35838/97

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   FATMA KAÇAR - TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no:35838/97)   NİHAİ KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRASBOURG   Temmuz 2005   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (35838/97) başvuru no’lu davanın nedeni,   bu ülke vatandaşı Fatma Kaçar’ın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’na (Komisyon) 18   Şubat 1997 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) eski 25. maddesi uyarınca   yapmış olduğu başvurudur.   Başvuran, Diyarbakır Barosu avukatlarından M. Vefa tarafından temsil edilmektedir.   Başvuran AİHS’nin 2. maddesiyle güvence altına alınan yaşam hakkının korunmasına   aykırı olarak eşinin yargısız infaz sonucu öldürüldüğünü iddia etmektedir. Başvuran ayrıca   eşinin ölümü üzerine yürütülen resmi soruşturmanın yetersizliğinden ve Diyarbakır Cumhuri-   yet Savcılığı tarafından açılan ceza soruşturmasının sonucunun kendisine bildirilmediğinden   şikayetçi olmaktadır.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   OLAYLAR   Davanın Koşulları   doğumlu olan başvuran Diyarbakır’da ikamet etmekte olup ölen Halis Kaçar’ın   eşidir.   A. Başvuranın eşinin öldürülmesi   Mart 1994 tarihinde saat 7:30’a doğru evinden çıkan Halis Kaçar, uğradığı silahlı   saldırı sonucu ölmüştür.   Bu olayın ardından aynı gün Türk makamları soruşturma açmışlardır. 12 Kasım 1996   tarihinde başvuran Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı’na soruşturma hakkında bilgi istemiştir.   Başvuran özellikle olay yerine gelen polislerin etkili bir soruşturma yapmadıklarını   belirtmiştir.   Aynı gün Cumhuriyet Savcısı ön soruşturmanın devam ettiğini ve faillerin henüz   bulunamadığını bildirmiştir.   Başvuran avukatına verdiği ifadesinde, eşinin cesedini almak için hastaneye gittiğinde   hastane önündeki sivil polislerin kendisine “bir terörist öldürdük” dediklerini belirtmiştir.   B. Ulusal merciler tarafından yürütülen soruşturma   1. Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı tarafından yürütülen ön soruşturma   Mart 1994 tarihinde polis tarafından hazırlanan tutanaklarda, manavın önündeki   kan birikintisinden bahsedilmiş ve 9 mm çapında “makarov” marka mermi kovanı bulunduğu   belirtilmiştir. Mermi kovanı incelenmek üzere Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Terörle   Mücadele Şubesi’ne gönderilmiştir. Tutanağa göre sözkonusu kişi kimliği belirsiz kişiler   tarafından 11.07.1994 tarihinde öldürülmüştür. Aynı gün olay yerinin krokisi çizilmiş ve bir   doktor ile bir polis memuru tarafından birlikte imzalanan ve H.K.’nın öldüğünü tespit eden bir   tutanak düzenlenmiştir.   Mart 1994 tarihli otopsi raporuna göre H.K. vücudunun çeşitli yerlerine aldığı üç   kurşun sonucu yaşamını yitirmiştir. Aynı tarihte Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı defin izni   çıkarmıştır.   Yine aynı tarihte Diyarbakır Şehitler Polis Karakolu Komiseri tarafından dinlenen   tanık Ali Aslan ifadesinde, manavdayken üç el ateş edildiğini duyduğunu ve Benüsen deresi   yönüne doğru kaçan iki kişi gördüğünü belirtmiştir. Kaçan kişileri arkalarından gördüğü için   tarif edemeyeceğini ifade etmiştir.   Mart 1994 tarihli balistik inceleme raporunda, her üç merminin de aynı silahtan   çıktığı, fakat silah türünün belirlenmesi için ek bir inceleme yapılması gerektiğinden   sözedilmiştir.   Nisan 1994 tarihinde Cumhuriyet Savcılığı’na Emniyet Müdürü Ramazan Sürücü   tarafından gönderilen “gizli” ibareli yazıda, 1991 yılında Diyarbakır’da yapılan arşiv   incelemeleri sonucunda, Halis Kaçar’ın Milliyetçi Çalışma Partisi Merkez İlçe Kurucu üyesi   olduğu, PKK’yı öven konuşmalar yaptığı ve soruşturma dosyasının 25 Mart 1994 tarihinde   Diyarbakır DGM Cumhuriyet Savcılığı’na gönderildiği belirtilmiştir.   Nisan 1994 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı soruşturma dosyasını   Diyarbakır DGM Cumhuriyet Savcılığı’na göndermiştir.   Nisan 1994 tarihinde Diyarbakır DGM Cumhuriyet Savcısı Emniyet   Müdürlüğü’nden H.K.’nın ölümü hakkında yürütülen ceza soruşturması konusunda bilgi   istemiştir.   