33750/03

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   Đ KĐ NCĐ D A Đ RE   YETER - TÜRKĐYE DAVASI   (B a şvuru no. 33750/03)   KARAR   S T R A Z B U R G   3 O c a k 2 0 0 9   Đşbu karar AĐHS'nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde   kesinleşecektir. Şekli düzeltmelere tâbi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   YETER - TÜRKĐYE KARARI   USUL   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 33750/03 noTu davanın nedeni Ayşe (Yeter)   Yumli, Sırma Yeter, Mustafa Yeter ve Dursun Yeter adlı dört T.C. vatandaşının   ("başvuranlar") Avrupa Đnsan Haklan Mahkemesi'ne 30 Eylül 2003 tarihinde, Đnsan Hakları ve   Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme'nin (AĐHS) 34. maddesi uyannca yapmış   olduğu başvurudur.   Başvuranlar, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından F. N. Ertekin tarafından   temsil edilmiştir.   OLAYLAR   DAVANIN KOŞULLARI   Başvuranlar sırasıyla 1970, 1924, 1955 ve 1957 doğumludur. Birinci başvuran   Đstanbul'da, ikinci ve üçüncü başvuran Erzincan'da, dördüncü başvuran ise Neunkirchen'de   (Avusturya) yaşamaktadır. Birinci başvuran 1962'de doğup 7 Mart 1999'da ölen Süleyman   Yeter'in eşi, ikinci başvuran annesi, üçüncü ve dördüncü başvuran ise kardeşleridir.   1. Olayların geçmişi   Süleyman Yeter, yasadışı silahlı bir örgüt olan MLKP (Marksist-Leninist Komünist   Parti) mensubu olduğu şüphesiyle 22 Şubat 1997 tarihinde Đstanbul Emniyet Müdürlüğü'nde   gözaltına alınmış, gözaltındayken işkence görmüştür. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi   hakimi kararıyla 6 Mart 1997 tarihinde tutuklanmıştır.   Mart 1997 tarihinde kendisine gözaltında işkence yapan polis memurları hakkında   Fatih Cumhuriyet Savcılığı'na şikâyette bulunmuş, 4 Temmuz 1997 tarihinde savcı Đstanbul   Ağır Ceza Mahkemesi'nde bir dava açarak, dokuz polis memurunu TCK'nm 243. maddesi   uyannca kötü muamele yapmakla suçlamış, Yeter sözkonusu davaya müdahil olarak   katılmıştır.   Bu arada Yeter 8 Ekim 1997 tarihinde serbest bırakılmıştır.   2. Süleyman Yeter 'in yakalanması ve ölümü   Mart 1999 tarihinde polis "Sömürüşüz Bir Dünya Đçin Dayanışma" adlı, MLKP'nin   yayınlarından biri olarak tespit ettiği derginin bürosuna baskın yapmış, Yeter ve dergi çalışanı   dört kişi yakalanıp gözaltına alınmıştır.   Aynı tarihte Haseki Hastanesi'nden alınan bir doktor raporu Yeter'in vücudunda kötü   muamele izine rastlanmadığını belirtiyordu.   Mart 1999 tarihinde Yeter Başkomiser Yardımcısı A.O, ve polis memuru M.Y.   tarafından ifadesinin alındığı sırada fenalaşmış ve hastaneye götürülürken yolda ölmüştür.   Süleyman Yeter'in ölümünden Önce meydana gelen olaylara ilişkin bir başvuru AĐHM tarafından Erdoğan   Yılmaz vd. - Türkiye (no. 19374/03) davasında incelenmiştir.   YETER - TÜRKĐYE KARARĐ   Fatih savcısı aynı tarihte Yeter'in fenalaştığı odayı ve gözaltı kayıtlarım incelemiş,   hazırlanan olay raporunda gözaltı kayıtlarında silinme olmadığı tespit edilmiştir. Savcı aynı   zamanda A.O. ve M.Y.'nin ifadesini almıştır.   Mart 1999 tarihinde savcı ve ailenin avukatlarının da hazır bulunduğu bir otopsi   yapılmış, hazırlanan raporda alın ve çenede yaralara ve vücudun diğer bölgelerinde yoğun   yaralanmaya işaret edilmiştir.   Aynı tarihte başvuranlar Fatih Savcılığı'na gönderdikleri dilekçede savcının Süleyman   Yeter ile aynı zamanda gözaltında tutulan şahısların ifadesini almasını talep etmiştir.   Mart 1999 tarihinde başvuranların avukatları Fatih Savcılığı'na gönderdikleri   dilekçede Đstanbul Emniyet Müdürü H.O., Terörle Mücadele Şube Müdür Yardımcısı A.C. ve   Terörle Mücadele Şube Müdürü S.K. ve Yeter'i gözaltına alıp sorgulayan polis memurları   hakkında suç duyurusunda bulunmuşlardır. Soruşturmanın düzgün bir şekilde yürütülmesi   için delillerin yok edilmesi ihtimaline karşı tüm bu şahısların geçici olarak görevden   uzaklaştırılmaları gerektiğini belirtmişlerdir. Suçun niteliği nedeniyle şahısların   tutuklanmasını talep etmişlerdir.   