38886/05

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA   CZWARTA SEKCJA   SPRAWA RASMUSSEN przeciwko POLSCE   (Skarga nr 38886/05)   WYROK – 28 kwietnia 2009 r.   W sprawie Rasmussen przeciwko Polsce,   Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta Sekcja), zasiadając jako   Izba składająca się z następujących sędziów:   Pan J. CASADEVALL, Przewodniczący,   Pan G. BONELLO,   Pani L. MIJOVIĆ,   Pan D. T. BJÖRGVINSSON,   Pan J. ŠIKUTA,   Pan L. Bianku, sędziowie,   Pan R. Wieruszewski, sędzia ad hoc mianowany przez państwo   członkowskie,   oraz Pan L. Early, Kanclerz Sekcji,   obradując na posiedzeniu zamkniętym w dniu 7 kwietnia 2009 r.,   wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:   POSTĘPOWANIE   1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 38886/05) wniesionej przeciwko   Rzeczypospolitej Polskiej do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na   podstawie art. 34 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych   Wolności („Konwencja”) przez polską obywatelkę, Alicję Rasmussen („skar-   żąca”) w dniu 5 października 2005 r.   2. Skarżącą reprezentował mec. M. Pietrzak, prawnik z Warszawy. Rząd   polski („Rząd”) reprezentowany był przez swojego pełnomocnika, pana   J. Wołąsiewicza z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.   3. Skarżąca twierdziła, że postępowanie lustracyjne było w jej przypadku   niesprawiedliwe i naruszało art. 6 § 1 Konwencji. Skarżąca narzekała, przy-   wołując art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, że w wyniku postępowania lu-     stracyjnego została pozbawiona szczególnego statusu w zakresie ubezpiecze-   nia społecznego jako sędzia w stanie spoczynku.   4. W dniu 13 września 2007 r. Przewodniczący Czwartej Sekcji Trybu-   nału podjął decyzję o zakomunikowaniu Rządowi skargi wniesionej przez   skarżącą. W dniu 7 kwietnia 2009 r. Trybunał postanowił, że na mocy art. 29   ustęp 3 Konwencji meritum skargi zostanie rozpatrzone w tym samym czasie   co jej dopuszczalność.   5. Pan L. Garlicki, sędzia mianowany w imieniu Polski, wycofał się   z udziału w sprawie (art. 28 Regulaminu Trybunału). Rząd mianował więc   pana R. Wieruszewskiego jako sędziego mianowanego ad hoc (art. 29 Regu-   laminu Trybunału).   FAKTY   I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY   5. Skarżąca urodziła się w 1948 r. i mieszka w Szczecinie.   6. Skarżąca przez czterdzieści siedem lat pracowała jako sędzia. Na mocy   zmiany ustawy z 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, która weszła   w życie 17 października 1997 r., wprowadzono instytucję „sędziego w stanie   spoczynku” (patrz punkt 24 poniżej).   grudnia 1997 r. skarżącej, która przeszła na emeryturę w dniu 8 lipca   r. z powodu złego stanu zdrowia, przyznano status „sędziego w stanie   spoczynku”. Na mocy odpowiednich przepisów prawa krajowego sędziowie   przeniesieni w stan spoczynku nabyli, z dniem 1 stycznia 1998 r., prawo do   otrzymywania miesięcznie specjalnego uposażenia emerytalnego w wysoko-   ści 75% ostatniego pobieranego pełnego wynagrodzenia (sędziowski stan spo-   czynku).   7. W dniu 3 sierpnia 1997 r. ustawa lustracyjna weszła w życie. W wyniku   dalszej nowelizacji ustawy z 17 grudnia 1997 r. z 1985 r., która weszła w ży-   cie 15 sierpnia 1998 r., sędziowie w stanie spoczynku, którzy nabyli prawa do   specjalnego uposażenia emerytalnego, zostali objęci obowiązkiem złożenia   oświadczenia lustracyjnego. We wrześniu 1998 r. skarżąca złożyła oświad-   czenie zgodnie z wymogami ustawy lustracyjnej, stwierdzając, że nigdy nie   współpracowała z komunistycznymi organami bezpieczeństwa.   