36150/02

COUNCIL   A V R U P A   OF E U R O P E   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   MEHMET KAYA - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no. 36150/02)   KARAR   STRAZBURG   Aralık 2005   Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,   üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Mehmet Kaya – Türkiye davasında,   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Đkinci Daire),   Baꢀkan J.-P. COSTA,   Yargıçlar A.B. BAKA,   R. TÜRMEN   K. JUNGWIERT   M. UGREKHELIDZE,   A.MULARONI   E.FURA-SANDSTRÖM ve   Bölüm Sekreteri S. DOLLÉ’nin katılımı ile kapalı oturumda 15 Kasım 2005 tarihinde   toplanmıꢀ ve anılan tarihte izleyen kararı vermiꢀtir:   USUL   1.Dava, Mehmet Kaya (“baꢀvuran”) isimli Türk vatandaꢀının, 3 Eylül 2002 tarihinde, Đnsan   Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesine   dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢀvurudan (no. 36150/02)   kaynaklanmaktadır.   2.Baꢀvuran, Adana Barosu’na bağlı Türker Doğan isimli avukat tarafından temsil edilmiꢀtir.   Türk Hükümeti (“Hükümet”) AĐHM’deki yargılama için bir Ajan tayin etmemiꢀtir.   3.13 mayıs 2004 tarihinde, AĐHM, baꢀvuruyu Hükümet’e bildirmeye karar vermiꢀtir.   AĐHS’nin 29 § 3. maddesini uygulayarak baꢀvurunun kabuledilebilirliği ve esaslarını aynı   anda inceleyerek bir sonuca varmaya karar vermiꢀtir.   4. Baꢀvuran ve Hükümet, esaslara iliꢀkin görüꢀlerini bildirmiꢀlerdir (Đç Tüzük, 59 § 1.   madde).   5.1 Kasım 2004 tarihinde, AĐHM, Dairelerinin oluꢀumunu değiꢀtirmiꢀtir (25 § 1. madde). Bu   dava, yeni oluꢀturulmuꢀ olan Đkinci Daire’ye tevzi edilmiꢀtir (52 § 1. madde).   OLAYLAR   DAVA ꢁARTLARI   6.Baꢀvuran 1961 doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir.   7.Baꢀvuran, 12 Eylül 1980 tarihinde silahlı saldırı yapmıꢀ olmak ve cinayete kasdetmek   ꢀüphesiyle yakalanmıꢀ ve polis gözaltına alınmıꢀtır.   8.17 Ekim 1980 tarihinde, Ankara Sıkı Yönetim Mahkemesi baꢀvuranın tutuklu yargılanması   talimatını vermiꢀtir.   9.13 Nisan 1991 tarihinde, tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmıꢀtır.   10.25 Aralık 1992 tarihinde, Ankara Sıkı Yönetim Mahkemesi baꢀvuranı Türk Ceza   Kanunu’nun 450 § 4. maddesi uyarınca taammüden cinayetten suçlu bulmuꢀ ve ömür boyu   hapis cezasına çarptırmıꢀtır.   11.12 Mayıs 1993 tarihinde, Askeri Yargıtay, Ankara Sıkı Yönetim Mahkemesi’nin, kararını,   sözkonusu suç bağlamında iç hukuku yanlıꢀ yorumladığı gerekçesiyle bozmuꢀ ve davayı   birinci derece mahkemesine göndermiꢀtir.   12.Sıkı Yönetim Mahkemelerinin yetkisini iptal eden 3953 sayılı Kanun’un 27 Aralık 1993   tarihinde resmen yürürlüğe girmesini takiben, Ankara Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın   davasına bakma yetkisi kazanmıꢀtır.   13.1994 yılında, Ankara Ağır Ceza Mahkemesi, yüz otuz iki sanıkla birlikte baꢀvuranı   yargılamaya baꢀlamıꢀtır.   14.21 Kasım 2003 tarihinde, yapılan pek çok duruꢀmadan sonra, Ankara Ağır Ceza   Mahkemesi, yukarıda bahsedilen suçtan dolayı baꢀvuranı suçlu bulmuꢀ ve Türk Ceza   Kanunu’nun 59. maddesi uyarınca otuz altı yıl hapis cezasına çarptırmıꢀtır.   15.7 Mayıs 2004 tarihinde, Ankara Ağır Ceza Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı bu karara karꢀı   Askeri Yargıtay’a baꢀvurmuꢀtur.   16.Baꢀvurana yönelik cezai iꢀlemler Yargıtay’da devam etmektedir.   