38323/04;38379/04;38389/04;38403/04;38423/04;38510/04;38513/04;38522/04

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   KAÇAR VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no : 38323/04, 38379/04, 38389/04, 38403/04, 38423/04,   38510/04, 38513/04 ve 38522/04 )   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Temmuz 2008   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup bazı   ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (38323/04, 38379/04, 38389/04, 38403/04,   38423/04, 38510/04, 38513/04 ve 38522/04) no’lu davaların nedeni (T.C. vatandaꢀları) Ensari   Kaçar, Haci Okcu, Zülküf Oruç, Emin Ökten, Hikmet Toz, Mehmet Yurt, Ahmet Yılmaz ve   Mehmet Garip Yılmaz’ın (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 6 Eylül   tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleꢀmesi’nin   (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurulardır.   Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından F. Üger tarafından temsil   edilmektedirler.   OLAYLAR   Baꢀvuranlar sırasıyla 1964, 1968, 1971, 1968, 1968, 1964, 1948 ve 1962 doğumlu olup   Diyarbakır’da ikamet etmektedirler.   Baꢀvuranlar 29 Nisan 1999 tarihinde Diyarbakır Đli Ergani Đlçesi’ne bağlı ꢁölen Belediyesi   tarafından iꢀten çıkarılmıꢀlardır.   Bunun üzerine baꢀvuranlar her biri ayrı ayrı olmak üzere kendilerine iꢀten çıkarılma tazminatı   ödenmesi istemiyle Ergani Asliye Hukuk Mahkemesine baꢀvurmuꢀlardır. Mahkeme aꢀağıdaki   tabloda gösterilen tarihlerde baꢀvuranları kısmen haklı bularak belediyeyi yasal gecikme   faiziyle birlikte tazminat ödemeye mahkum etmiꢀtir.   Temyiz baꢀvurusunda bulunulmaması üzerine bu kararlar kesinlik kazanmıꢀtır.   Daha sonra Diyarbakır Đcra Müdürlüğü baꢀvuranların talebi üzerine belediyeye ödeme emri   tebliğinde bulunmuꢀ ancak bu tebliğe rağmen baꢀvuranlara herhangi bir ödeme yapılmamıꢀtır.   Baꢀvuranlar buna paralel olarak belediyeye karꢀı icra davası açmıꢀlardır. Ancak 2004 sayılı   Kanunun 82. maddesinin 1. fıkrası uyarınca devlet malları hacze konu olamayacağından bu   davadan bir sonuç elde edilememiꢀtir.   Ocak 2008 tarihine kadar baꢀvuranların alacakları halen ödenmemiꢀ ya da ödenmesi   gereken gecikme faizi olmadan kısmen ödenmiꢀ durumdadır. Konuyla ilgili ayrıntılar   aꢀağıdaki tabloda gösterilmiꢀ olup meblağlar Türk Lirası cinsindendir.   Baꢀvuru no   Hükmün   kesinleꢀtiği   tarih   Mahkeme   tarafından   Gecikme faiziyle   birlikte   Belediyenin   ödemeyi   Yapılan ödeme   tutarı (Yargılama   belirlenen tazminat hesaplanan ödeme yaptığı tarih gideri ödendikten   tutarı (gecikme   faizsiz)   emri tutarı   sonra ve gecikme   faizsiz)   38323/04   38379/04   38389/04   38403/04   38423/04   38510/04   38513/04   38522/04   3/11/1999   3/11/1999   30/12/1999   3/11/1999   3/11/1999   3/11/1999   30/12/1999   3/11/1999   609 228 953   815 482   574 621 919   213 986 515   297 712 589   555 957 645   925 578 488   040 570 057   435 816 111   289 485 771   4/12/2002   400 000   - - - - - - 837 275 686   256 795 793   864 298 341   019 565 516   297 668 291   527 150   4/12/2002   4/12/2002   910 000   600 000   - - - - HUKUK   I. DAVALARIN BĐRLEꢀTĐRĐLMESĐ   Baꢀvurularda gündeme getirilen olayların ve esasa iliꢀkin meselelerin benzerliğine istinaden   AĐHM bu baꢀvuruların birleꢀtirilerek tek bir kararda incelenmesinin uygun olduğuna   hükmetmektedir.   