36672/97

COUNCIL   OF EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   DÖRDÜNCÜ DAĐRE   KURNAZ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE   (Baꢀvuru no. 36672/97)   KARAR   STRAZBURG   Temmuz 2007   Bu karar AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır.   Ancak, ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   KURNAZ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI   USUL   Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) eski 25.   maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, bir Türk vatandaꢀı olan Mehmet Kurnaz   tarafından, 10 Mayıs 1997 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na (“Komisyon”)   yapılan baꢀvurudan (no. 36672/97) kaynaklanmaktadır.   OLAYLAR   DAVA OLAYLARI   Baꢀvuru ilk olarak 1956 doğumlu olup Antalya’da yaꢀayan Mehmet Kurnaz tarafından   yapılmıꢀtır. 22 Aralık 1997 tarihindeki vefatını takiben ebeveynleri, kız kardeꢀi ve erkek   kardeꢀleri (bundan böyle “baꢀvuranlar”) 30 Haziran 1998 tarihinde baꢀvuruyu takip etme   isteklerini ifade etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar sırasıyla 1927, 1929, 1954, 1950 ve 1958 doğumlu   olup Antalya’da yaꢀamaktadır.   A. Giriꢀ   Đhtilaftaki olaylar sırasında Mehmet Kurnaz Birleꢀik Sosyalist Partisi üyesiydi.   Baꢀvuranlar, Kurnaz’ın önceki polis nezareti dönemlerinde maruz kaldığı kötü muamele   nedeniyle sağlık durumunun kötü olduğunu iddia etmiꢀtir.   Mayıs – 19 Haziran 1986 tarihleri arasında Mehmet Kurnaz sol bacağındaki ağrı   nedeniyle Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi’nde (bundan böyle “Ege Hastanesi”)   tedavi görmüꢀtür. Doktorlar, sol bacaktaki popliteal arterde tıkanma olduğunu ve bunun   bacağa uygulanan bir baskı nedeniyle meydana gelmiꢀ olabileceğini kaydetmiꢀtir.   ꢁubat 1987 tarihinde Mehmet Kurnaz’a Buerger hastalığı teꢀhisi konulmuꢀ, 16 ꢁubat   tarihinde Ege Hastanesi’nde femorotibial posterior bypass ameliyatı yapılmıꢀtır.   Ağustos 1995 tarihinde Mehmet Kurnaz Türkiye Đnsan Hakları Derneği Đzmir   ꢀubesine tedavi için baꢀvurmuꢀtur. Hakkında hazırlanan tıbbi raporda Kurnaz’ın Leriche   sendromu, kronik renal yetmezlik ve hipertansif kalp hastalığı bulunduğu belirtilmiꢀtir.   Tercihen bir hastanede derhal tıbbi tedaviye baꢀlanması ve stresten uzak ve sakin bir ortamda   kalması tavsiye edilmiꢀtir. Aynı raporda Mehmet Kurnaz’ın 1973–1982 yılları arasında   geçirdiği altı tutukluluk döneminde çeꢀitli kötü muamelelere maruz kaldığını söylediği   belirtilmiꢀtir. Mehmet Kurnaz’ın tıbbi geçmiꢀine iliꢀkin olarak popliteal arterde tromboz   geçirdiği ve bunun sonucunda 1985 ve 1986’da bypass ameliyatları olduğu kaydedilmiꢀtir.   yılında Kurnaz’a kronik renal yetmezlik teꢀhisi konulmuꢀtur. Aynı zamanda yirmi yıl   boyunca günde bir paket sigara içtiğine değinilmiꢀtir.   B. Buca cezaevindeki olay ve olayı çevreleyen koꢀullar hakkında yetkililerin   yürüttüğü soruꢀturma   Eylül 1995 tarihinde Mehmet Kurnaz gözaltına alınmıꢀtır. Aynı tarihte tıbbi muayene   için Antalya Adli Tıp Kurumu’na getirilmiꢀtir. Doktor baꢀvuranın vücudunda fiziksel olarak   kötü muamele iꢀareti bulunmadığını kaydetmiꢀtir.   KURNAZ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI   Baꢀvuran 11 Eylül 1995 tarihinde Buca Cezaevine nakledilmiꢀ, 21 Eylül 1995 tarihinde   bir isyan sırasında baꢀına aldığı darbe sonucunda yaralanmıꢀ ve tedavi için hastaneye   yatırılmıꢀtır. Baꢀvuranlar cezaevi görevlileri ve jandarmalar tarafından bilerek saldırıya   uğradığını iddia etmektedir. Hükümet bunu reddetmektedir.   