38654/97

RADA EUROPY   EUROPEJSKI TRYBUNA£ PRAW CZ£OWIEKA   SEKCJA TRZECIA   SPRAWA GORAL przeciwko POLSCE   (SKARGA nr 38654/97)   WYROK – 30 paŸdziernika 2003 r.   W sprawie Goral przeciwko Polsce,   Europejski Trybuna³ Praw Cz³owieka (Trzecia Sekcja), zasiadaj¹c jako Izba   z³o¿ona z sêdziów:   Pan G. RESS, przewodnicz¹cy,   Pan L. CAFLISCH,   Pan R. TÛRMEN,   Pan B. ZUPANIÈIÈ,   Pani H. S. GRAVE,   Pan K. TRAJA,   Pan L. GARLICKI, sêdziowie   oraz Pan M. VILLIGER, zastêpca Kanclerza Sekcji,   obraduj¹c na posiedzeniu niejawnym 9 paŸdziernika 2003 r.,   wydaje nastêpuj¹cy wyrok, który zosta³ przyjêty w tym dniu:   POSTÊPOWANIE   1. Sprawa wywodzi siê ze skargi (nr 38654/97) wniesionej przeciwko Rze-   czypospolitej Polskiej do Europejskiej Komisji Praw Cz³owieka („Komisja”) na   podstawie dawnego art. 25 Konwencji o Ochronie Praw Cz³owieka i Podsta-   wowych Wolnoœci („Konwencja”) przez obywatela polskiego, pana Jerzego   Gorala („skar¿¹cy”) 22 lipca 1997 r.   2. Skar¿¹cy by³ reprezentowany przez pana W. Myœliborskiego, prawnika   praktykuj¹cego w Warszawie. Rz¹d polski („Rz¹d”) by³ reprezentowany przez   pe³nomocnika, pana Krzysztofa Drzewickiego.   Wyrok ten stanie siê prawomocny w okolicznoœciach okreœlonych w art. 44 § 2 Konwencji.   Wyrok mo¿e podlegaæ poprawkom edytorskim.     3. Skar¿¹cy zarzuci³, w szczególnoœci, ¿e okolicznoœci jego sprawy ujawni-   ³y naruszenia art. 5 §§ 1 i 3, art. 6 § 1 i art. 8.   4. Skarga zosta³a przekazana do Trybuna³u 1 listopada 1998 r. wraz z wej-   œciem w ¿ycie Protoko³u nr 11 do Konwencji (art. 5 § 2 Protoko³u nr 11).   5. Skarga zosta³a przydzielona Czwartej Sekcji Trybuna³u (art. 52 § 1 Regu-   laminu Trybuna³u). W ramach tej Sekcji utworzona zosta³a Izba, która rozpo-   znawa³a sprawê (art. 27 § 1 Konwencji) zgodnie z art. 26 § 1 Regulaminu   Trybuna³u.   6. Skar¿¹cy i Rz¹d przed³o¿yli swoje uwagi w odniesieniu do meritum spra-   wy (art. 59 § 1).   7. 1 listopada 2001 r. Trybuna³ zmieni³ sk³ad swoich Sekcji (art. 25 § 1 Re-   gulaminu). Sprawa ta zosta³a przydzielona nowej Trzeciej Sekcji.   8. Na mocy decyzji z 7 listopada 2002 r. Trybuna³ uzna³ skargê za czêœcio-   wo dopuszczaln¹.   FAKTY   I. OKOLICZNOŒCI SPRAWY   9. Skar¿¹cy urodzi³ siê w 1944 r. i mieszka w Lublinie, w Polsce.   A. Tymczasowe aresztowanie skar¿¹cego i postêpowanie karne przeciw-   ko niemu   1. Aresztowanie   10. 23 maja 1996 r. skar¿¹cy zosta³ aresztowany przez policjê. 24 maja   r. Prokurator Rejonowy w Lublinie przedstawi³ skar¿¹cemu zarzut ukry-   wania skradzionego samochodu oraz posiadania fa³szywych banknotów i aresz-   towa³ go tymczasowo. Prokurator uzna³, ¿e istnia³o niebezpieczeñstwo wywie-   rania presji na œwiadków. Ponadto prokurator powo³a³ siê na znaczny stopieñ   spo³ecznego niebezpieczeñstwa czynów karalnych rzekomo pope³nionych   przez skar¿¹cego.   11. Skar¿¹cy zaskar¿y³ postanowienie prokuratora rejonowego, lecz 18   czerwca 1996 r. S¹d Okrêgowy w Lublinie oddali³ jego za¿alenie. S¹d uzna³, ¿e   przyczyny uzasadniaj¹ce tymczasowe aresztowanie skar¿¹cego nie przesta³y   istnieæ.   12. 12 sierpnia 1996 r. S¹d Okrêgowy w Lublinie przed³u¿y³ tymczasowe   aresztowanie skar¿¹cego do 23 listopada 1996 r. S¹d zwróci³ uwagê, ¿e œledz-   two nie zosta³o zakoñczone oraz ¿e istnia³o ryzyko utrudnienia przez skar¿¹ce-   go postêpowania karnego, je¿eli zostanie zwolniony. Skar¿¹cy odwo³a³ siê od     tego postanowienia, jednak 12 wrzeœnia 1996 r. S¹d Apelacyjny w Lublinie   oddali³ jego za¿alenie.   13. 14 paŸdziernika 1996 r. Prokuratur Okrêgowy w Lublinie postanowi³   przeprowadziæ dowód ze œwiadka incognito. Skar¿¹cy nie zaskar¿y³ tego posta-   nowienia.   14. W listopadzie 1996 r. prokurator wycofa³ zarzut posiadania sfa³szowa-   nych banknotów przez skar¿¹cego.   2. Akt oskar¿enia   15. 22 listopada 1996 r. Prokurator Okrêgowy w Lublinie wniós³ do S¹du   Okrêgowego w Lublinie akt oskar¿enia przeciwko skar¿¹cemu.   16. 