II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN VE 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN   ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐALARI HAKKINDA   A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin   Baꢀvuranlar öncelikle yargı kararlarıyla kesinleꢀmiꢀ bulunan tazminatların idare tarafından   ödenmemesinden ꢀikayetçi olmaktadırlar. Baꢀvuranlar ayrıca, alacaklarına uygulanan   gecikme faizinin Türkiye’deki yüksek enflasyon karꢀısında yetersiz kalmasından   yakınmaktadırlar. Baꢀvuranlar bu hususta AĐHS’nin 6/1 maddesine ve 1 No’lu Ek   Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.   Hükümet bu savlara karꢀı çıkmaktadır. Hükümet, baꢀvuranlar tarafından açılan icra davası   halen devam ettiği ve baꢀvurunun erken yapıldığı cihetle, iç hukuk yollarının tüketilmediği   itirazında bulunmaktadır.   Baꢀvuranlar bu argümana itiraz etmektedirler. Baꢀvuranlar bir yargı kararıyla hükmedilen   tazminatların makul bir süre içinde ödenmesi için idareye karꢀı iç hukukta etkili bir baꢀvuru   yolu bulunmadığını ve uygulamada idarenin borçlarını ödemediğini iddia etmektedirler.   AĐHM demokratik bir toplumun asli temellerinden biri olan hukukun üstünlüğü ilkesinin   AĐHS maddelerinin tamamında mündemiç olduğunu (bkz. Belvedere Alberghiera Ltd. –   Đtalya, no: 31524/96, prg. 63 ; Amuur – Fransa, 25 Haziran 1996 tarihli karar, prg. 50) ve   devletin ya da bir kamu makamının aleyhlerinde verilmiꢀ olan bir hüküm ya da karara uyma   ödevini de kapsadığını anımsatır (bkz., mutatis mutandis, Hornsby – Yunanistan, 19 Mart   tarihli karar, prg. 41).   Mevcut davada AĐHM ulusal mahkemelerin belediyeyi baꢀvuranlara iꢀten çıkarma tazminatı   ödemeye mahkum ettiğini tespit etmektedir. Bunun üzerine baꢀvuranlar bir icra davası   açmıꢀlar ancak 2004 sayılı Kanunun 82. maddesinin 1. fıkrası uyarınca devlet malları hacze   konu olamayacağından bu davadan bir sonuç elde edilememiꢀtir.   Bu noktada AĐHM, bir yargı kararı neticesinde devlete karꢀı alacaklı hale gelmiꢀ olan bir   kimseden alacağını tahsil etmesi için icra davası açmasının istenmesinin uygun olmayacağı   yönündeki içtihadını anımsatır (bkz., diğerleri arasında, Karaholios – Yunanistan, no:   62503/00, prg. 23, 11 Aralık 2003 ; Metaxas – Yunanistan, no: 8415/02, prg. 19, 27 Mayıs   ; Yalçınkaya – Türkiye, no: 14796/03, prg. 17, 2 ꢁubat 2006 ; mutatis mutandis, Tunç –   Türkiye, no: 54040/00, prg. 28, 24 Mayıs 2005).   Bu itibarla AĐHM Hükümetin itirazını reddeder. Öte yandan AĐHM içtihadından doğan   kıstasların ıꢀığında (bkz., özellikle, Hornsby, adıgeçen ; Akkuꢀ – Türkiye, 9 Temmuz 1997   tarihli karar ; Tunç, adıgeçen) elindeki bilgilerin tamamını göz önünde bulundurarak   baꢀvuruların esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmaktadır. AĐHM ayrıca baꢀvuruların   baꢀka herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesinin bulunmadığını tespit etmektedir.   B. Esasa iliꢁkin   AĐHS’nin 6/1 maddesine ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunan baꢀvuranlar   idare tarafından kendilerine tazminat ödenmesi yönündeki yargı kararlarının   uygulanmamasından ꢀikayetçi olmaktadırlar.   Hükümet bu sava itiraz etmektedir. Hükümet, esasen sözkonusu belediyenin ağır mali   sorunlar yaꢀaması nedeniyle borçlarını ödeyemediğini belirtmektedir.   