Aynı tarihte saat 16.25 sıralarında Mehmet Kurnaz, Đzmir Atatürk Devlet Hastanesi’ne   kaldırılmıꢀtır. Aynı tarihte hazırlanan geçici tıbbi rapora göre yüzde travma, ekimoz ve ödem   ve özellikle sol frontal lobda 4 cm, sol parietal lobda ise 5 cm’lik kesi tespit edilmiꢀtir.   Mehmet Kurnaz 25 Ekim 1995 tarihinde kadar hastanede kalmıꢀtır. Baꢀvuranlar bu süre   boyunca yatağına zincirlendiğini iddia etmiꢀlerdir.   Đzmir Savcılığı’ndan üç savcı (bundan böyle “savcılar”) tarafından yapılan soruꢀturmaya   göre olaylar ꢀöyle cereyan etmiꢀtir: DHKP/C (Türkiye Halkın Kurtuluꢀu Partisi/Cephesi) adlı   yasadıꢀı silahlı örgüte mensup olmak ya da bu örgüte yardım ve yataklık etmekle suçlanan   tutuklular 6 no’lu koğuꢀta birlikte tutuluyordu. Birtakım talepleri olmuꢀ, bunlar   karꢀılanmayınca cezaevi görevlileri tarafından sayılmayı reddetmiꢀlerdir. Uyarılara rağmen   çağrıya uymamaları sonucunda jandarmalara 6 no’lu koğuꢀa güç kullanarak girmeleri talimatı   verilmiꢀtir. Tutuklular çelik kapının önüne metal dolapları yığmıꢀ, jandarmalar koğuꢀa   girebilmek için kaynak makinesi kullanmak zorunda kalmıꢀtır. Jandarmalar, içeri girdiğinde   camları kıran ve yangın çıkaran tutukluları etkisiz hale getirmek için göz yaꢀartıcı gaz, sis   bombası ve basınçlı su kullanmıꢀlardır. Tutuklular jandarmalara metal kapı kollarıyla   saldırmıꢀtır. Müdahale sırasında on beꢀ jandarma keskin cisim ile çeꢀitli derecelerde   yaralanmıꢀtır. Mehmet Kurnaz’ın da dahil olduğu kırk tutuklu çeꢀitli ꢀekilde yaralanmıꢀ ve   sonrasında üçü ölmüꢀtür.   Ekim 1995 tarihinde savcılar delil bulunmayıꢀı nedeniyle cezaevi görevlilerinin   yargılanmamasına karar vermiꢀtir. Özellikle, koğuꢀa sadece jandarmaların girip güç   kullandığının sabit olduğu ve cezaevi görevlilerinin isyana müdahale ettiği veya tutuklulara   kötü muamele ettiğini gösterecek kanıt bulunmadığını ifade etmiꢀlerdir. Jandarmalara iliꢀkin   olarak savcılar madde bakımından yetkisizlik kararı vermiꢀler ve soruꢀturma dosyasını Đzmir   Valiliği’ne göndermiꢀlerdir.   Aynı tarihte savcılar, Mehmet Kurnaz dahil tutukluları isyan çıkarmakla suçlayan ortak   bir iddianame sunmuꢀlardır. Suçlamalar TCK’nın 304. maddesine dayanmaktadır. Đddianame,   dava dosyasında bulunmayan fotoğraflar ve tutuklu ifadeleri gibi birtakım belgelere atıfta   bulunmaktadır.   Bu arada, belirtilmeyen bir tarihte baꢀvuran hakkında Đzmir Devlet Güvenlik   Mahkemesi’nde kovuꢀturma baꢀlatılmıꢀ, baꢀvuran yasadıꢀı örgüte üyelikle suçlanmıꢀtır. 25   Ekim 1995 tarihinde yapılan bir duruꢀmada Mehmet Kurnaz, ayakta duramaması ve   yürüyememesi nedeniyle DGM’ye jandarmalar yardımıyla getirilmiꢀtir. Mahkeme tutuksuz   yargılama talimatı vermiꢀtir.   Tahliye edilmesiyle birlikte Mehmet Kurnaz muayeneden geçmiꢀ, doktor vücudunda   çeꢀitli ꢀekil ve büyüklükte renkli lezyonlar ve yaralar tespit etmiꢀtir. Doktor aynı zamanda   Kurnaz’ın sorulara cevap veremediğini ve yüzünün ꢀiꢀmiꢀ olduğunu kaydetmiꢀtir. Bu   bulguların daktilo ile yazılmıꢀ olduğu ve ilgili doktorun imzasını taꢀımadığı belirtilmelidir.   KURNAZ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI   Kasım 1995 tarihinde Kurnaz’ın avukatları mahkemeye bir dilekçe vererek Buca   cezaevinde aldığı yoğun yaralanmalar nedeniyle ꢀikâyetçi olmuꢀtur.   Ağustos 1996 tarihinde Đzmir Savcılığı Savcısı aynı olayla ilgili olarak cezaevi   görevlileri hakkında takipsizlik kararı bulunduğu ve jandarmalar hakkındaki dava dosyasının   Đzmir Valiliği’nde olduğu gerekçesiyle Mehmet Kurnaz’ın iddialarının soruꢀturulmamasına   karar vermiꢀtir. Kurnaz’ın bu karara itirazı 31 Ekim 1996 tarihinde Đzmir Ağır Ceza   Mahkemesi tarafından reddedilmiꢀtir. Ret kararı kendisine 14 Kasım 1996 tarihinde tebliğ   edilmiꢀtir.   