Aynı tarihte Đçişleri Bakanlığı bir idari soruşturma başlatmış, üç başkomiser olayı   soruşturmak üzere muhakkik olarak görevlendirilmiştir. Muhakkikler olay tarihinde görevde   olan Terörle Mücadele Şubesi polislerinin ifadelerine başvurmuştur.   Fatih savcısı YeterTe aynı zamanda Terörle Mücadele Şubesi'nde gözaltında olan   E.E.'nin ifadesini almış, E.E. ifadesinde Yeter'in kendisine hücresine gelmeden önce   kollanndan asılıp işkence yapıldığını söylediğini ifade etmiştir. Daha sonra aynı gün polisler   Yeter'i tekrar hücresinden almışlar ve Yeter geri dönmemiştir.   Fatih savcısı daha sonra A.C. ve S.K. adlı amirler dahil, Yeter'in yakalanma ve   sorgusunda görev aldığı iddia edilen 10 polis memurunun ifadesini almış, polislerin tamamı   Yeter'in sorgulamasında yer aldıklarını inkar etmişlerdir,   Mart 1999 tarihinde başvuranların avukatları Fatih Savcılığı'na yeni bir dilekçe   vermişler, olaylann tanığı olduğunu iddia ettikleri B.N., E.O., I.Y., H.K. ve E.Er, adlı beş   kişinin daha ifadelerinin alınmasını talep etmişlerdir.   Nisan 1999 tarihinde otopsi raporu sunulmuş, raporda Yeter'in vücudunun 25 farklı   yerinde çok sayıda sıyrık, lezyon ve yara tespit edilmiştir. Rapor, kesin ölüm nedeninin   belirlenmesi amacıyla Adli Tıp Kurumu 1. Đhtisas Kurulu'na gönderilmiştir.   Süleyman YeterTe birlikte gözaltına alman B.N., aynı tarihte Fatih Savcılığı'na şikayette   bulunmuş, Yeter'in hücresinin bitişiğindeki hücreye konulduğunu, polis memurlanmn Yeter'i 5   Mart akşamı götürüp ertesi sabah geri getirdiklerini, Yeter'in işkenceye uğradığının ortada   olduğunu söylemiştir. Yeter'in aynı gün öğleden sonra tekrar hücresinden alındığını da teyit   etmiştir.   Adli Tıp Kurumu 1. Đhtisas Kurulu 28 Temmuz 1999 tarihinde raporunu sunmuş, otopsi   raporunda belirtilen yaralanma bulgularını teyit etmiştir. Bulguların Dünya Sağlık Örgütü'nün   Tokyo Deklarasyonu'nda ortaya konulan işkence tanımlaması ile uyuştuğu, kesin ölüm   YETER - TÜRKĐYE KARARI   nedeninin ise boyun bölgesine uygulanan travmanın sonucu olan mekanik asflksi olduğu   belirtilmiştir.   3. Polis memurları hakkında yürütülen ceza ve disiplin kovuşturması   Fatih savcısı, 5 Ağustos 1999 tarihinde hazırladığı raporda A.C. ve S.K. dahil olmak   üzere sözkonusu olaylar meydana geldiği sırada Terörle Mücadele Şubesi'nde görevde olan 16   polis memuru hakkında Đstanbul Cumhuriyet Savcılığının TCK'nın 243., 452/1 ve 463.   maddeleri uyarınca cezai işlem başlatmasını tavsiye etmiştir. Yüksek makamı itibariyle   Đstanbul Emniyet Müdürü H.O. hakkında ayrı bir suç duyurusunda bulunulması gerektiğini   belirtmiştir.   Ağustos 1999 tarihinde Đstanbul Savcılığı raporu Fatih Savcılığı'na geri göndermiş,   cevabi yazısında Yeter'i sorgulayanların belirlenmesi amacıyla onunla birlikte gözaltında   bulunan tüm şüphelilerin sorgulanması, yüzleştirme yapılması ve işkence olayı ile ölüm   arasında bir illiyet bağının kurulmasını sağlayacak delillerin toplanması gerektiğini   belirtmiştir.   Aynı tarihte, muhakkikler tarafından yürütülen idari soruşturma sonucunda A.O., M.Y.   ve E.Er.'nin görevlerine devam etmeleri uygun görülmemiş ve görevlerinden geçici olarak   uzaklaştırılmışlardır.   Muhakkikler hazırladıkları soruşturma raporunu 23 Ağustos 1999 tarihinde yetkili   disiplin kuruluna sunmuşlar, raporda Yeter'in Ölümünden A.O., M.Y. ve E.Er.'in sorumlu   olduğu ve işkence suçu işlemiş olmaları nedeniyle Polis Disiplin Yönetmeliği'nin 8. maddesi   uyarınca teşkilattan atılmaları gerektiği belirtilmiştir. 29 Aralık 1999 tarihinde Merkezi   Disiplin Kurulu, 4455 sayılı Af Kanunu kapsamına girmesi nedeniyle dosya hakkında işlem   yapılmamasına karar vermiştir.   