36487/02

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   MENTEŞ- TÜRKĐYE DAVASI   (Başvuru no:36487/02)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Şubat 2007   Đşbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı   şekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 36487/02 başvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke   vatandaşı olan Güler Menteş’in (başvuran) 23 Temmuz 2002 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları   Sözleşmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM)   yapmış olduğu başvurudur.   Başvuran AĐHM önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından Mesut ve Meral Beştaş   tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   DAVA KOŞULLARI   Başvuran 1972 doğumlu olup Diyarbakır’da ikamet etmektedir.   Temmuz 2000 tarihinde F Tipi cezaevlerini protesto etmek amacıyla düzenlenen bir   basın açıklaması sırasında HADEP Đlçe Kadın Kolları Başkanı olan başvuran, yakalanmış ve   Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi’nde gözaltına alınmıştır.   Aynı gün yakalama tutanağı düzenlenmiş ve başvuranın kimlik kontrolü sırasında   polis kayıtlarında PKK üyesi olarak aranan kişiler arasından yer aldığının tespit edildiği ifade   edilmiştir.   Temmuz 2000 tarihinde ifade tutanağı hazırlanmış ve başvuran PKK’nın   düşüncelerini benimsediğini kabul etmiştir. Başka bir davada sorgulanan sanıklar tarafından   aleyhinde yapılan suçlamalarla ilgili olarak başvuran kendisine isnat edilen suçlamaları ve   yasadışı eylemlere katıldığı iddialarını reddetmiştir.   Başvuran aynı gün Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet   Başsavcılığı’na sevk edilmiştir. Başvuran burada kendisine isnat edilen suçlamaları reddetmiş,   gözaltında verdiği ve okumaya fırsat bulamadan imzaladığını iddia ettiği ifadesini inkar   etmiştir. Başvuran bir basın açıklaması okuduğunu fakat slogan atmadığını belirtmiştir.   Yine aynı gün başvuran, Diyarbakır DGM Yedek Hakimliğine sevk edilmiştir.   Başvuran burada kendisine isnat edilen suçlamaları reddetmiş, gözaltında verdiği ve okumaya   fırsat bulamadan imzaladığını iddia ettiği ifadesini inkar etmiştir. Bu görüşme sırasında   üçüncü kişiler tarafından verilen suçlayıcı ifadeler ve yakalama tutanağı başvurana   okunmuştur. Đlgili, sözkonusu ifadeleri reddetmiş ve yakalama tutanağı ile ilgili olarak   HADEP merkezi tarafından verilen karar üzerine iki kişi ile birlikte F Tipi cezaevlerini   protesto etmek amacıyla hazırlanan basın açıklamasını okumak üzere PTT binası önüne   gittiğini belirtmiştir. Diyarbakır DGM Yedek Hakimi, başvuranın tutuklu olarak   yargılanmasına karar vermiştir.   Başvuranın avukatı, 27 Temmuz 2000 tarihinde müvekkili hakkında verilen tutuklu   yargılama kararına karşı itiraz etmiş ve müvekkilinin gözaltında bulunduğu sırada kötü   muameleye maruz kalarak bir takım belgeleri imzalamak zorunda bırakıldığını iddia etmiştir.   Bu duruşma sırasında mahkemede üçüncü kişiler tarafından verilen suçlayıcı ifadeler   okunmuş ve bunların gerçekliği başvuran tarafından reddedilmiştir.   Cumhuriyet Savcısı, 16 Ağustos 2000 tarihinde başvuranı PKK’ya yardım ve yataklık   etmekle itham etmiş ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi ile Türk Ceza   Kanunu’nun 169. maddesi uyarınca mahkum edilmesini talep etmiştir. Cumhuriyet Savcısı   başvuranı, PKK lideri aleyhinde verilen ölüm cezasına karşı yasadışı bir eylem düzenlemek   ve bu eyleme katılmakla, F Tipi cezaevlerini protesto etmek amacıyla düzenlenen eylemlere   katılmakla ve Abdullah Öcalan’la ilgili olarak bir basın açıklaması yapmakla suçlamıştır.   