16 grudnia 1996 r. skar¿¹cy wyst¹pi³ o zwolnienie za kaucj¹, jednak   grudnia 1996 r. S¹d Okrêgowy w Lublinie oddali³ jego wniosek. S¹d uzna³,   ¿e dwoje doros³ych dzieci skar¿¹cego mog³o pomóc jego chorej ¿onie. Ponad-   to zgromadzone dowody dawa³y podstawy do uzasadnionego przypuszczenia,   ¿e skar¿¹cy pope³ni³ przestêpstwo, o które zosta³ oskar¿ony. S¹d powo³a³ siê na   art. 208 i 218 (2) kodeksu postêpowania karnego.   17. Skar¿¹cy zaskar¿y³ to postanowienie, lecz 15 stycznia 1997 r. S¹d   Apelacyjny w Lublinie oddali³ jego za¿alenie. S¹d apelacyjny odwo³a³ siê do   art. 209 i 217 kodeksu postêpowania karnego. S¹d uzna³, ¿e wymiar kary wiê-   zienia, na któr¹ skar¿¹cy móg³ zostaæ skazany uzasadnia³ jego dalsze areszto-   wanie. S¹d wskaza³ tak¿e, ¿e ostatnie badania lekarskie ¿ony skar¿¹cego wyka-   za³y, ¿e nie wymaga³a ona pomocy osób trzecich.   18. 24 marca 1997 r. skar¿¹cy wyst¹pi³ do S¹du Okrêgowego w Lublinie   o uchylenie tymczasowego aresztowania. Argumentowa³, ¿e jego ¿ona by³a   chora i potrzebowa³a pomocy.   19. 25 marca 1997 r. S¹d Okrêgowy oddali³ wniosek skar¿¹cego. S¹d uzna³,   ¿e zgromadzone dowody dawa³y podstawy do uzasadnionego przypuszczenia,   ¿e skar¿¹cy pope³ni³ przestêpstwo, o które zosta³ oskar¿ony. W dodatku ¿ona   skar¿¹cego nie wymaga³a hospitalizacji i mog³a uzyskaæ pomoc od innych   cz³onków jej rodziny.   3. Pierwsza rozprawa przed s¹dem   20. 28 sierpnia 1997 r. odby³a siê pierwsza rozprawa przed S¹dem Okrêgo-   wym w Lublinie.   21. 26 wrzeœnia 1997 r. S¹d Okrêgowy w Lublinie przes³ucha³ œwiadka   incognito.   22. Nastêpnie rozprawy odby³y siê 1 paŸdziernika i 5 listopada 1997 r.     4. Koniec tymczasowego aresztowania   23. Na rozprawie przeprowadzonej 20 listopada 1997 r. S¹d Okrêgowy   postanowi³ zwolniæ skar¿¹cego z aresztu.   24. 18 grudnia 1997 r. i 7 stycznia 1998 r. przeprowadzono rozprawy.   25. 9 stycznia 1998 r. S¹d Okrêgowy w Lublinie uzna³ skar¿¹cego winnym   i skaza³ go na rok i piêæ miesiêcy wiêzienia i grzywnê. Skar¿¹cy zaskar¿y³   wyrok skazuj¹cy.   26. 26 maja 1998 r. odby³a siê pierwsza rozprawa przed S¹dem Apelacyj-   nym w Lublinie.   27. Na rozprawie 20 sierpnia 1998 r. s¹d ten postanowi³ zwróciæ siê z pyta-   niem prawnym do S¹du Najwy¿szego. Pytanie dotyczy³o kwalifikacji prawnej   przestêpstwa, o które oskar¿ono skar¿¹cego.   28. 18 listopada 1998 r. S¹d Najwy¿szy przyj¹³ uchwa³ê w sprawie pytania   przedstawionego przez S¹d Apelacyjny w Lublinie.   29. Nastêpna rozprawa przed S¹dem Apelacyjnym w Lublinie mia³a miej-   sce 10 grudnia 1998 r. S¹d uchyli³ wyrok skazuj¹cy skar¿¹cego i zwróci³ spra-   wê do s¹du pierwszej instancji.   30. W roku 1999 S¹d Okrêgowy w Lublinie przeprowadzi³ rozprawy   marca, 29 kwietnia, 2 czerwca, 6 i 9 wrzeœnia oraz 8 paŸdziernika.   31. 24 i 29 wrzeœnia, 5 i 26 paŸdziernika, a tak¿e 5 kwietnia i 10 maja   r. œwiadek incognito nie stawil siê w s¹dzie.   32. Pierwsza rozprawa w 2000 roku odby³a siê 8 sierpnia. 18 wrzeœnia   r. skar¿¹cy powiadomi³ s¹d o swojej chorobie.   33. Nastêpna rozprawa odby³a siê 4 paŸdziernika 2000 r. S¹d Okrêgowy   postanowi³ wy³¹czyæ sprawê skar¿¹cego do odrêbnego rozpoznania.   34. 17 paŸdziernika 2000 r. S¹d Okrêgowy zawiesi³ postêpowanie karne   przeciwko skar¿¹cemu, poniewa¿ by³ w szpitalu i nie móg³ uczestniczyæ w roz-   prawach.   35. 19 grudnia 2000 r. s¹d przes³ucha³ œwiadka incognito.   36. 4 stycznia 2001 r. s¹d zosta³ powiadomiony, ¿e skar¿¹cy opuœci³ szpital.   marca 2001 r. s¹d wznowi³ postêpowanie.   37. Nastêpnie rozprawy odby³y siê 7 maja, 6 czerwca, 5 lipca i 20 wrzeœnia   r.   38. 20 wrzeœnia 2001 r. s¹d ukara³ grzywn¹ kilku œwiadków, którzy nie sta-   wiali siê na rozprawach.   39. Na rozprawie przeprowadzonej 5 grudnia 2001 r. przed S¹dem Okrêgo-   wym w Lublinie, skar¿¹cy wyst¹pi³ o przekazanie sprawy do innego s¹du, ponie-   wa¿ uwa¿a³, ¿e S¹d Okrêgowy w Lublinie by³ stron¹ postêpowania przed Euro-   pejskim Trybuna³em Praw Cz³owieka, w którym rozpatrywano jego skargê.   40. 23 kwietnia, 15 maja, 20 czerwca i 19 lipca 2002 r. S¹d Okrêgowy   przeprowadzi³ rozprawy.     5. Skazanie   41. 23 lipca 2002 r. S¹d Okrêgowy w Lublinie uzna³ skar¿¹cego winnym   przechowywania skradzionych samochodów i skaza³ go na dwa lata wiêzienia   i grzywnê.   42. 