Eylül 1999 tarihinde Fatih Savcılığı Đstanbul Savcılığı'na ikinci bir rapor göndermiş,   raporda A.O., M.Y., E.Er ve S.Yz. Yeter'i işkenceyle öldürmekle suçlanmıştır. Savcı, diğer 12   polis memuru hakkında yeterli delil olmaması nedeniyle takipsizlik kararı vermiştir.   Eylül 1999 tarihinde Đstanbul savcısı Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi'ne, A.O., M.Y.   ve E.Er'i TCK'nın 243. ve 452/1 maddeleri uyarınca kötü muamele sonucu cinayetle suçladığı   bir iddianame sunmuş, S. Yz hakkında takipsizlik kararı vermiştir.   Ekim 1999 tarihinde başvuranlar Fatih Savcılığı'nm takipsizlik kararma Beyoğlu Ağır   Ceza Mahkemesi önünde itiraz etmiş, mahkeme itirazı 19 Haziran 2000 tarihinde reddetmiştir.   Kasım 1999 tarihinde Adalet Bakanlığı Đstanbul Emniyet Müdürü H.O. hakkında işlem   yapılmamasına karar vermiştir.   Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi 29 Kasım 1999 tarihinde üç sanık polis memurunun   yargılamasına başlamış, başvuranlar ve avukatları yargılamaya müdahil olmuşlardır.   Mahkeme, başvuranların talebi üzerine sanık polis memurları hakkında gıyabi tutuklama   karan almıştır.   Sanık polis memurlarından E.Er. ve M.Y. 7 Nisan 2000 tarihinde polise teslim olmuş,   mahkeme şahısların ifadesini 17 Temmuz 2000 tarihinde almıştır. E.Er. ifadesinde şoför   YETER - TÜRKĐYE KARARI   olarak çalıştığını, olayın meydana geldiği günün arefesinde A.O.'nun talebi üzerine Süleyman   Yeter'i 4. kata götürdüğünü, bu nedenle gözaltı tutanağında imzası bulunduğunu, Yeter'in   sorgusuna hiçbir zaman katılmadığım savunmuş, mahkemenin daha önce savcı ve muhakkike   verdiği ifadeleriyle tutarsız olduğunu belirtmesi üzerine mahkeme Önünde verdiği ifadede   ısrarcı olmuştur. M.Y. ise Yeter'in sorgulama odasma getirildiğinde, kendisinin bilgisayar   başında olduğunu, Süleyman Yeter'in arkasına, A.O.'nun yanına oturtulduğunu ve kimlik   bilgileri doldururken Yeter'in yere yığıldığım ve derhal hastaneye götürüldüğünü, Terörle   Mücadele Şubesi'nde daktilograf olarak çalıştığını ve Yeter'i daha Önce hiç görmediğini   söylemiştir. A.O.'nun Süleyman Yeter'in sorgulanmasından sorumlu olduğunu ve ölen kişiyi o   sabah saat 7'ye kadar zaten birden çok kez sorguladığını eklemiştir. M.Y. Cumhuriyet   Savcısı'na verdiği ifadenin içeriğini kısmen kabul etmiştir. Polis baş muhakkikinin ifadesini   almadığım ileri sürmüştür. Onun adına, A.O.'nunki ile tutarlı bir ifade düzenlendiği   söylenmiştir. Amirleri imzalamasını istedikleri için, ifadenin içeriğim sorgulayamamıştır.   E. Er. 12 Mart 2001 tarihinde, M.Y. ise 19 Kasım 2001 tarihinde tutuksuz yargılanmak   üzere serbest bırakılmıştır.   Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi 17 Temmuz, 11 Eylül, 23 Ekim ve 4 Aralık 2000   tarihlerinde, 10 Şubat 2000 tarihli yazıda isimleri tanık olarak geçen polis memurlannın   ifadelerini almıştır.2 Polis memurlarından bazıları Süleyman Yeter'i gördüklerinde sağlıklı   olduğunu ifade etmişlerdir. Diğerleri, Süleyman Yeter fenalaştıktan sonra meslektaş lamım   onu hastaneye götürmelerine yardım ettiklerini belirtmişlerdir.   Başvuranlann avukatları 11 Haziran 2001 tarihinde mahkemeden soruşturmayı   genişletmesini talep etmişlerdir. Başvuranlar da mahkemeden   - olay yerinin teftiş edilip, olay yeri incelemesi gerçekleştirilmesini,   - Süleyman Yeter'in giysilerinin ölümünden sonra incelenip incelenmediğinin   araştın Đmasını, incelenmediyse Fatih Cumhuriyet Savcısı'na sorup bunun nedenin ortaya   çıkanlmasını,   - Süleyman Yeter'in sorgulanmasının video kaydının bulunup bulunmadığım, varsa   bunun incelenmesini,   - terörle mücadele şubesinin başında olan emniyet müdürlerinin ifadelerinin alınmasını,   talep etmişlerdir.   Mahkeme video kaydıyla ilgili olan dışındaki talepleri reddetmiştir.   