Ağustos 2000 tarihinde başvuranın evinde arama yapılmış ve arama sonucunda suç   unsuru teşkil edecek herhangi bir unsura rastlanmamıştır.   DGM 17 Ekim 2000 tarihinde başvuranın savunmasını dinlemiştir. Başvuran   savunmasında, isnat edilen suçlamaları, okuma fırsatı bulamadan imzaladığını iddia ettiği   ifadesinin içeriğini reddetmiştir. Başvuranın avukatı başvuranı suçlayan ifadelerde bulunan   kişilerin ifadelerini değiştirdiklerini belirtmiş ve bununla ilgili olarak belgeler sunmuştur.   Duruşma sonucunda DGM, başvuranın şartlı olarak tahliye edilmesine karar vermiştir.   Başvuranın avukatı, 26 Haziran 2001 tarihinde savunma layıhasını sunmuştur.   Avukatı, müvekkilinin gözaltında bulunduğu sırada verdiği ifadesinin aleyhte bir kanıt unsuru   olarak kullanılamayacağını zira müvekkilinin ifadesini okumaya fırsat bulamadan imzalamak   zorunda kaldığını ileri sürmüştür. Aynı şekilde müvekkilini suçlayan kişilerin ifadelerinin de   aleyhte kanıt unsuru olarak kullanılamayacağını zira bu ifadeleri de okumaya fırsat   bulamadan imzalamak zorunda kaldıklarını ileri süren bu kişilerin de ifadelerini   reddettiklerini belirtmektedir.   Aynı gün DGM, başvuranı PKK’ya yardım ve yataklık yapmakla suçlu bulmuş ve   sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi ve TCK’nın 169. maddesi uyarınca   başvuranı üç yıl dokuz ay hapis cezasına mahkum etmiştir. DGM kararını verirken yakalama   tutanağına ve başka bir dava çerçevesinde ifade veren sanıkların beyanlarına dayanmıştır.   Bununla ilgili olarak DGM, başvuranın Abdullah Öcalan’a destek vermek amacıyla   düzenlenen eyleme katıldığının ve bir örgüt lehine basın açıklaması yaptığının tespit   edildiğine kanaat getirmiştir.   Bunun üzerine başvuran temyiz talebinde bulunmuştur. Başvuran lahıyasında üçüncü   kişiler tarafından verilen ifadelerin aleyhinde delil olarak kullanılmasına itiraz etmiş ve bu   kişilerin yargılandıkları mahkeme önünde ifadelerinden vazgeçtiklerini vurgulamıştır.   Başvuranın avukatı ayrıca bu ifadeleri destekleyecek ek kanıt bulunmadığını ileri sürmüştür.   Yargıtay, başvurana tebliğ edilmeyen Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesi   ışığında 5 Mart 2002 tarihinde başvuranın temyiz talebini reddetmiş ve ilk derece mahkemesi   kararını onamıştır.   Türk Ceza Kanunu’nun 169. maddesini düzenleyen 4963 sayılı Kanun’un kabul   edilmesiyle başvuran, Diyarbakır DGM’ye başvuruda bulunmuştur. Başvuran sözkonusu   yasal değişiklikle isnat edilen suçun yürürlükten kalktığını belirtmiştir.   Ekim 2003 tarihinde başvuranın talebini dikkate alan DGM, bir karar alarak   başvuranın cezasının on ay hapis cezasına düşürülmesine ve bu süreden gözaltında bulunduğu   ve tutuklu olarak yargılandığı sürenin düşürülmesine ve 416.766.000 T.L. (yaklaşık 239 Euro)   para cezasına mahkum edilmesine karar vermiştir.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Başvuran, DGM önünde görülen davasının delillerin toplanma şekli ve lehte tanıkların   ifadesinin alınmamış olması sebebiyle hakkaniyete uygun olarak görülmediğini ileri   sürmektedir. Başvuran ayrıca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin kendisine   tebliğ edilmediğini iddia etmektedir.   Başvuran bununla ilgili olarak AĐHS’nin 6 § § 1 ve 3. maddesine atıfta bulunmaktadır.   Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.   A. Kabuledilebilirlik Hakkında   Hükümet, AĐHS’nin 6 § 3 d) maddesine ilişkin olarak dile getirilen şikayetle ilgili   olarak iç hukuk yollarının tüketilmediğini belirtmekte ve başvuranın bu şikayetini ulusal   mahkemeler önünde dile getirmediğini ifade etmektedir. Bununla ilgili olarak Hükümet, ilgili   kişinin hiçbir şekilde lehte tanıkların sorgulanması ya da dinlenmesi yönünde bir talepte   bulunmadığını belirtmektedir.   Başvuran bu iddiaya itiraz etmekte ve tanıkların dinlenmesini talep ettiğini fakat bu   talebinin ulusal mahkemeler tarafından reddedildiğini ileri sürmektedir.   AĐHM başvuran tarafından dile getirildiği üzere tanık ifadelerinin alınmamış olması   hususunun, AĐHS’nin tanık ifadelerinin lehte kanıt olarak kullanılmasına ilişkin olan 6.   maddesi ile yakından ilgili bir sorunu ortaya çıkardığını tespit etmektedir. Bu bakımdan,   AĐHS’nin 6. maddesinin 3. paragrafında ifade edilen gerekliliklerin, 1. paragrafta genel olarak   güvence altına alınan adil yargılanma hakkının farklı bir yönünü teşkil ettiğini   hatırlatmaktadır. Bu nedenle AĐHM, başvuran tarafından dile getirilen şikayetin, bu iki metin   birlikte ele alınarak değerlendirilmesi gerektiğine kanaat getirmektedir (bkz., özellikle,   Foucher-Fransa, 18 Mart 1997 tarihli karar, Derleme Kararlar ve Hükümler).   Dosyada yer alan unsurla dikkate alındığında AĐHM, başvuranın aleyhinde başlatılan   yargılama süresince düzenli olarak üçüncü kişilerin ifadelerinin aleyhte kanıt olarak   kullanılması hususuna itiraz ettiğini tespit etmektedir. Oysa ki bununla ilgili olarak dile   getirilen şikayetlerin, mevcut dava koşullarında, tanık ifadelerinin alınmaması ile ilgili olarak   dile getirilen şikayetler ile ayrı olarak değerlendirilmesi mümkün değildir. Bu nedenle AĐHM,   Hükümet tarafından iç hukuk yollarının tüketilmediğine yönelik olarak dile getirilen itirazın   kabuledilmesinin mümkün olmadığı kanaatindedir.   AĐHM başvurunun geri kalan kısmının AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca açıkça   dayanaktan yoksun olmadığını tespit etmektedir. AĐHM ayrıca başvuruda başka hiçbir   kabuledilemezlik gerekçesi tespit edilmediğinden başvurunun kabuledilebilir ilan edilmesinin   uygun olacağı kanaatinedir.   1. Delillerin toplanması ve tanıkların dinlenmesi   Hükümet, başvuranın yargılama süresince avukatı aracılığıyla savunmasını sunma   imkanına sahip olduğunun altını çizmektedir. Bu şekilde başvurana savunmasını sunmak için   gerekli zaman ve kolaylık sağlanmış ve başvuran vicahi yargılamadan yararlanmıştır. Ayrıca   dosyada yer alan hiçbir unsur başvuranın kötü muamele iddialarını desteklememektedir ve   gözaltında verdiği ifadesi, mahkum edilmesinde tek kanıt unsuru teşkil etmemektedir. Ulusal   mahkemeler, PKK üyelerinin ifadeleri ışığında ve dava konusu olaylarla ilgili olarak   yürütülen soruşturmaları dikkate alarak kararlarını vermiştir.   Başvuran hakkında verilen mahkumiyet kararının yalnızca, daha sonradan verdikleri   ifadeleri reddeden şahısların ifadelerine dayandığını iddia etmektedir.   AĐHM, her ne kadar AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin adil yargılanma hakkını güvence   altına alsa da, bu maddenin mevcut haliyle, iç hukukla ilgili olan delillerin toplanması,   özellikle de bu delillerin kabuledilebilirlikleri ve ispat güçleri ile ilgili soruları   düzenlemediğini hatırlatmaktadır (bkz., Schenk-Đsviçre, 12 Temmuz 1988 tarihli karar).   