19 sierpnia 2002 r. skar¿¹cy odwo³a³ siê od wyroku.   B. Monitorowanie korespondencji skar¿¹cego   43. Skar¿¹cy 13 paŸdziernika 1997 r. wys³a³ list do Europejskiej Komisji   Praw Cz³owieka. Dostarczy³ w³adzom wiêziennym zaklejon¹ kopertê zawie-   raj¹c¹ list. W³adze dostarczy³y j¹ S¹dowi Okrêgowemu w Lublinie, gdzie list   zosta³ otwarty i przeczytany.   44. 20 paŸdziernika 1997 r. s¹d zwróci³ list skar¿¹cemu.   45. PóŸniej skar¿¹cy nie wys³a³ listu za poœrednictwem s³u¿by wiêziennej,   lecz wys³a³ go przez osoby trzecie. List zosta³ odebrany przez Europejsk¹   Komisjê Praw Cz³owieka 4 listopada 1997 r.   II. W£AŒCIWE PRAWO KRAJOWE   A. Tymczasowe aresztowanie   1. Kodeks postêpowania karnego z 1969 r.   46. W tym czasie kodeks postêpowania karnego z 1969 r. wymienia³ wœród   œrodków zapobiegawczych inter alia tymczasowe aresztowanie, porêczenie   maj¹tkowe oraz nadzór policji. Art. 209 kodeksu, który wymienia³ podstawy,   uzasadniaj¹ce zastosowanie œrodków zapobiegawczych stanowi³, co nastêpuje:   „Œrodki zapobiegawcze mo¿na stosowaæ w celu zabezpieczenia prawid³owego toku   postêpowania, je¿eli dowody zebrane przeciwko oskar¿onemu dostatecznie uzasadnia-   j¹, ¿e pope³ni³ on przestêpstwo.”   47. Ponadto kodeks postêpowania karnego pozwala³ w³adzom na margines   uznania, co do tego, czy kontynuowaæ stosowanie œrodków zapobiegawczych.   Tymczasowe aresztowanie by³o uwa¿ane za najbardziej dolegliwy œrodek zapo-   biegawczy. Art. 213 § 1 kodeksu stanowi³, co nastêpuje:   „Œrodek zapobiegawczy nale¿y niezw³ocznie uchyliæ lub zamieniæ, je¿eli ustan¹   przyczyny, na skutek których zosta³ on zastosowany lub powstan¹ przyczyny uzasad-   niaj¹ce jego uchylenie, zmianê na ³agodniejszy albo zaostrzenie.”     Art. 225 Kodeksu stanowi³:   „Poza wypadkiem, gdy tymczasowe aresztowanie jest obowi¹zkowe, œrodka tego   nie stosuje siê, je¿eli wystarczaj¹ce jest porêczenie lub dozór albo oba te œrodki zapo-   biegawcze ³¹cznie.”   Art. 217 §§ 1 i 2 kodeksu stanowi³:   „§ 1. Tymczasowe aresztowanie mo¿e nast¹piæ, je¿eli:   1. zachodzi uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania siê oskar¿onego, zw³aszcza   wtedy, gdy nie mo¿na ustaliæ jego to¿samoœci albo nie ma on w kraju sta³ego miejsca   pobytu;   2. zachodzi uzasadniona obawa, ¿e oskar¿ony bêdzie nak³ania³ do fa³szywych   zeznañ lub wyjaœnieñ albo w inny bezprawny sposób stara³ siê utrudniaæ postêpowanie   karne.   § 2. Je¿eli oskar¿onemu zarzuca siê pope³nienie zbrodni lub umyœlnego wystêpku   zagro¿onego kar¹ pozbawienia wolnoœci, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat,   albo gdy s¹d pierwszej instancji skaza³ go na karê pozbawienia wolnoœci nie ni¿sz¹ ni¿   trzy lata, potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia   prawid³owego toku postêpowania mo¿e byæ uzasadniona gro¿¹c¹ oskar¿onemu su-   row¹ kar¹.”   Art. 218 stanowi³:   „Je¿eli szczególne wzglêdy nie stoj¹ temu na przeszkodzie, nale¿y odst¹piæ od tym-   czasowego aresztowania, zw³aszcza, gdy pozbawienie oskar¿onego wolnoœci:   1. spowodowa³oby dla jego ¿ycia lub zdrowia powa¿ne niebezpieczeñstwo;   2. poci¹ga³oby wyj¹tkowo ciê¿kie skutki dla oskar¿onego lub jego najbli¿szej   rodziny.”   48. Do 4 sierpnia 1996 r., kiedy kodeks zosta³ znowelizowany, prawo pol-   skie nie przewidywa³o ¿adnych ustawowych terminów odnosz¹cych siê do tym-   czasowego aresztowania w postêpowaniu s¹dowym, a jedynie w odniesieniu do   stadium œledztwa.   Art. 222 § 3 kodeksu postêpowania karnego w wersji obowi¹zuj¹cej po   sierpnia 1996 r. stanowi³:   „£¹czny czas stosowania tymczasowego aresztowania do chwili wydania pierwsze-   go wyroku przez s¹d pierwszej instancji nie mo¿e przekroczyæ roku i 6 miesiêcy,   a w sprawach o zbrodnie – 2 lat.”   2. Uchwa³y S¹du Najwy¿szego   49. 