin olmadığını
hatırlatmaktadır.
AĐHM bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun olduğunu ve AĐHS’nin 35/3. ve 4. paragrafları
uyarınca reddedilmesi gerektiğini kaydetmektedir.
III. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI
HAKKINDA
Baꢀvuran, askeri güvenlik bölgesi sınıflandırması içinde yer alan taꢀınmazına inꢀaat yapım
izni almasının olanaksız oluꢀunun mülkiyet hakkına yönelik bir ihlali oluꢀturduğunu iddia
etmekte ve Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini öne sürmektedir.
Hükümet, ilgilinin idari mahkemeler önünde tam yargı davası açmaması doğrultusunda iç
hukuk yollarının tüketilmediğini savunmaktadır. Hükümet bu tazminat talebinin 2577 sayılı
Đdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 13. maddesi çerçevesinde Đdareye karꢀı yapılacak etkili
bir baꢀvuru olduğunun altını çizmektedir.
Baꢀvuran Hükümetin bu savına karꢀı çıkmaktadır.
AĐHM, AĐHS’nin 35/3. maddesinde öngörülen iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralının bir
devlet aleyhine uluslararası hakemlik veya yargı organı nezdinde dava açmak isteyen kiꢀilere
öncelikle sözkonusu devletin hukuk sisteminde öngörülen baꢀvuru yollarını tüketme
zorunluluğu getirdiğini hatırlatmaktadır. Kendi iç hukuk sisteminde durumu telafi etme
imkanı tanınmadan bir devlet uluslararası yargı önünde hesap vermek zorunda bırakılamaz.
Bir baꢀvuranın bu kurala uyduğunun kabul edilebilmesi için, iç hukukta normal olarak varolan
ve ꢀikayetçi olduğu ihlalin telafisini sağlayabilecek yeterlilikte iç hukuk yollarına baꢀvurmuꢀ
olması gerekir. (Bkz. Aksoy-Türkiye kararı, 18 Aralık 1996).
AĐHM, mevcut bu baꢀvuruda baꢀvuranın inꢀaat izin talebini reddeden Genelkurmayın
kararına itiraz etmekle yetindiği tespitinde bulunmaktadır. Baꢀvuranın baꢀvurusu kamu
yararına bir kamulaꢀtırmanın askeri güvenlik bölgesinde yer aldığı gerekçesiyle
reddedilmiꢀtir. Bununla birlikte, Hükümetin de vurguladığı gibi baꢀvuran öne sürdüğü
zararların telafi edilmesi için maddi tazminat davası açabilirdi (Bkz. aynı anlamda, Gülizar
Öz-Türkiye kararı, no: 40687/98 ve Sporrong ve Lönnroth-Đsveç kararı ile karꢀılaꢀtırınız 23
Eylül 1982). Ayrıca, AĐHM baꢀvuranın, Hükümet tarafından sözü edilen baꢀvuru yoluna
ihtiyatla yaklaꢀılmasını gerektirecek hiçbir argüman sunmadığını da gözlemlemektedir. Bu
durumda, Hükümetin ön itirazının dayanağı bulunmaktadır.
AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragraflarına dayalı olarak ꢀikayetin bu bölümümün
reddedilmesi gerekmektedir.
IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA
AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine
karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi
edebiliyorsa, AĐHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil
tatminine hükmeder.”
A. Tazminat
Baꢀvuran maruz kaldığı zarar için 34.954 Euro maddi, 5.000 Euro manevi tazminat talep
etmektedir.
Hükümet bu meblağları aꢀırı olarak nitelendirmektedir.
AĐHM, talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı bulunmadığını
kaydetmektedir ve talebi reddetmektedir. AĐHM yukarıda gerekçesi belirtilen sonuçların
manevi tazminat açısından uygun bir tazmini oluꢀturduğunu belirtmektedir.
B. Yargılama masraf ve giderleri
Baꢀvuran 4.000 Euro’su avukat gideri, 1.500 Euro’luk kısmı AĐHM önünde yapılan giderler
olmak üzere 5.500 Euro yargı gideri talebinde bulunmaktadır.
Hükümet, baꢀvuranın bu talebini kanıtlayıcı bir belge sunmadığını ifade etmektedir.
AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul
miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM baꢀvuranın avukatlık giderini kanıtlayıcı
bir belge sunmadığını hatırlatarak bu talebi reddetmektedir. Sonuç itibarıyla, yargı giderleri
için baꢀvurana 1.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.
C. Gecikme Faizi
AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç
puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,
1. Danıꢀtay Savcısının ve tetkik hakiminin tebliğnamelerinin bildirilmemesine iliꢀkin
ꢀikayetlerin kabuledilebilir, bunun dıꢀında kalanların kabuledilemez olduğuna;
2. Danıꢀtay Savcısı’nın tebliğnamesinin baꢀvurana tebliğ edilmemesi nedeniyle AĐHS’nin 6/1.
maddesinin ihlal edildiğine;
3. Danıꢀtay tetkik hakiminin tebliğnamesinin baꢀvurana tebliğ edilmemesi nedeniyle
AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edilmediğine;
4. Mevcut kararın baꢀvuranın maruz kaldığı manevi zarar için baꢀlı baꢀına yeterli tatmin teꢀkil
edeceğine; a) AĐHS’nin 44 / 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,
miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru
üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin yargı giderleri için baꢀvurana
1.000 (bin) Euro manevi tazminat ödemesine;
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan
fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;
6. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;
KARAR VERMĐꢁTĐR.
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 / 2. ve 3. maddelerine
uygun olarak 27 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.
8
© Rada Europy / Europejski Trybunał Praw Człowieka, źródło: HUDOC (hudoc.echr.coe.int), pozyskano 13.07.2026. · Źródło