38049/02

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA   CZWARTA SEKCJA   SPRAWA KANIEWSKI przeciwko POLSCE   (SKARGA nr 38049/02)   WYROK – 8 listopada 2005 r.   W sprawie Kaniewski przeciwko Polsce,   Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta Sekcja), zasiadając jako   Izba składająca się z następujących sędziów:   Sir Nicolas BRATZA, Przewodniczący,   Pan J. CASADEVALL,   Pan G. BONELLO,   Pan R. MARUSTE,   Pan S. PAVLOVSCHi,   Pan L. GARLICKI,   Pan J. BORREGO BORREGo, sędziowie,   oraz Pan M. O’BOYLE, Kanclerz Sekcji,   obradując na posiedzeniu zamkniętym 11 października 2005 r.,   wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:   POSTĘPOWANIE   1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 38049/02) wniesionej w dniu 14 paź-   dziernika 2002 r. przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej do Trybunału na podsta-   wie art. 34 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolno-   ści („Konwencja”) przez obywatela polskiego pana Andreasa Kaniewskiego   („skarżący”).   2. Polski Rząd („Rząd”) reprezentowany był przez swoich pełnomocni-   ków, pana Krzysztofa Drzewickiego, a następnie panią Sylwię Jaczewską   z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.     3. Dnia 17 grudnia 2002 r. Trybunał podjął decyzję o zakomunikowaniu   Rządowi skargi dotyczącej długości postępowania. Stosując art. 29 § 3 Kon-   wencji, zdecydował o łącznym rozstrzygnięciu w tym samym czasie co do do-   puszczalności i meritum skargi.   FAKTY   I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY   4. Skarżący urodził się w 1940 r. i mieszka w Kolonii, w Niemczech.   5. 14 października 1993 r. skarżący złożył wniosek do Urzędu Gminy   Warszawa Śródmieście. Zwrócił się o przyznanie tzw. własności czasowej   nieruchomości (gruntu i budynku).   6. 18 sierpnia 1995 r. Urząd Gminy Warszawa Śródmieście przekazał   wniosek do Urzędu Gminy Warszawa Centrum.   7. 13 listopada 1995 r. skarżący złożył zażalenie do Samorządowego Ko-   legium Odwoławczego na to, że Prezydent Warszawy nie załatwił jego wnio-   sku we właściwym czasie.   8. 28 grudnia 1995 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zobowiązało   Prezydenta do rozpoznania wniosku skarżącego w ciągu miesiąca.   9. 29 marca 1996 r. Prezydent zawiesił postępowanie.   10. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło tę decyzję 17 marca   r.   11. 20 sierpnia 1998 r. skarżący złożył zażalenie do Samorządowego Kole-   gium Odwoławczego na niezałatwienie sprawy przez Prezydenta Warszawy.   12. 17 września 1998 r. Prezydent wydał decyzję. Odmówił przyznania   skarżącemu prawa, którego się domagał. W konsekwencji skarżący wycofał   swoje zażalenie z 20 sierpnia 1998 r.   13. 20 kwietnia 1999 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło   decyzję Prezydenta i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.   14. 30 listopada 1999 r. Prezydent uchylił swoją pierwotną decyzję.   15. Tego samego dnia skarżący odwołał się do Samorządowego Kolegium   Odwoławczego.   16. 7 czerwca 2000 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło de-   cyzję Prezydenta.   17. 8 stycznia 2002 r. skarżący złożył zażalenie do Samorządowego Ko-   legium Odwoławczego na to, że Prezydent nie rozpatrzył jego sprawy w ter-   minie ustawowym.     18. 10 czerwca 2002 r. Kolegium zobowiązało Prezydenta do rozpatrzenia   sprawy do 30 czerwca 2002 r.   19. 24 września 2003 r. Prezydent Warszawy odmówił przyznania skarżą-   cemu prawa użytkowania wieczystego.   20. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło tę decyzję i dnia   kwietnia 2004 r. przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.   21. Postępowanie toczy się.   