38422/97

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   REYHAN - TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no: 38422/97)   KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRASBOURG   Temmuz 2005   İşbu karar AİHS’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli   bazı düzeltmelere tabi olabilir.   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (38422/97) başvuru no’lu davanın nedeni bu   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   ülke vatandaşı Hasan Hüseyin Reyhan’ın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine 12   Ağustos 1997 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Temel İnsan Haklarını güvence   altına alan eski 25. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuran Avrupa İnsan   Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde savunmasını kendisinin üstleneceğini ifade etmiştir.   OLAYLAR   Başvuran 1953 doğumlu olup Antakya’da ikamet etmektedir.   Aralık 1994 tarihinde yapılan bir ihbarı takiben PKK üyesi olmakla itham edilen başvuran   İstanbul Emniyet Müdürlüğü’nde görevli polisler tarafından tutuklanarak gözaltına alınmıştır.   Aralık 1994’te İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı (Cumhuriyet   Savcısı) başvuranın gözaltı süresini yedi gün uzatmıştır.   Aralık 1994’te polis tarafından sorgulanan başvuran, hakkında yapılan suçlamaları inkar   etmiştir.   Aralık 1994’te Cumhuriyet Savcısı karşısına çıkarılan başvuran PKK ile olan bağlantısı   olduğunu reddetmiştir. Başvuran aynı gün Konya Tutukevine nakledilmiştir.   Aralık 1994 tarihinde Konya Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı   başvuranı PKK terör örgütüne bağlı olmakla itham etmiş ve TCK’nın 168 § 2. ve Terörle   Mücadele Kanunu’nun 5. maddeleri uyarınca mahkumiyetini talep etmiştir.   Başvuran 16 Mayıs 1995 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesine (DGM) yazmış olduğu   yazıda özellikle cezaevi koşullarından ve Jandarmaları tutuklulara uyguladığı kötü   muamelelerden ve Jandarmaların kendisine ait kitaplara ve diğer belgelere el koyduğundan   şikayetçi olmuştur.   Başvuran 15 Haziran 1995 tarihinde yazmış olduğu başka bir yazı ile şikayetlerini   tekrarlamış, daha sonra 13 Temmuz 1995 ve 18 Ocak 1996 tarihli mektupları ile DGM’den   kendisine kötü muamelede bulunan gözaltından sorumlu polislerin mahkum etmesini talep   etmiştir.   DGM, 1 Şubat 1996 tarihli kararı ile TCK’nın 168 § 2. ve 3713 sayılı Terörle Mücadele   Kanunu’nun 5. maddelerine dayalı olarak silahlı bir çeteyle bağlantısı olma suçundan   başvuranı on iki yıl altı ay hapis ve kamu hizmetinden men cezasına çarptırmıştır.   Başvuran temyiz başvurusunda bulunmuştur. Yargıtay 20 Şubat 1997 tarihli kararı ile ilk   derece mahkemesinin kararını onamıştır.   tarihinde yürürlüğe giren 4390 sayılı Kanun ile Devlet Güvenlik Mahkemesine dair   sayılı Kanun’da değişiklik yapılmış, bunun neticesinde Devlet Güvenlik   Mahkemelerindeki askeri hakimin varlığına son verilmiştir.   Bu yasal değişikliği gözönünde bulunduran başvuran, 29 Temmuz 1999 tarihinde Malatya   Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne iade-i muhakeme başvurusunda bulunmuş, fakat bu talebi 23   Ağustos 1999’da reddedilmiştir.   Başvuranın Yargıtay’daki temyiz başvurusu 22 Ekim 1999’da bertaraf edilmiştir.   HUKUK AÇISINDAN   I. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE İLİŞKİN   Başvuran kendisini yargılayan ve mahkum eden Konya Devlet Güvenlik Mahkemesinin   bünyesinde askeri hakimi bulundurması nedeniyle «tarafsız ve bağımsız» bir mahkeme olarak   kabul edilemeyeceğini ileri sürmekte ve AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğini iddia   etmektedir.   Başvuran ayrıca AİHS’nin 6 §§ 1 ve 3 b), d) maddesiyle birlikte ve ayrı olarak 14. maddenin   ihlal edildiğini öne sürmekte, maruz kaldığı kötü muameleden sorumlu kişiler hakkında   yapmış olduğu şikayetlerini ve tanıkların karşılaştırılması taleplerini dikkate almayan yargı   makamı karşısında hakkaniyete uygun bir yargılamanın gerçekleşmediğini ileri sürmektedir.   1. Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkında   AİHM, daha önceki kararlarda buna benzer pek çok şikayetlerin dile getirildiğini ve bunların   AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiği yönünde sonuçlandığını belirtmektedir. (Bkz. sözü   edilen Özel kararı, §§ 33-34, ve Özdemir-Türkiye kararı no: 59659 / 00, § 35-36, 6 Şubat   2003).   AİHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı şekilde sonuçlandıracak bir tespitte   bulunmadığını ve hiçbir delili sunmadığını incelemektedir. Başvuranın aralarında askeri bir   hakimin de yer aldığı Devlet Güvenlik Mahkemesi heyeti tarafından TCK’ya dayalı olarak   yapmış olduğu yargılama hususunda endişe duymasının anlaşılabilir olduğu kanısındadır.   Başvuranın Devlet Güvenlik Mahkemesinin davanın gerekçesine yabancı mülahazalardan   etkilenebileceği yönünde haklı endişeleri duyması mümkündür. Bu nedenle başvuranın bu   yargı makamının tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki şüphelerinin dikkate alınması   gerekmektedir. (Bkz. Incal-Türkiye kararı, 9 Haziran 1998, 1998-IV s. 1573, § 72 ).   AİHM, başvuranı yargılayıp mahkum eden Konya Devlet Güvenlik Mahkemesinin AİHS’nin   § 1 maddesinde yer alan bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taşımadığı neticesine   varmaktadır.   2. Cezai yargılama sürecinin adilliği ve savunma haklarına yönelik bir ayrımcılık yapıldığı   iddiası hakkında   AİHM, benzer kararlarda verdiği hükümleri hatırlatarak bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan   yoksun bir mahkemenin her halükarda kendi yargısına tabi kişilere adil bir yargılama   sunamayacağı kanısına varmaktadır.   Başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiği tespitinde   AİHM, AİHS’nin 6 §§ 1 ve 3 b) ve d) maddesiyle birlikte ve ayrı olarak 14. maddesine   yönelik şikayetlerin incelenmesini gerekli görmemektedir (Bkz. diğerleri arasında, Çıraklar-   Türkiye kararı 28 Ekim 1998, 1998-VII, §§ 44-45, ve Özyol-Türkiye kararı, no: 48617/99, §§   21-22, 23 Ekim 2003).   II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI   A. Tazminat   Başvuran maruz kaldığı maddi zarar için 289.000 Euro, manevi zarar için 58.000 Euro talep   etmektedir.   Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.   İddia edilen maddi tazminata ilişkin olarak AİHM, Devlet Güvenlik Mahkemesi önündeki   sürecin Sözleşmenin ihlali meydana gelmeseydi nasıl sonuçlanmış olacağına ilişkin bir   yargıda bulunamayacağından başvurana bu yönde bir tazminat ödenmesine gerek olmadığını   ifade etmektedir. (Findlay-İngiltere kararı, 25 Şubat 1997, s.284, § 85).   Manevi tazminatla ilgili olarak Mahkeme, olayların mevcut koşulları dikkate alındığında ihlal   kararının tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olduğuna karar vermiştir. (Sözü edilen   Çıraklar kararı, s. 3074, § 49).   AİHM, bir başvuran hakkında verilen mahkumiyetin, 6 § 1 maddeye göre tarafsız ve bağımsız   olmayan bir mahkeme tarafından verildiği görüşüne vardığında, prensip olarak en uygun   tazminin, zamanında, tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından başvuranın yeniden   yargılanması olacağı yönündeki kanaatini vurgulamaktadır (Bkz. sözü edilen Gençel kararı, §   27).   B. Masraf ve harcamalar   Başvuran, Mahkeme organları nezdinde yaptığı masraf ve harcamalara ilişkin hiçbir tazminat   talebinde bulunmamıştır. Dolayısıyla bu doğrultuda bir ödemenin yapılması sözkonusu   değildir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,   1. Konya Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan yoksun olması   nedeniyle AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   2. AİHS’nin 6 §§ 1 ve 3 b) ve d) maddeleriyle birlikte ve ayrı olarak 14. maddeye yönelik   şikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;   3. Mevcut kararın tek başına manevi tazmin için yeterli olduğuna;   4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMİŞTİR.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddelerine   uygun olarak 21 Temmuz 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.   5