8. Następnie, w nieokreślonym terminie, Rzecznik Interesu Publicznego   wniósł do Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który występował w charakterze   sądu lustracyjnego pierwszej instancji, o wszczęcie postępowania wobec skar-   żącej na mocy ustawy lustracyjnej na takiej podstawie, że skarżąca skłamała   w swoim oświadczeniu lustracyjnym, zaprzeczając, iż współpracowała z ko-   munistycznymi organami bezpieczeństwa. Rzecznik Interesu Publicznego   oparł się na dokumentach stwierdzających, że w roku 1986 skarżąca wyraziła     zgodę na współpracę, a latach 1986-1988 dostarczyła piętnaście pisemnych   raportów.   9. W toku postępowania skarżąca była reprezentowana przez prawnika.   Zarówno skarżąca, jak i jej pełnomocnik, mieli dostęp do akt sprawy w kance-   larii tajnej sądu lustracyjnego. Mogli także sporządzać notatki. Niemniej no-   tatki te można było sporządzać jedynie w specjalnym notatniku, który został   zaplombowany i złożony w kancelarii tajnej. Mogli sporządzać notatki, ale te   notatki musiały pozostać w kancelarii.   10. W terminie nieokreślonym odbyła się rozprawa dotycząca skarżącej   przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie jako sądem pierwszej instancji. Roz-   prawa była tajna. Skarżąca odpowiadała na pytania zadawane przez sąd i usto-   sunkowywała się w kwestii dowodów przedstawianych przez sąd. Akta sprawy   skarżącej zawierały jej oświadczenie lustracyjne, kopie niektórych dokumen-   tów z akt skarżącej zgromadzone przez komunistyczne organy bezpieczeństwa   oraz wniosek Rzecznika o wszczęcie postępowania lustracyjnego.   11. 7 kwietnia 2004 r. sąd wydał wyrok, w którym stwierdził, że skarżąca   złożyła niezgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, ponieważ była tajnym   współpracownikiem komunistycznych organów bezpieczeństwa. Sąd stwier-   dził, że dokumenty znajdujące się w aktach sprawy były niekompletne, ale   niemniej były wystarczające, by stwierdzić, że skarżąca była tajnym współ-   pracownikiem. Skarżąca odwołała się od tego wyroku.   12. 4 listopada 2004 r. ten sam sąd, występując w charakterze sądu odwo-   ławczego, utrzymał wyrok, od którego skarżąca się odwołała, podtrzymując,   że dowody w sprawie były wystarczające, by uznać, że skarżąca świadomie   i umyślnie współpracowała z komunistycznymi organami bezpieczeństwa.   Skarżąca wniosła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, która została od-   rzucona postanowieniem Sądu Najwyższego wydanym w dniu 7 kwietnia   r.   13. Od stycznia 1998 r. do maja 2005 r. skarżąca otrzymywała 4614 zł   miesięcznie (3738 zł netto) jako specjalne uposażenie emerytalne.   14. Następnie, 19 maja 2005 r., Krajowa Rada Sądownictwa, działając na   podstawie wniosku złożonego przez Ministerstwo Sprawiedliwości, wszczęła   postępowanie o pozbawieniu skarżącej statusu sędziego w stanie spoczynku.   Podjęła ona także decyzję o tym, że wypłata specjalnego uposażenia emery-   talnego należnego skarżącej zostanie wstrzymana z dniem 19 maja 2005 r.   15. W piśmie procesowym do Rady skarżąca dowodziła, że decyzja o po-   zbawieniu jej specjalnego uposażenia była niezgodna z prawem, ponieważ   wymogi ustawy lustracyjnej nie dotyczą sędziów w stanie spoczynku. Anawet   jeżeli zakładając, że sędziowie w stanie spoczynku mieli obowiązek złożenia   oświadczenia lustracyjnego, nie mogli oni zostać pozbawieni swojego statusu   na podstawie przepisów Ustawy. W każdym razie taka decyzja może zostać   podjęta dopiero po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego zgodnie   z zapisem ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, a w tym przypadku     żadnego takiego postępowania nie przeprowadzono. Skarżąca wnosiła o przy-   wrócenie wypłacania przysługującej jej specjalnej emerytury.   