II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE I PRAKTYKA   22. Art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego przewiduje termin   od jednego do dwóch miesięcy na załatwienie sprawy toczącej się przed orga-   nem administracji. Jeżeli terminy te nie są dotrzymane, organ musi na podsta-   wie art. 36 kodeksu poinformować strony o tym fakcie, wyjaśnić przyczyny   opóźnienia i wyznaczyć nowy termin. Zgodnie z art. 37 § 1, jeżeli sprawa   nie została załatwiona w terminach przewidzianych w art. 35 i 36, strona po-   stępowania administracyjnego może złożyć zażalenie do organu nadrzędnego   na bezczynność. W sprawach, gdzie zarzuty dotyczące bezczynności są uza-   sadnione, organ nadrzędny wyznacza nowy termin na rozpatrzenie sprawy   i zarządza badanie w celu określenia przyczyn bezczynności oraz zidentyfi-   kowania osób za nią odpowiedzialnych. Jeżeli jest to konieczne, organ może   zarządzić, by środki te zostały zastosowane w celu przeciwdziałania opóźnie-   niom w przyszłości.   23. Do 1 października 1995 r. na podstawie art. 216 Kodeksu postępowa-   nia administracyjnego strona postępowania administracyjnego mogła w każ-   dym czasie złożyć skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na fakt   niewydania przez organ administracji decyzji.   24. Dnia 1 października 1995 r., kiedy weszła w życie ustawa z 11 maja   r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (ustawa z 1995 r.), art. 216 Ko-   deksu postępowania administracyjnego został uchylony.   25. Zgodnie z art. 17 ustawy z 1995 r. Naczelny Sąd Administracyjny był   upoważniony do rozpatrywania skarg na bezczynność organów zobowiąza-   nych do wydawania decyzji administracyjnych.   26. Art. 26 ustawy z 1995 r. przewidywał:   „Sąd uwzględniając skargę na bezczynność organów w sprawach określo-   nych w art. 16 ust. 1 pkt 1-4 zobowiązuje organ do wydania aktu lub dokonania   czynności bądź przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiąz-   ku wynikających z przepisów prawa”.   27. Zgodnie z art. 30 ustawy z 1995 r. orzeczenie Naczelnego Sądu Ad-   ministracyjnego zobowiązujące organ do wydania decyzji było wiążące dla   danego organu. Jeżeli organ nie wywiązał się z obowiązku nałożonego orze-     czeniem, sąd mógł na podstawie art. 31 nałożyć na niego grzywnę oraz mógł   sam rozstrzygnąć w zakresie praw i obowiązków będących przedmiotem po-   stępowania.   28. Ustawa z 1995 r. została uchylona przez ustawę z 30 sierpnia 2002 r.   o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z 2002 r.), która   weszła w życie 1 stycznia 2004 r. Art. 3 § 2 ustawy z 2002 r. zawiera po-   stanowienia analogiczne z art. 17 ustawy z 1995 r. Strona postępowania ad-   ministracyjnego może złożyć do sądu administracyjnego skargę na bezczyn-   ność organu zobowiązanego do wydania decyzji administracyjnej. Zgodnie   z art. 149, jeżeli skarga jest uzasadniona, sąd administracyjny zobowiąże dany   organ do wydania aktu lub dokonania czynności lub przyznania, stwierdzenia   albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa.   PRAWO   I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 6 § 1 KONWENCJI   29. Skarżący zarzucał, że długość postępowania była niezgodna z wymo-   giem „rozsądnego terminu”. Oparł się na art. 6 § 1 i 13 Konwencji.   Art. 6 § 1 w omawianym zakresie brzmi następująco:   „Przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym   ..., każdy ma prawo do ... rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez   ... sąd...”   30. Rząd podważył ten argument   31. Okres podlegający rozpatrzeniu rozpoczął się 14 października 1993 r.   i nie zakończył się nadal. Trwa więc około 12 lat, w trakcie którym sprawa   rozpatrywana była przez sześć instancji.   A. Dopuszczalność   Zarzut Rządu dotyczący niedopuszczalności z powodu niewyczerpa-   nia krajowych środków odwoławczych   32. Rząd twierdził, że skarżący nie wyczerpał krajowych środków odwo-   ławczych dostępnych na podstawie prawa polskiego. Zarzucał, że nie złożył   on skargi na bezczynność Prezydenta Warszawy do Naczelnego Sądu Admi-   nistracyjnego. Ponadto przypomniał, że od 18 grudnia 2001 r. skarżący miał   możliwość złożenia pozwu do sądu polskiego o odszkodowanie za szkody   doznane w wyniku nadmiernego trwania postępowania.   