HUKUK   I.AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   17. 16.Baꢀvuran, iꢀlemlerin uzunluğunun, AĐHS’nin 6 § 1.maddesindeki “makul süre” ꢀartı ile   uyumlu olmadığını öne sürerek ꢀikayetçi olmuꢀtur. Sözkonusu maddeye göre:   “Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar, … konusunda karar verecek olan, … bir   mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, … görülmesini istemek hakkına sahiptir.”   18.Hükümet, buna itiraz etmiꢀtir.   19.AĐHM, iꢀlemlerin, baꢀvuranın yakalanarak polis gözaltına alındığı 12 Eylül 1980 tarihinde   baꢀladığını ve halen devam etmekte olduğunu not eder. Dolayısıyla, yirmi beꢀ yıldan fazla   sürmüꢀtür.   20.AĐHM’nin yetkisi, ratione temporis, Türkiye’nin Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na   bireysel baꢀvuru dilekçesi hakkını tanıdığına iliꢀkin deklarasyonu sunduğu tarih olan 28 Ocak   1987’den sonra geçen on sekiz yıl dokuz ayı dikkate almasına izin vermektedir. Bununla   beraber, yukarıda anılan deklarasyonun sunulduğu tarihte iꢀlemlerin durumunu da dikkate   alması gerekmektedir (bkz. Canoçak – Türkiye, nos. 25182/94 ve 26956/95, §§ 25-26, 20   ꢁubat 2001, ve ꢁahiner – Türkiye, no. 29279/95, § 21, AĐHM 2001-IX). Bu önemli tarihte,   iꢀlemler halihazırda altı yıldan fazla sürmüꢀtü.   A.Kabuledilebilirlik   21.AĐHM, baꢀvurunun AĐHS’nin 35 § 3. maddesi kapsamında temelsiz olmadığını not eder.   Ayrıca, herhangi baꢀka bir sebepten ötürü kabuledilmez olmadığını da not eder. Dolayısıyla   kabuledilebilir ilan edilmesi gereklidir.   B.Esaslar   22.Hükümet, baꢀvuranın itham edildiği suçları ve yüz otuz üç sanığı kapsayan geniꢀ çaplı bir   yargılamayı organize etme gerekliliğini dikkate alarak davanın karmaꢀık olduğunu ifade   etmiꢀtir. Bu unsurların iꢀlemlerin uzunluğunu açıkladığını ve yargı makamlarına hiçbir ihmal   veya gecikmenin yüklenemeyeceğini öne sürerek itiraz etmiꢀlerdir.   23.Baꢀvuran, kendisine yönelik iꢀlemlerin halihazırda yirmi beꢀ yılı geçtiğini ve hala devam   ettiğini belirterek itiraz etmiꢀtir.   24.AĐHM, gerek birinci derecede gerekse temyiz iꢀlemlerinde ciddi gecikmeler olduğu   kanısındadır. Baꢀvurana ve sayıca fazla diğer sanıklara iliꢀkin iꢀlemlerin yönelik davanın   karmaꢀık olduğunu kabul edebilir. Bu durumda, iꢀlemlerin yirmi beꢀ yıl sürdüğünü ve   bunların içinden on sekizden fazlasının AĐHM’nin yetkisi dahiline girdiğini not eder. Süre,   haddinden fazladır ve yalnızca karmaꢀıklığa iliꢀkin mülahazalarla haklı gösterilemez.   AĐHM’ye göre, iꢀlemlerin uzunluğu yalnızca yerel mahkemelerin davayla özenle   ilgilenmemiꢀ olmasıyla açıklanabilir (bkz. yukarıda anılan Canoçak ve ꢁahiner kararları,   sırasıyla §§ 32 ve 27).   25.Elindeki tüm kanıtları konuya iliꢀkin içtihadını dikkate alarak AĐHM, sözkonusu iꢀlemlerin   uzunluğunun “makul süre” ꢀartını karꢀılamadığını tespit etmiꢀtir.   26.Dolayısıyla, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II.AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   27. AĐHS’nin 41. maddesine göre:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç   hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette,   zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A.Tazminat   28.Baꢀvuran, AĐHM’den 329.000 Euro ile 481.000 