Nisan 1994 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı kendi birimleri tarafından   yürütülen ön soruşturmalar ile Emniyet Müdürlüğü tarafından yürütülen soruşturmayı   birleştirme kararı alarak soruşturmanın takibini üstlenmiştir.   Mart 1996 tarihinde Diyarbakır DGM Cumhuriyet Savcılığı Emniyet   Müdürlüğü’nden 7 Nisan tarihli talebine cevap alamadığını ileterek bu konuda her üç ayda bir   kendilerine bilgi gönderilmesini istemiştir. Bunun üzerine Emniyet Müdürlüğü 28 Mart   tarihinde soruşturmanın devam ettiğini ve failler yakalandığında kendilerine bildirileceğini   belirtmiştir.   Kasım 1996 tarihinde Diyarbakır DGM Cumhuriyet Savcısı Emniyet   Müdürlüğü’nden, 18 Mart tarihli taleplerine atıfta bulunarak H.K.’ya yapılan saldırının   faillerinin araştırılmasını ve her üç ayda bir bu konu hakkında kendilerine bilgi verilmesini   istemiştir.   Tarihi belirtilmeyen bir yazıyla Diyarbakır DGM Cumhuriyet Savcısı Emniyet   Müdürlüğü’ne, 7 Nisan ve 12 Kasım tarihli taleplerine cevap alamadıklarını ve H.K.’nın   ölümü üzerine başlatılan soruşturmanın gidişatından haberdar edilmediklerini bildirmiştir.   ve 12 Mayıs 1998 tarihlerinde Emniyet Müdürlüğü Diyarbakır DGM Cumhuriyet   Savcılığı’na, cinayetin failleri hakkında başlatılan soruşturmanın devam ettiğini bildirmiştir.   2. H.K. cinayetinin failleri hakkında başlatılan ceza muhakemesi usul işlemleri   Aralık 1998 tarihinde Hizbullah’a yönelik olarak gerçekleştirilen operasyonda İdris   Hasar isminde bir örgüt üyesi yakalanmıştır.   Mart 1994 tarihli ifadesinde İ.Hasar, Ubeydullah isminde bir kişiyle H.K.’nın   bulunduğu Çarkanat apartmanına geldiklerini ve Ubeydullah’ın H.K.’ya iki metre yakından   silahla ateş ettiğini belirtmiştir. İ. Hasar, H.K.’nın PKK üyesi olarak tanındığından   öldürüldüğünü eklemiştir.   Aralık 1998 tarihinde Emniyet Müdürlüğü Diyarbakır DGM Cumhuriyet   Savcılığı’na başlatılan ceza soruşturması hakkında bilgi vermiştir. Hamza kod adlı Hizbullah   üyesi İ.H. 11 Mart 1994 tarihinde, Hizbullah’ın emri üzerine Ubeydullah adlı bir kişi ile   birlikte H.K. cinayetine karıştığını itiraf etmiştir. Ateş eden Ubeydullah iken İ.H. gözcülük   etmiştir.   Diyarbakır DGM Cumhuriyet Savcılığı 6 Ocak 1999 tarihinde İ.H.’ye Hizbullah’a üye   olmak suçundan ve H.K. cinayetinden ötürü T.C.K.’nın 146. maddesi uyarınca dava açmıştır.   Nisan ve 19 Temmuz 1999 tarihlerinde Diyarbakır DGM, Diyarbakır Cumhuriyet   Savcılığı’ndan Diyarbakır Cezaevi’nde tutuklu bulunan İ.H.’nin duruşmalara getirilmesini   istemiştir.   Eylül 1999 tarihinde başvuran davaya müdahil taraf olarak katılmıştır.   Diyarbakır DGM çeşitli tarihlerde Elazığ Cezaevi Müdürlüğü’nden İ.H.’nin   duruşmalara gönderilmesini istemiştir.   Nisan 2001 tarihinde Emniyet Müdürlüğü Diyarbakır DGM Cumhuriyet Savcılığı’na   ceza soruşturmasının halen devam ettiğini bildirmiştir.   Haziran 2001 tarihinde yakalanan Hasan Gündüz isimli bir kişi 19 Haziran’da   verdiği ifadesinde, Said adlı bir kişi aracılığıyla Hizbullah’tan, Mehmet Emin Güçlü’nün   yardımıyla H.K.’yı öldürme emri aldığını belirtmiştir. T.C.K.’nın 146. maddesi uyarınca   Savcılık Hasan Gündüz aleyhine iddianame hazırlamıştır.   Diyarbakır DGM 17 Ekim 2002 tarihli kararıyla Mehmet Emin Gündüz’ü H.K.   cinayetine karışmak ve Hizbullah’a üye olmak suçlarından ömür boyu ağır hapis cezasına   çarptırmıştır. Mahkeme H.K. cinayetinin, Said kod adlı Hizbullah üyesi tarafından planlanıp   yönetildiğine, Hasan gündüz’ün cinayetin faili olduğuna ve Mehmet Emin Güçlü’nün   gözcülük yaptığına hükmetmiştir.   Mart 2001 tarihinde Yargıtay bu kararı onamıştır.   Ağustos 2001 tarihinde Diyarbakır DGM Elazığ Cezaevi Müdürlüğü’nden İ.H.’nın   Ekim 2001 tarihli duruşmaya gönderilmesini istemiş, Cezaevi Müdürlüğü ise İ.H.’nın,   H.K.’yı Ubeydullah kod adlı Ümit adlı bir şahıs tarafından öldürüldüğünü itiraf ettiğini   bildirmiştir.   Ağustos 2002 tarihinde Emniyet Müdürlüğü Diyarbakır DGM’ye Ubeydullah ve   Said kod adlı kişilerin yakalanmadığını bildirmiştir.   Kasım 2003 tarihinde Diyarbakır DGM İ.H.’den esas hakkında savunmasını   hazırlamasını istemiştir. 15 Ocak 2004 tarihli duruşmada İ.H. daha önce vermiş olduğu   ifadesini yineleyeceğini beyan etmiştir.   