6 listopada 1997 r. S¹d Najwy¿szy przyj¹³ uchwa³ê (nr I KZP 35/96)   w której dokona³ interpretacji zmian do kodeksu postêpowania karnego z 1969 r.,     które wesz³y w ¿ycie 4 sierpnia 1996 r. S¹d Najwy¿szy odpowiedzia³ twierdz¹-   co na pytanie, czy po wniesieniu aktu oskar¿enia s¹d rozpoznaj¹cy sprawê mia³   obowi¹zek wydaæ postanowienie o przed³u¿eniu tymczasowego aresztowania,   które w tym czasie przekroczy³o ju¿ termin oznaczony (lub dalej przed³u¿any)   w fazie œledztwa. Odpowiednia czêœæ uchwa³y brzmi nastêpuj¹co:   „W œwietle przepisów kodeksu postêpowania karnego obowi¹zuj¹cych przed   uchwaleniem noweli z 29 czerwca 1995 r. [4 sierpnia 1996 r.] obowi¹zek okreœlenia   terminu, do którego tymczasowe aresztowanie zastosowane przez prokuratora w postê-   powaniu przygotowawczym mia³o trwaæ, wynika³ z art. 211 § 2 k.p.k., natomiast   z art. 222 § 1 i 2 pkt 1 k.p.k. nie wynika³o jednoczeœnie wprost, i¿by prokurator lub s¹d   w³aœciwy do rozpoznania sprawy, przed³u¿aj¹c tymczasowe aresztowanie w postêpo-   waniu przygotowawczym, musia³ okreœlaæ ka¿dorazowo, do kiedy ma ono trwaæ.   Przyjmowano jednak jako rzecz zupe³nie oczywist¹, ¿e przed³u¿aj¹c okres tymczaso-   wego aresztowania w postêpowaniu przygotowawczym zarówno prokurator, jak i s¹d w³a-   œciwy do rozpoznania sprawy, musia³ okreœlaæ czas, do którego ma ono na podstawie danej   decyzji procesowej trwaæ. Przyjmowano wiêc, ¿e obowi¹zek okreœlania czasu w decyzji   procesowej aktualny by³ wtedy, gdy orzekanie w tym przedmiocie nastêpowa³o przed up³y-   wem maksymalnych terminów ustawowych, odnosz¹cych siê do danego stadium procesu.   Porównanie dawnej regulacji prawnej z obecn¹ pozwala na wyci¹gniêcie wniosku, ¿e   nowelizuj¹c kodeks postêpowania karnego w czerwcu 1995 r. ustawodawca po prostu roz-   ci¹gn¹³ regu³y stosowania i przed³u¿ania tymczasowego aresztowania obowi¹zuj¹ce wcze-   œniej tylko w postêpowaniu przygotowawczym tak¿e na postêpowanie s¹dowe.   Podczas gdy przed nowel¹ regulacja oparta by³a na za³o¿eniu, wed³ug którego   podejrzany nie powinien bezterminowo przebywaæ w areszcie dopóty, dopóki jego   sprawa nie znajdzie siê w gestii niezawis³ego s¹du, to obecnie punktem wyjœcia jest   za³o¿enie, ¿e podejrzany (i oskar¿ony) nie powinien byæ bezterminowo tymczasowo   aresztowany dopóty, dopóki nie zostanie w stosunku do niego wydany pierwszy wyrok   s¹du pierwszej instancji.   W dawnym stanie prawnym nie by³o potrzeby okreœlania czasu, do którego ma trwaæ   tymczasowe aresztowanie od chwili wp³yniêcia aktu oskar¿enia, gdy¿ od tej chwili postê-   powanie wkracza³o w stadium, w którym nie by³ przewidziany maksymalny termin usta-   wowy. Z tego powodu s¹d, do którego wp³yn¹³ akt oskar¿enia, nie musia³ interesowaæ siê   tym, do kiedy stosowane jest w sprawie tymczasowe aresztowanie, z mocy bowiem ostat-   nio wydanej decyzji procesowej stosowanie tego œrodka mog³o trwaæ nadal, jako ¿e aresz-   towanie „terminowe” przekszta³ca³o siê w „bezterminowe”. Zachodzi³a jedynie potrzeba   analizowania istnienia podstaw stosowania aresztowania w aspekcie art. 213 k.p.k.”   50. W swojej póŸniejszej uchwale (nr I KZP 23/97) z 2 wrzeœnia 1997 r. S¹d   Najwy¿szy potwierdzi³, ¿e:   „Je¿eli sprawa, w której zastosowano tymczasowe aresztowanie zosta³a skierowana   do s¹du z aktem oskar¿enie, a okres aresztowania, który zosta³ wczeœniej okreœlony     wygasa, s¹d ma obowi¹zek zbadaæ, czy dalsze aresztowanie jest konieczne i wydaæ sto-   sowne postanowienie.”   Odwo³uj¹c siê do uchwa³y z 6 lutego 1997 r. S¹d Najwy¿szy podkreœli³   tak¿e, ¿e:   „... co jest zgodne z ratio legis wprowadzonych zmian w kodeksie postêpowania   karnego w tym zakresie, u których podstaw leg³o za³o¿enie, ¿e podejrzany (oskar¿ony)   nie powinien byæ w ¿adnym wypadku bezterminowo tymczasowo aresztowany dopóty,   dopóki nie zostanie w stosunku do niego wydany wyrok s¹du pierwszej instancji. ...   Zauwa¿yæ nale¿y, ¿e z punktu widzenia zapewnienia gwarancji procesowych dla   oskar¿onego nie tyle jest istotne jak d³ugo trwa³o tymczasowe aresztowanie w toku   postêpowania przygotowawczego, a jak d³ugo w toku postêpowania s¹dowego, lecz   istotne jest ³¹czne jego trwanie, a tak¿e to czy tymczasowe aresztowanie oraz jego   czasokres mog¹ podlegaæ jakiejkolwiek kontroli. Skoro w postêpowaniu przygotowaw-   czym kontrola taka istnieje (art. 222 § 1 i 2 k.p.k), to nie do przyjêcia jest, by nie   istnia³a ona w toku postêpowania s¹dowego....”   