Ekim 2001 tarihli duruşma sırasında, mahkeme, Süleyman Yeter'in sorgulanmasının   kaydedilmediğini tespit etmiştir.   Başvuranlar 1 Kasım 2002 tarihinde Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi'ne yazılı görüşlerini   bildirmişler, mahkemenin dikkatini ön soruşturmanın eksikliğine çekmişlerdir. Aynca   mahkemeden izleyen taleplerde bulunmuşlardır.   Fatih Cumhuriyet Savcısı daha önce 16 Eylül 1999 tarihli kararında bu memurlardan altısı hakkında dava   açmamaya kara- vermiştir.   YETER - TÜRKĐYE KARARI   - tutuklama emrinin gerektirdiklerini yerine getiremeyip A.O.'yu (kaçak sanık)   bulamayan memurlar hakkında suç duyurusunda bulunulması;   - sanık polis memurlarının Türk Ceza Kanunu'nun 450/3 maddesi uyarınca canavarca bir   his şevki ile adam öldürmekten suçlu bulunup cezaya çarptırılmaları;   - sanıkların amirleri hakkında dava açılması ve   - tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılan sanıkların, suçun haince niteliği   nedeniyle tutuklanmalarına karar verilmesi.   Cumhuriyet Savcısı 27 Kasım 2002 tarihinde E. Er.'in beraat ettirilmesi, M.Y.'nin ise   Türk Ceza Kanunu'nun 243, 452/1 ve 463. maddeleri uyarınca mahkûm edilmesi yönünde   görüş belirtmiştir.   Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, 1 Nisan 2003 tarihinde sanıkların gıyabında, E.Er.'in   delil yetersizliğinden beraatine karar vermiş, M.Y.'yi ise Süleyman Yeter'i kasıt olmaksızın   öldürmekten suçlu bulmuştur. M.Y. önce on yıl hapis cezasına çarptmlmıştır. Ardından bu   ceza, suç iki ya da üç kişi tarafından işlendiğinden ve esas fail teşhis edilemediğinden beş yıla   Đndirilmiştir. Mahkeme daha sonra bu cezayı, M.Y.'nin duruşmalardaki iyi halinden ötürü dört   yıl iki ay hapis cezasına indirmiştir. Ayrıca kaçak sanık A.O.'nun davasını ayırmıştır.   Başvuranlar bu karara itiraz etmişlerdir. Cumhuriyet Savcısı ve sanıklar da itirazda   bulunmuşlardır.   Yargıtay 3 Kasım 2004 tarihinde Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesinin kararını onamıştır.   A.O. hakkındaki işlem halen Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi'nde derdesttir.   Sanık polis memuru M.Y. 28 Şubat 2005 tarihinde yakalanmış, 19 Mart 2005 tarihinde   şartlı salıverilmiştir.   4. Tazminat davası   Bu esnada başvuranlar 6 Mart 2000 tarihinde Đçişleri Bakanlığı'na başvurmuşlar,   Süleyman Yeter'in ölümü sonucu maruz kaldıkları maddi ve manevi zarar için tazminat talep   etmişlerdir.   Bakanlık 27 Mart 2000 tarihinde başvuranların taleplerini reddetmiştir. Başvuranlar   Đstanbul Đdare Mahkemesi'nde Đçişleri Bakanlığı aleyhine tazminat davası açmışlardır.   Bu mahkeme 3] Mart 2003 tarihinde başvuranların taleplerini kısmen kabul etmiş, Ayşe   Yeter'e 22.012.913.956 eski Türk Lirası (TL), Sırma Yeter'e 1.262.162.871 TL maddi   tazminat ödenmesine karar vermiştir. Mahkeme ayrıca başvuranların tümüne maruz kaldıkları   manevi zarar karşılığı götürü olarak 35.000.000.000 TL tazminat Ödenmesine karar vermiştir.   Başvuranlar bu karara itiraz etmişlerdir.   Danıştay 11 Ocak 2007 tarihinde ilk derece mahkemesinin manevi tazminata ilişkin   kararını bozmuş, maddi tazminatla ilgili kararı onamıştır. Tarafların verdiği bilgiye göre, dava   halihazırda Đstanbul Đdare Mahkemesi'nde derdest olup, henüz başvuranlara bir ödeme   yapılmamıştır.   YETER - TÜRKĐYE KARARI   HUKUK   I. AĐHS'NĐN 2. VE 13. MADDELERĐNĐN ÎHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Başvuranlar AĐHS'nin 2. ve 13. maddelerine dayanarak akrabaları Süleyman Yeter'in   polis tarafından işkence edilerek Öldürüldüğünden ve makamların etkili bir soruşturma   yürütmediklerinden şikayetçi olmuştur. Ayrıca Süleyman Yeter'e kötü muamele edilmesi ve   öldürülmesinin sorumlularına cay dinci yaptırım uygulanmadığını iieri sürmüştür.   