Tutuklu yargılanması devam eden İ.H. 1 Aralık 2004 tarihli duruşmada aleyhinde delil   olmadığını belirtmiştir.   Yapılan yasal düzenlemelerden sonra Diyarbakır DGM’nin yerini alan Diyarbakır   Ağır Ceza Mahkemesi 4. Dairesi İ.H. hakkındaki ceza davasını devralmıştır. Şu anda dava   halen bu mahkeme tarafından görülmektedir.   C. Tarafların sunduğu belgeler   Taraflar H.K.’nın ölümüyle ve Hizbullah’a yönelik yürütülen operasyonla ilgili olarak   farklı belgeler sunmuşlardır:   - - Mart 1994 tarihli ekspertiz raporu   olay yeri krokisi   - - Mart 1994 günü saat 08:30’da düzenlenen olay yeri tutanağı   Dava dosyasının Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü’nden Diyarbakır DGM   Cumhuriyet Savcılığı’na gönderildiğine ilişkin 25 Mart 1994 tarihli tutanak   Diyarbakır DGM Cumhuriyet Savcılığı’nın kendi ceza soruşturmasını Diyarbakır   Cumhuriyet Savcılığı’nınki ile birleştirmesine ilişkin 13 Nisan 1994 tarihli karar   Olay yerinde bulunan dört mermi kovanının yed-i emine verildiğine dair 17 Mart   tarihli tutanak   Diyarbakır Kriminoloji Laboratuarı tarafından yapılan balistik incelemeye ait 2   Eylül 2002 tarihli rapor   Hizbullah’a karşı yürütülen operasyon ve bu çerçevede düzenlenen yakalama ve   duruşma tutanakları konusunda Emniyet Müdürlüğü tarafından hazırlanan 20   Haziran 2001 tarihli tutanak   - - - - - - Hizbullah’ın gerçekleştirdiği cinayetler, bunların maksadı ve işleyişini açıklayan   Emniyet Müdürlüğü’nün 24 Aralık 1998 tarihli tutanağı   Diyarbakır DGM’de görülen duruşmalara ait tutanaklar   HUKUK AÇISINDAN   I. HÜKÜMET’İN İTİRAZI HAKKINDA   Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle başvurunun   kabuledilemeyeceği itirazını yöneltmektedir.   Başvuran, dava konusu olayların üzerinden iki yıl geçmesine karşın yürütülen ceza   soruşturmasının, eşinin öldürülmesinden sorumlu olan kişi veya kişilerin tespit edilmesine   olanak sağlamadığından ötürü AİHM’ye başvuruda bulunduğunu belirtmektedir.   AİHM kabuledilebilirlik kararında, davanın koşulları dikkate alındığında Hükümet’in   ön itirazının, başvuranın AİHS’nin 2. maddesine dayanan şikayeti ile ortaya çıkan sorularla   yakından bağlı soruları gündeme getirdiği kanaatine varmış olduğunu hatırlatır.   II. AİHS’NİN 2. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   Başvuran yaşama hakkına aykırı olarak eşinin yargısız infaz sonucu öldürüldüğünü   ileri sürerek, AİHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğinden şikayetçi olmaktadır.   A. Tarafların iddiaları   Başvuran ancak başvurusunun AİHM tarafından Hükümet’e iletilmesinden sonra   ulusal makamların harekete geçtiğini ileri sürmektedir. Başvuran böylelikle yetkililerin   soruşturmayı yeniden ele aldıklarını ve eşinin öldürülmesine karışan bir kişinin yakalandığını   belirtmektedir. Bununla birlikte başvuran dava gizli yürütülüyormuş gibi soruşturmanın   gidişatından haberdar edilmemiş, dolayısıyla İdris Hasar’a karşı açılan ceza davasına   “müdahil taraf” olarak katılamamıştır. Bu itibarla başvuran benzer davalarda yetkili   mercilerin ilgili kişileri bilgilendirmemesine sıkça rastlandığını belirtmektedir.   Başvuran, eşinin öldürülmesi karıştığı gerekçesiyle bir kişinin yakalanması konusunda   ise burada sözkonusu olanın fail zanlılarından sadece birisi olduğunu ve bu kişinin de   olaylarla bir ilgisi olmadığını belirtip ifadesinin işkence altında alındığını söylediğini dile   getirmektedir. Başvuran eşini öldüren kişi veya kişilerin hala bulunamadığını ileri sürmektedir.   Hükümet başvuranın eşini öldürmekle suçlanan kişiye karşı açılan ceza davasının   halen ulusal mahkemelerce görülmekte olduğunu yinelemektedir.   Hükümet, başvuranın Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı’na verdiği şikayet dilekçesinde   yalnızca eşinin ölümü üzerine açılan soruşturmanın sonucundan haberdar edilmek istediğini   dile getirdiğini ve dilekçede açıkça ya da zımnen herhangi bir devlet memurunun bu ölüm   olayına karışmış olabileceği düşüncesinin ileri sürülmediğini belirtmektedir. Hükümet bu   yöndeki bir iddianın, yalnızca başvuranın AİHM’ye yaptığı başvurunun ekinde yer alan   avukatına verdiği ifadesinde geçtiğini bildirmektedir. Hükümet bu türden bir beyanın,   Cumhuriyet Savcılığı gibi ulusal bir merci önünde yapılmadığından hukuken delil teşkil   etmediğini ileri sürmektedir.   