35802/02

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   S.S. GÖLLER BÖLGESĐ KONUT YAPI KOOPERATĐFĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 35802/02)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   (Esas)   STRAZBURG   Mart 2010   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2010. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (35802/02) numaralı baꢀvurunun nedeni S.S.   Göller Bölgesi Konut Yapı Kooperatifi tarafından (baꢀvuran) 12 Eylül 2002 tarihinde Avrupa   Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi   uyarınca yapılan baꢀvurudur.   Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Antalya Barosu avukatlarından   Bayan Avcı tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢁULLARI   Baꢀvuran Sınırlı Sorumlu Göller Bölgesi Konut Yapı Kooperatifi konut yapımını   gerçekleꢀtiren bir kooperatiftir ve merkezi Burdur’da bulunmaktadır.   A. Baꢀvuranın tapu senedinin iptal edilip tapu sicilinde Hazine adına tescil edilmesine   iliꢀkin süreç   Baꢀvuran kooperatif 1977 ve 1978 yıllarında Antalya-Kütükçü’de bulunan toplam 195.000 m2   yüzölçümündeki sekiz parseli (parsel numaraları: 164, 165, 168, 170, 171, 173, 174 ve 184)   edinmiꢀ ve tapuda kendi adına kaydettirmiꢀtir.   ꢁubat 1995 tarihinde sözü edilen arazilerin orman vasfını kaybettiği anlaꢀılmıꢀ ve bu   taꢀınmazların ormanlık alandan çıkarılarak Hazine adına devredilmesine karar verilmiꢀtir. Bu   doğrultuda tapu kaydına ꢀerh düꢀülmüꢀtür.   Hazine 4 Temmuz 1995 tarihinde, Antalya Asliye Hukuk Mahkemesi’ne (Mahkeme)   baꢀvuruda bulunarak tapuya kaydedildiği sırada Devletin ormanlık arazisinin bir bölümünü   oluꢀturduğu gerekçesiyle sözü edilen taꢀınmazlarla ilgili olarak baꢀvuranın tapu kaydının iptal   edilmesi ve Hazine adına tescil edilmesi amacıyla dava açmıꢀtır.   Mahkeme 2 Nisan 1998 tarihinde Hazinenin bu talebini reddetmiꢀtir.   Mayıs 1999 tarihinde Yargıtay, temyize gidilmesi üzerine ilk derece mahkemesinin   kararını bozmuꢀtur. Yargıtay mezkur taꢀınmazların Devletin ormanlık arazinin bir bölümünü   teꢀkil ettiğine ve özel bir mülkiyet konusunu oluꢀturamayacağına itibar etmiꢀtir.   Asliye Hukuk Mahkemesi 10 Temmuz 2001 tarihinde Yargıtay kararına uygun olarak Đdare   tarafından yapılan talebi yerinde bulmuꢀtur.   Baꢀvuran bunun üzerine temyize baꢀvurmuꢀtur. Yargıtay 11 Aralık 2001 tarihinde ilk derece   mahkemesinin 10 Temmuz 2001 tarihli kararının tüm hükümlerini onamıꢀtır.   Baꢀvuran yeniden karar düzeltme talebinde bulunmuꢀtur. Yargıtay 8 Nisan 2002 tarihinde bu   talebi reddetmiꢀtir. Böylece 10 Temmuz 2001 tarihli karar nihai hale gelmiꢀtir.   B. Baꢀvuranın tazminat talebine iliꢀkin süreç   Mart 2003 tarihinde baꢀvuran kendisine herhangi bir tazminat ödenmeksizin tapu   senetlerinin iptal edildiği gerekçesiyle Medeni Kanun’un 1007. maddesi gereğince Antalya   Đcra Müdürlüğüne müracaat ederek Hazine’den 1.500 milyar TL (yaklaꢀık 828.700 Euro)   tazminat talebinde bulunmuꢀtur.   Hazine 25 Mart 2003 tarihinde bu talebi reddetmiꢀtir.   Baꢀvuran 22 Mart 2004 tarihinde Hazinenin bu kararının iptali istemiyle mahkeme gitmiꢀ,   ayrıca Hazinenin sergilediği kötü niyetli tutuma karꢀılık % 40 oranında tazminat talep   etmiꢀtir.   