C. Müteakip olaylar   Akdeniz Üniversitesi Hastanesi’nden (bundan böyle “Akdeniz hastanesi”) Dr.   Aktekin’in 22 Ocak 1996 tarihinde hazırladığı gözlem kâğıdına göre Mehmet Kurnaz’ın   ꢀikâyeti bacaklarında his kaybı ve yürümekte güçlüktür. Kurnaz’ın hafıza kaybı çektiği ve   CAT taraması sonuçlarının sol temporal lobda enflamasyona iꢀaret ettiğini belirtmiꢀtir. Bu   bulguların geçirdiği kafa yaralanmasının sonucu olduğunu değerlendirmiꢀtir.   Ocak 1996 tarihinde Antalya Ağır Ceza Mahkemesi, Adli Tıp Kurumu’nun Mehmet   Kurnaz’ın mahkemede ifade verip veremeyeceğini değerlendirmesini vekâleten talep etmiꢀtir.   Adli Tıp Kurumu, baꢀvuran ile ilgili olarak Akdeniz hastanesinde hazırlanan raporlara   dayanarak tedavisinin tamamlanmasına kadar Mehmet Kurnaz’ın sağlık durumunun ifade   vermesini mümkün kılmadığını belirtmiꢀtir.   ꢁubat – 7 Mart 1996 tarihleri arasında Mehmet Kurnaz kronik renal yetmezliği ve   hipertansiyonunun izlenmesi için Akdeniz hastanesine yatırılmıꢀtır.   – 26 Nisan 1996 tarihleri arasında Mehmet Kurnaz, hemodiyaliz tedavisi alabilmesi   için AV fistül (hemodiyaliz için vasküler geçiꢀ) uygulanması amacıyla Akdeniz hastanesine   yatırılmıꢀtır.   Mayıs 1996 tarihinde Mehmet Kurnaz haftada iki defa hemodiyaliz tedavisi görmeye   baꢀlamıꢀ, 6 – 11 Haziran 1996 tarihleri arasında AV fistülü nedeniyle subklavyan damarda   enfeksiyon gerekçesiyle Akdeniz hastanesine yatırılmıꢀtır.   Ekim 1996 tarihinde Đzmir DGM Mehmet Kurnaz’ı atılı suçlardan beraat ettirmiꢀtir.   Akdeniz hastanesinin 4 ꢁubat 1997 tarihli raporuna göre Mehmet Kurnaz’ın yaygın   hiperplastik arteriosklerozu, ciddi aort iliak arterioskleroz ve obstrüksiyonu, aynı zamanda   beyninde yaygın atrofi ve hasar bulunmaktaydı. Bu nedenle renal transplantasyon mümkün   değildi.   Aralık 1997 tarihinde Mehmet Kurnaz renal yetmezlik nedeniyle ölmüꢀtür.   ꢁartla Salıverme, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair 4616 sayılı Kanun uyarınca   tutuklular hakkındaki cezai iꢀlemler 25 Aralık 2000 tarihinde durdurulmuꢀtur.   KURNAZ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, sağlık durumunun Buca cezaevinde maruz kaldığı kötü muamelenin   ardından ciddi bir ꢀekilde bozulduğunu düꢀünmeleri nedeniyle Mehmet Kurnaz’ın ölümünden   Devleti sorumlu tutmuꢀlardır. AĐHS’nin ilgili kısmı aꢀağıda verilen 2. maddesine atıfta   bulunmuꢀlardır:   “Herkesin yaꢀam hakkı yasanın koruması altındadır.”   Hükümet baꢀvuranların görüꢀüne karꢀı çıkmıꢀtır. Dava dosyasında yer alan tıbbi   raporlara dayanarak Mehmet Kurnaz’ın ꢀikâyet konusu olaylardan iki yıl sonra, cezaevi isyanı   sırasında aldığı yaralanmalarla ilgisi olmayan bir nedenle öldüğünü savunmuꢀtur.   Baꢀvuranlar Mehmet Kurnaz’ın ölümünün cezaevinde maruz kaldığı kötü muameleden   kaynaklanan karmaꢀık süreç ve serbest bırakılmasıyla birlikte almak zorunda kaldığı uzun   tedavilerin sonucu olduğunu savunmuꢀtur. Cezaevi yetkilileri tarafından yaꢀamına kasten   saldırıda bulunulduğu ve geldiği ilk gün meydana gelen bir isyana katılmıꢀ olmasının   mümkün olmadığı konusunda ısrar etmiꢀlerdir. Yetkililerin tutuklulara saldırısının ardından   Mehmet Kurnaz’ın cezaevinde ölüme terk edildiğini iddia etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar Mehmet   Kurnaz’ın hüküm giymemiꢀ olmasına karꢀın kanunsuzca toplanmıꢀ cezai siciline dayanarak   sürekli tutuklu bulundurulmuꢀ olmasından ꢀikâyetçi olmuꢀlardır. Kurnaz’ın cezaevinde kötü   muameleye tâbi tutulduğunu, jandarmalarca metal bir aletle kafasına vurulduğunu ve   hastanedeki tedavisi sırasında yatağa bağlandığını iddia etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, serbest   bırakıldıktan sonra Mehmet Kurnaz’ın hayatının sonuna kadar hemodiyaliz tedavisi görmesi   gerektiğine iꢀaret etmiꢀlerdir. Kurnaz’ın salıverildikten sonra çekildiğini iddia ettikleri   fotoğraflarını sunmuꢀlardır.   