Özellikle AİHS’nin 2. maddesi kapsamındaki şikayetle ilgili olarak, Hükümet ulusal   merciler tarafından yürütülen soruşturmanın etkili olduğunu, zira yetkililerin pasif kalmayıp   H.K. cinayetinin sorumlusunu saptadıklarını belirtmektedir. Hükümet, bu itibarla terör örgütü   Hizbullah’a karşı yürütülen operasyonu hatırlatmaktadır.   B. AİHM’nin Takdiri   1. Başvuranın eşinin ölümüne ilişkin koşullar hakkında   AİHM, AİHS’nin 2. maddesinin, Sözleşme’nin ana maddeleri arasında yer aldığını ve   sözkonusu maddenin, 3. madde ile birlikte Avrupa Konseyi’ni oluşturan demokratik   toplumların temel değerlerinden birini ifade ettiğini hatırlatır (Bkz., Çakıcı- Türkiye [GC],   no 23657/94, § 86, CEDH 1999-IV, et Finucane – Birleşik Krallık, no 29178/95, §§ 67-71,   CEDH 2003-VIII). Dahası AİHS’nin 2. maddesi ile tanınan güvencenin önemi dolayısıyla   AİHM, yaşam hakkına ilişkin şikayetleri son derece büyük bir titizlikle inceleyerek bir görüş   oluşturmak zorundadır (Bkz., Ekinci- Türkiye, no 25625/94, § 70, 18 Temmuz 2000 ve   Tekdağ-Türkiye no 27699/95, § 72, 15 Ocak 2004).   AİHM, ortaya çıkan soruları, başta yürütülen adli soruşturmalara ilişkin Hükümet   tarafından sunulan belgeler olmak üzere dava dosyasında yer alan yazılı belgeler ile tarafların   sunmuş olduğu gözlemler ışığı altında inceleyecektir.   AİHM başvuranın eşinin 11 Mart 1994 tarihinde gerçekleştirilen bir silahlı saldırıda   öldürüldüğünü belirtir. Dosyada yer alan unsurlardan 17 Aralık 1998 tarihinde yasadışı   Hizbullah terör örgütüne yönelik düzenlenen bir operasyonda polisin İdris Hasar adlı bir   kişiyi ele geçirdiği anlaşılmaktadır. İ.H. 25 Aralık 1998 tarihli ifadesinde, diğer itiraflarının   yanı sıra, örgütün emri üzerine Ubeydullah isimli bir kişi ile birlikte H.K.’nın öldürülmesine   katıldığını belirtmiştir. 6 Ocak tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı tarafından İ.H.   aleyhine, özellikle H.K. cinayetinden dolayı ceza davası açılmıştır. 25 Ocak 1999 tarihinden   itibaren davaya Diyarbakır DGM bakmaya başlamıştır.   AİHM delilleri değerlendirirken “her türlü makul şüpheciliğin ötesinde” ilkesinden   yararlanmaktadır (Bkz., mutatis mutandis, Irlanda- Birleşik Krallık, 18 Ocak 1978, A serisi no   25, ss. 64-65, §§ 160-161). Fakat bu türden bir delil, yeteri kadar ciddi, açık ve birbiriyle   uyumlu bir dizi   emareden ya da çürütülemeyecek karinelerden oluşabilir (Bkz.,   Abdurrahman Orak- Türkiye, no 31889/96, § 69, 14 Şubat 2002). Delillerin değerlendirilmesi   konusunda AİHM ikincil bir role sahiptir ve verili bir davanın koşulları kendisini bunu   yapmaya zorlamadığı sürece, olguları ele almakla yetkili olan ilk derece mahkemesinin rolünü   üstlenemez (Tahsin Acar-Türkiye [GC], no: 26307/95, § 213, 8 Nisan 2004).   Mevcut unsurlar ışığında AİHM, H.K.’nin güvenlik güçleri tarafından veya bunların   işbirliğiyle öldürülmüş olduğu yönünde bir sonucun, güvenilir emarelerden çok varsayımlara   ve spekülasyona dayandığı düşüncesindedir. Bu koşullarda AİHM, başvuranın eşinin   öldürülmesinde devletin sorumluluğunun her türlü makul şüphenin ötesinde ortaya   konmadığını tespit etmiştir.   Sonuç olarak bu bakımdan AİHS’nin 2. maddesi ihlal edilmemiştir.   2. Soruşturmanın yetersizliği iddiası hakkında   AİHM, AİHS’nin 2. maddesinde şart koşulan yaşam hakkının korunması   yükümlülüğünün, 1. madde ile Devletlere yüklenen “kendi yetki alanları içinde bulunan   herkese bu Sözleşme[de] .... tanımlanan hak ve özgürlükleri tanı[maları]” yükümlülüğü ile   birlikte, zora başvurmanın bir kişinin ölümüne neden olması halinde etkili bir soruşturma   yürütülmesini öngördüğünü ve bunu zorunlu kıldığını hatırlatır (Bkz., mutatis mutandis,   McCann ve diğerleri- Birleşik Krallık, 27 Eylül 1995 tarihli karar, A serisi no 324, s. 49, § 161   ve Kaya- Türkiye, 19 Şubat 1998 tarihli karar, Derleme 1998-I, s. 329, § 105). Fail oldukları   iddia edilenler ister devlet görevlileri isterse üçüncü kişiler olsun, zor kullanımının bir kişinin   ölümüyle sonuçlandığı her durumda benzeri bir soruşturma yürütülmelidir (Bkz., Tahsin Acar,   adıgeçen karar, § 220). Soruşturmalar özellikle derin, tarafsız ve özenli olmalıdır (McCann ve   diğerleri- Birleşik Krallık, adıgeçen karar, s. 39, § 161-163 ve Çakıcı, adıgeçen karar, § 86).   