Aralık 2006 tarihinde üç kiꢀilik bilirkiꢀi heyeti raporunu mahkemeye sunmuꢀtur. Buna   göre baꢀvurunun yapıldığı tarihte taꢀınmazların değeri 6.519.727,20 TL (yaklaꢀık 4.029.497   Euro) olarak belirlenmiꢀtir.   Mahkeme 22 ꢁubat 2007 tarihinde baꢀvuranların talebini kısmen yerinde bulmuꢀ ve   baꢀvurunun yapıldığı tarihten itibaren değiꢀken faiz oranıyla birlikte 1.500.000 TL. tutarının   icrayla alınmasını kararlaꢀtırmıꢀtır. Mahkeme baꢀvuranın kalan talebini reddetmiꢀtir.   Eylül 2008 tarihinde Yargıtay, Asliye Hukuk Mahkemesinin yetkili olmadığı gerekçesiyle   bu hükmü bozmuꢀtur. Yargıtay kadastro çalıꢀmalarını gözetmeyen ve hatalı yapılan tescillere   karꢀı çıkmayan Hazine’nin bahse konu bu zararlara yol açtığına ve bu zararların idarenin bir   eyleminden kaynaklandığına itibar etmiꢀ ve bu durumda idari mahkemelerin yetkili olduğuna   kanaat getirmiꢀtir.   Asliye Hukuk Mahkemesi 29 Nisan 2009 tarihinde daha önceki kararında ısrar etmiꢀtir.   Baꢀvuranın temsilcisinin 13 Temmuz 2009 tarihli mektubuna göre belirtilmeyen bir tarihte   Hazine temyize gitmiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ   ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran kooperatif kendisine herhangi bir tazminat ödenmeksizin ulusal mahkemeler   tarafından tapularının iptal edilmesini müteakip taꢀınmazların Hazine adına yeniden tescil   edilmesi nedeniyle mülkiyet hakkına riayet edilmediğinden ꢀikayetçi olmakta, bu bağlamda Ek   no’lu Protokol’ün 1. maddesini öne sürmektedir.   A. Kabuledilebilirlik hakkında   Hükümet ulusal mahkemeler nezdinde tazminat sürecinin halen devam ettiği sırada baꢀvurunun   baꢀvuran tarafından 20 Mart 2003 tarihinde yapılması doğrultusunda AĐHM’den baꢀvuruyu   kabuledilemez ilan etmesini talep etmektedir.   Baꢀvuran Hükümetin bu tespitlerine karꢀı çıkmakta, iç hukukta halen süren bir tazminat   davasının AĐHM’nin davanın esasını incelemesi yönünde bir engel teꢀkil etmediğini ileri   sürmekte ve dava konusunun yalnızca tazminat sorununa iliꢀkin olduğunu, oysa tapu kaydının   iptal edilmesinden de ayrıca ꢀikayetçi olduğunu belirtmektedir. Kaldı ki baꢀarıyla sonuçlansa   bile, iç hukuk prosedürü dava konusunu adil tazminattan mahrum edemez. Baꢀvuran, bilirkiꢀi   raporuna göre toplam zararın 6.519.727,20 TL (yaklaꢀık 3.602.060 Euro) olmasına karꢀın,   yargılama masraflarının yüksek olması nedeniyle kısmi tazminat davasının 1.500.000 TL   (yaklaꢀık 828.700 Euro) ile sınırlandırıldığını öne sürmektedir.   AĐHM, AĐHS’nin 35/1 maddesinden doğan yükümlülüğün muhtemelen etkili, yeterli ve   eriꢀilebilir baꢀvuru yollarını gereği gibi kullanmakla sınırlı olduğunu anımsatır (Bkz. Sofri   vd.-Đtalya kararı, no: 37235/97). AĐHS yalnızca iddia konusu ihlallerle iliꢀkili, elveriꢀli ve   uygun baꢀvuru yollarının tüketilmesini öngörür. Bu baꢀvuru yolları hem teoride hem de   pratikte yeterli kesinliğe eriꢀmiꢀ olmalıdır, aksi takdirde arzu edilen etkililikten ve   eriꢀilebilirlikten yoksun hale gelirler (Akdivar ve diğerleri – Türkiye, 16 Eylül 1996 tarihli   karar, prg. 66).   Bununla birlikte, AĐHM sözü edilen taꢀınmazların orman arazisi olarak vasıflandırılıp   vasıflandırılamayacağı sorununa iliꢀkin açılan davanın altı yıl altı aylık bir sürecin sonunda 10   Temmuz 2001 tarihli hüküm ile nihai hale geldiği, tazminat talepleriyle ilgili davanın ise 20   Mart 2003 tarihinden bu yana halen devam ettiği saptamasında bulunmaktadır.   