3738/04

COUNCIL   A V R U P A   OF E U R O P E   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   AKTAR – TÜRKĐYE DAVASI   (Başvuru no: 3738/04)   KARAR   STRAZBURG   Şubat 2010   Đşbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ____________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2010. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları   Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam   olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa   Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla   alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 3738/04 no’lu davanın nedeni, T.C. vatandaşı   Naim Aktar’ın (“başvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 7 Ocak 2004 tarihinde,   Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Dair Sözleşme’nin (“AĐHS”) 34.   maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.   OLAYLAR   Başvuran, 1940 doğumludur ve Ankara’da ikamet etmektedir.   Başvuran, 15 Ocak 1977 tarihinde Çanakkale’nin Bozcaada ilçesinde bulunan yedi   adet parseli satın almıştır.   Belirtilmeyen bir tarihte bölgede kadastro çalışması yapılmış ve söz konusu   taşınmazlar Hazine adına kaydedilmiştir.   Ağustos 1991 tarihinde, başvuran, Bozcaada Kadastro Mahkemesi önünde bölgede   yapılan kadastro çalışmasına itiraz etmiş ve Hazine adına yapılan tescilin iptalini talep   etmiştir.   Đlk duruşma 5 Kasım 1991 tarihinde yapılmıştır. Başvuran, 16 Haziran 1992 ile 17   Kasım 1998 tarihleri arasında yapılan duruşmalara katılmamıştır. Ayrıca, 16 Haziran 1992 ile   Şubat 1994 tarihleri arasındaki duruşmalar, Hazine tarafından başvuranın adresi   belirlenene kadar ertelenmiştir.   Mayıs 1994 tarihinde yapılan duruşmada, Bozcaada Kadastro Mahkemesi, söz   konusu parsellerin yerinde incelenmesine karar vermiştir. Ancak, inceleme için ödenecek   ücrete ilişkin resmi tebligat 21 Temmuz 1998 tarihinde başvurana bildirilmiş ve söz konusu   inceleme 4 Eylül 2000 tarihinde yapılmıştır.   Mart 2002 tarihinde, Bozcaada Kadastro Mahkemesi, başvuranın söz konusu   parsellerden üçüne ilişkin talebini kısmen kabul etmiştir. Mahkeme, bu üç parselin tapuya   tescil edilmemiş olduğundan hareketle başvuranın kazandırıcı zamanaşımı ile mülkiyeti   kazandığına hükmetmiştir. Diğer dört parsel Hazine adına tescil edilmiş olduğundan, zilyetlik   yoluyla mülkiyetinin kazanılamayacağına karar vermiştir. Aynı gerekçe ile 1977 yılında   düzenlenen fatura da geçersizdir. Ayrıca, Hazine söz konusu parsellere ait geçerli tapuya   sahip olmasaydı bile, başvuran, tescil edilmemiş parsellerin zilyetlik yoluyla mülkiyetinin   kazanılması için gerekli şartları yerine getirmemiştir. Bozcaada Kadastro Mahkemesi, söz   konusu kararını, yerinde inceleme raporlarına, tanık ve bilirkişi ifadelerine, tapu senetlerine,   vergi kayıtlarına, faturalara, krokilere ve zirai ve teknik bilirkişi raporlarına dayandırmıştır.   Yargıtay, 4 Şubat 2003 tarihinde davanın esasına ilişkin olarak yaptığı duruşmada   Bozcaada Kadastro Mahkemesi’nin kararını onamıştır. Yargıtay, 18 Haziran 2003 tarihinde   başvuranın karar düzeltme talebini reddetmiştir. Söz konusu karar, 11 Temmuz 2003 tarihinde   başvurana tebliğ edilmiştir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   A. Yargılama süresine ilişkin   Başvuran, yargılama süresinin AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen “makul süre”   şartına uygun olmadığı konusunda şikayetçi olmuştur. Hükümet, söz konusu iddiaya itiraz   etmiş ve başvuranın şikayetlerini yerel mahkemeler önünde dile getirmemesi nedeniyle iç   hukuk yollarının tüketilmediğini ileri sürmüştür.   AĐHM, benzer davalarda Hükümet’in bu itirazını inceleyip reddettiğini hatırlatır   (Pekinel / Türkiye, no. 9939/02). AĐHM, söz konusu davada içtihadından ayrılmasını   gerektirecek herhangi bir özel koşul bulunmadığı kanaatindedir. Sonuç olarak, AĐHM,   Hükümet’in itirazını reddederek şikayetin kabuledilebilir olduğuna karar verir.   AĐHM, davanın esasına ilişkin olarak, söz konusu yargılamanın 21 Ağustos 1991   tarihinde başlayıp 18 Haziran 2003 tarihinde sona erdiğini kaydeder. Dolayısıyla, dava iki   aşamalı yargıda yaklaşık on bir yıl on ay sürmüştür.   Hükümet, başvuranın davasının karara bağlanmasını geciktiren asıl sebebin   başvuranın tutumu olduğunu ileri sürmüştür. Hükümet, başvuranın altı yıl boyunca   duruşmalara katılmadığını, yerinde inceleme yapılması için gerekli ücreti gecikmeli olarak   yatırdığını ve avukatının birçok kez ek süre talebinde bulunduğunu belirtmiştir.   Başvuran, 3402 No.lu Kadastro Kanunu’nun 29. maddesi uyarınca, Bozcaada   Kadastro Mahkemesi’nin, tarafların duruşmaya katılmaması halinde bile yargılamaya devam   etmesi ve davaya ilişkin kararını vermesi gerektiğini ileri sürmüştür. Dolayısıyla, başvuran,   duruşmalara katılmamasının yargılama süresinin uzamasına neden olamayacağını belirtmiştir.   AĐHM, yargılama süresinin dava koşulları ışığında ve davanın karmaşıklığı, başvuran   ile ilgili makamların tutumu ve söz konusu anlaşmazlıkta başvuran için neyin tehlikede   olduğu gibi ölçütler dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır (Frydlender /   Fransa, no. 30979/96).   