Ayrıca AĐHM’ye verilen görev, tanık ifadelerinin delil olarak kabul edilip edilmediği   hususunda görüş bildirmesinden ziyade bir bütün olarak ele alındığında sözkonusu   yargılamanın, delil unsurlarının sunulma şekli de dahil olmak üzere, hakkaniyete uygun   olarak görülüp görülmediği hususunda görüş bildirmesidir (bkz., diğerleri arasında, Van   Mechelen ve diğerleri-Hollanda, 23 Nisan 1997 tarihli karar).   Bu bakımdan delil unsurları normal koşullarda halka açık olarak görülen duruşma   sırasında, vicahi yargılama yapılması amacıyla başvurana sunulmalıdır fakat hazırlık   soruşturması ve soruşturma safhasında elde edilen ifadelerin kullanılması, savunma hakkına   saygının korunması kaydıyla, 6. maddenin 3 d) ve 1. bentlerine aykırılık teşkil etmemektedir.   Genel olarak 6. maddenin 3 d) ve 1. bentlerinde, iddia tanıklarını itiraz etmesi ve ifade   sırasında ya da sonrasında bu kişiyi sorguya çektirmesi için yeterli ve uygun fırsatın tanınması   gerektiği belirtilmektedir (Bkz., özellikle, Saidi-Fransa, 20 Eylül1993 tarihli karar). Bir   mahkumiyet kararı, yalnızca ya da kesin bir şekilde, sanığın ne soruşturma sırasında ne de   duruşma sırasında sorguya çektirebildiği bir kişinin ifadelerine dayandığı hallerde savunma   haklarının, 6. maddede ifade edilen güvencelerle uygun düşmeyecek bir şekilde sınırlandığı   sonucu ortaya çıkmaktadır.   Mevcut davada AĐHM, başvuranın bütün yargılama süresince kendisini itham eden   sanıkların ifade tutanaklarına erişme hakkında sahip olduğunu tespit etmektedir. Böylece   başvuranın, birçok kez dava konusu ifadelerin gerçek olmadığını beyan etme ve bunların   kullanılması hususuna itiraz etme fırsatı olmuştur. Başvuran bu ifadelerin aleyhinde   kullanılması hususuna hem ilk derece mahkemesi önünde hem de Yargıtay önünde itiraz   etmiştir. Başvuran gözaltında verdiği ifadesi ile ilgili olarak da aynı şekilde hareket etmiştir.   Bu durumda AĐHM, istinabe yoluyla alınan ifadelerle ilgili olarak, “başvurana, bu   ifadelere itiraz etme imkanı tanınmasının, bir duruşmanın ya da doğrudan ifade alınmasının   yerine geçmesinin mümkün olmadığını daha önce açıklamıştır (bkz. Hulki Güneş-Türkiye, no:   28490/95; bakınız aynı zamanda Sadak ve diğerleri-Türkiye, no: 29900/96, 29901/96,   29902/96 ve 29903/96). Bu durum, başvuranın ne soruşturma safhasında ne de duruşmalar   sırasında iddia tanıklarını sorguya çekme ya da çektirme imkanı bulamadığı ve dava konusu   tanıklıkların, mahkumiyet kararının temeli olarak değerlendirildiğinde daha da önem   kazanmaktadır.   Bu durumda başvuranın suçlu olup olmadığının tespit edilmesi hususunda dava   konusu ifadelerin karar verme aşamasında ne kadar etkili olduğu konusunda spekülasyon   yapmadan AĐHM, DGM’nin başvuranın suçlu olduğu yönündeki kararının yalnızca yakalama   tutanağına, ifadesi alınan kişilerin beyanlarına ve başvuranın gözaltında bulunduğu sırada   hazırlanan ifadesine dayandığını tespit etmektedir. Bu nedenle isnat edilen suçun önemi ve   verilen cezaya rağmen, dosyada yer alan unsurlardan hareketle, ulusal mahkemelerin bu   türden ifadelerin davanın hakkaniyete uygun olarak görülmesi hususuna ne gibi etkileri   olacağı ile ilgili olarak inceleme yapmadıklarını tespit etmek gerekmektedir (karşılaştırın,   mutatis mutandis, Khan-Birleşik Krallık, no: 35394/97).   Bu nedenlerle ve dava koşulları dikkate alındığında AĐHM, başvuranın hakkaniyete   uygun olarak yargılanmaması sebebiyle savunma haklarının bir takım sınırlamalara tabi   tutulduğuna kanaat getirmektedir. Bu nedenle AĐHS’nin 6 § § 1 ve 3 d) maddesi ihlal   edilmiştir.   2. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin başvurana tebliğ edilmemesi   Başvuranın, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin kendisine tebliğ   edilmediği şikayetiyle ilgili olarak AĐHM, 11 Temmuz 2002 tarihinde kabul edilen bir kararla   Büyük Daire’nin bu konu ile ilgili olarak bir değerlendirme yapma imkanına sahip olduğunu   ve AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiği yönünde bir karar aldığını hatırlatmaktadır (Bkz.   Göç-Türkiye, no: 36590/97; aynı zamanda Abdullah Aydın-Türkiye (no:2), no: 63739/00, 10   Kasım 2005). AĐHM, bu karardan ayrılmasını gerektirecek herhangi bir neden   görmemektedir.   AĐHM sonuç olarak AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Başvuran manevi tazminat olarak 20.000 Türk Lirası [yaklaşık 10.816 Euro] talep   etmektedir. Maddi tazminatın belirlenmesi hususunun AĐHM’nin takdirine bırakmaktadır.   Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.   AĐHM, talep edilen maddi zararlar tespit edilen ihlal arasında bir nedensellik bağı   görememekte ve bu nedenle sözkonusu talebi reddetmektedir. Bununla birlikte mevcut dava   koşullarında ihlal tespitinin manevi zararın tazmin edilmesi için yeterli olacağı kanaatindedir.   AĐHM, AĐHS’nin 6. maddesinde öngörülen gerekliliklere uymayan bir mahkeme   tarafından bir mahkumiyet kararı verildiğinde, ilgilinin talebi üzerine yeni bir dava açılması   ya da esasa ilişkin yeniden yargılama yapılmasının tespit edilen ihlali gidermek bakımından   en uygun yolu teşkil edeceğine kanaat getirmektedir (Bkz. Öcalan-Türkiye, no: 46221/99).   B. Masraf ve Harcamalar   Başvuran AĐHM önünde yaptığı masraf ve harcamalar için 8.850 Türk Lirası [yaklaşık   4.786 Euro] talep etmektedir. Başvuran bununla ilgili olarak avukat ücret belgesini   sunmaktadır.   Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.   AĐHM’nin içtihadı uyarınca, bir başvurana ancak gerçekten yapılan, gerçekliği ve   gerekliliği kanıtlanmış ve makul miktardaki masraf ve harcamalar geri ödenebilmektedir.   AĐHM mevcut davada ve elindeki mevcut unsurlar doğrultusunda, AĐHM önünde görülen   dava için hakkaniyete uygun olarak başvurana 1.500 ödenmesinin uygun olacağı   kanaatindedir.   C. Gecikme Faizi   Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına   uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artış eklenmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Başvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 6 § § 1 ve 3 d) maddesinin ihlal edildiğine;   3. Đhlal kararının kendisinin, başvuranın uğradığı manevi zararın tazmini için başlı   başına yeterli olduğuna;   4. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay   içerisinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere ve her   türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet tarafından başvurana masraf ve   harcamalar için 1.500 Euro (bin beş yüz euro) ödenmesine:   b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa   Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit   oranda basit faizin uygulanmasına;   5. Adil tazmine ilişkin olarak dile getirilen taleplerin reddedilmesine;   Karar vermiştir.   Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM iç tüzüğünün 77 § 2. ve 3.   maddelerine uygun olarak 6 Şubat 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.   7