Mahkeme, 2. madde ile ilgili olarak kararlarında ortay koyduğu temel ilkeleri hatırlatır   (bkz. özellikle McCann ve Diğerleri – Đngiltere, A Serisi no. 324, Salman – Türkiye [BD], no.   21986/93, Kılıç – Türkiye, no. 22492/93 ve Velikova – Bulgaristan, no. 41488/98). Mahkeme   somut davayı bu ilkeler ıꢀığında inceleyecektir.   Delillerin değerlendirilmesinde Mahkeme “makul ꢀüphenin ötesinde” kanıt standardını   benimser (bkz. Orhan – Türkiye, no. 25656/94). Bu tür bir kanıt, yeterli derecede güçlü, açık   ve uygun neticeler veya reddedilmemiꢀ benzer maddi karinelerin birarada yer almasından   kaynaklanabilir (bkz. diğer birçokları yanında ꢁimꢀek ve Diğerleri – Türkiye, no. 35072/97 ve   37194/97).   Bununla birlikte Mahkeme Devlet görevlileri tarafından iꢀlenip ölümle sonuçlanmayan   fiziksel kötü muamelenin sadece istisnai durumlarda AĐHS’nin 2. maddesinin ihlalini ortaya   çıkarabileceği kanaatindedir (bkz. Đlhan – Türkiye [BD], no. 22277/93).   Somut davada Mehmet Kurnaz’ın ölüm nedenine dair taraflar arasında ihtilaf   bulunmamaktadır. Ancak ihtilafta olan 22 Aralık 1997 tarihinde renal yetmezlik sonucu   meydana gelen ölümünden ulusal makamların sorumlu tutulup tutulamayacağıdır.   Mahkeme, 21 Eylül 1995 tarihinde Mehmet Kurnaz’ın ciddi kafa yaralanmasına neden   olan bir darbe aldığını gözlemler. Mahkeme kanaatince, bu yaralanmanın genel olarak   KURNAZ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI   Mehmet Kurnaz’ın sağlığının bozulmasına katkı yaptığına ꢀüphe yoktur. Ancak Mahkeme,   Kurnaz’ın Buca cezaevine alınmadan önce kronik renal yetmezlik gibi birtakım rahatsızlıkları   bulunmasını dikkate alır. Dava dosyasında baꢀvuranların, Kurnaz’ın o zamanki sağlık   durumunun önceki tutukluluk dönemlerinde maruz kaldığı kötü muameleden kaynaklandığı   ꢀeklindeki iddialarına iliꢀkin ikna edici delil yoktur. Mehmet Kurnaz’ın tutuklu olduğu   dönemde yeterli tıbbi destekten yoksun bırakıldığına dair bir belirti de bulunmamaktadır.   Ayrıca Mahkeme Mehmet Kurnaz’ın Buca cezaevindeki olayın üzerinden iki yıl geçtikten   sonra, uzunca bir tedavinin ardından öldüğü gerçeğini göz ardı edemez.   Yukarıdakiler ıꢀığında Mahkeme, 22 Aralık 1997 tarihinde Mehmet Kurnaz’ın renal   yetmezlik nedeniyle ölümünden Devletin “makul ꢀüphenin ötesinde” sorumlu olduğu   sonucuna varmak için yeterli olay ve delile dayalı temel bulunmadığı kanaatindedir.   Buna göre AĐHS’nin 2. maddesi ihlal edilmemiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, Mehmet Kurnaz’ın tutukluluk döneminde tâbi tutulduğu tedavinin   AĐHS’nin aꢀağıda verilen 3. maddesine aykırı olarak iꢀkence ve insanlık dıꢀı muameleye   ulaꢀmıꢀ olmasından ꢀikâyetçi olmuꢀlardır:   “Hiç kimse iꢀkenceye, insanlık dıꢀı ya da onur kırıcı ceza veya iꢀlemlere tabi tutulamaz.”   Hükümet, Buca cezaevindeki olayın ciddi boyutta olduğunu ifade etmiꢀtir. Tutukluların   metal dolapları koğuꢀ kapısının arkasına yığdığı, camları kırdığı, yatakları yaktığı ve   dolaplardan kopardıkları metal parçaları jandarma ve cezaevi görevlilerine saldırmakta   kullandıklarına iꢀaret etmiꢀtir. Hükümet, Mehmet Kurnaz’ın cezaevine gönderildikten on gün   sonra çıkan isyana fiilen katıldığını ileri sürmüꢀ ve Mehmet Kurnaz’ın yaralandıktan hemen   sonra gerekli bütün tıbbi tedaviyi aldığını belirtmiꢀtir. Hükümet, ayrıca, Buca cezaevindeki   olayı çevreleyen koꢀullara iliꢀkin etkin bir soruꢀturma yürütüldüğünü ifade etmiꢀtir.   