16. 20 lipca 2005 r. Krajowa Rada Sądownictwa podjęła uchwałę pozba-   wiającą skarżącą prawa do specjalnej emerytury, do której była uprawniona   jako sędzia w stanie spoczynku. Skarżąca odwołała się, w zasadzie powtarza-   jąc argumenty podniesione w piśmie złożonym Radzie.   17. 7 grudnia 2005 r. Sąd Najwyższy oddalił jej zażalenie na tę uchwałę.   18. W sierpniu 2005 r. skarżąca zwróciła się do ZUS o przyznanie zwykłej   emerytury. Jej wniosek został odrzucony na mocy decyzji z dnia 28 listopada   r., ponieważ stwierdzono, że skarżąca nie przepracowała ustawowego   okresu trzydziestu lat uprawniającego do emerytury.   19. Następnie, w kwietniu 2006 r., przyznano jej rentę z tytułu częściowej   niezdolności do pracy w miesięcznej wysokości 1351zł (1124 netto) od dnia   sierpnia 2005 r., to jest od pierwszego dnia miesiąca, w którym skarżąca   złożyła wniosek o przyznanie zwykłej emerytury, do 31 października 2008 r.,   to jest w chwili, gdy skarżąca osiągnie ustawowy wiek emerytalny.   20. Z dniem 1 marca 2008 r. renta skarżącej została przeliczona według   wskaźnika inflacji. Od tej daty otrzymywała ona kwotę 1438 zł miesięcznie   (1196 zł netto).   21. Od dnia 1 października 2008 r. skarżąca otrzymywała miesięczną   emeryturę w wysokości 2062 zł (1693 zł netto).   II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE I PRAKTYKA   22. 3 sierpnia 1997 r. ustawa lustracyjna (ustawa o ujawnieniu pracy lub   służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach   1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne) weszła w życie. Jej celem było   zapewnienie przejrzystości w kwestii osób piastujących funkcje publiczne,   które współpracowały z organami bezpieczeństwa w okresie komunizmu.   Ustawa przestała obowiązywać 15 marca 2007 r. Właściwe przepisy prawa   krajowego i praktyka zostały w sposób wyczerpujący opisane w następują-   cych wyrokach: Matyjek p. Polsce, wyrok nr 38184/03, §§ 27-38, 24 kwietnia   r.; Bobek p. Polsce, wyrok nr 68761/01, §§ 18-43, 17 lipca 2007; oraz   Luboch p. Polsce, wyrok nr 37469/05, §§ 28-39, 15 stycznia 2008 r.).   23. 17 października 1997 weszły w życie zmiany z 28 sierpnia 1997 do   ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych z 1985 r. („Prawo z 1985 r.”)   („zmiany z października”). Zmiany wprowadzały instytucję „sędziego w stanie   spoczynku”. Dalsze zmiany, które weszły w życie w dniu 1 stycznia 1998 r.,   wprowadzały zapis, że sędziemu przechodzącemu lub przeniesionemu w stan   spoczynku z powodu wieku, choroby lub utraty sił przysługuje uposażenie   w wysokości 75% wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za wysługę lat, po-   bieranych na ostatnio zajmowanym stanowisku.     24. 15 sierpnia 1998 r. weszły w życie dalsze zmiany z 17 grudnia 1997 r.   do ustawy z 1985 r. („zmiany z grudnia”). Zmiany do ustawy przewidywały   między innymi co następuje:   „Artykuł 78... § 1. Sędzia w stanie spoczynku jest obowiązany dochować   godności sędziego.   § 2. Za uchybienie godności sędziego po przejściu w stan spoczynku oraz   uchybienie godności urzędu sędziego w okresie pełnienia służby sędzia w stanie   spoczynku odpowiada dyscyplinarnie”   25. Zmiany z grudnia przywidywały, między innymi, co następuje:   „Artykuł 7 § 6. Sędziowie, ... którzy nabyli uprawnienia emerytalne lub ren-   towe podlegają obowiązkowi składania deklaracji przewidzianemu w ustępie 18   [Ustawy lustracyjnej z 1997 r.].   