Müteaddit defalar mevcut davadakine benzer meseleleri gündeme getiren davaları incelemiꢀ   olan AĐHM anılan hükümlerin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (Burdov – Rusya, no: 59498/00 ;   Romachov – Ukrayna, no: 67534/01, 27 Temmuz 2004 ; Tunç, adıgeçen ; Kuzu – Türkiye, no:   13062/03, 17 Ocak 2006 ; Çoban ve diğerleri – Türkiye, no: 2620/05, 24 Ocak 2008 ; Akıncı –   Türkiye, no: 12146/02, 8 Nisan 2008).   AĐHM, bir devlet kurumunun yargı kararına dayanan bir borcu ifa etmemek için kaynak   yokluğunu mazeret olarak ileri süremeyeceğini ve borçların ödenmesi noktasında meydana   gelebilecek ciddi gecikmelerin AĐHS ve 1 No’lu Ek Protokol hükümlerince güvence altına   alınan hakların ihlaline yol açacağını özellikle anımsatır (Burdov, adıgeçen, prg. 35 ve 40).   AĐHM, 1999 yılında kesinlik kazanmıꢀ olan baꢀvuranların lehindeki kararların bir bölümünün   Aralık 2002 tarihinden bugüne kadar idarenin ilgililere gecikme faizi olmaksızın   alacaklarından bir kısmını ödemesi suretiyle kısmen uygulandığını (38323/04, 38423/04 ve   38510/04 no’lu baꢀvurular) diğer bölümünün ise sekiz yıldır hiçbir surette uygulanmadığını   tespit etmektedir. Bu cihetle yetkili makamlar, yıllardır gerekli tedbirleri almaktan imtina   ederek kesinleꢀmiꢀ yargı kararlarına uymamak suretiyle AĐHS’nin 6/1 maddesini ve 1 No’lu   Ek Protokol’ün 1. maddesini yararlı etkilerinden kısmen yoksun bırakmıꢀlardır. AĐHM benzer   davalarda vardığı sonuçtan ayrılmasını gerektirecek herhangi bir unsur ya da argüman tespit   etmemiꢀtir.   Bu unsurlar AĐHM’nin, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin   mevcut davada ihlal edildiği sonucuna varması için yeterlidir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   1. Maddi tazminat   Baꢀvuranlar maddi tazminat olarak aꢀağıdaki meblağları talep etmektedirler:   – Ensari Kaçar için 16.096 YTL [yaklaꢀık 8.235 Euro] ;   – Haci Okcu için 6.217 YTL [yaklaꢀık 3.181 Euro] ;   – Zülküf Oruç için 19.619 YTL [yaklaꢀık 10 037 Euro] ;   – Emin Ökten için 25.624 YTL [13 109 Euro] ;   – Hikmet Toz için 19.504 YTL [yaklaꢀık 9 978 Euro] ;   – Mehmet Yurt için 37.156 YTL [yaklaꢀık 19.009 Euro] ;   – Ahmet Yılmaz için 27.722 YTL [yaklaꢀık 14.182 Euro] ;   – Mehmet Garip Yılmaz için 6.393 YTL [yaklaꢀık 3.271 Euro] .   Hükümet bu konuda görüꢀ bildirmemektedir.   AĐHM, baꢀvuranların lehinde olan ve idareyi baꢀvuranlara tazminat ödemeye mahkum eden   kesinleꢀmiꢀ yargı kararlarının uygulanmaması sebebiyle mevcut davada AĐHS’nin 6/1   maddesinin ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitinde bulunduğunu   anımsatır. Ancak 21 Ocak 2008 tarihine kadar geçen zaman diliminde ya hiçbir ödeme   yapılmamıꢀ ya da gecikme faizleri ödenmeksizin kısmi ödeme yapılmıꢀtır. Bu itibarla AĐHM   baꢀvuranların kesinleꢀmiꢀ yargı kararları uyarınca alacaklarını elde etme haklarının halen   bulunduğunu değerlendirmektedir.   Ayrıca, AĐHM tarafından AĐHS’nin 6. maddesinin ihlal edildiği tespitinde bulunulduğunda,   baꢀvurulacak en uygun telafi yöntemi, baꢀvuranı mümkün olduğunca bu hükmün ihlali   olmadığı duruma tekabül eden bir duruma getirmektir (bkz. Basoukou – Yunanistan, no:   3028/03, prg. 26, 21 Nisan 2005 ; Ahmet Kılıç – Türkiye, no: 38473/02, prg. 39, 25 Temmuz   ; Sipchenko – Rusya, no: 38368/04, prg. 51, 1 Mart 2007 ; mutatis mutandis, Piersack –   Belçika, 26 Ekim 1984 tarihli karar, prg. 12 ; Gençel – Türkiye, no: 53431/99, prg. 27, 23   Ekim 2003). AĐHM, ihlal tespitleri göz önünde bulundurulduğunda bu ilkenin mevcut davada   da uygulanır olduğunu değerlendirmektedir. Savunmacı Devletin Ergani Asliye Hukuk   Mahkemesince verilen yukarıdaki tabloda belirtildiği üzere kesinleꢀmiꢀ kararların idare   tarafından gereği gibi uygulanmasını uygun surette güvence altına alması gerektiği   kanaatindedir.   