Hükümet AĐHS'nin 2. maddesinin esası bakımından yorum yapmamıştır. Yalnızca,   olaya ilişkin soruşturma, takibat ve sanık polis memurlarının müteakip yargılanmalarının,   başvuranların iddialarına ilişkin etkili bir başvuru yolu sağladığını savunmuştur.   AĐHM, bu şikâyetlerin yalnızca 2. madde bakımından incelenmeleri gerektiği   kanısındadır.   A. Kabul edilebilirliğe ilişkin   Hükümet, başvuranların ulusal mahkemelerden tazminat aldıkları için artık mağdur   olarak değeriendirilemeyeceklerini savunmuştur. Bu bağlamda Hükümet, idare mahkemesinin   başvuranlara tazminat ödenmesine hükmettiğini belirtmiştir.   AĐHM, başvuranın mağdur statüsünün ortadan kalkması için ulusal mahkemelerin   açıkça ya da en azından özü itibariyle AĐHS'nin ihlal edildiğini kabul etmeleri ve bunu telafi   yoluna gitmeleri gerektiğini yineler, (bkz. Scordino - Đtalya (no. I) [BD], 36813/97).   AĐHM öncelikle, dava dosyasındaki bilgiye göre, manevi tazminata ilişkin işlemlerin   halen Đstanbul ĐdaTe Mahkemesinde derdest olduğunu ve bugüne kadar başvurana hiç ödeme   yapılmadığını kaydeder. Ayrıca, ölümle sonuçlanan kasıtlı kötü muamele durumlarında, 2.   maddenin ihlali, yalnız mağdurun yakınlarına tazminat ödenmesine hükmedilmesiyle telafi   edilemez. Yetkili makamlar polisin kasıtlı kötü muamelede bulunduğu olaylarda yapılacak   izlenmesi gereken yolu tazminat ödemeye indirgeyip, sorumluların yargılanması ve   cezalandırılması için gerekenleri yapmazlarsa, bazı durumlarda Devlet görevlilerinin, fiili   dokunulmazlıkla, denetimlerindeki kişilerin haklarını suistimal etmeleri mümkün olacak, bu   durumda Öldürme, işkence yapma veya insanlık dışı ve onur kırıcı muamelede bulunma genel   yasağı, çok büyük önemine rağmen uygulamada etkisiz kalacaktır (bkz. Nikoîova ve   Velichkova - Bulgaristan, 7888/03; Yaşa - Türkiye; Kaya- Türkiye; Tanrıkulu - Türkiye [BD],   23763/94; Velikova - Bulgaristan, 41488/98; Salman - Türkiye [BD], 21986/93; Gül -Türkiye,   22676/93). Yukarıda belirtilenlerden, tazminat talep etme ve tazminat alma imkanının, Devlet   görevlilerinin kasıtlı kötü muamelelerinden kaynaklanan ölümleri telafi edecek tedbirlerin   yalnızca bir kısmını teşkil ettiği açıktır. Öyleyse AĐHM polis memurları hakkındaki cezai   yargılamanın etkinliğini de incelemelidir. Buna göre, Hükümet'in bu başlık altındaki ön itirazı   başvuranların şikâyetinin esası ile yakından ilişkili olduğundan, AĐHM ön itirazı davanın esası   ile birlikte incelemeye karar verir.   Ayrıca, AĐHS'nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde bu şikâyetin dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, başka bir gerekçe altında da kabul edilemezlik unsuru   bulunmadığım tespit eder. Bu nedenle başvuru kabulediîebilir niteliktedir.   YETER - TÜRKĐYE KARARI   B. Esas   1. Genel ilkeler   AĐHM, AĐHS'nin 2. maddesinin, 3. maddeyle birlikte, AĐHS'nin istisnaya izin   verilmeyen en temel hükümlerinden biri olduğunu ve Avrupa Konseyi'ni oluşturan demokratik   toplumların en temel değerlerinden birini teşkil ettiğini hatırlatır. Bireylerin insan haklarının   korunması için bir araç olarak AĐHS'nin amaç ve hedefi, sözkonusu hükümlerin, sağladığı   güvenceleri uygulanabilir ve etkili kılacak şekilde yorumlanmasını ve uygulanmasını da   gerektirir (bkz. Anguelova - Bulgaristan, 38361/97; Salman; McCann ve Diğerleri - Đngiltere).   2. maddenin sağladığı korumanın önemi ışığında AĐHM, yalnız Devlet görevlilerinin   eylemlerini değil, bu eylemleri çevreleyen koşulları da göz önünde bulundurarak, hayattan   mahrum etme olaylarını en dikkatli incelemeye tabi tutmalıdır. Gözaltındaki kimseler   savunmasız konumdadırlar, makamların onları koruma görevi bulunmaktadır. Sonuç olarak,   bir kimsenin sağlıklı olarak gözaltına alınıp salıverildiğinde yaralı olduğu gözlemlendiğinde,   bu yaralanmaların nasıl meydana geldiğine ilişkin uygun bir açıklama yapmak devlete   düşmektedir (diğerlerinin yanısıra bkz. Selmouin - Fransa [BD], 25803/94). Makamların,   gözaltındaki kimseye yapılan muamelenin hesabını vermek sorumluluğu, o kişinin Ölmesi   halinde daha da asli hale gelir (bkz. Salman; Tanlı - Türkiye, 26129/95; Avşar - Türkiye,   25657/94).   