AİHM ayrıca, soruşturmanın etkinliğine ilişkin asgari kriteri karşılayan incelemenin   niteliği ve derecesinin davanın koşullarına bağlı olduğu düşüncesindedir. Bu koşullar ilgili   olguların tümü temelinde ve soruşturma çalışmalarının uygulamadaki gerçeklerine bakılarak   değerlendirilir. Ortaya çıkabilecek durumların çeşitliliğini, yalnızca soruşturmaya ilişkin   işlemler listesine veya basitleştirilmiş diğer kriterlere indirgemek mümkün değildir (Bkz.,   Tanrıkulu -Türkiye [GC], no 23763/94, §§ 101-110, CEDH 1999-IV, Kaya, adıgeçen karar,   ss. 325-326, §§ 89-91, Güleç-Türkiye, 27 Temmuz 1998, Derleme 1998-IV, ss. 1732-1733, §§   79-81, Velikova- Bulgaristan, no 41488/98, § 80, CEDH 2000-VI, ve Buldan -Türkiye, no   28298/95, § 83, 20 Nisan 2004).   Yürütülen soruşturma aynı zamanda sorumluların tespit edilip nihayetinde   cezalandırılmalarını sağlayacak şekilde etkili olmalıdır (Oğur-Türkiye, no 21594/93, § 88,   CEDH 1999-III). Burada sözkonusu olan sonuca değil, araçlarla ilişkin bir yükümlülüktür.   Yetkili mercilerin, olaylara ilişkin delillerin toplanabilmesi için makul olarak kendilerine açık   olan tedbirleri almaları gerekmektedir (Tanrıkulu, adıgeçen karar, § 109, ve Salman-Türkiye   [GC], no 21986/93, § 106, CEDH 2000-VII).   İvedi ve özenli olma zorunluluğu bu bağlamda zımnen mevcuttur. Özel bir durumda   soruşturmanın ilerlemesini önleyen engel veya güçlüklerin olabileceğinin elbette kabul   edilmesi gerekmektedir. Fakat ölümle sonuçlanan zor kullanımı üzerine yürütülen bir   soruşturma sözkonusu olduğunda, yetkililerin ivedilikle cevap vermesi, halkın yasallık   ilkesine uyulduğuna dair duyduğu güvenin korunması ve yasadışı faaliyetlere karışıldığı ya da   göz yumulduğu yönündeki her türlü izlenimin önüne geçilmesi açısından genellikle temel   önem arz etmektedir (McKerr-Birleşik Krallık, no: 28883/95, § 114, CEDH 2001-III).   Mevcut davada H.K.’nın öldürülmesine ilişkin soruşturma ölümünden hemen sonra   başlatılmış da olsa, AİHM dosyada yer alan unsurların tümünü dikkate aldığında, ulusal   merciler tarafından ceza soruşturması yürütülürken gereken özenin gösterilmediğini   saptamıştır. Dolayısıyla soruşturmanın ilk aşamasında, yani H.K.’nın ölümünden İ.H.’nin   yakalanmasına kadar olan süreçte, soruşturmada açıklama getirilmemiş edilgenlik süreçleri   mevcuttur. Örneğin 13 Nisan 1994’ten 18 Mart 1996’ya kadar soruşturma askıya alınmış gibi   görünmektedir. Ardından H.K.’nın ölümüyle eş zamanlı olarak Ali Aslan isminde bir tek   görgü tanığının davaya bakan Savcılık tarafından dinlenmesi AİHM’yi şaşırtmıştır. Maktulün   aile fertleri gibi diğer tanıkların Savcılık tarafından dinlenmemiş olması da şaşkınlık vericidir.   H.K.’nın ailesi gibi avukatı da soruşturmanın gidişatı hakkında bilgilendirilmemiş   görünmektedir. Savcılığın birçok kez taleplerini yinelemesinden ortaya çıktığı üzere Savcılık   da polis tarafından yürütülen ön soruşturmayı takip etmekte açıkça güçlükler yaşamıştır. Aynı   şekilde 16 Mart 1994 tarihli balistik inceleme raporu H.K.’nın öldürülmesinde kullanılan silah   tipini belirleyecek biçimde gerçekleştirilmemiştir. AİHM Hükümet’in 1 Nisan 1994 tarihli   yazısında belirttiği gibi, maktulün PKK üyesi olmasından ötürü Savcılığın soruşturmasını   siyasi alanda yürüttüğü argümanını inandırıcı bulmamıştır. Esasen bu argüman tüm alanlardan   yararlanılmaması sonucunu doğurmuş olacak kadar soruşturmayı tıkamış niteliktedir. Dahası   Savcılığın belirtilen alanı da derinleştirmediğini belirtmek gerekir.   AİHM için katil zanlılarından biri olan İdris Hasar hakkında başlatılan ceza davasının   halen sürdüğünün belirtilmesi önemlidir. Silahla ateş açan Ubeydullah ismindeki diğer   zanlının ise hala bulunamadığını kaydetmekte fayda vardır. Daha sonra dosyadaki unsurlardan   Haziran 2001 tarihide Hasan Gündüz isimli bir şahsın yakalandığı anlaşılmaktadır.   