2. Manevi tazminat   Baꢀvuranlar ayrıca 50.000 Euro tutarında manevi tazminat talep etmektedirler.   Hükümet bu konuda görüꢀ bildirmemektedir.   Hakkaniyete uygun bir karara varan AĐHM baꢀvuranların her birine 3.000 Euro ödenmesinin   yerinde olacağı kanaatindedir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuranların her biri AĐHM önünde yaptıkları masraf ve harcamaların iadesi için 7.110 YTL   (yaklaꢀık 3.637 Euro) talep etmektedir. Baꢀvuranların taleplerinin ayrıntıları aꢀağıdaki gibidir:   – avukatlık ücreti ve AĐHM önündeki baꢀvuru formunun hazırlanması için 3.200 YTL   [yaklaꢀık 1.637,10 Euro] ;   – baꢀvuranlarla avukatları F. Üger arasında 10 Kasım 2007 tarihinde imzalanan vekalet   ücret sözleꢀmesine göre baꢀvurunun sunulmasından sonra yapılan masraf ve harcamalar   için 3.700 YTL [yaklaꢀık 1.893 Euro] (saati 300 YTL [yaklaꢀık 153.50 Euro]   üzerinden). Baꢀvuranlar, ücret sözleꢀmesinin bir nüshasını taleplerini desteklemek   üzere sunmuꢀlardır ;   – fotokopi ve tercüme masrafları gibi diğer masraflar için 210 YTL [yaklaꢀık 107 Euro].   Baꢀvuranlar bu konuda kanıtlayıcı bir belge sunmamıꢀlardır.   Baꢀvuranlar avukatlık ücret sözleꢀmelerinde belirlenen meblağların Diyarbakır Barosunca   tayin edilen asgari ücret tarifesine uygun olduğuna belirtmektedirler.   Hükümet bu konuda görüꢀ bildirmemektedir.   AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvurana yaptığı masraf ve harcamaların iadesi ancak bu   masraf ve harcamaların gerçekliği, zorunluluğu ve makul oranda olduğu ortaya konulduğu   müddetçe mümkündür (bkz., diğerleri arasında, Iatridis – Yunanistan, no: no: 31107/96, prg.   ; Svipista – Letonya, no: 66820/01, prg. 170 ; mutatis mutandis, Nikolova – Bulgaristan,   no: 31195/96, prg. 79). Mevcut davada elindeki unsurları ve yukarıda ifade edilen kıstasları   göz önünde bulunduran AĐHM yargılama masraf ve giderleri baꢀlığı altında baꢀvuranlara   ortaklaꢀa 4.000 Euro ödenmesinin makul olacağına hükmetmektedir.   C. Gecikme faizi   Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı orana üç   puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine ;   2. Baꢀvuruların kabuledilebilir olduğuna ;   3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine ;   4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   Savunmacı Devlet tarafından Ergani Asliye Hukuk Mahkemesinin yukarıda da belirtildiği   üzere kesinleꢀmiꢀ kararlarının uygulanmasını uygun surette temin edilmesine ;   b) yine aynı üç aylık dönem içinde ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye   çevrilmek üzere miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı   Devlet tarafından manevi tazminat olarak baꢀvuranların her birine 3.000 Euro (üç bin   Euro) ödenmesine ;   c) yine aynı üç aylık dönem içinde ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye   çevrilmek üzere miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı   Devlet tarafından yargılama masraf ve giderleri için baꢀvuranlara ortaklaꢀa 4.000 Euro   (dört bin Euro) ödenmesine ;   d) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına ;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine ;   Karar vermiꢁtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 22 Temmuz 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir   7