AĐHM, bir kişinin 3. maddeye aykırı olarak polis tarafından ciddi bir kötü muameleye   tâbi tutulduğu yönünde savunulabilir bir iddia ortaya attığı durumlarda, sözkonusu hükmün ve   yaşam hakkını koruma yükümlülüğüne ilişkin 2. maddenin, AĐHS'nin 1. maddesinde yer alan   devletin "kendi yetki alanı içinde bulunan herkese AĐHS'de yer alan hak ve özgürlükleri   tanıması" genel yükümlülüğüyle birlikte okunduğunda, sorumluların belirlenmesi ve   cezalandırılmasına imkan sağlayacak etkili bir resmi soruşturma yapılması gerekliliğini   içerdiğini hatırlatır (bkz. Ali ve Ayşe Duran; Assenov ve Diğerleri - Bulgaristan). Aksi   takdirde, işkence, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya işlemlere ilişkin genel yasak, temel   önemine rağmen uygulamada etkisiz olacak ve kimi durumlarda devlet görevlilerinin, fiili bir   dokunulmazlıkla, kontrolleri altında bulunanların haklarını suiistimal etmeleri mümkün   olacaktır (bkz. Diri-Türkiye ve Labita-îtalya)   Bir dava açılmasının gerektiği durumlarda 2. ve 3. maddelerin getirdiği yükümlülükler,   resmi soruşturma evresinin ötesine geçmektedir: yargılama süreci dahil olmak üzere   kovuşturmanın tamamı, kötü muamele yasağı ve hukuki yollarla yaşam hakkının korunması   pozitif yükümlülüğünün gereklerini yerine getirmelidir. Her kovuşturmanın mahkûmiyet veya   belirli bir ceza ile sonuçlanması gerektiğine dair mutlak bir yükümlülük olmamasına rağmen,   yerel mahkemeler, hiçbir koşulda, yaşamı tehlikeye düşüren suçlar ile fiziksel ve ruhsal   bütünlüğe karşı yapılan vahim saldırıların cezasız kalmasına hiçbir şartta göz   yummamalıdırlar {Salman, yukarıda kaydedilen ve Okkalı / Türkiye, no. 52067/99)   Bu nedenle AĐHM'nin değerlendirmesi gereken önemli nokta, mahkemelerin kararlarını   verirken, yürürlükteki adli sistemin caydırıcı etkisinin ve bunun, yaşam hakkı ve kötü   muamelenin yasaklanmasını önlemede oynaması gereken rolün öneminin zayıflamaması için,   AĐHS'nin 2 ve 3. maddelerinde öngörüldüğü üzere davayı titizlikle incelediklerinin varsayılıp   sayılamayacağı ve ne dereceye kadar varsayılabileceğidir. {Okkalı, yukarıda kaydedilen; Ali   ve Ayşe Duran, yukarıda kaydedilen).   YETER-TÜRKĐYE KARARĐ   Bu bağlamda zımni olarak bir ivedilik ve makul süre zorunluluğu da bulunmaktadır.   Yetkili makamlar tarafından gözaltında tutulduğu sırada Ölen bir kişinin davasında yine yetkili   makamların verecekleri ivedi cevap, halkın hukukun üstünlüğüne duyduğu güvenin   korunmasında ve kanun dışı fiillere bulaşıldığı ya da bu fiillere müsamaha edildiği izleniminin   oluşmasını Önlemek bakımından çok Önemli olduğunu hatırlatır (Ali ve Ayşe Duran, yukarıda   kaydedilen).   2. Genel ilkelerin sözkonusu dava olaylarına uygulanması   AĐHM, yerel mahkemelerin, delilleri derledikten ve dava olaylarını inceledikten sonra,   Süleyman Yeter'in gözaltındayken maruz kaldığı kötü muamele sonucu öldüğünü ve   ölümünden sorumlu olan kişinin sorgulamayı yapan polis memurlarından M.Y. olduğunu   tespit ettiklerim gözlemlemektedir. Buna göre, AĐHM, Yeter'in ölümünden savunmacı   Hükümetin sorumlu olduğu kanaatine varmıştır. Dolayısıyla, AĐHS'nin 2. maddesi esas   bakımından ihlal edilmiştir.   Sözkonusu davada, yetki alanlarındaki kişilerin yaşamlarını, fiziksel ve ruhsal   bütünlüklerini korumak amacıyla çıkarılan kanunların bekçisi olan adli makamların   sorumluları cezalandırmaya kararlı olup olmadıklarının AĐHM tarafından değerlendirilmesi   gerekmektedir (Okkalı, yukarıda kaydedilen; Ali ve Ayşe Duran, yukarıda kaydedilen).   