Adıgeçen kişi Said adlı birinin aracılığıyla Hizbullah örgütünden Mehmet Emin Güçlü’nün   yardımıyla H.K.’yı öldürme emri aldığını ifade etmiştir. Hasan Gündüz’e karşı açılan ceza   davası İdris Hasar hakkında yürütülenle birleştirilmemiş olup, halen Diyarbakır DGM   tarafından görülmektedir.   Yukarıda anlatılanlar ışığında AİHM, yetkililer tarafından H.K.’nın katil zanlıları   hakkında ceza soruşturması başlatılmış olmasına karşın bunların tümünün bulunamadığını   saptamıştır. Hükümet’in verdiği bilgilere göre 17 Ekim 2002 tarihinde ömür boyu ağır hapis   cezasına mahkum edilen Mehmet Emin Güçlü dışında bulunabilen zanlılar hakkında açılan   ceza davası ilk derece mahkemesi tarafından halen sonuca ulaştırılmamıştır. Dava şu ana   kadar on yıldan fazla sürmüş ve bu konuya Hükümet tarafından bir açıklama getirilmemiştir   (Ceyhan Demir ve diğerleri- Türkiye, no 34491/97, § 110, 13 Ocak 2005, ve Tahsin Acar,   adıgeçen karar, §§ 223-224).   Özetle yukarıda ortaya konan eksiklikler gözönünde bulundurulduğunda AİHM,   H.K.’nın ölümünü çevreleyen koşullar hakkında ulusal merciler tarafından yürütülen   soruşturmaların etkili kabuledilemeyeceği sonucuna varmıştır. Dolayısıyla Hükümet’in iç   hukuk yollarının tüketilmediği itirazının kabul edilemez bulunmasının uygun olduğuna kanaat   getirilmiştir.   Sonuç olarak AİHM Hükümet’in itirazını reddetmiş ve AİHS’nin 2. maddesi   gereğince Devletlere düşen usulü yükümlülüklerin yerine getirilmediğine karar vermiştir.   III. AİHS’NİN 13. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   Başvuran eşinin ölümünden sonra yürütülen resmi soruşturmanın yetersizliğinden ve   Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı tarafından açılan ceza soruşturmasının sonucu hakkında   kendisine bilgi verilmemesinden şikayetçi olmakta ve AİHS’nin 6. ve 13. maddelerine atıfta   bulunmaktadır. AİHM bu şikayetleri Sözleşme’nin 13. maddesi açısından incelemeye karar   vermiştir.   A. Tarafların Argümanları   Başvuran polis tarafından eşi PKK üyesi olarak tanıtıldığı için ölümünün ardından iç   makamlar tarafından ciddi bir soruşturma yürütülmediğini ileri sürmektedir. Gerçekten de   sadece bir görgü tanığı, bir bakkal dükkanının sahibi, dinlenmiş ve başta aile fertleri olmak   üzere diğer hiç kimse dinlenmemiştir. Başvuranın 12 Kasım 1996 tarihli talebi üzerine   Savcılık kendisine eşinin ölümünden sorumlu olanların bulunamadığı ve dosyanın Diyarbakır   Cumhuriyet Savcılığı’na gönderildiği bilgisini vermiştir.   Başvuran eşinin ölümünün ardından bir çok kez yazılı ve sözlü olarak soruşturmanın   gidişatı hakkında bilgilendirilmek için yetkili mercilere başvurduğunu belirtmektedir. Her   seferinde yetkililer kendisine soruşturmanın devam ettiğini belirtmişlerdir. Başvuran son   olarak 12 Kasım 1996 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı’na başvurduğunda kendisine   yine soruşturmanın devam ettiği cevabı verilmiştir. Başvuranın eşinin ölümünden iki yıl   geçtikten sonra da ön soruşturmada ilerleme katedilmemesi üzerine başvuran AİHM’ye   başvuru yapmaya karar vermiştir.   Başvuran AİHM’nin dikkatini, 1 Nisan 1994 tarihinde Diyarbakır Emniyet Müdürü   Ramazan Sürücü tarafından “gizli” olarak tasnif edilen bir belgeye çekmektedir. Başvuran   eşinin politik görüşleri nedeniyle soruşturmanın hiçbir zaman ciddiyetle yürütülmediğini iddia   etmektedir. İdris Hasar olayların üzerinden altı yıl geçtikten sonra ancak yakalanmış, o da   Ubeydullah isimli bir kişini kocasını öldürdüğünü söylemiştir. Bu itibarla başvuran eşinin   öldürülmesinden sorumlu olan kişinin hala bulunamadığına işaret etmektedir.   Başvuran Diyarbakır DGM’de İdris Hasar’a karşı açılan ceza davası sürecinde   İ.H.’nin, kocasını öldürenin kendisi olmadığını söyleyip sözkonusu cinayetin faillerini bulmak   zorunda olan polislerin kendisini bu cinayetten sorumlu tuttuklarını anlattığını belirtmektedir.   Başvuran ayrıca, İdris Hasar’ın cinayete karışmış olduğu varsayılsa bile ne bu kişinin   yakalandığı ne de ön soruşturma veya bu kişiye açılan ceza davası hakkında kendisine bilgi   verilmediğini vurgulamaktadır.   