Artykuł 8 § 1. Sędziowie w stanie spoczynku, ... którzy pracowali lub pełnili   służbę w [państwowych organach bezpieczeństwa] lub którzy złożyli niezgod-   ne z prawdą oświadczenie lustracyjne dotyczące takiej służby, zatrudnienia lub   współpracy [z takimi organami] tracą uprawnienia do statusu sędziego w stanie   spoczynku i uposażenia przysługującego sędziom posiadającym status sędziego   w stanie spoczynku.   § 3. Okoliczności określone w § 1 ustala się zgodnie z procedurą określoną   w [Ustawie lustracyjnej z 1997 r.]. Utrata uprawnień jest skuteczna z dniem wy-   dania wyroku.”   PRAWO   I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ART. 6 UST. 1 KONWENCJI   26. Skarżąca zażaliła się, że postępowanie dotyczące jej lustracji było nie-   sprawiedliwe. Oparła się o treść art. 6 § 1 Konwencji, który w tym zakresie   stanowi:   „1. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego   sprawy... przez... sąd... w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej.   3. Każdy oskarżony o popełnienie czynu zagrożonego karą ma co najmniej   prawo do: ...   (b) posiadania odpowiedniego czasu i możliwości do przygotowania obrony”.   A. Dopuszczalność   27. Rząd, po pierwsze, argumentował, że skarżąca złożyła specjalną skar-   gę dotyczącą dostępu do akt i możliwości sporządzania kopii dokumentów   jedynie w piśmie z 9 lipca 2007 r. Stał na stanowisku, że jej wstępne zażalenia   odnosiły się do istotnych kwestii dotyczących procedury lustracyjnej, głównie     kwestii oceny dowodów i zastosowania konkretnych przepisów dotyczących   bycia tajnym i świadomym współpracownikiem organów bezpieczeństwa.   Wnioskowano, aby na tym etapie postępowania skarga została uznana za nie-   dopuszczalną z powodu niespełnienia wymogu wniesienia skargi w ciągu sze-   ściu miesięcy, określonego w art. 35 § 1 Konwencji.   28. Skarżąca twierdziła, że już we wstępnym wniosku z 5 października   r., wyraźnie zażaliła się na niesprawiedliwość postępowania lustracyj-   nego. Dowodziła, że naruszenia procedury, których zażalenie dotyczyło, obej-   mowały między innymi naruszenie domniemania niewinności. Jej kolejne   wnioski miały na celu uzupełnienie i poprawienie treści zażalenia. Nie były to   nowe zażalenia i nie rozszerzały zakresu oryginalnego zażalenia.   29. Trybunał ponownie podkreśla, że jeśli skarżący wniesie zażalenia   poza sześciomiesięcznym terminem, które to zażalenia dotyczą szczególnych   aspektów wstępnego zażalenia złożonego zgodnie z wymogiem sześciu mie-   sięcy, wówczas uznaje się, że takie zażalenia zostały złożone w tym termi-   nie (patrz Paroisse gréco-catholique Sâmbăta Bihor p. Rumunii (wyrok), nr   48107/99, 25 maja 2004 r.). Trybunał jest zdania, że w obecnej sprawie od-   niesienie do ogólnej niesprawiedliwości procedury było wystarczające, żeby   uznać, iż skarżąca spełniła wymóg dotyczący terminu. W związku z tym za-   strzeżenie Rządu musi zostać oddalone.   30. Rząd dalej dowodził, że skarżąca nie wyczerpała wszystkich środków   odwoławczych przewidzianych prawem wewnętrznym, zgodnie z wymogiem   art. 35 § 1 Konwencji. Dowodzono, że skarżąca nie twierdziła przed sądami   krajowymi, nawet co do jego istoty, że proces lustracyjny był niesprawiedli-   wy. W szczególności ani na etapie postępowania odwoławczego, ani kasacji   nie kwestionowała ona ograniczeń dotyczących jej dostępu do akt sprawy i do-   mniemanego ograniczenia jej prawa do obrony. Rząd zwrócił uwagę, że to po-   stanowienie bezpośrednio odnosi się do postępowania przed sądem krajowym.   