B. Kontrola korespondencji   51. Art. 89 § 2 kodeksu karnego wykonawczego z 1969 r. obowi¹zuj¹cy do   wrzeœnia 1998 r., przewidywa³ w stosownej czêœci:   „(..) korespondencja [tymczasowo aresztowanego] podlega cenzurze tego organu   [organu do którego dyspozycji pozostaje], chyba ¿e organ ten zarz¹dzi inaczej.”   52. Art. 33 regulaminu tymczasowego aresztowania z 1989 r. zmienionego   grudnia 1995 r. stanowi, w stosownej czêœci, co nastêpuje:   „(1.) Tymczasowo aresztowany ma prawo prowadzenia korespondencji.   (2.) Korespondencja tymczasowo aresztowanego podlega cenzurze organu, do któ-   rego dyspozycji pozostaje, (...).   (3.) Korespondencjê z Rzecznikiem Praw Obywatelskich i miêdzynarodowymi   instytucjami ochrony praw cz³owieka, dzia³aj¹cymi na podstawie umów miêdzynaro-   dowych, które zosta³y ratyfikowane przez Rzeczpospolit¹ Polsk¹, przesy³a siê za   poœrednictwem organu (...).”   PRAWO   I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKU£U 5 § 1 KONWENCJI   53. Skar¿¹cy zarzuci³, ¿e jego aresztowanie po 23 listopada 1996 r. by³o   pozbawione podstawy prawnej niezgodnie z art. 5 § 1 Konwencji, który w sto-   sownej czêœci brzmi:     1. Ka¿dy ma prawo do wolnoœci i bezpieczeñstwa osobistego. Nikt nie mo¿e byæ   pozbawiony wolnoœci, z wyj¹tkiem nastêpuj¹cych przypadków i w trybie ustalonym   przez prawo: (...)   c) zgodnego z prawem zatrzymania lub aresztowania w celu postawienia przed w³a-   œciwym organem, je¿eli istnieje uzasadnione podejrzenie pope³nienia czynu zagro¿one-   go kar¹, lub, jeœli jest to konieczne, w celu zapobie¿enia pope³nieniu takiego czynu lub   uniemo¿liwienia ucieczki po jego dokonaniu;   (...)”   54. Rz¹d stwierdzi³, ¿e okolicznoœci sprawy nie ujawniaj¹ naruszenia tego   postanowienia.   A. Stanowiska stron   55. Skar¿¹cy stwierdzi³, ¿e jego tymczasowe aresztowanie po 23 listopada   r. by³o pozbawione podstawy prawnej, poniewa¿ nie istnia³o postanowie-   nie s¹dowe, dopuszczaj¹ce takie aresztowanie.   56. Rz¹d nie zgodzi³ siê ze skar¿¹cym. Stwierdzi³, ¿e po 23 listopada   r. legalnoœæ aresztowania skar¿¹cego pozostawa³a pod „sta³ym nadzorem”   s¹dów: Okrêgowego i Apelacyjnego w Lublinie. W zwi¹zku z tym, Rz¹d zwró-   ci³ uwagê, ¿e 17 grudnia 1996 r., 25 marca i 28 sierpnia 1997 r. S¹d Okrêgowy   oddali³ wnioski skar¿¹cego o uchylenie tymczasowego aresztowania. W dodat-   ku, 15 stycznia 1997 r. S¹d Apelacyjny w Lublinie oddali³ za¿alenie skar¿¹ce-   go na postanowienie o oddaleniu jego wniosku o uchylenie aresztowania.   B. Ocena Trybuna³u   57. Trybuna³ odnotowuje, ¿e pomiêdzy 23 listopada 1996 r., kiedy wygas³o   postanowienie S¹du Okrêgowego w Lublinie o tymczasowym aresztowaniu   i 17 grudnia 1996 r., kiedy ten s¹d oddali³ wniosek skar¿¹cego o uchylenie tym-   czasowego aresztowania, nie istnia³o postanowienie s¹dowe dopuszczaj¹ce   aresztowanie skar¿¹cego (patrz pkt. 12 i 16 powy¿ej). Trybuna³ nastêpnie   odnotowuje, ¿e w wyroku z 28 marca 2000 r. w sprawie Baranowski przeciwko   Polsce Trybuna³ stwierdzi³, ¿e praktyka przetrzymywania osoby w areszcie   na podstawie aktu oskar¿enia nie by³a „zgodna z prawem” w rozumieniu art. 5   § 1 Konwencji, a zatem narusza³a to postanowienie (patrz Baranowski przeciw-   ko Polsce, wyrok z 28 marca 2000 r., Reports of Judgments and Decisions   2000–III, str. 257–259 §§ 50-58).   58. Trybuna³ nie widzi podstaw, aby przedmiotow¹ sprawê traktowaæ   inaczej ni¿ sprawê Baranowski. Wynika z tego, ¿e tymczasowe aresztowanie skar-   ¿¹cego pomiêdzy 23 listopada i 17 grudnia 1996 r. by³o niezgodne z art. 5 § 1.     II. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKU£U 5 § 3 KONWENCJI   59. Skar¿¹cy zarzuci³, ¿e d³ugoœæ trwania jego aresztowania tymczasowego   by³a niezgodna z art. 5 § 3, który w stosownej czêœci brzmi:   „3. Ka¿dy zatrzymany lub aresztowany zgodnie z postanowieniami ustêpu 1 lit.   c) niniejszego artyku³u powinien ... byæ s¹dzony w rozs¹dnym terminie albo zwolniony   na czas postêpowania. Zwolnienie mo¿e zostaæ uzale¿nione od udzielenia gwarancji   zapewniaj¹cych stawienie siê na rozprawê.”   