33. Skarżący podważył argumenty Rządu.   34. Trybunał przypomina, że zasada dotycząca wyczerpania krajowych   środków odwoławczych, o której wspomina art. 35 § 1 Konwencji, wymaga   od skarżącego najpierw wyczerpania środków przewidzianych przez krajowy     system prawny. Zasada ta jest oparta ma założeniu, że system krajowy prze-   widuje skuteczne środki odnośnie domniemanych naruszeń.   35. Trybunał przypomina, że zasada wyczerpania krajowych środków   wskazana w art. 35 Konwencji zobowiązuje osoby chcące wnieść sprawę   przeciwko państwu do międzynarodowego organu sądowego lub arbitrażo-   wego do wykorzystania najpierw środków przewidzianych przez system kra-   jowy. Zasada ta zwalnia w ten sposób państwa od odpowiadania przed mię-   dzynarodowym organem za ich czyny, zanim nie miały możliwości zbadania   sprawy w ich własnym systemie prawnym. W celu pozostawania w zgodności   z tą zasadą skarżący powinien skorzystać ze środków, które są mu dostępne   i wystarczające, by domagać się naprawienia szkody w odniesieniu do rzeko-   mych naruszeń (zob. Aksoy p. Turcji, wyrok z 18 grudnia 1996 r., Reports of   Judgments and Decisions 1996-VI, pp. 2275–76, §§ 51–52).   36. Trybunał zauważa, że skarżący wielokrotnie składał zażalenia na bez-   czynność Prezydenta Warszawy do Samorządowego Kolegium Odwoławcze-   go. Kolegium odwoławcze dwukrotnie uznawało zażalenia za uzasadnione   i nakazywało Prezydentowi załatwienie sprawy. Jedno z zażaleń zostało wy-   cofane przez skarżącego, ponieważ Prezydent wydał stosowną decyzję, zanim   zażalenie zostało rozpatrzone przez Kolegium. Środek, z którego skorzystał   więc skarżący był właściwy i wystarczający w celu zapewnienia mu napra-   wienia szkody w odniesieniu do domniemanego naruszenia. W konsekwencji   Trybunał nie uważa, że skarżący powinien składać dalsze skargi na bezczyn-   ność do Naczelnego Sądu Administracyjnego w celu wypełnienia swojego   obowiązku wynikającego z art. 35 § 1.   37. Trybunał przypomina także, że mimo iż art. 35 § 1 wymaga, by skar-   gi, które mają być przedłożone do Trybunału, powinny być najpierw złożone   do właściwego organu krajowego, nie wymaga, by w sprawach, gdzie prawo   krajowe przewiduje kilka równoległych środków odnośnie różnych naruszeń   prawa, dana osoba, po próbie otrzymania zadośćuczynienia za pomocą jedne-   go środka, koniecznie musiała skorzystać z tych innych środków (zob. mutatis   mutandis, H.D. p. Polsce (dec.), nr 33310/96, 7 czerwca 2001 r.).   38. Trybunał uznaje więc, że wykorzystując dostępne możliwości w ra-   mach systemu procedury administracyjnej, skarżący nie był zmuszony do pod-   jęcia kolejnej próby otrzymania zadośćuczynienia poprzez wniesienie cywil-   nego pozwu o odszkodowanie.   39. W związku z tym Trybunał uważa, że dla celów art. 35 § 1 Konwencji,   skarżący wykorzystał środki krajowe.   Z tych przyczyn zarzut Rządu dotyczący niedopuszczalności z powodu   niewyczerpania środków krajowych musi być oddalony.   2. Przedmiot skargi   40. Trybunał zauważa, że skarga nie jest oczywiście nieuzasadniona w ro-   zumieniu art. 35 § 3 Konwencji. Ponadto zauważa, że nie jest ona niedopusz-     czalna z jakichkolwiek innych powodów. Dlatego też Trybunał uznaje skargę   za dopuszczalną.   B. Meritum   41. Trybunał oceni rozsądną długość trwania postępowania w świetle   szczególnych okoliczności sprawy i z uwzględnieniem kryteriów ustalonych   w orzecznictwie Trybunału, w szczególności stopnia skomplikowania spra-   wy, postępowania skarżącego i właściwych władz oraz wagi postępowania   dla skarżącego (patrz m.in. wyrok Frydlender p. Francji [WI], nr 30979/96,   § 43, ECHR 2000-VII).   42. Trybunał niejednokrotnie stwierdzał naruszenie art. 6 § 1 Konwencji   w sprawach dotyczących podobnych kwestii, jak ta, która jest przedmiotem   niniejszej skargi (zob. Frydlender, cytowany powyżej).   