Hükümet AİHM içtihatlarına gönderme yaparak (Akdivar ve diğerleri, adıgeçen karar,   s. 1211, § 68, ve Aytekin- Türkiye, 23 Eylül 1998, Derleme 1998-VII, § 86), başvuranın   davasının görülmesini sağlamak için adli merciler önünde etkili başvuru yollarına sahip   olduğunu savunmaktadır. Güvenlik güçleri aleyhinde herhangi bir şikayet ya da karine   bulunmadığından Savcılık araştırma yapma gereği duymamıştır. Diyarbakır Emniyet   Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi tarafından yürütülen soruşturma üzerine 1 Nisan 1994   tarihinde Savcılık, maktulün PKK üyesi olduğunu gözönünde bulundurarak kendi   soruşturmasını politik alana yönlendirmiştir.   B. AİHM’nin Takdiri   AİHM, AİHS’de yer alan hak ve özgürlükler iç hukukta ne şekilde tanınmış olursa   olsun, Sözleşme’nin 13. maddesinin, bu hak ve özgürlüklerden iç hukukta yararlanılmasını   sağlayacak yolların varlığını güvence altına aldığını hatırlatır. Dolayısıyla Sözleşmeci   Devletler, bu hükmün kendilerine getirdiği yükümlülüklere ne şekilde uydukları konusunda   belli bir takdir payından yararlanma hakkına sahip olsalar da, sözkonusu hüküm, AİHS’ye   dayalı “savunulabilir bir şikayetin” içeriğinin incelenmesini ve uygun bir telafinin   sunulmasını sağlayacak bir iç hukuk yolunu zorunlu kılmaktadır. AİHS’nin 13. maddesinden   doğan yükümlülüğün kapsamı, başvuranın Sözleşme uyarınca yaptığı şikayetin niteliğine   bağlı olarak değişmektedir. Bununla birlikte bu maddenin gerektirdiği başvuru yolu hukuken   olduğu kadar pratikte de “etkili” olmalı ve özellikle bu başvuru yolunun kullanılması,   Savunmacı Devlet’in yetkili mercilerinin fiilleri tarafından haksız bir biçimde   engellenmemelidir (Bkz., Aksoy – Türkiye, adıgeçen karar, s. 2286, § 95, Aydın-Türkiye, 25   Eylül 1997 tarihli karar, Derleme 1997-VI, ss. 1895-1896, § 103 ve Kaya, adıgeçen karar, ss.   329-330, § 106 ve Abdurrahman Orak, adıgeçen karar, § 97).   Yaşam hakkının korunmasının arz ettiği temel önem dikkate alındığında, AİHS’nin   13. maddesi, gerektiğinde tazminat ödenmesinin yanı sıra, ölümden sorumlu olanların tespit   edilmesi ve cezalandırılmasına yönelik derin ve etkili araştırmalar yapılmasını şart koşmakta   ve şikayetçinin soruşturma usulüne etkin bir şekilde erişebilmesini içermektedir (Kaya,   adıgeçen karar, ss. 330-331, § 107).   Mevcut davada AİHM, başvuranın eşinin Devlet görevlileri tarafından öldürüldüğüne   dair her türlü makul şüphenin ötesinde delille kanıtlanmadığı sonucuna varmıştır. Bu durum   yine de, AİHS’nin 2. maddesine dayanan şikayeti, 13. madde açısından “savunulabilir”   olmaktan yoksun bırakmamaktadır (Bkz. Boyle ve Rice- Türkiye, 27 Nisan 1988, A serisi no   131, s. 23, § 52, Kaya, adıgeçen karar, ss. 330-331, § 107, ve Yaşa- Türkiye, 2 Eylül 1998,   Derleme 1998-VI, s. 2442, § 113). AİHM’nin esas hakkındaki kararı, yukarıda belirtilen   nedenler dolayısıyla savunulabilir olduğu kabul edilmiş olan sözkonusu şikayetin özüne   ilişkin etkili bir soruşturma yürütüme yükümlülüğünü geçersiz kılmamaktadır.   AİHM daha önceden de yetkili mercilerin H.K. cinayetinin meydana geldiği koşullar   hakkında etkili bir soruşturma yürütüme yükümlülüğüne sahip olduklarını ortaya koymuştur.   Oysa birkaç yıldır fail zanlılarına karşı açılan soruşturmalar henüz sonuçlandırılmamıştır.   Yukarıda belirtilen nedenlerden ötürü Savunmacı Devlet’in, AİHS’nin 2. maddesinden   kaynaklanan soruşturma yükümlülüğünün daha ötesinde şartlar taşıyan 13. maddede   öngörüldüğü gibi etkili bir soruşturma yürütmüş olduğu kabul edilemez (Kaya, adıgeçen   karar, ss. 330-331, § 107).   Sonuç olarak AİHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiştir.   IV. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA   AİHS’nin 41. maddesinde belirtilen unsurlar.   A. Maddi Tazminat   Başvuran 69.182 Euro değerinde gelir kaybına uğradığını iddia etmekte ve bu talebini   AİHM’ye sunduğu bir uzman raporuna dayandırmaktadır. Başvuran ölmeden önce minibüs   şoförü olarak çalışan eşinin otuzbir yaşında olduğunu ve ayda yaklaşık 250.000.000 Türk   Lirası (TL) kazandığını belirtmektedir. Bu dönemde Türkiye’deki ortalama yaşam beklentisi   dikkate alındığında tablolara göre yapılan hesaplama yukarıda belirtilen miktarı vermiştir.   