31. Rząd dowodził, że skarżąca nie skorzystała ze środka odwoławcze-   go przewidzianego art. 79 §1 Konstytucji. Twierdził, że sąd uznał, że nawet   jeśli Trybunał Konstytucyjny nie był sądem właściwym do tego, by uchylić   indywidualny wyrok, ponieważ jego rolą jest orzekanie o zgodności przepi-   sów z konstytucją, to wyroki Trybunału stwierdzające niekonstytucyjność   ustaw czy innych przepisów, dają prawo do ponownego rozpatrzenia niektó-   rych indywidualnych spraw albo do unieważnienia prawomocnych postano-   wień (patrz Szott-Medyńska p. Polsce, wyrok nr 47414/99, 9 października   r.).   32. Skarżąca nie podzieliła argumentów Rządu, twierdząc, że w jej przy-   padku indywidualna skarga konstytucyjna nie stanowiłaby skutecznego środ-   ka odwoławczego.   33. Trybunał uznaje, że kwestia, czy skarżąca mogłaby skutecznie zakwe-   stionować przepisy regulujące dostęp do akt sprawy i określające cechy po-   stępowania lustracyjnego wiąże się z oceną przez Trybunał spełnienia przez     Polskę wymogu „uczciwego procesu” w myśl art. 6 § 1 Konwencji (patrz   wyrok w sprawie Bobek, cytowany powyżej, § 48, oraz wyrok w sprawie Ma-   tyjek, cytowany powyżej, § 42). Zatem Trybunał łączy ze sprawą wniosek   o niedopuszczalność Rządu na podstawie niewyczerpania krajowych środków   odwoławczych.   34. Trybunał uważa więc, że niniejsza skarga nie jest w sposób oczywisty   nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 § 3 Konwencji. Trybunał dalej zauważa,   że skarga nie jest niedopuszczalna z jakichkolwiek innych powodów. Skarga   musi zostać zatem uznana za dopuszczalną.   B. Meritum   1. Opinie stron   35. Skarżąca zażaliła się, że postępowanie dotyczące jej oświadczenia lu-   stracyjnego było niesprawiedliwe. Nie było to postępowanie jawne. Skarżąca   nie miała dostępu do akt sprawy w takim zakresie, w jakim, powinna, aby   zasada równości broni pomiędzy nią a Rzecznikiem Interesu Publicznego zo-   stała zapewniona. Nie mogła ani sporządzać ani zatrzymać notatek w trakcie   postępowania lustracyjnego, ponieważ można było zapoznawać się z aktami   wyłącznie w kancelarii tajnej sądu lustracyjnego, przy czym skarżąca nie mo-   gła także notatek tych wynosić poza kancelarię tajną. Nie mogła ona także ani   kopiować dokumentów znajdujących się w aktach, ani wynosić ich poza teren   sądu, chyba że na dziesięć minut przed rozprawą. W wyniku tego jej obrona   była nieskuteczna.   36. Rząd dowodził, że prawo skarżącej do sprawiedliwego procesu oraz   zasada równości broni były w pełni respektowane. Skarżąca miała pełen   dostęp do wszelkich dokumentów stanowiących dowód w sprawie, mogła   sporządzać notatki i korzystać z tych notatek podczas rozpraw. Na mocy po-   stanowień ustawy lustracyjnej gwarancje proceduralne zapisane w kodeksie   postępowania karnego stosuje się do postępowań lustracyjnych. Trybunał   Konstytucyjny zbadał te gwarancje w szeregu przypadkach i orzekł, że speł-   niają one wymagania sprawiedliwego procesu. Podobnie skarżąca w swoich   odwołaniach skarżyła się na domniemaną niesprawiedliwość procedury, ale   wszystkie jej odwołania zostały odrzucone przez sądy krajowe.   37. Rząd przyznał, że na mocy przepisów ustawy o ochronie informacji   niejawnych z 1999 r. oraz na podstawie art. 156 § 4 kodeksu postępowania   karnego, dowody w niniejszej sprawie zostały uznane za informacje niejawne.   Niemniej skarżąca miała pełny dostęp do tych dokumentów w toku postępo-   wania. Wszystkie dokumenty, na podstawie których Rzecznik Interesu Pu-   blicznego przygotował sprawę przeciwko skarżącej, zostały włączone do akt   sprawy. Jedyne ograniczenie nałożone na skarżącą i jej adwokata było takie, że   mogli oni zapoznawać się z dokumentami jedynie w kancelarii tajnej sądu lu-     stracyjnego. Nie istniały ograniczenia dotyczące ilości czasu przeznaczonego   na zapoznawanie się z tymi dokumentami w kancelarii tajnej, którym poddana   byłaby skarżąca czy jej adwokat. Na wniosek sądu lustracyjnego oryginały   dokumentów pochodzące z akt komunistycznych organów bezpieczeństwa   zostały do sądu dostarczone, a skarżąca miała dostęp do oryginałów.   