AĐHM, başvuranın tutumuyla ilgili olarak, başvuranın altı yıl boyunca duruşmalara   katılmadığını gözlemlemektedir. Bununla birlikte, başvuranın duruşmalara katılmamasının   bazı gecikme ve sıkıntılara yol açmış olabileceğini kaydeden AĐHM, söz konusu sebeple   hiçbir duruşmanın ertelenmediğini ve iç hukuk uyarınca başvuranın hazır bulunmaması   halinde bile kadastro mahkemesinin yargılamaya devam etmek zorunda olduğunu kaydeder   (Kalgı / Türkiye, no. 37252/05). Dolayısıyla, AĐHM, yargılamanın uzun sürmesinin   başvuranın tutumuyla açıklanamayacağı kanaatindedir.   AĐHM, söz konusu davadakine benzer sorunlar ortaya koyan birçok davada AĐHS’nin   6/1 maddesinin ihlalini tespit etmiştir (Öztunç / Türkiye, no. 74039/01; Meşrure Sümer /   Türkiye, no. 64725/01). Elindeki belgelerin tamamını inceleyen AĐHM, söz konusu davada   farklı bir sonuca varması için Hükümet’in ikna edici herhangi bir delil veya iddia ortaya   koymadığı kanaatindedir. AĐHM, konuya ilişkin içtihadını göz önünde bulundurarak,   yargılama süresinin çok uzun olduğuna ve “makul süre” şartının yerine getirilmediğine karar   vermiştir. Dolayısıyla, AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.   B. Yargılamanın adilliğine ilişkin   Başvuran, ayrıca, yerel mahkeme kararlarının keyfi olduğu konusunda şikayetçi olmuş   ve bu şikayetini AĐHS’nin 6/1 maddesine dayandırmıştır. Başvuran, yerel mahkemelerin,   yargılamayı yürütürken ve kanıtları değerlendirirken tarafsız davranmadığını ve delillerin   kendi lehinde olmasına rağmen Hazine’nin iddialarını desteklediğini ileri sürmüştür.   Hükümet, bu iddiaya itiraz etmiştir.   AĐHM, söz konusu iddianın temelde kanıtların değerlendirilmesi ve yerel mahkemeler   önündeki yargılamanın sonucuyla ilgili olduğunu tespit eder. Bununla birlikte, yerel davaların   sonuçlarını sorgulayarak “dördüncü derece” temyiz mahkemesi gibi hareket etmek AĐHM’nin   görevi değildir (Vidal / Belçika, A Serisi no. 235-B). AĐHM, ayrıca, söz konusu arsanın   fiziksel özellikleri ile mülkiyetine ilişkin olarak yerel mahkemeler tarafından yapılan   tespitlerin yerine kendi görüşünü koyamaz (Balcı / Türkiye, no. 68545/01).   AĐHM, başvuranın çekişmeli yargı sürecinden faydalandığını gözlemlemektedir.   Başvuran, yargılama süresince bir avukat tarafından temsil edilmiş, iddiasını ortaya   koyabilmiş ve iddiasını desteklemek üzere tanıklardan faydalanmıştır. Yargıtay da davanın   esasına ilişkin duruşma yapmış ve tarafları dinlemiştir. Ayrıca, davanın reddedilmesinin   maddi ve hukuki sebepleri hem ilk derece mahkemesinin hem de Yargıtay’ın kararında   ayrıntılı bir şekilde belirtilmiştir. Bu koşullar altında, AĐHM, söz konusu davada, başvuranın,   AĐHS’nin 6/1 maddesinde yer alan usuli güvencelerin ihlal edildiğine veya yerel mahkeme   kararlarının keyfi olduğuna ilişkin savunulabilir bir iddianın temelini oluşturmadığı   kanaatindedir (Pekinel).   AĐHM, söz konusu iddianın açıkça dayanaktan yoksun olduğunu kaydederek   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi gerektiğine karar verir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   Başvuran, maddi tazminat olarak 300,000 Euro, manevi tazminat olarak 100,000 Euro   talep etmiştir.   Hükümet, bu taleplere itiraz etmiştir.   Tespit edilen ihlalle talep edilen maddi tazminat arasında herhangi bir illiyet bağı   bulunmadığını kaydeden AĐHM, söz konusu talebin reddedilmesine karar verir. Bununla   birlikte, AĐHM, başvuranın manevi zarar görmüş olabileceği kanaatindedir. AĐHM,   hakkaniyete uygun olarak, bu başlık altında başvurana 5,200 Euro ödenmesine karar verir.   Başvuran, AĐHM önündeki yargılama masraf ve giderlerinin geri ödenmesini talep   etmemiştir. Bu nedenle, AĐHM, bu başlık altında herhangi bir ödeme yapılmamasına karar   verir.   AĐHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına   uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artış eklenerek belirlenmesini uygun görmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Yargılama süresinin uzunluğuna ilişkin şikayetin kabuledilebilir, başvurunun geri   kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;   2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   3. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleştiği tarihten   itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na   çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet   tarafından, başvurana, manevi tazminat olarak 5,200 Euro (beş bin iki yüz Euro),   yargılama masraf ve giderleri için 500 Euro (beş yüz Euro) ödenmesine;   (b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin   yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal   kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;   4. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiştir.   Đşbu karar Đngilizce olarak hazırlanmış ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragrafları gereğince 2 Şubat 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.   5