Baꢀvuranlar, iddialarını sürdürmüꢀler ve Mehmet Kurnaz’ın kötü muamele ꢀikâyetine   iliꢀkin yeterli soruꢀturma yapılmadığını belirtmiꢀlerdir.   AĐHM’nin çoğu kez vurguladığı gibi, 3. Madde demokratik toplumun temel   değerlerinden birini ele almaktadır. AĐHS, terörizm ve suçla mücadele gibi en zor koꢀullarda   bile, iꢀkenceyi, insanlık dıꢀı veya küçük düꢀürücü muameleyi ve cezayı kesinlikle   yasaklamaktadır. AĐHS’nin ve 1 ve 4 No.lu Protokollerin esas hükümlerinin çoğunun aksine,   3. Madde hiçbir ꢀekilde istisnalara yer vermemektedir. AĐHS’nin 15. Maddesi uyarınca, ulus   yaꢀamını tehdit eden olağanüstü hal durumunda bile 3. Madde’den ayrılmaya müsaade   edilemez (bkz, diğer makamlar arasında, Assenov ve Diğerleri / Bulgaristan, 28 Ekim 1998   tarihli karar, Hüküm ve Karar Raporları 1998-VIII, s. 3288, § 93). 3. Madde kapsamına   girebilmek için, kötü muamelenin minimum düzeyde ꢀiddet içermesi gerekmektedir. Bu   minimum seviyenin tespiti görecelidir: muamelenin süresi, fiziksel ve/veya ruhsal etkileri ve   bazı durumlarda, mağdurun cinsiyeti, yaꢀı ve sağlık durumu gibi dava koꢀullarının tamamına   bağlıdır (bkz, Mouisel / Fransa, no. 67263/01, § 37, ECHR 2002-IX). Ayrıca, kötü muamele   iddiaları uygun kanıtlarla desteklenmelidir (bkz, özellikle, Tanrıkulu ve Diğerleri / Türkiye   (karar), no. 45907/99, 22 Ekim 2002).   KURNAZ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI   AĐHM, ilk olarak, tarafların sunduğu yazılı delillerin, makul ꢀüphenin ötesinde, 21 Eylül   tarihinde Buca Cezaevi’nde çıkan olayın öncesinde veya sonrasında, Mehmet Kurnaz’ın   ꢀiddeti 3. Madde barajının üzerinde olan herhangi bir kötü muameleye maruz bırakıldığı   sonucuna varması için yeterli olmadığı görüꢀündedir. Baꢀvuranların, Mehmet Kurnaz’ın isyan   sırasında cezaevi memurlarının ve jandarmaların kasıtlı bir saldırı hedefi olduğu iddialarını   destekleyen bir karine de bulunmamaktadır.   AĐHM, ayrıca, 3. Madde’nin tutuklamada bulunmak gibi iyi tanımlanmıꢀ koꢀullarda güç   kullanımını yasaklamadığını belirtmektedir. Ancak, bu ꢀekilde bir güç kullanımı, yalnızca   zorunlu olduğu durumlarda ve aꢀırı olmamak kaydıyla gerçekleꢀebilir (bkz, diğerleri arasında,   Klaas / Almanya, 22 Eylül 1993 tarihli karar, A Serisi no. 269, s. 17, § 30; Rehbock /   Slovenya, no. 29462/95, §§ 68-78, ECHR 2000-XII; Altay / Türkiye, no. 22279/93, § 54, 22   Mayıs 2001; Hulki Güneꢀ / Türkiye, no. 28490/95, § 70, ECHR 2003-VII; Krastanov /   Bulgaristan, no. 50222/99, § 52 ve 53, 30 Eylül 2004; ve Günaydın / Türkiye, no. 27526/95,   §§ 30-32, 13 Ekim 2005).   Sözkonusu davada, 21 Eylül 1995 tarihinde geliꢀen olayda, baꢀvuran özellikle baꢀına   darbeler alarak ciddi ꢀekilde yaralanmıꢀtır. Hükümet, 21 Eylül 1995 tarihli tıbbi raporda   belirtilen baꢀvuranın yaralarının, Devlet yetkililerinin görevlerini gerçekleꢀtirdikleri sırada   güç kullanımı sonucu oluꢀtuğunu reddetmemiꢀtir. Ancak, Hükümet, olayla ilgili hafifletici   sebepleri vurgulamıꢀtır.   AĐHM, bir cezaevi ortamında ꢀiddet potansiyeli olduğunun bilincindedir. AĐHM,   cezaevinde kalanlar tarafından yapılan bir itaatsizliğin, güvenlik güçlerinin katı bir ꢀekilde   müdahale etmesini gerektirecek bir isyana dönüꢀebileceğini kabul etmektedir. AĐHM,   yukarıda kaydedilen Gömü ve Diğerleri kararının 77. paragrafında, cezaevi isyanlarını   bastırmak amacıyla güvenlik güçlerinin baꢀvuranlara güç kullanmasının, o davanın özel   koꢀulları içinde aꢀırı olmadığı yönünde bir saptama yaptığını yinelemektedir. Güvenlik   güçleri, baꢀvuranlara karꢀı gözyaꢀı gazı, basınçlı su ve cop kullanmıꢀlardır. Ancak, o davada,   bahsedilen isyanlar düzensiz ve yaygın olarak görülmekteydi ve hapishanede kalanların   rehine alma durumu sözkonusuydu (Ibid, §§ 13-18 ve 22-23).   