37717/05

© Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, www.pk.gov.pl [Translation already published on the official websites of the Polish National Prosecutor’s Office and the Ministry of Justice]. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Prosecutor General for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, www.pk.gov.pl [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Prokuratury Krajowej i Ministerstwa Sprawiedliwości]. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Prokuratora Generalnego wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 212 Listopad 2017 r. Dudchenko przeciwko Rosji - skarga nr 37717/05 Wyrok z 7.11.2017 r. [Sekcja Trzecia] Art. 8 Art. 8 ust. 1 Poszanowanie korespondencji Poszanowanie życia prywatnego Tajny nadzór bez odpowiednich gwarancji prawnych: naruszenia Fakty – Skarżący zarzuca między innymi, że zastosowano wobec niego tajną inwigilację, w tym przechwytywano połączenia telefoniczne ze współsprawcą w postępowaniu karnym oraz z obrońcą. Podniósł zarzut naruszenia przysługującego mu prawa do poszanowania życia prywatnego i korespondencji. Prawo – art. 8 a)  Rozmowy telefoniczne ze współsprawcą – przechwytywanie połączeń telefonicznych skarżącego stanowi ingerencję w wykonywanie praw przysługujących mu zgodnie z art. 8 Konwencji. W przedmiocie „zgodności z prawem ingerencji” w sprawie Roman Zakharov Trybunał uznał, że procedury udzielania sądowej zgody, przewidziane w prawie rosyjskim, nie są w stanie zapewnić, by tajna inwigilacja nie była zlecana przypadkowo, nieprawidłowo oraz bez właściwej i odpowiedniej analizy. W postępowaniu w tamtej sprawie ustalono między innymi, że w swej zwykłej praktyce sądy rosyjskie nie ustalają, czy wystąpiło „uzasadnione podejrzenie” przeciwko danej osobie ani nie stosują testu „konieczności” czy „proporcjonalności”. Rząd nie przedstawił żadnych dowodów wskazujących na to, że w sprawie skarżącego sądy rosyjskie postąpiły inaczej. Nie udowodniono, że sędzia faktycznie otrzymał jakiekolwiek informacje lub dokumenty uzasadniające podejrzenia wobec skarżącego. Jedyny przedstawiony sądowi argument mający uzasadnić stosowanie środków inwigilacji był taki, że „uzyskanie informacji koniecznych do ujawnienia bezprawnych czynów [skarżącego] w drodze jawnego dochodzenia wydaje[-wało] się niemożliwe”; zabrakło przy tym wyjaśnienia, skąd ów wniosek wyciągnięto. Takie ogólnikowe i pozbawione uzasadnienia twierdzenie było niewystarczające, by mogło stanowić podstawę do wydania zgody na prowadzenie długotrwałej (180-dniowej) tajnej operacji inwigilacyjnej, która wiązała się z poważną ingerencją w prawo skarżącego do poszanowania życia prywatnego i korespondencji. Rozstrzygnięcie: naruszenie (sześcioma głosami do jednego). b)  rozmowy telefoniczne z obrońcą – w celu uniknięcia nadużyć władzy w przypadkach pozyskiwania za pomocą środków tajnego nadzoru materiałów objętych prawniczą tajemnicą zawodową, w przepisach należy określić następujące minimalne gwarancje: po pierwsze, w ustawie należy sprecyzować zakres prawniczej tajemnicy zawodowej oraz wskazać, w jaki sposób, na jakich warunkach i kto miałby dokonywać rozróżnienia materiału objętego prawniczą tajemnicą zawodową od materiału nieobjętego taką tajemnicą. Zważywszy na to, że poufne stosunki między prawnikiem a jego klientami należą do szczególnie wrażliwego obszaru bezpośrednio związanego z prawem do obrony, niedopuszczalne byłoby powierzenie takiego zadania organom wykonawczym – bez nadzoru ze strony niezawisłego sędziego; po drugie, przepisy prawa dotyczące analizowania, wykorzystywania i przechowywania uzyskanego materiału, wymagane środki ostrożności przy udostępnianiu materiału innym podmiotom, jak również okoliczności, w których zachodzi dopuszczalność bądź konieczność usunięcia nagrań lub zniszczenia materiału muszą przewidywać dostateczne gwarancje w celu ochrony materiału objętego prawniczą tajemnicą zawodową pozyskanego w drodze tajnej inwigilacji W szczególności prawo krajowe powinno dostatecznie jasno i szczegółowo określać: procedury zgłaszania do weryfikacji organom niezależnego nadzoru przypadków, w których materiał objęty prawniczą tajemnicą zawodową został pozyskany w wyniku tajnej inwigilacji, procedury bezpiecznego niszczenia takiego materiału, warunki dopuszczalności jego zachowania i wykorzystania w postępowaniu karnym oraz w czynnościach organów ścigania, a także powiązane procedury bezpiecznego przechowywania, udostępniania oraz niszczenia takiego materiału, gdy tylko nie będzie dłużej potrzebny do celów objętych zgodą. Prawo rosyjskie przewiduje ochronę prawniczej tajemnicy zawodowej rozumianej jako obejmująca wszelkie informacje dotyczące zastępstwa procesowego klienta przez adwokata. Nie przewiduje ono jednak żadnych konkretnych gwarancji mających zastosowanie w przypadkach przechwytywania komunikacji z prawnikiem; prawnicy są objęci tymi samymi przepisami dotyczącymi przechwytywania komunikacji, co wszyscy. W sprawie Roman Zakharov Trybunał uznał, że owe przepisy prawa nie przewidują adekwatnych i skutecznych gwarancji przeciwko arbitralnej ingerencji i ryzyku wystąpienia nadużyć, a zatem nie są w stanie utrzymać „ingerencji” w granicach tego, co „koniecznie w demokratycznym społeczeństwie”. Co najistotniejsze w przedmiotowej sprawie prawo krajowe nie przewiduje żadnych mających zastosowanie gwarancji ani żadnych procedur, których należy przestrzegać w przypadkach, gdy po założeniu podsłuchu w telefonie podejrzanego organy przypadkowo przechwycą rozmowy podejrzanego z obrońcą. Rozstrzygnięcie: naruszenie (sześcioma głosami do jednego). Ponadto Trybunał jednomyślnie stwierdził naruszenie art. 3 w związku z warunkami tymczasowego aresztowania skarżącego oraz okolicznościami transportu między aresztami śledczymi, a także - sześcioma głosami do jednego - naruszenie art. 5 ust. 3, uznając, że tymczasowe aresztowanie skarżącego było pozbawione dostatecznych podstaw. Wreszcie Trybunał jednomyślnie stwierdził, że nie doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 i ust. 3 lit. c, jako że usunięcie wybranego przez skarżącego obrońcy nie skutkowało nieodwracalnym naruszeniem prawa skarżącego do obrony ani nie wpłynęło na rzetelność postępowania ocenianego jako całość. Art. 41: zasądzenie kwoty 14 000 EUR tytułem słusznego zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. (Zob. Roman Zakharov p.  Rosji [WI], skarga nr 47143/06, 4 grudnia 2015 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 191[1]; zob. też Zestawienie - Mass surveillance (masowa inwigilacja))     © Council of Europe/European Court of Human Rights Niniejsze streszczenie sporządzone przez kancelarię nie wiąże Trybunału. Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa [1] Tłumaczenie wyroku na język polski jest dostępne na stronie: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-175341  [przyp. tłum.]