37685/10;22768/12

© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.gov.pl/diplomacy. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.gov.pl/dyplomacja. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 216 Marzec 2018 r. Radomilja i Inni p. Chorwacji [Wielka Izba] – skargi nr 37685/10 i 22768/12 Wyrok z 20.03.2018 r. [Wielka Izba] Art. 35 Konwencji[1] Art. 35 ust. 1 Termin sześciu miesięcy Dodanie przez skarżących na późniejszym etapie okresu ponad 50 lat do faktów skargi opartej na zasiedzeniu: niedopuszczalność skargi Art. 1 Protokołu nr 1 Art. 1 par. 1 Protokołu nr 1 Mienie Roszczenia do własności mienia społecznego w oparciu o zasiedzenie: brak naruszenia Fakty – Dnia 6 kwietnia 1941 r. ustawodawstwo byłej Jugosławii zakazało nabywania własności mienia społecznego przez zasiedzenie. Postanowienie to zostało uchylone przez chorwacki Parlament w 1991 r., a art. 388 ust. 4 ustawy o własności z 1996 r. przewidywał, że okres od dnia 6 kwietnia 1941 r. do dnia 8 października 1991 r. należy wliczyć do okresu nabywania własności w drodze zasiedzenia nieruchomości będącej własnością społeczną. Jednakże w 1999 r. Trybunał Konstytucyjny unieważnił art. 388 ust. 4 ustawy o własności z 1996 r., uznając, że jego moc wsteczna oraz negatywne skutki wywoływane przez ten przepis dla praw osób trzecich były niekonstytucyjne. Sądy krajowe odmówiły wydania stwierdzenia, że ​​skarżący nabyli przez zasiedzenie tytuł do gruntu zarejestrowanego na władze lokalne. Ustawa o własności z 1996 r. ustaliła na 40 lat okres nabywania prawa własności w drodze zasiedzenia w przypadku nieruchomości będącej własnością społeczną. Bieg ustawowego okresu 40 lat został przerwany w kwietniu 1941 r. i rozpoczął się na nowo dopiero po 8 października 1991 r. Skarżący i ich poprzednicy prawni posiadali nieruchomość (w sposób ciągły i w dobrej wierze ) od 1912 r., a zatem nie wypełnili wymaganego okresu według stanu na dzień 6 kwietnia 1941 r. W oparciu o art. 1 Protokołu nr 1 skarżący zarzucali, że oddalając ich roszczenie, sądy krajowe nieprawidłowo zastosowały właściwe prawo krajowe, jako że ustawowy okres nabycia własności przez zasiedzenie wynosił 20, a nie 40 lat. Wskazywali, że zgodnie z wykładnią Federalnego Sądu Najwyższego Jugosławii z kwietnia 1960 r., posiadacz nieruchomości w dobrej wierze był uprawniony do jej nabycia w drodze zasiedzenia po 20 latach. W swych wyrokach z 28 czerwca 2016 r. (Radomilja i Inni p. Chorwacji, skarga nr 37685/10, oraz Jakeljić p. Chorwacji, skarga nr 22768/12) Izba Trybunału orzekła sześcioma głosami do jednego, że doszło do naruszenia art. 1 Protokołu nr 1. Zgodnie z podejściem przyjętym w sprawie Trgo p. Chorwacji (skarga nr 35298/04, 11 czerwca 2009 r.) Izba uwzględniła okres od 6 kwietnia 1941 r. do 8 października 1991 r. i stwierdziła, że roszczenie skarżących do własności działek miało wystarczającą podstawę w prawie krajowym (art. 388 ust. 4 ustawy o własności z 1996 r.), by mogło być zakwalifikowane jako „aktyw” chroniony przez art. 1 Protokołu nr 1. W odniesieniu do przedmiotu skargi Trybunał stwierdził, że – przy braku uszczerbku dla praw innych osób – nie było uzasadnione wyłączenie okresu 1941-1991 z obliczania okresu nabywania własności w drodze zasiedzenia nieruchomości będącej własnością społeczną. W dniu 28 listopada 2016 r. sprawy zostały przekazane do Wielkiej Izby na wniosek Rządu (zobacz Nota informacyjna nr 201). Prawo – Ponieważ obie skargi opierały się na podobnych faktach i zarzutach oraz podnosiły te same kwestie na podstawie Konwencji, Trybunał zdecydował rozpatrzyć je łącznie. (a) Zakres sprawy – Zakres sprawy „przedłożonej” Trybunałowi w drodze wykonywania prawa do skargi indywidualnej został określony przez skargę skarżącej, która obejmowała zarzuty dotyczące faktów i argumenty prawne. Na mocy zasady iura novit curia Trybunał nie jest związany podstawami prawnymi przytoczonymi przez skarżącą i jest władny podjąć decyzję w sprawie kwalifikacji prawnej, którą należy przypisać faktom powołanym w skardze, badając ją w świetle artykułów lub postanowień