38. Rząd dowodził także, że skarżąca miała prawo sporządzania notatek   na podstawie akt. Notatki mogły być sporządzane w specjalnym notatniku,   który był następnie umieszczany w kopercie, którą zaklejano i deponowano   w kancelarii tajnej. Ta sama procedura dotyczyła notatek sporządzanych pod-   czas rozpraw. Koperta z notatnikiem w środku mogła zostać otwarta jedynie   przez osobę, która notatki sporządziła. Rząd podkreślił, że powyższe zasady   umożliwiły skarżącej aktywny udział w rozprawach i zarówno jej adwokat jak   i ona sama aktywnie z tej możliwości korzystali. Co więcej, wszelkie dowody   zostały skarżącej i jej adwokatowi ujawnione podczas rozpraw. Podsumowu-   jąc, jedyne ograniczenie nałożone na skarżącą polegało na tym, że miała ona   dostęp do informacji niejawnych w kancelarii tajnej sądu lustracyjnego oraz   że musiała deponować swój notatnik w tej kancelarii, co nie miało wpływu   na możliwość skarżącej zapoznania się z dowodami przeciwko niej w sposób,   który naruszałby jej prawo do obrony.   39. Rząd podsumował, że nie doszło w tym przypadku do naruszenia   art. 6 § 1.   2. Ocena Trybunału   40. Trybunał, po pierwsze, zauważa, że jego zadaniem jest określenie,   czy w postępowaniu wszczętym przeciwko skarżącej na podstawie ustawy   lustracyjnej z 1997 r. zachowana została zasada „sprawiedliwego procesu”   w rozumieniu art. 6 Konwencji. Trybunał wielokrotnie podkreślał, że gwaran-   cje proceduralne wywodzące się z art. 6 Konwencji, a dotyczące postępowa-   nia karnego, odnoszą się także do postępowania lustracyjnego (patrz wyrok   w sprawie Matyjek, cytowany powyżej). Trybunał podnosił w dalszej części,   że gwarancje określone w ust. 3 art. 6 są szczególnymi aspektami prawa do   sprawiedliwego procesu określonymi ogólnie w ust. 1. Z tego powodu Try-   bunał uważa za właściwe, aby rozpatrzyć skargę skarżącej, biorąc pod uwagę   te dwa przepisy łącznie (patrz Edwards p. Zjednoczonemu Królestwu, wyrok   z dnia 16 grudnia 1992 r., seria A nr 247-B, str. 34, § 33; oraz wyrok w spra-   wie Matyjek, cytowany powyżej, §§ 53-54).   41. Zgodnie z zasadą równości broni, która jest jednym z elementów   szeroko pojętego uczciwego procesu, każda ze stron musi mieć zapewnioną   możliwość zaprezentowania swojej sprawy w takich okolicznościach, które   nie powodują, że sytuacja tej osoby w stosunku do oponenta staje się znaczą-   co gorsza (patrz na przykład Jespers p. Belgii, nr 8403/78, decyzja Komisji   z dnia 15 października 1980 r., Wyroki i sprawozdania (DR) 27, str. 61; Fo-   ucher p. Francji, wyrok z dnia 18 marca 1997 r., Sprawozdania z wyroków     i decyzji 1997-II, § 34; oraz Bulut p. Austrii, wyrok z dnia 22 lutego 1996 r.,   Sprawozdania 1996-II, str. 380-81, § 47). Trybunał dalej zauważa, że aby   proces oskarżonego był sprawiedliwy, wszelkie trudności, na które natrafia   obrona poprzez ograniczenie jej praw, muszą znaleźć właściwą przeciwwagę   w procedurach, których przestrzegają władze sądownicze (patrz Doorson p.   Holandii, wyrok z dnia 26 marca 1996 r., Sprawozdania 1996-II, str. 471,   § 72; oraz Van Mechelen i Inni p. Holandii, wyrok z dnia 23 kwietnia 1997 r.,   Sprawozdania 1997-III, str. 712, § 54).   