43. Po przeanalizowaniu całego przedłożonego materiału Trybunał uznaje,   że Rząd nie przedstawił żadnych faktów czy argumentów zdolnych przekonać   go, że w niniejszej sprawie należy dojść do innych wniosków. Opierając się   na orzecznictwie dotyczącym tej problematyki, Trybunał uznaje, że w rozpa-   trywanej sprawie długość postępowania była nadmierna i nie spełniała wymo-   gu „rozsądnego terminu”.   Doszło więc do naruszenia art. 6 § 1.   II. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 1 PROTOKOŁU   NR 1 DO KONWENCJI   44. Skarżący zarzucał, że długość zaskarżonego postępowania naru-   szyła jego prawo do swobodnego korzystania z mienia, gwarantowanego   w art. 1 Protokołu nr 1.   45. Rząd podważył ten zarzut.   46. Trybunał zauważa, że zarzut jest powiązany z zarzutem rozpatrzonym   powyżej i dlatego też musi być uznany za dopuszczalny.   47. Uwzględniając swoje konkluzje poczynione na podstawie artyku-   łu 6 § 1 (zob. paragraf 33 powyżej), Trybunał uważa, że nie jest konieczne   rozpatrzenie, czy w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 1 Protokołu   nr 1 (zob. Kroenitz p. Polsce, nr 77746/01, § 37, 25 lutego 2003 r.).   III. ZASTOSOWANIE ARTYKUŁU 41 KONWENCJI   48. Art. 41 Konwencji przewiduje:   „Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej proto-   kołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się   Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Try-   bunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej   stronie”.     A. Szkoda   49. Skarżący domagał się restytucji rzeczonej własności lub przyznania   odpowiedniego odszkodowania za szkody materialne i niematerialne.   50. Rząd sprzeciwił się temu roszczeniu.   51. Trybunał nie dostrzega żadnego związku przyczynowego pomiędzy   stwierdzonym naruszeniem a rzekomą szkodą materialną; dlatego też odrzu-   ca to roszczenie. Z drugiej jednak strony Trybunał jest zdania, że skarżący   musiał doznać szkody niematerialnej. Trybunał decyduje więc o przyznaniu   na zasadzie słuszności 8000 euro z tego tytułu.   B. Koszty i wydatki   52. Skarżący domagał się także 24 000 euro tytułem zwrotu kosztów i wy-   datków poniesionych przed sądami krajowymi oraz przed Trybunałem.   53. Rząd sprzeciwił się temu roszczeniu.   54. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału zwrot kwoty może być przyzna-   ny w odniesieniu do kosztów i wydatków jedynie, gdy zostały one rzeczywi-   ście poniesione, były konieczne oraz rozsądne co do kwoty. W niniejszej spra-   wie, mając na uwadze dostępne informacje oraz powyższe kryteria, Trybunał   uważa za rozsądne przyznać skarżącemu, który nie był reprezentowany przez   adwokata, kwotę 500 euro z tego tytułu.   C. Odsetki z tytułu niewypłacenia zasądzonych kwot   55. Trybunał uważa, że odsetki z tytułu niewypłacenia zasądzonych kwot   powinny być ustalone zgodnie z marginalną stopą procentową Europejskiego   Banku Centralnego plus trzy punkty procentowe.   Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE   1. Uznaje, że skarga jest dopuszczalna;   2. Uznaje, że doszło do naruszenia art. 6 § 1 Konwencji;   3. Uznaje, że nie ma potrzeby rozpatrywania skargi na podstawie art. 1 Pro-   tokołu nr 1;   4. Uznaje, że   (a) pozwane państwo ma wypłacić skarżącemu, w ciągu trzech miesięcy   od dnia, kiedy wyrok stanie się prawomocny zgodnie z art. 44 § 2 Kon-   wencji, następujące kwoty, przeliczone na walutę polską według kur-   su z dnia realizacji wyroku:   (i) 8000 euro (osiem tysięcy euro) z tytułu szkód niematerialnych,   (ii) 500 euro (pięćset euro) tytułem zwrotu kosztów i wydatków,   (iii)plus jakikolwiek podatek, jaki może być pobrany;     (b) od wygaśnięcia powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu   zapłaty płatne od tej sumy będą zwykłe odsetki według marginalnej   stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego plus trzy punkty   procentowe;   5. Oddala pozostałą część roszczenia skarżącego o zadośćuczynienie.   Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie 8 listopad   r., zgodnie z art. 77 § 2 i 3 Regulaminu Trybunału.   Michael O’BOYLE   Nicolas BRATZA   Kanclerz   Przewodniczący   143