Konwencji odmiennych od powołanych przez skarżącą. Nie może jednakże opierać swego rozstrzygnięcia na faktach nieobjętych skargą. Takie działanie byłoby równoznaczne z rozstrzyganiem poza przedmiotem sprawy; innymi słowy, byłoby rozstrzyganiem w sprawach, które nie zostały mu „przedłożone” w rozumieniu art. 32 Konwencji. Pierwotne zarzuty skarżących przed Trybunałem, w kształcie, w jakim zostały ujęte w formularzach skargi, miały charakter raczej otwarty. Następnie, w swych obserwacjach przedłożonych przed Izbą, skarżący nie uwzględnili wśród podstaw faktycznych i prawnych swych zarzutów okresu między 6 kwietnia 1941 r. a 8 października 1991 r. Potwierdzili to następnie w odpowiedzi na obserwacje Rządu, złożonej przed Izbą, w której wyraźnie wykluczyli ten okres. Izba postanowiła zbadać zarzuty skarżących – a w szczególności kwestię, czy posiadali mienie chronione na podstawie art. 1 Protokołu nr 1 – w świetle wyroku Trybunału w sprawie Trgo p. Chorwacji, co skutkowało stwierdzeniem, że roszczenia skarżących w sprawie własności przedmiotowej nieruchomości miały wystarczającą postawę w prawie krajowym, a mianowicie w art. 388 ust. 4 ustawy o własności z 1996 r., w wersji z 1996 r. To stwierdzenie w sposób konieczny wiązało się z uwzględnieniem okresu między 6 kwietnia 1941 r. a 8 października 1991 r. W ten sposób Izba oparła swój wyrok na faktach, które były znacząco różne od tych, na których opierali się skarżący, a zatem rozstrzygnęła ona poza zakresem sprawy określonym przez zarzuty skarżących na podstawie art. 1 Protokołu nr 1. W swych obserwacjach przed Wielką Izbą skarżący twierdzili, że nigdy nie było ich intencją wyłączenie wspomnianego okresu między 6 kwietnia 1941 r. a 8 października 1991 r. z podstawy faktycznej ich skargi, podczas gdy ich twierdzenia przed Izbą w sposób ewidentny sugerowały co innego. Wielka Izba uznała, że opóźnione dodanie okresu ponad 50 lat do podstawy faktycznej skargi w sprawie zasiedzenia, a więc sposobu nabycia własności, w którym czynnik czasu odgrywa kluczową rolę, musi być postrzegane jako dokonanie zmiany istoty tej skargi. W istocie stanowiło to podniesienie przed Wielką Izbą nowych i odmiennych zarzutów. Choć nic nie stoi na przeszkodzie, by skarżący zgłosili nową skargę w trakcie postępowania przed Trybunałem, musi ona, tak jak każda inna skarga, spełniać wymogi dopuszczalności. (b) Dopuszczalność – Postępowania krajowe w sprawach skarżących zakończyły się odpowiednio 30 września 2009 r. i 4 października 2011 r. Nowe rozszerzone skargi (uwzględniające okres od 6 kwietnia 1941 r. do 8 października 1991 r.) zostały zgłoszone dopiero w obserwacjach skarżących przed Wielką Izbą z 13 lutego 2017 r., a więc ponad sześć miesięcy później. Rozstrzygnięcie: skarga niedopuszczalna (po terminie). (c) Przedmiot skargi – art. 1 Protokołu nr 1: W odniesieniu do zarzucanego nieprawidłowego zastosowania przez sądy krajowe właściwego w sprawie prawa krajowego, Trybunał przypomniał zasadę, że nie można uznać, że skarżący posiada wystarczająco ustalone roszczenie stanowiące „aktyw” na potrzeby art. 1 Protokołu nr 1 w sytuacji, w której istnieje spór co do prawidłowej wykładni i stosowania prawa krajowego, i gdy kwestia, czy spełnia on wymogi ustawowe, ma być ustalona w postępowaniu sądowym. Trybunał nie widział powodu do zaprzeczenia ustaleniom sądów krajowych co do kwestii faktycznych. Zważywszy na powyższe, roszczenia skarżących o uznanie ich właścicielami przedmiotowej nieruchomości (z wyłączeniem okresu od 6 kwietnia 1941 r. do 8 października 1991 r.) nie miały wystarczającej podstawy w prawie krajowym do zakwalifikowania ich jako „mienia” w rozumieniu art. 1 Protokołu nr 1. Gwarancje zawarte w tym postanowieniu nie miały zatem zastosowania do obecnej sprawy. Rozstrzygnięcie: brak naruszenia (czternastoma głosami do trzech).   © Council of Europe/European Court of Human Rights Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału. Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa   [1] Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, z późn. zm.).