Ancak, sözkonusu davada, AĐHM, olayın her zaman 6 no.lu koğuꢀta olduğunu ve   mahkumların isteklerinin yerine getirilmediği gerekçesiyle cezaevi memurları tarafından   sayılmayı reddetmeleriyle baꢀladığını belirtmektedir. Bu nedenle, olması muhtemel   zorluklarla ilgili bir uyarı bulunmaktaydı ve ꢀiddetin tırmanması jandarmaların zorla koğuꢀa   girmelerinin ardından gerçekleꢀti. Dolayısıyla, Mehmet Kurnaz, jandarmaların önceden   hazırlık yapmadan karꢀılık vermelerini gerektirecek beklenmeyen geliꢀmelere yol açabilecek   rastgele ve yaygın bir ayaklanma sırasında yaralanmamıꢀtır (bkz, mutatis mutandis, Rehbock,   yukarıda kaydedilen, § 72). AĐHM, bu koꢀullar altında, Hükümet’in, baꢀvuranın   yaralanmasına sebep olan güç kullanımının aꢀırı olmadığını ikna edici delillerle göstermesi   gerektiğini belirtmektedir (bkz, mutatis mutandis, Matko / Slovenya, no. 43393/98, § 104, 2   Kasım 2006).   AĐHM, olay sırasında mahkumların ve jandarmaların çoğunun değiꢀik ꢀekillerde   yaralandığını ve sonuçta üç mahkumun öldüğünü belirtmektedir. Ancak, Hükümet,   jandarmaların baꢀlattığı operasyonun usule uygun olarak düzenlendiğini ve mahkumların   ciddi biçimde bedensel olarak zarar görme riskini mümkün olan en az seviyeye indirecek   ꢀekilde organize edildiğini göstermek için herhangi bir açıklama yapmamıꢀtır. Örneğin,   cezaevi yetkililerinin 6 no.lu koğuꢀtaki düzeni yeniden sağlamak için güç kullanmadan önce   KURNAZ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI   ciddi giriꢀimlerde bulunduklarını gösteren herhangi bir bilgi dava dosyasında yer   almamaktadır. AĐHM, bu bağlamda, cezaevi yetkililerinin cezaevi sınırları içindeki bir olayı   bastırmak için dıꢀarıdan yardıma baꢀvurmaları durumunda, ölçülülük konusu dahil, güç   kullanımının yerinde uygulandığının temini için, bu müdahalenin bağımsız bir ꢀekilde   izlenmesi gerektiğini yinelemektedir (bkz, Satık ve Diğerleri / Türkiye, no. 31866/96, § 58, 10   Ekim 2000).   Daha net olarak belirtmek gerekirse, Hükümet, görüꢀlerinde, Mehmet Kurnaz dahil   mahkumlara karꢀı güç kullanılması gerektiğini belirtmiꢀtir. Hükümet, Mehmet Kurnaz’a   uygulanan ꢀiddetin niteliğine ıꢀık tutabilecek herhangi bir açıklama yapmamıꢀ veya kanıt   sunmamıꢀtır. AĐHM, dava dosyasında bulunan resmi belgelerde, jandarmaların cop veya   baꢀvuranın aldığı yaraya sebebiyet verebilecek baꢀka herhangi bir alet kullandıklarından   bahsedilmemesi durumunu gözönünde bulundurarak, baꢀvuranlar tarafından ileri sürüldüğü   gibi, Mehmet Kurnaz’ın baꢀına metal bir aletle vurulduğu iddiasını yok sayamaz.   Son olarak, AĐHM, sağlığı zaten kötü durumda olan Mehmet Kurnaz’ın 21 Eylül   1995’te Buca cezaevinde kafasına aldığı yaraların ꢀiddetli ağrı ve acıya sebep olduğunu   belirtmektedir. Ayrıca, bu yaralanmalar, Mehmet Kurnaz’ın sağlığı için kalıcı sonuçlara sebep   olmuꢀtur.   AĐHM, yukarıdaki bilgiler ıꢀığında, 21 Eylül 1995’te Buca cezaevinde baꢀvurana   uygulanan ꢀiddetin aꢀırı olduğu ve dolayısıyla AĐHS’nin 3. Maddesi uyarınca baꢀvuranın   yaralanmalarından Devlet’in sorumlu olduğu sonucuna varmıꢀtır.   AĐHM, AĐHS’nin 3. Maddesi’nin aynı zamanda, “tartıꢀılabilir” ve “makul ꢀüphe   uyandıran” kötü muamele iddialarını makamların soruꢀturmasını gerektirdiğini belirtmektedir   (bkz, Assenov ve Diğerleri / Bulgaristan, yukarıda kaydedilen, s. 3289-90, §§ 101-02, ve   Labita / Đtalya [GC], no. 26772/95, § 131, ECHR 2000-IV).   