60. Rz¹d przyzna³, ¿e fakty sprawy nie ujawniaj¹ naruszenia tego posta-   nowienia.   A. Okres podlegaj¹cy rozpatrzeniu   61. Trybuna³ uwa¿a, ¿e okres, który nale¿y wzi¹æ pod uwagê rozpocz¹³ siê   maja 1996 r., kiedy skar¿¹cy zosta³ aresztowany, a zakoñczy³ siê 20 listopa-   da 1997 r., kiedy zosta³ uwolniony (patrz pkt. 10 i 22 powy¿ej). Trwa³ zatem   prawie osiemnaœcie miesiêcy.   B. Rozs¹dna d³ugoœæ tymczasowego aresztowania   1. Stanowiska stron   62. Skar¿¹cy stwierdzi³, ¿e d³ugoœæ jego tymczasowego aresztowania   przekroczy³a rozs¹dny termin.   63. Rz¹d twierdzi³, ¿e tymczasowe aresztowanie skar¿¹cego odpowiada³o   wymaganiom art. 5 § 3. Rz¹d przekonywa³, ¿e aresztowanie by³o uzasadnione   znacznym stopniem spo³ecznego niebezpieczeñstwa przestêpstwa, o które oskar-   ¿ony by³ skar¿¹cy oraz obaw¹, ¿e bêdzie wywierany nacisk na œwiadków. Dodat-   kowo, dowody zgromadzone przez oskar¿enie dawa³y podstawy dla zasadnego   przypuszczenia, ¿e skar¿¹cy pope³ni³ przestêpstwo, o które zosta³ oskar¿ony.   2. Ocena Trybuna³u   (a) Zasady ustalone na podstawie orzecznictwa Trybuna³u   64. Zgodnie z orzecznictwem Trybuna³u kwestia, czy okres aresztowania   jest rozs¹dny nie mo¿e byæ oceniany in abstracto. Problem, czy pozostawanie   oskar¿onego w areszcie jest uzasadnione musi byæ rozstrzygane w ka¿dej spra-   wie z uwzglêdnieniem jej szczególnych okolicznoœci. Kontynuowanie areszto-   wania mo¿e byæ w danej sprawie uzasadnione, je¿eli istniej¹ szczególne wyma-   gania podyktowane interesem publicznym (pomimo domniemania niewinno-     œci), maj¹ce wiêksz¹ wagê ni¿eli zasada poszanowania wolnoœci jednostki   (patrz, miêdzy innymi, W. przeciwko Szwajcarii, wyrok z 26 stycznia 1993 r.,   Series A nr 254–A, str. 15, § 30).   65. Po pierwsze, krajowe w³adze s¹downicze zapewniaj¹, ¿e w danej spra-   wie tymczasowe aresztowanie osoby oskar¿onej nie przekracza rozs¹dnego   terminu. W tym celu musz¹ one zbadaæ wszystkie fakty i wymagania, podykto-   wane interesem publicznym, przemawiaj¹ce za i przeciw odejœciu od zasady   poszanowania wolnoœci jednostki, z uwzglêdnieniem zasady domniemania   niewinnoœci oraz musz¹ wskazaæ je w swoich postanowieniach o oddaleniu   wniosków o uchylenie aresztu. G³ównie na bazie tych uzasadnieñ do postano-   wieñ oraz na podstawie prawdziwych okolicznoœci wymienionych przez skar-   ¿¹cego w jego za¿aleniach Trybuna³ powo³any jest do rozstrzygniêcia, czy   mia³o miejsce naruszenie art. 5 § 3 Konwencji.   66. Utrzymywanie siê uzasadnionego przypuszczenia, ¿e osoba aresztowa-   na pope³ni³a przestêpstwo jest warunkiem sine qua non zgodnoœci z prawem   kontynuowania aresztowania, lecz po up³ywie pewnego okresu przes³anka ta   nie jest wystarczaj¹ca. W takich wypadkach Trybuna³ musi ustaliæ, czy inne   przyczyny wskazane przez organy s¹dowe, nadal uzasadniaj¹ pozbawienie wol-   noœci. Jeœli takie podstawy by³y „istotne” i „wystarczaj¹ce” Trybuna³ musi   tak¿e ustaliæ, czy w³aœciwe w³adze krajowe wykaza³y „szczególn¹ starannoœæ”   przy prowadzeniu postêpowania (patrz Labita przeciwko W³ochom [GC],   nr 26772/95, §§ 152–153, ECHR 2000-IV).   (b) Zastosowanie zasad do okolicznoœci omawianej sprawy   67. Trybuna³ uwa¿a, ¿e aresztowanie skar¿¹cego pocz¹tkowo by³o uzasad-   nione s³usznym przypuszczeniem, ¿e pope³ni³ on przestêpstwo, o które zosta³   oskar¿ony. Trybuna³ przyst¹pi zatem do oceny, czy inne przyczyny podane   przez w³adze s¹downicze uzasadnia³y kontynuowanie pozbawienia wolnoœci.   68. Trybuna³ odnotowuje, ¿e od wniesienia aktu oskar¿enia do s¹du   listopada 1996 r. s¹dy krajowe uzasadnia³y przed³u¿enie aresztowania skar-   ¿¹cego, g³ównie d³ugoœci¹ kary, jaka mog³a byæ na niego na³o¿ona (patrz   pkt 17 powy¿ej). Jednak¿e ta podstawa aresztowania, która odnosi siê do pojê-   cia powa¿nego charakteru przestêpstwa nie mo¿e stanowiæ „istotnej i wystar-   czaj¹cej” podstawy dla przetrzymywania skar¿¹cego w areszcie przez prawie   osiemnaœcie miesiêcy (patrz, mutatis mutandis, Jëèius przeciwko Litwie, wyrok   z 31 lipca 2000 r., Reports 2000–IX, str. 259-260, § 94).   