42. Trybunał zajmował się już problematyką związaną z postępowaniem   lustracyjnym w sprawie Turek p. Słowacji (skarga nr 57986/00, § 115, ECHR   2006-... (wypisy)). Trybunał wskazał wówczas, że o ile dowody w konkretnym   przypadku nie wskazują na co innego, nie można zakładać, że wciąż istnieje   trwały i rzeczywisty interes państwa we wprowadzaniu ograniczeń w dostępie   do materiałów określonych jako niejawne w poprzednim reżimie. Dzieje się   tak, ponieważ procesy lustracyjne ze względu na swój charakter mają na celu   ustalenie faktów z okresu komunizmu i nie są bezpośrednio związane z bieżą-   cą działalnością organów bezpieczeństwa. Procesy lustracyjne nieuchronnie   polegają na badaniu dokumentów dotyczących działalności byłych komuni-   stycznych organów bezpieczeństwa, a wybór i ujawnienie tych dokumentów   zależy od decyzji obecnych organów bezpieczeństwa. Jeżeli osobie, której   dotyczą materiały niejawne, odmawia się dostępu do nich w całości lub czę-   ści, możliwość zaprzeczenia wersji faktów organów bezpieczeństwa zostaje   stanowczo ograniczona.   Te rozważania pozostają istotne w niniejszej sprawie, bez względu na   pewne różnice w systemie lustracyjnym w Polsce (patrz także wyrok w spra-   wie Matyjek p. Polce, cytowany powyżej, § 56; wyrok w sprawie Bobek p.   Polsce, cytowany powyżej, § 57; oraz wyrok w sprawie Luboch p. Polsce,   cytowany powyżej, § 62).   43. Biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy, Trybunał zbada   najpierw zarzut skarżącej o naruszeniu zasady równości broni w rzeczonym   postępowaniu. W związku z tym sąd najpierw zauważa, w ocenie Trybunału   poza dyskusją pozostaje to, że materiały wytworzone przez komunistyczne   organy bezpieczeństwa w momencie ich tworzenia miały charakter tajny. Ich   niejawny charakter został zachowany przez Biuro Bezpieczeństwa Narodo-   wego. Co najmniej część dokumentów związanych ze sprawą skarżącej po-   została tajna. Jednakże Trybunał podkreśla po raz kolejny swoje uprzednie   stanowisko, że sytuacja taka jest nie do pogodzenia z rzetelnością procedury   lustracyjnej, w tym z zasadą równości broni (patrz wyrok w sprawie Turek,   cytowany powyżej, § 115; wyrok w sprawie Matyjek, cytowany powyżej,   § 57; oraz wyrok w sprawie Bobek, cytowany powyżej, § 58).   44. Po drugie, Trybunał zauważa również, że na etapie przedprocesowym   Rzecznik Interesu Publicznego dysponował prawem dostępu, w kancelarii taj-   nej swojego Biura albo Instytutu Pamięci Narodowego, do wszystkich doku-     mentów dotyczących osoby lustrowanej wytworzonych przez komunistyczne   służby specjalne. Po wszczęciu postępowania lustracyjnego również skarżąca   uzyskała dostęp do dotyczących jej dokumentów. Niemniej jednak, stosownie   do art. 156 kodeksu postępowania karnego oraz art. 52 ust. 2 ustawy o ochro-   nie informacji niejawnych z 1999 r., nie dysponowała ona możliwością wy-   konywania kopii materiałów znajdujących się w sądzie, a ponadto dokumenty   niejawne dostępne były jedynie w kancelarii tajnej sądu lustracyjnego. Trybu-   nał zauważ, że ten stan faktyczny został potwierdzony przez Rząd.   45. Trybunału nie przekonało stanowisko Rządu, że te same ogranicze-   nia związane z dostępem do informacji niejawnych na etapie procesowym   dotyczyły także Rzecznika Interesu Publicznego. Na mocy przepisów pra-   wa krajowego Rzecznik, jako organ państwowy, został wyposażony w te   same uprawnienia co prokurator. Na mocy art. 17 ust. e ustawy lustracyjnej   Rzecznik Interesu Publicznego ma pełen dostęp do dokumentów dotyczących   osoby lustrowanej, autorstwa, między innymi, poprzednich organów bezpie-   czeństwa. Jeśli istniała taka konieczność, mógł on przesłuchać świadka lub   wnieść o sporządzenie opinii przez biegłego sądowego. Rzecznik miał także   do dyspozycji kancelarię tajną wraz z osobami upoważnionymi do dostępu do   informacji niejawnych, co pozwalało im na dostęp do dokumentów uznanych   za tajne, przy czym osoby te zostały zatrudnione do przeanalizowania oświad-   czeń lustracyjnych w świetle istniejących dokumentów i przygotowywania   spraw na rozprawy lustracyjne.   