AĐHM, yukarıda, AĐHS’nin 3. Maddesi uyarınca, 21 Eylül 1995’te Buca cezaevinde   Mehmet Kurnaz’ın aldığı yaralardan davalı Devlet’in sorumlu olduğu sonucuna varmıꢀtır. Bu   nedenle, etkin bir soruꢀturma yapılması gerekliydi. AĐHM’nin içtihadında tanımlanan etkinlik   için minimum standartlar, soruꢀturmanın bağımsız, tarafsız, kamu denetimine açık olmasını   ve yetkili makamların titizlikle ve çabuklukla çalıꢀmasını gerektirmektedir (bkz, örneğin,   Çelik ve Đmret / Türkiye, no. 44093/98, § 55, 26 Ekim 2004).   Bu davaya dönecek olursak, AĐHM, Buca cezaevindeki olayla ilgili soruꢀturmanın   Cumhuriyet Savcılığı tarafından hemen baꢀlatıldığını belirtmektedir. Savcılar, yalnızca   jandarmaların koğuꢀa girdiği ve güç kullandığı saptamasını yaptığı için, soruꢀturmada cezaevi   memurlarıyla ilgili olarak takipsizlik kararı verilmiꢀtir. Ancak, devlet memurlarının   kovuꢀturulmasına iliꢀkin kanunun ardından, jandarmalar aleyhindeki dava dosyası Đzmir   Valiliği’ne gönderilmiꢀtir. Dava dosyası, bu prosedür sonucunu ortaya koymamaktadır.   AĐHM, daha önceki birçok davada belirttiği gibi, idare meclisleri tarafından gerçekleꢀtirilen   soruꢀturmanın, valiler veya yardımcılarının baꢀkanlık ettiği ve hiyerarꢀik olarak valiye bağlı   olan yerel idare temsilcilerinden oluꢀtuğu için, bağımsız olarak nitelendirilemeyecekleri   görüꢀündedir (bkz, diğer makamlar arasında, Ibid, § 60, Talat Tepe / Türkiye, no. 31247/96, §   84, 21 Aralık 2004, ve Güleç / Türkiye, 27 Temmuz 1998 tarihli karar, Raporlar 1998-IV, §   80, Oğur / Türkiye [GC], no. 21594/93, § 91, ECHR 1999-III, Yöyler / Türkiye, no. 26973/95,   § 93, 24 Temmuz 2003, ve Kurt / Türkiye (karar), no. 37038/97, 12 Haziran 2003). AĐHM, bu   davada farklı bir sonuca varmak için hiçbir gerekçe bulunmadığı görüꢀündedir.   KURNAZ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI   AĐHM, yukarıdaki bilgiler ıꢀığında, yerel makamların, 21 Eylül 1995 tarihinde   baꢀvuranın yaralanmasıyla ilgili koꢀullara yönelik etkin ve bağımsız bir soruꢀturma   yürütmediği sonucuna varmıꢀtır.   Bu nedenle, AĐHS’nin 3. Maddesi, diğerlerinden bağımsız ve usule iliꢀkin olarak ihlal   edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 2 ve 3. MADDELERĐ ĐLE BĐRLĐKTE 13. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL   EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, Mehmet Kurnaz’ın mağduriyetiyle ilgili etkin bir iç hukuk yoluna sahip   olmadığını ifade etmiꢀlerdir ve AĐHS’nin 13. Maddesi’ni ileri sürmüꢀlerdir.   AĐHM, bu madde uyarınca yapılan ꢀikayetin, AĐHS’nin 3. Maddesi ile birlikte   incelenmesi gerektiği görüꢀündedir.   AĐHM, tarafların ifadeleri ile 3. Madde’nin usul yönünden ihlalini saptamasına neden   olan gerekçeleri gözönünde bulundurarak, AĐHS’nin 13. Maddesi uyarınca ayrıca bir sorun   ortaya çıkmadığı sonucuna varmıꢀtır (bkz, mutatis mutandis, Nachova ve Diğerleri /   Bulgaristan [GC], no. 43577/98 ve 43579/98, §§ 120-123, ECHR 2005-…, ve Makaratzis /   Yunanistan [GC], no. 50385/99, § 86, ECHR 2004-XI).   IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. Maddesi:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,   hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Đlk iki baꢀvuran, maddi tazminat olarak, Mehmet Kurnaz’ın yetiꢀtirilmesinde ve   eğitiminde yapmıꢀ oldukları masraf ve harcamalar için toplam 120,000 Euro talep etmiꢀtir.   Baꢀvuranlar, ayrıca, yapmıꢀ oldukları tıbbi masraflar için 60,000 Euro talep etmiꢀlerdir.   