Kişilerin cezai mesuliyetlerine ilişkin iç hukuk sorunlarını ele almanın veya mahkûmiyet ya da   beraat kararlan vermenin AĐHM'nin görevi olmadığı doğru olmakla birlikte, AĐHM,   savunmacı Hükümetin AĐHS bağlamındaki uluslararası sorumluluğunu yerine getirip   getirmediğine karar vermek için, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi'nin polis memuru M.Y.'yi   suçlu bulurken gözönünde bulundurduğu unsurları ve sonuç olarak bu memura verilen cezayı   dikkate almalıdır. AĐHM bunu yaparken yerel mahkemelerin, devlet görevlilerin işledikleri   kötü muamele ve adam öldürme suçları için uyguladıkları yaptırım tercihlerine saygı   göstermelidir. Ancak yine de belli bir teftiş gücü uygulamalı ve suçun ağırlık derecesi ile   verilen ceza arasında açık bir orantısızlık olduğu durumlarda müdahale etmelidir (Ali ve Ayşe   Duran, yukarıda kaydedilen).   Bu bağlamda AĐHM, Süleyman Yeter'in polis sorgusu sırasında yapılan işkence sonucu   Öldüğünü hatırlatmaktadır. Đlk derece mahkemesi, polis memuru M.Y.'yi suçlu bulmuştur.   Komiser yardımcısı A.O.'nun ise nerede olduğu tespit edilemediğinden aleyhindeki yargılama   halen derdesttir. AĐHM, ayrıca, ilk derece mahkemesinin M.Y.'yi başta on yıl hapis cezasına   çarptırdığını, ancak mahkemenin suçun iki veya daha çok kişi tarafından işlendiği ve asıl failin   kimliğinin tespit edilmediği yönünde karar vermesi sonucu M.Y.'nin cezasının beş yıla   indirildiğini kaydetmektedir. Sanığın yargılama sırasında iyi hal sergilemesi nedeniyle, hapis   cezası dört yıl iki aya indirilmiştir. M.Y.'nin mahkûmiyetinin ardından 28 Şubat 2005   tarihinde cezaevine gönderilmesi, ancak on dokuz gün sonra, 19 Mart 2005'te, serbest   bırakılması da kayda değer bir unsurdur. Yukarıda anlatılanlar ışığında, AĐHM, Đstanbul Ağır   Ceza Mahkemesi'nin ciddi bir cezai suçun - kötü muamelede bulunarak bir tutuklunun   Ölümüne sebebiyet vermek - hiçbir şekilde hoş görülemeyeceğini göstermek yerine bu suçun   sonuçlarını hafifletmek için takdir yetkisini kullandığı kanaatindedir (Okkalı, yukarıda   kaydedilen). AĐHM ayrıca, yargılamanın dokuz yıldan uzun bir süredir devam etmesine   rağmen, işkence ile Süleyman Yeter'i Öldürmekle suçlanan eski komiser yardımcısı A.O.'nun   yerinin halen belirlenememiş olmasını da dikkate değer bulmaktadır.   YETER - TÜRKĐYE KARARI   Yukarıda belirtilenler ışığında AÎHM, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi tarafından yapılan   değerlendirmenin ve komisere verilen hafif cezanın, sözkonusu suçun ağırlığı ile uygulanan   ceza arasında ciddi bir oranüsızhk olduğunu gösterdiği kanaatindedir.   AĐHM, disiplin kovuşturmasıyla ilgili olarak, sanık polis memurlarının görevlerinden   uzaklaştırılmalarına rağmen 4455 sayılı Af Kanunu'ndan yararlanmaları nedeniyle aleyhlerinde   yürütülen disiplin kovuşturmasının sonlandırıldığım gözlemlemektedir. Sonuç olarak, hiçbir   disiplin yaptırımında bulunulmamıştır. AĐHM, bu bağlamda, bir devlet görevlisinin 3.   maddeye aykırı suçlardan biriyle itham edilmesi durumunda, cezai kovuşturmanm ve hüküm   verme sürecinin zamanaşımına uğramaması ve genel af veya affın mümkün kıhnmaması   gerektiğini yeniden vurgular (bkz, mutatis mutandis, Abdülsamet Yaman / Türkiye, no.   32446/96; Yeşil ve Sevim / Türkiye, no. 34738/04). Sözkonusu davada, iç hukukun uygulanma   şekli, bu sefer de disiplin kovuşturmasını etkisiz kıldığı için AĐHM içtihadına göre kabul   edilemez olan "tedbirler" kategorisine girmektedir. AĐHM, Hükümet'in bu sorunla ilgili olarak   aynı hatayı müteaddit kereler tekrarlamasından kaygı duymaktadır {Ali ve Ayşe Duran,   yukarıda kaydedilen; Gülşenoğlu / Türkiye, no. 16275/02; Mansuroğlu / Türkiye, no.   43443/98; Kişmir / Türkiye, no. 27306/95; Süheyla Aydın / Türkiye, no. 25660/94).   