69. Ponadto Trybuna³ zauwa¿a, ¿e skar¿¹cy zosta³ skazany na dwa lata   wiêzienia, a zatem wydaje siê, ¿e rzeczywisty czas spêdzony w wiêzieniu –   gdyby skar¿¹cy zosta³ zwolniony warunkowo po odbyciu po³owy kary – móg³   by byæ krótszy ni¿ czas spêdzony w areszcie tymczasowym.   70. Mia³o zatem miejsce naruszenie art. 5 § 3.     III. DOMNIEMANE NARUSZENIE ART. 6 § 1 KONWENCJI   71. Skar¿¹cy stwierdzi³, ¿e postêpowanie karne w jego sprawie nie zosta³o   zakoñczone w rozs¹dnym terminie, niezgodnie z art. 6 § 1 Konwencji, który   stanowi w stosownej czêœci:   „Ka¿dy ma prawo do ... rozpatrzenia (...) w rozs¹dnym terminie przez ... s¹d ... za-   sadnoœci ka¿dego oskar¿enia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej”.   72. Rz¹d stwierdzi³, ¿e okolicznoœci sprawy nie ujawniaj¹ naruszenia tego   postanowienia.   A. Okres podlegaj¹cy rozpatrzeniu   73. Trybuna³ uwa¿a, ¿e okres, który nale¿y wzi¹æ pod uwagê, aby na pod-   stawie art. 6 § 1 oceniæ d³ugoœæ postêpowania karnego z punktu widzenia   wymogu „rozs¹dnego terminu”, rozpocz¹³ siê 23 maja 1996 r., kiedy skar¿¹cy   zosta³ aresztowany, a zakoñczy³ siê 26 listopada 2002 r., kiedy S¹d Apelacyjny   w Lublinie oddali³ apelacjê skar¿¹cego (patrz pkt. 9 i 42 powy¿ej). Czyli postê-   powanie trwa³o oko³o szeœciu lat i szeœciu miesiêcy.   B. Rozs¹dna d³ugoœæ postêpowania   74. Skar¿¹cy stwierdzi³, ¿e d³ugoœæ postêpowania karnego w jego sprawie   by³a niezgodna z art. 6 § 1.   75. Rz¹d z drugiej strony zakwestionowa³ taki pogl¹d.   76. Strony roztrz¹sa³y ró¿ne kryteria, które Trybuna³ stosowa³ w tego   rodzaju sprawach, takich jak dok³adny okres, który powinien byæ wziêty pod   uwagê, stopieñ skomplikowania sprawy, postêpowanie stron i inne. Trybuna³   odnotowuje jednak, ¿e jego orzecznictwo oparte jest na fundamentalnej zasa-   dzie, zgodnie z któr¹ d³ugoœæ postêpowania ocenia siê w odniesieniu do szcze-   gólnych okolicznoœci sprawy. W tym przypadku okolicznoœci wymagaj¹ glo-   balnej oceny i dlatego Trybuna³ nie uwa¿a za konieczne rozwa¿aæ te zagadnie-   nia w szczegó³ach (patrz, miêdzy innymi, Obermeier przeciwko Austrii, wyrok   z 28 czerwca 1990 r., Series A nr 179, str. 23–24, § 72; Olstowski przeciwko   Polsce, nr 34052/96, § 86, z 15 listopada 2001 r.)   77. Trybuna³ uwa¿a, ¿e sprawa nie by³a skomplikowana. Dodatkowo   Trybuna³ odnotowuje, ¿e pomiêdzy 22 listopada 1996 r. i 28 sierpnia 1997 r.   oraz tak¿e pomiêdzy 8 paŸdziernika 1999 r. i 8 sierpnia 2000 r. (patrz pkt.   15–20 i 30 oraz 32 powy¿ej) nie odby³a siê ¿adna rozprawa. Wynika z tego, ¿e     Trybuna³ nie mo¿e uznaæ za „rozs¹dny” w przedmiotowej sprawie up³yw oko³o   szeœciu lat i szeœciu miesiêcy.   Mia³o zatem miejsce naruszenie art. 6 §1.   IV. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKU£U 8 KONWENCJI   78. Skar¿¹cy zarzuci³, ¿e kontrola jego korespondencji z Komisj¹ by³a nie-   zgodna z art. 8 Konwencji, który w stosownej czêœci stanowi:   „1. Ka¿dy ma prawo do poszanowania (...) swojej korespondencji.   2. Niedopuszczalna jest ingerencja w³adzy publicznej w korzystanie z tego prawa,   z wyj¹tkiem przypadków przewidzianych przez ustawê i koniecznych w demokratycz-   nym spo³eczeñstwie z uwagi na bezpieczeñstwo pañstwowe, bezpieczeñstwo publiczne   lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronê porz¹dku i zapobieganie przestêpstwom,   ochronê zdrowia i moralnoœci lub ochronê praw i wolnoœci innych osób.”   79. Rz¹d stwierdzi³, ¿e fakty sprawy nie ujawniaj¹ naruszenia tego posta-   nowienia.   A. Stanowiska stron   80. Skar¿¹cy zarzuci³, ¿e kontrola jego listu z 13 paŸdziernika 1997 r. do   Europejskiej Komisji Praw Cz³owieka by³a niezgodna z art. 8.   81. Rz¹d nie zgodzi³ siê ze skar¿¹cym. Stwierdzi³, ¿e S¹d Okrêgowy   w Lublinie skontrolowa³ list zgodnie z art. 89 § 2 kodeksu karnego wykonaw-   czego i zwróci³ go do Aresztu Tymczasowego po to, by móg³ on byæ wys³any   do Komisji.   B. Ocena Trybuna³u   82. Trybuna³ w oparciu o przedstawione mu dowody uznaje, ¿e w³adze   krajowe skontrolowa³y list skar¿¹cego z 13 paŸdziernika 1997 r. zaadresowany   do Komisji. Zatem mia³a miejsce „ingerencja w³adzy publicznej” w rozumieniu   art. 8 § 2 w korzystanie z prawa skar¿¹cego do poszanowania jego korespon-   dencji.   