Euro arasında bir maddi tazminat   belirlemesini ve 500.000 Euro manevi tazminat ödenmesine karar vermesini talep etmiꢀtir.   29.Hükümet, baꢀvuran tarafından talep edilen meblağlara itiraz etmiꢀtir.Baꢀvuranın iddia   edildiği üzere maddi ve manevi kaybı için destekleyici herhangi bir kanıt sunmadığını öne   sürmüꢀtür. Ayrıca, AĐHM’nin, tazminat prosedürünü suistimal etmeden, baꢀvurana yalnızca   adilane bir manevi tazminat ödenmesine karar vermesi ve bunu yaparken AĐHM’nin benzer   baꢀvurularda ödenmesine karar verdiği meblağları referans alması gerektiğini ifade etmiꢀtir.   30.Maddi tazminatla ilgili olarak AĐHM, elindeki kanıtlara dayanarak, baꢀvuranın, maddi   zararın gerçekten iꢀlemlerin makul olmayan uzunluğundan kaynaklandığını ortaya   koyamadığını tespit etmiꢀtir (bkz. mutatis mutandis, Kulda – Polonya [BD], no. 30210/96, §   164, AĐHM 2000-XI)   31.Ancak, AĐHM, baꢀvuranın yalnızca bir AĐHS ihlali tespitiyle tazmin edilemeyecek bazı   manevi zararlara maruz kalmıꢀ olduğunu kabul etmektedir. Eꢀitlik temelinde yaptığı   değerlendirmeyi ve içtihadında ortaya konulmuꢀ olan ölçütleri dikkate alarak (bkz. Ahmet Koç   – Türkiye, no. 32580/96, § 37, 22 Haziran 2004) AĐHM baꢀvurana bu baꢀlık altında 14.000   Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   B.Mahkeme masrafları   32.Baꢀvuran, ayrıca yerel mahkemelerde ve AĐHM’deki harcamalar için 6.000 Euro talep   etmiꢀtir.   33.Hükümet, yalnızca gerçekten yapılmıꢀ harcamaların tazmin edilebileceğini ileri sürmüꢀtür.   Bu bağlamda, tüm masraf ve harcamaların baꢀvuran veya temsilcisi tarafından belgelenmesi   ve kabataslak rakamlar ile listelerin, harcamayı kanıtlamada ilgili ve gerekli belgeler olarak   görülmemesi gerektiğini belirtmiꢀtir.   34.AĐHM, bir avukat tarafından temsil edilen baꢀvuranın yasal yardım almadığını not eder.   Eꢀitlik temelinde yaptığı değerlendirme ve içtihadında ortaya konulmuꢀ olan ölçütleri dikkate   alarak (bkz. diğerlerinin yanı sıra, yukarıda anılan Ahmet Koç, § 40, Çaloğlu – Türkiye, no.   55812/00, § 33, 29 Temmuz 2004 ve Yanıkoğlu – Türkiye, no. 46284/99, § 45, 14 Ekim 2004)   AĐHM baꢀvurana mahkeme masrafları için 2.000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   C.Gecikme faizi   35.AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı   faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar vermiꢀtir.   YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1.Baꢀvurunun kabulüne;   2.AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. (a)Sorumlu Devlet’in baꢀvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği   tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na   çevrilmek üzere, uygulanabilecek her türlü vergiyi ve   (i)14.000 Euro (on dört bin Euro) manevi tazminat;   (ii)mahkeme masrafları için 2.000 (iki bin Euro);   (iii) ve uygulanabilecek her türlü vergiyi ödemesine;   (b) yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için   Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek   suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;   4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đngilizce hazırlanmıꢀ, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 6   Aralık 2005 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   S. DOLLE   Sekreter   J.-P COSTA   Baꢀkan   6