Sonuç olarak, AĐHM, sözkonusu davada uygulandığı şekliyle ceza hukuku sisteminin,   titizlikten uzak olduğu ve başvuranların şikâyetçi olduğu kanun dışı fiillerin etkili bir şekilde   Önlenmesini sağlayan caydırıcı bir etkiye sahip olmadığı görüşündedir (Okkalı, yukarıda   kaydedilen, Âli ve Ayşe Duran, yukarıda kaydedilen).   Yukarıda anlatılanlar ışığında, AĐHM, AĐHS'nin 2. maddesinin usul bakımından ihlal   edildiğini tespit etmiştir.   AĐHM, başvuranların mağdur statüsüyle ilgili olarak Hükümet'in yapmış olduğu ön   itirazı reddetmiş ve AĐHS'nin 2. maddesinin hem esas hem usul bakımından ihlal edildiği   sonucuna varmıştır.   II. AĐHS'NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Başvuranlar, Süleyman Yeter'in işkence sonucu öldüğü konusunda şikâyetçi olmuş ve bu   şikâyetlerini AĐHS'nin 3. maddesine dayandırmışlardır.   AĐHM, AĐHS'nin 2. maddesinin ihlaline karar verirken dayandığı gerekçeleri gözönünde   bulundurarak, bu şikâyetin kabuledilebilir nitelikte olmasıyla birlikte, esasa ilişkin ayrı bir   inceleme yapılmasına gerek olmadığı sonucuna varmıştır.   III. AĐHS'NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS'nin 41. maddesine göre:   "Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözîeşmeci   Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir   surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder."   YETER - TÜRKĐYE KARARJ   A- Tazminat   Başvuranlar, manevi tazminat olarak aşağıdaki miktarları talep etmişlerdir:   müteveffanın eşi Ayşe Yeter Yumli için 120-,000 Euro;   müteveffanın annesi Sırma Yeter için 80,000 Euro;   müteveffanın kardeşleri Mustafa Yeter ve Dursun Yeter için 40,Ö00'er Euro.   Hükümet, bu miktarların aşırı olduğu kanaatindedir.   AĐHM, başvuranların yakının işkence sonucu ölmesi ve etkili bir soruşturma   yapılmaması nedeniyle AĐHS'nin 2. maddesinin ihlalini saptamıştır. AĐHM, başvuranlar ile   kurban arasındaki aile bağlarını ve tespit edilen ihlalin ciddiyetini göz önünde bulundurarak   manevi tazminat ödenmesi gerektiği kanaatine varmıştır. AÎHM, hakkaniyete uygun olarak,   birinci ve ikinci başvuranların her birine (maktulün eşi ve annesi) 40,000 Euro; üçüncü ve   dördüncü başvuranların her birine (maktulün kardeşleri) 15,000 Euro ödenmesine karar   vermiştir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Başvuranlar, ayrıca, yerel mahkemeler önünde yapmış oldukları yargılama masraf ve   giderleri için 7,691 Euro, AĐHM Önündeki harcamalar için 8,052 Euro talep etmişlerdir.   Başvuranlar, taleplerini desteklemek üzere, Đstanbul Barolar Birliği'nin ücret cetveline göre   hazırlanan bîr ücret sözleşmesi sunmuşlardır. Bu sözleşmeye göre, başvuranlar, yargılama   masraf ve giderleri için AĐHM tarafından ödenmesine hükmedilen miktarın haricinde,   hükmedilen maddi ve / veya manevi tazminat miktarlarının % 25'ini temsilcilerine ödemeyi   taahhüt etmişlerdir. Ayrıca, bu miktarın 7,700 Euro'dan az olamayacağı da karara   bağlanmıştır. Başvuranlar, ayrıca, 2 Haziran 2003 tarihinde avukatlarına 1,180,000,000 Türk   Lirası (yaklaşık 720 Euro) ödediklerini belgeleyen bir fatura sunmuşlardır.   Hükümet, bu taleplere itiraz etmiştir.   AĐHM'nin içtihadına göre, bir başvuran gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı makul   miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM, sözkonusu davada, elindeki bilgiye ve   yukarıdaki ölçütlere dayanarak, yerel mahkemeler önünde yapılan yargılama masraf ve   giderlerine ilişkin talebi reddeder ve AĐHM önündeki yargılama masraf ve giderleri için 720   Euro ödenmesine karar verir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası'mn marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına   üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.   10