AĐHM daha önce müteaddit kez benzer davalarda iç hukuk yollarının etkili olup olmadığı   hususunu incelediğini ve Hükümetin bu bağlamdaki itirazlarını reddettiğini anımsatır (Bkz.   diğerleri arasında, Rimer vd.-Türkiye kararı, no: 18257/04, 10 Mart 2009). AĐHM ayrıca bahse   konu taꢀınmazın durumuyla ilgili yargı kararlarının sonucunu bunca yıl beklemesinin ardından,   bir baꢀvurana tazminat elde etmek için yeni bir baꢀvuru sürecinin elveriꢀli olduğu önerisinde   bulunulamayacağına itibar etmektedir (Bkz. diğerleri arasında, Ali Taꢀ-Türkiye kararı, no:   10250/02, 22 Eylül 2009 ve sözü edilen Turgut vd.-Türkiye).   Öte yandan, Antalya Asliye Hukuk Mahkemesi daha önceki kararında ısrar etmiꢀ, fakat Hazine   bunu temyize götürmüꢀtür. AĐHM bir yargı kararının ne kadar sürede nihai hale geleceği ya da   bu kararın nihai sonucu için ne kadar beklenmesi gerektiği konusunda bir yorum   yapamayacağını ifade eder.   Ayrıca, AĐHS’nin 41. maddesi açısından ele alındığında tazminat davasına iliꢀkin süreç pekâlâ   sonuçlanabilir fakat herhangi bir kamulaꢀtırma tazminatı ödemeksizin ihtilaflı taꢀınmazların   Hazine adına tescil edilmesinin Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ile uyuꢀup uyuꢀmadığı   hususunun incelenmesine açıklık getiremez (Bkz. mutatis mutandis, Günaydın Turizm ve   Đnꢀaat Ticaret Anonim ꢁirketi-Türkiye, no: 71831/01, 2 Haziran 2009).   AĐHM, Hükümetin itirazını bu noktada reddetmektedir.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını   kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esasa dair   AĐHM, hâlihazırda Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ilk bendinin ikinci cümlesi   anlamında baꢀvuranın mülkiyet hakkına yönelik mülkten ‘yoksun bırakma’ olarak   değerlendirilmesi gereken bir müdahalenin var olduğunu tespit etmektedir.   Ulusal mahkemeler tarafından öne sürülen gerekçeler ıꢀığında, AĐHM baꢀvuranın   mülkiyetinden yoksun bırakılması iꢀleminin Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin birinci   bendinin ikinci paragrafı gereğince genel menfaatler çerçevesinde tabiatın ve ormanların   korunması amacını güttüğü kanısındadır (Bkz. diğerleri arasında, Temel Conta Sanayi ve   Ticaret A.ꢁ.-Türkiye, 10 Mart 2009).   AĐHM, baꢀvuranın dile getirdiği ꢀikayete benzer bir ꢀikayeti daha önce de incelediğini ve Ek   no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatır. Bunun yanı sıra,   AĐHM taꢀınmazın değeri ile uyuꢀmayan makul bir meblağ ödemeksizin mülkiyetten yoksun   bırakmanın aꢀırı bir müdahaleyi oluꢀturduğunu ve istisnai koꢀullarda toplam bir tazminatın   yokluğunun Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ile bağdaꢀmadığını dile getirmektedir (Bkz.   sözü edilen diğerleri arasında, Temel Conta Sanayi ve Ticaret A.ꢁ.-Türkiye). Mevcut   baꢀvuruda, baꢀvuran taꢀınmazının Hazineye devredilmesini müteakip her hangi bir tazminat   elde edememiꢀtir. AĐHM, Hükümetin bu davanın farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak ikna   edici hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiꢀtir (Bkz. sözü edilen Turgut vd.-Türkiye).   