83. Trybuna³ odnotowuje, ¿e w wyroku z 4 lipca 2000 r. w sprawie Nied-   ba³a przeciwko Polsce uzna³, ¿e polskie prawo dotycz¹ce kontroli korespon-   dencji obowi¹zuj¹ce przed 1 wrzeœnia 1998 r. nie okreœla³o z rozs¹dn¹ precyzj¹   zakresu i sposobu wykonywania uznania przynale¿nego w³adzom publicznym   (patrz Niedba³a przeciwko Polsce, nr 27915/95, §§ 81–82, z 4 lipca 2000 r.).     84. Trybuna³ nie znajduje powodu, dla którego mia³by omawian¹ sprawê   potraktowaæ inaczej ni¿ sprawê Niedba³a. Wynika z tego, ¿e kontrola kore-   spondencji skar¿¹cego nie by³a „przewidziana w ustawie”.   Mia³o zatem miejsce naruszenie art. 8.   V. ZASTOSOWANIE ARTYKU£U 41 KONWENCJI   85. Art. 41 Konwencji stanowi:   „Je¿eli Trybuna³ stwierdzi, ¿e nast¹pi³o naruszenie Konwencji lub jej Protoko³ów   oraz je¿eli prawo wewnêtrzne zainteresowanej Wysokiej Uk³adaj¹cej siê Strony pozwa-   la tylko na czêœciowe usuniêcie konsekwencji tego naruszenia, Trybuna³ orzeka, gdy   zachodzi potrzeba, s³uszne zadoœæuczynienie pokrzywdzonej stronie.”   A. Szkoda materialna   86. Skar¿¹cy za¿¹da³ kwoty 6.000 euro jako odszkodowania za zarobki   utracone w trakcie tymczasowego aresztowania.   87. Rz¹d twierdzi³, ¿e nie by³o zwi¹zku przyczynowego pomiêdzy rzeko-   mymi naruszeniami Konwencji i roszczeniem skar¿¹cego.   88. Konkluzja Trybuna³u, na podstawie przedstawionych mu dowodów, jest   taka, ¿e skar¿¹cy nie wykaza³, i¿ dozna³ on rzeczywiœcie podnoszonej szkody   materialnej z powodu przetrzymywania w areszcie przez okreœlony czas.   W konsekwencji brak jest uzasadnienia dla dokonania jakiegokolwiek zas¹dze-   nia na jego rzecz z tego tytu³u (patrz, mutatis mutandis, powy¿szy wyrok   Olstowski §§ 89–91, 15, z 15 listopada 2001 r.).   B. Szkoda niematerialna   89. Skar¿¹cy ponadto domaga³ siê kwoty 19.500 euro jako zadoœæuczynie-   nie za szkodê niematerialn¹. To roszczenie zosta³o nastêpuj¹co podzielone:   6.500 euro za naruszenie art. 5 §§ 1 i 3 Konwencji, 6.500 euro za naruszenie   art. 6 § 1 i 6.500 euro za naruszenie art. 8.   90. Rz¹d stwierdzi³, ¿e roszczenie skar¿¹cego by³o nadmierne. Rz¹d wyst¹-   pi³ do Trybuna³u o rozstrzygniêcie, ¿e stwierdzenie naruszenia Konwencji samo   przez siê stanowi dostateczn¹ satysfakcjê. Alternatywnie, Rz¹d wnioskowa³,   aby dokonano zas¹dzenia na podstawie orzecznictwa w podobnych sprawach   z uwzglêdnieniem krajowych warunków ekonomicznych.   91. Trybuna³ uwa¿a w szczególnych okolicznoœciach sprawy oraz orzekaj¹c   na zasadzie s³usznoœci, ¿e nale¿y zas¹dziæ skar¿¹cemu sumê 2000 euro za szko-   dê niematerialn¹.     C. Koszty i wydatki   92. Skar¿¹cy nie dochodzi³ zwrotu kosztów i wydatków.   D. Odsetki karne   93. Trybuna³ uwa¿a za w³aœciwe, aby odsetki karne by³y oparte na mini-   malnej stopie kredytowej Europejskiego Banku Centralnego, do której nale¿y   dodaæ trzy punkty procentowe.   Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNA£ JEDNOG£OŒNIE   1. UZNAJE, ¿e nast¹pi³o naruszenie art. 5 § 1 Konwencji;   2. UZNAJE, ¿e nast¹pi³o naruszenie art. 5 § 3 Konwencji;   3. UZNAJE, ¿e nast¹pi³o naruszenie art. 6 § 1 Konwencji;   4. UZNAJE, ¿e nast¹pi³o naruszenie art. 8 Konwencji;   5. UZNAJE, ¿e   (a) pozwane pañstwo wyp³aci skar¿¹cemu w terminie trzech miesiêcy od   dnia, kiedy wyrok stanie siê prawomocny zgodnie z art. 44 § 2 Konwencji,   2.000 euro (dwa tysi¹ce euro) przeliczone na walutê narodow¹ pozwanego pañ-   stwa w stawce obowi¹zuj¹cej w dniu wyp³aty, jako odszkodowanie za szkody   niematerialne;   (b) od up³yniêcia wy¿ej wymienionego terminu trzech miesiêcy do dnia   wyp³aty s¹ wymagalne od powy¿szej kwoty odsetki w stawce równej minimal-   nej stopie kredytowej Europejskiego Banku Centralnego w okresie karnego   powiêkszone o trzy punkty procentowe;   6. ODRZUCA pozosta³¹ czêœæ roszczenia skar¿¹cego o odszkodowanie.   Sporz¹dzono w jêzyku angielskim i og³oszono na piœmie 30 paŸdziernika   r., zgodnie z art. 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybuna³u.   Mark VILLIGER   Zastêpca Kanclerza   Georg RESS   Przewodnicz¹cy   147