Baꢀvuranlar, tıbbi masraf taleplerini desteklemek üzere Mehmet Kurnaz’a ait tıbbi raporlar,   reçeteler, tahliller ve birkaç makbuz sunmuꢀlardır. Đlk iki baꢀvuran, manevi tazminat olarak,   toplam 120,000 Euro talep etmiꢀtir. Diğer baꢀvuranlar, manevi tazminat olarak, toplam   135,000 Euro talep etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, son olarak, AĐHM’nin kararının bir Türk   gazetesinde yayımlanmasını talep etmiꢀlerdir.   Hükümet, bu taleplere itiraz etmiꢀtir. Hükümet, özellikle, Mehmet Kurnaz’ın 31   Ağustos 1995 ile 25 Ekim 1995 tarihleri arasında yapmıꢀ olduğu tıbbi harcamaların, Ceza   Đnfaz Kurumları ile Tevkif Evlerinin Yönetimine Dair Tüzük uyarınca Devlet tarafından   karꢀılandığını ileri sürmüꢀtür.   Baꢀvuranların iddia ettikleri maddi zararla ilgili olarak, AĐHM, bazı talepleri gözönünde   bulundurduğunda, saptanan ihlallerle talep edilen maddi tazminat arasında hiçbir nedensel bağ   bulunmadığı görüꢀündedir. AĐHM, ayrıca, baꢀvuranların diğer talepleriyle ilgili olarak   herhangi bir belge sunmadıklarını belirtmektedir. Bu nedenle, AĐHM, maddi tazminat   talebinin reddine karar vermiꢀtir.   KURNAZ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI   Diğer yandan, AĐHM, AĐHS’nin 3. Maddesi’nin iki kez ihlal edildiğini belirtmektedir.   AĐHM, sözkonusu dava koꢀullarını gözönünde bulundurarak ve adil bir karar vererek, maddi   tazminat olarak baꢀvuranlara, ortaklaꢀa, 10,000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   Son olarak, AĐHM, bu kararın bir Türk gazetesinde yayımlanması konusunda karar   vermeyi uygun görmemiꢀtir.   B. Mahkeme Masrafları   Baꢀvuranlar, avukatlık ücretleri ve mahkeme masrafları için toplam 250,000 Euro talep   etmiꢀlerdir.   Hükümet, bu talepleri reddetmiꢀtir.   AĐHM’nin içtihadına göre, masraf ve giderlerin gerçekten ve gerektiği ꢀekilde   yapıldığının kanıtlanması ve miktarın makul olması durumunda baꢀvuranın yapmıꢀ olduğu   masraf ve giderler kendisine geri ödenir. Sözkonusu davada, AĐHM elinde bulunan bilgilere   ve yukarıdaki kriterlere dayanarak, baꢀvuranlara 3,000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç puan   eklemek suretiyle oluꢀacak faiz oranına göre belirlenmesini uygun bulmuꢀtur.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. AĐHS’nin 2. Maddesi’nin ihlal edilmediğine;   2. Baꢀvuranın 21 Eylül 1995 tarihinde Buca cezaevinde yaralanması nedeniyle,   AĐHS’nin 3. Maddesi’nin ihlal edildiğine;   3. Yerel makamların, baꢀvuranın 21 Eylül 1995 tarihinde Buca cezaevinde   yaralanmasına sebep olan koꢀullara iliꢀkin etkin ve bağımsız bir soruꢀturma   yürütmemesi nedeniyle, AĐHS’nin 3. Maddesi’nin ihlal edildiğine;   4. AĐHS’nin 13. Maddesi ile ilgili herhangi bir sorun olmadığına;   5. (a) Davalı Devlet’in, baꢀvuranlara, AĐHS’nin 44 § 2 maddesi uyarınca bu kararın   kesinlik kazandığı tarihten itibaren üç ay içinde, aꢀağıdaki miktarları ödemesine (bu   miktar, ödeme tarihinde uygulanan kur üzerinden Türk Lirası’na çevrilecek);   i.   ii.   Manevi tazminat olarak 10,000 Euro (on bin Euro);   Masraf ve harcamalar için 3,000 Euro (üç bin Euro);   iii. Bu miktarlara konulabilecek bütün vergiler;   (b) ödeme tarihine kadar yukarıda bahsedilen üç ayın dolması halinde, yukarıdaki   miktarların üzerine, Avrupa Merkez Bankası’nın gecikme döneminde uyguladığı faiz   oranına üç puan eklemek suretiyle oluꢀacak faiz oranına eꢀit miktarda basit faizin   ödenmesine karar vermiꢀtir.   KURNAZ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI   6. Baꢀvuranların adil tazmin talebinin geri kalan kısmının reddine karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ olup 24 Temmuz 2007 tarihinde, Đçtüzüğün 77.   Maddesi’nin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   Fatoꢀ ARACI   Nicolas BRATZA   Bölüm Sekreteri   Baꢀkan   10