35073/97

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   BAŞLIK ve DİĞERLERİ- TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no: 35073/97)   KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRAZBURG   Nisan 2006   İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli   bazı düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (35073/97) başvuru no’lu davanın nedeni, bu   ülke vatandaşları S. Aydın Başlık, Esral Karagöz, Yaşathak Aslan, Fercan Kaya ve   Nizamettin Doğan’ın (başvuranlar) 25 Şubat 1997 tarihinde Avrupa İnsan Hakları   Sözleşmesi’nin (AİHS) eski 25. maddesi uyarınca Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’na   (Komisyon) yapmış oldukları başvurudur.   Başvuranlar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde (AİHM) İstanbul Barosu   avukatlarından S. Kuşkonmaz tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   S. Aydın Başlık, Esral Karagöz, Yaşathak Aslan, Fercan Kaya ve Nizamettin Doğan   adındaki başvuranlar sırasıyla 1960, 1961, 1952, 1960 ve 1958 doğumludur. Başvurunun   yapıldığı sırada başvuranlar, İstanbul’da bulunan Sağmalcılar Cezaevinde bulunmaktadır.   Nisan 1991 tarihinde, İstanbul’da meydana gelen bir banka soygunu nedeniyle   polis tarafından bir operasyon düzenlemiştir. Operasyon sırasında, güvenlik güçleri ile silahlı   bir çatışma meydana gelmiştir. Aynı gün, Karagöz yakalanmıştır.   Nisan 1991 tarihinde Aslan, ertesi gün ise Başlık, Kaya ve Doğan da yakalanmış ve   gözaltına alınmışlardır.   Haziran 1991 tarihinde, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde (DGM)   başvuranlar aleyhine ceza davası açılmıştır. İstanbul DGM Cumhuriyet Başsavcısı, Aslan’ı   anayasal düzeni yıkmayı ve Marksist Leninist bir düzeni hakim kılmayı amaçlayan “Dev-Yol”   yöneticisi olmakla itham etmiştir. Diğer başvuranlar, Türk Ceza Kanunu’un (TCK) 168.   maddesi uyarınca, aynı örgüte mensup olmakla itham edilmişlerdir. Cumhuriyet Başsavcısı   aynı zamanda başvuranları suç işlemek amacıyla silahlı örgüt kurmak, çok sayıda silahlı   soyguna katılmak, araba ve silah çalmak suçuyla itham etmiştir.   Temmuz 1991 tarihinde ve 27 Ekim 1994 tarihleri arasında DGM tanıkları   dinlemiştir.   Aralık 1996 tarihinde, başvuranlar, suçlu olduklarına dair bir karar olmadan beş   buçuk yıldır tutuklu bulunduklarını belirterek serbest bırakılma talebinde bulunmuşlardır.   Başvuranlar, Mahkeme tarafından çağırılan savunma tanığının ifade vermesinin beklendiği iki   yıl boyunca davanın etkisiz olduğunu ileri sürmüşlerdir.   DGM her duruşmada, işlenen suçun niteliği ve suça ilişkin delillerin durumunu   dikkate alarak, başvuranların serbest bırakılma taleplerini reddetmiştir.   Delillerin durumunda herhangi bir değişiklik olmadığı halde, duruşmalar, yaklaşık üç   yıl boyunca ertelenmiştir.   DGM, tek dereceli mahkemede yaklaşık sekiz yıl süren bu dava süresince, altmışa   yakın duruşma gerçekleştirmiştir. Başvuranlar, yargılama boyunca, dava yoğunluğu gerekçe   gösterilerek, iki duruşma arasındaki sürenin yaklaşık iki ay, yani TCK’da belirtilen sürenin iki   katı kadar sürdüğünü belirtmektedirler. Başvuranlar bu hususu dile getirmiş fakat bir sonuç   alamamışlardır.   DGM, 19 Şubat 1999 tarihinde, başvuranları atılı fiillerden suçlu bularak müebbet   hapis cezasına mahkum etmiştir. DGM karar gerekçesinde, soruşturma sırasında elde edilen   tutanaklara ve yargılama süresince alınan ifadelere değinmiştir.   Başvuranlarla birlikte Cumhuriyet Başsavcısı da temyize gitmiştir.   Yargıtay, 22 Şubat 2000 tarihinde, ilk derece mahkemesi kararını onamıştır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AİHS’NİN 6 § 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   Başvuranlar, yargılama süresinin AİHS’nin 6 § 1. maddesinde öngörülen “makul süre”   ilkesini ihlal ettiğini iddia etmektedirler.   A. Kabul edilebilirlik hakkında   AİHM, şikayetlerin AİHS’nin 35 § 3.maddesine göre açıkça dayanaktan yoksun   olmadığını ve başka hiçbir kabul edilemezlik gerekçesi bulunmadığını saptamıştır.   B. Esas hakkında   Değerlendirilmeye alınacak dönem, başvuranların yakalanması ile Nisan ayında   başlamış (26-29 ve 30 Nisan) ve Yargıtay’ın 22 Şubat 2000 tarihinde kararını açıklaması ile   sona ermiştir. O halde iki dereceli olarak yapılan yargılama yaklaşık dokuz ay sürmüştür.   AİHM, bir yargılama süresinin makul olup olmadığının, davanın koşullarına göre ve   başta davanın karmaşıklığı olmak üzere, AİHM tarafından benimsenen kriterler ile başvuran   ve yetkili mercilerin tutumları dikkate alınarak değerlendirildiğini hatırlatır (bkz., diğerleri   arasında, Pélissier ve Sassi-Fransa [GC], no: 25444/94, § 67, CEDH 1999-II).   Mahkemenin bu konudaki içtihadını ve elindeki mevcut unsurların tümünü   inceledikten sonra AİHM, sözkonusu yargılama süresinin aşırı derecede uzun olduğuna ve   “makul süre” koşulunu karşılamadığına kanaat getirmiştir.   Sonuç olarak, AİHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiştir.   II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA   Başvuranlar, tazminat ya da masraf ve harcama adı altında herhangi bir talepte   bulunmamışlardır. Bu nedenle AİHM, başvuranlara bu ad altında herhangi bir tutar   ödenmesinin gerekli olmadığına kanaat getirmiştir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,   1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;   2. AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   karar vermiştir.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77§§2. ve 3.   maddesine uygun olarak 20 Nisan 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.   4