Hükümet bu talebin fahiş tutarda olduğunu ve haklı bir gerekçeye dayanmadığını   düşünmektedir.   Mahkeme içtihatlarına göre başvuran tarafından iddia edilen zarar ile AİHS’nin ihlali   arasında açık bir nedensellik bağı olmalıdır ve bu gerektiğinde gelir kaybının tazminini   içermelidir (Bkz., Barberà, Messegué ve Jabardo - İsopanya (50. madde), 13 Haziran 1994, A   serisi no 285-C, ss. 57-58, §§ 16-20). AİHM yukarıda H.K.’nın Devlet görevlileri tarafından   veya bunların işbirliğiyle öldürüldüğünün yönünde bir tespitin yapılmayacağını saptamıştır.   Bu koşullarda AİHS’nin 2. maddesinin esastan ihlali ile maktulün dul eşi ve çocuklarına   sağlamış olduğu maddi gelirin kaybı arasında doğrudan bir nedensellik bağı   bulunmamaktadır. Sonuç olarak AİHM başvuran tarafından talep edilen maddi tazminatın   tamamını reddetmiştir (Bkz. Çakıcı, § 127, Önen - Türkiye, no 22876/93, § 115, 14 Mayıs   2002, ve Buldan, adıgeçen karar).   B. Manevi Tazminat   Başvuran babalarının ölümüyle yetim kalan çocukları ve kendisi adına uğradıkları   manevi zararın tazmini için 100.000 Euro talep etmektedir.   Hükümet talep edilen miktara karşı çıkmıştır.   AİHM, AİHS’nin 2. maddesiyle şart koşulan usulü yükümlülüğe ve 13. maddeye   aykırı olarak yetkili mercilerin, H.K.’nın ölümü hakkında etkili bir soruşturma   yürütmediklerini ve etkili başvuru yolu sunmadıkları sonucuna vardığını hatırlatır. Bu   durumda Mahkeme, başvuranın ve çocuklarının maruz kaldıkları zararın hakkaniyete uygun   olarak tazmini için 10.000 Euro ödenmesine karar vermiştir.   C. Masraf ve Harcamalar   Başvuran AİHM’deki yargılama sürecinde yaptığı masraf ve harcamalar ile stajyer   avukat ücreti olarak 7.952 Euro talep etmektedir. Bu tutarın dağılımı, 5.080 Euro esas   avukatlık ücreti; 1.456 Euro stajyer avukat giderleri; 240 Euro çeviri ücreti; 950 Euro posta,   telefon ve sekreterli işleri; ve 226 Euro ise uzmana yapılan ödeme şeklindedir.   Hükümet bu tutarlara haklı bir gerekçeye dayanmadığı düşüncesiyle itiraz etmektedir.   AİHM’de adli yardımdan yararlanmış olan başvuran, uzmana yapılan ödemeyi   gösteren bir fatura ile avukatının bu dava için kaç saat çalıştığını belirten bir çizelge dışında   yapılan harcamaları ve avukatlık ücretlerini gösteren herhangi bir belge sunmamıştır.   AİHM’ye göre, bir ihlal tespiti ile sonuçlanacak olan şikayetlerin dile getirilmesi için stajyer   avukatın yardımı zorunlu değildir. İlgilinin AİHM’deki yargılama sürecinde bazı harcamalar   yapmış olduğu muhakkaktır; bu durumda AİHM, başvurana 3.000 Euro ödenmesinin makul   olduğuna ve bu miktarın Avrupa Konseyi’nin adli yardım olarak verdiği 625,04 Euro’nun   düşülerek ödenmesine karar vermiştir.   C. Gecikme Faizi   AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı % 3 'lük   bir faiz oranının uygulanacağını belirtmektedir.   BU GEREKÇELERLE AİHM,   1. Oybirliği ile, Hükümet’in ön itirazının reddine;   2. Oybirliği ile, AİHS’nin 2. maddesinin esastan ihlal edilmediğine;   3. Bire karşı altı oyla, AİHS’nin 2. maddesinin usulden ihlal edildiğine;   4. Bire karşı altı oyla, AİHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;   5. Bire karşı altı oyla,   a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay   içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek üzere Savunmacı   Hükümet tarafından başvurana,   i. Halis Kaçar’ın dul eşi ve yetim kalmış üç çocuğu için manevi tazminat olarak   10.000 (on bin) Euro ödenmesine,   ii. masraf ve harcamalar için 3.000 (üç bin) Euro verilmesine ve bu miktarın adli   yardım olarak verilen 625, 04 Euro (altıyüz yirmi beş euro dört cent) düşülerek   ödenmesine,   iii. yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç   puan fazlasına eşit oranda basit faizi ödenmesine;   6. Adil tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine;   karar vermiştir.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3   maddesine uygun olarak 15 Temmuz 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.   AİHS’nin 45 § 2 maddesi ile AİHS İç Tüzüğü’nün 74 § 2 maddesine uygun olarak Sn.   Türmen mevcut karara kısmi muhalefet şerhi koymuştur.