Bu nedenle Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   AĐHS’nin 6. maddesine atıfta bulunan baꢀvuran tapusunun iptal edilmesine iliꢀkin yargı   sürecinin hakkaniyete uygun gerçekleꢀmediğinden yakınmaktadır. Baꢀvuran ulusal   mahkemelerin yürürlükte bulunan yasalara riayet etmediklerini ileri sürmektedir.   AĐHM, genel iddiaların dıꢀında, baꢀvuranın bu ꢀikayetinin gerekçelendirilmediğini not   emektedir. AĐHM ulusal mahkemelerin almıꢀ oldukları kararlarda Devlet ormanlık alanının   bir bölümünü oluꢀturan taꢀınmazların tapu siciline tescilinin özel bir mülkiyet konusunu teꢀkil   edemeyeceği hükümlerini gözettiklerini belirtmektedir. AĐHM ayrıca dava dosyasında ulusal   mahkemelerin karar gerekçelerinde keyfi bir tutum sergilediklerini gösterir herhangi bir   unsurun yer almadığına; mahkemelerin bu bağlamda yürürlükteki hükümlerin uygulanmasını   esas aldıklarına dikkat çekmektedir.   Sonuç itibarıyla, bu ꢀikayet dayanaktan yoksun bulunmaktadır ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3.   ve 4. paragraflarına uygun olarak reddedilmelidir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGLANMASI HAKKINDA   Baꢀvuran maddi zarara uğradığını belirterek taꢀınmazların 2003’teki değerleri için 3.300.000   Euro (6.519.727,20 TL’ye karꢀılık gelmektedir) ve o tarihten bu yana enflasyon nedeniyle   taꢀınmazların kazandığı değer için 1.650.000 Euro olmak üzere toplam 4.950.000 Euro maddi   tazminat talep etmektedir. Baꢀvuran bu yönde üç kiꢀilik bilirkiꢀi heyeti tarafından 26 Aralık   tarihinde Antalya Asliye Hukuk Mahkemesi’ne sunulan bilirkiꢀi raporunu dayanak   göstermiꢀtir. Bu rapor tazminat talebiyle mahkemeye baꢀvurulan 22 Mart 2004 tarihinde   taꢀınmazların değerini 6.519.727, 20 TL olarak belirlemiꢀtir. Baꢀvuran iç hukukta tazminata   iliꢀkin yargı süreci baꢀarı ile sonuçlansa bile, zararının yalnızca bir bölümünün giderileceğini   bunun da 750.000 Euro olduğunu öne sürmektedir.   Baꢀvuran özellikle ihtilaf konusu taꢀınmazları 1977 yılında satın alan 269 kooperatif üyesinin   uğradığı düꢀ kırıklığı nedeniyle manevi tazminat olarak 1.500.000 Euro talep etmektedir.   Baꢀvuran yargılama gider ve masraflarına iliꢀkin herhangi bir talepte bulunmamıꢀtır.   Hükümet aꢀırı olarak nitelendirdiği bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.   Mevcut dava koꢀullarında, Savunmacı Devlet ile baꢀvuranlar arasında olası bir uzlaꢀma   ihtimalini göz önünde bulunduran AĐHM, 41. maddenin uygulanmasının bu aꢀamada saklı   tutulmasının uygun olacağına kanaat getirmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvuranın mülkiyet hakkına riayet edilmediği yönündeki ꢀikayetinin kabuledilebilir,   bunun dıꢀında kalanların kabuledilemez olduğuna;   2. Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması hususunun bu aꢀamada uygulanamayacağına ve   sonuç itibarıyla,   a) saklı tutulmasına;   b) Hükümet ve baꢀvuranların, kararın tebliğinden itibaren üç ay içinde bu mesele hakkındaki   görüꢀlerini yazıyla kendisine bildirmeye ve bilhassa aralarında varacakları her türlü   uzlaꢀmadan kendisini haberdar etmeye davet edilmesine;   c) Sonraki sürecin saklı tutulmasına ve gerektiğinde daire baꢀkanının izlenecek süreci   belirlemeye yetkili kılınmasına;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 23 Mart 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   6