46. Co więcej, żadna ze stron nie kwestionowała, że podczas zapozna-   wania się z aktami, skarżąca uprawniona była do robienia notatek. Niemniej,   notatki te mogły być sporządzane tylko w specjalnym notatniku, który został   zaplombowany i złożony w kancelarii tajnej. Notatników nie można było wy-   nosić poza kancelarię tajną, a dostęp do nich miał tylko ich autor. Podobne   rygory nałożone były na notatki sporządzane podczas rozpraw. Trybunał za-   uważa, że Rząd nie wskazał żadnej regulacji krajowej, która przyznawałaby   skarżącej prawo do wynoszenia notatek poza kancelarię tajną.   47. Trybunał ponownie podkreśla, że skuteczny udział skarżącej w pro-   cesie musi obejmować prawo do korzystania z notatek w celu przygotowa-   nia obrony niezależnie od tego, czy jest ona reprezentowana przez adwokata   (patrz Pullicino p. Malcie (wyrok), nr 45441/99, 15 czerwca 2000 r.). Zakaz   wynoszenia z sądu notatek sporządzonych podczas rozpraw oraz w kancelarii   tajnej całkowicie i skutecznie uniemożliwił skarżącej korzystanie z zawartych   w nich informacji w celu przygotowania obrony. Zarówno skarżąca, jak i jej   obrońca, musieli polegać tylko na swojej pamięci.   48. Biorąc pod uwagę potencjalne konsekwencje negatywnego orzeczenia   sądu lustracyjnego, mającego wpływ nie tylko na jej dobre imię, ale również   na utratę statusu sędziego w stanie spoczynku (patrz punkty 14 – 16 powyżej),   Trybunał uważa, że dla skarżącej niezwykle istotną była możliwość nieogra-   niczonego dostępu do akt sprawy oraz korzystania ze sporządzonych nota-     tek, a nawet jeśli było to konieczne, możliwość uzyskania kopii dokumentów   (patrz wyrok w sprawie Foucher, cytowany powyżej, § 36).   49. Trybunał po raz kolejny podkreśla, że jeśli państwo decyduje się na   wprowadzenie instrumentów lustracyjnych, musi zapewnić, że osoby, których   one dotyczą, będą dysponowały wszystkimi gwarancjami proceduralnymi   wskazanymi w Konwencji (patrz wyrok w sprawie Turek, cytowany powy-   żej, § 115; wyrok w sprawie Matyjek, cytowany powyżej, § 62; oraz wyrok   w sprawie Bobek, cytowany powyżej, § 69). Trybunał dopuszcza istnienie   sytuacji, w której interes państwa wymaga utrzymania niejawności niektórych   dokumentów, nawet tych, które wytworzone zostały przez organy bezpieczeń-   stwa poprzedniego reżimu. Niemniej jednak sytuacja taka powinna być wy-   jątkowa ze względu na czas, jaki upłynął od momentu ich wytworzenia. Na   rządzie ciąży obowiązek udowodnienia istnienia takiego interesu w konkret-   nej sprawie, ponieważ to, co jest dopuszczalne jako wyjątek, nie może stać się   regułą. W ocenie Trybunału system, w którym wynik postępowania lustracyj-   nego zależy od zrekonstruowania działań służb specjalnych poprzedniego re-   żimu, w sytuacji gdy większość istotnych dokumentów pozostaje tajna, a jed-   nocześnie decyzja o ich odtajnieniu pozostaje w dyspozycji obecnych służb   specjalnych, prowadzi do umieszczenia lustrowanego w sytuacji oczywiście   niekorzystnej dla niego.   50. Mając na względzie powyższe, Trybunał uważa, że w związku z nie-   jawnością dokumentów oraz ograniczeniami lustrowanego w dostępie do   nich, przede wszystkim w porównaniu z uprzywilejowaną pozycją Rzecznika   Interesu Publicznego, realizacja prawa skarżącej do rzetelnego procesu zo-   stała istotnie ograniczona. Zważywszy na specyficzny charakter postępowań   lustracyjnych i kumulację wyżej wskazanych okoliczności i reguł, Trybunał   uważa, że w praktyce doprowadziły one do nałożenia na skarżącą niereali-   stycznych obciążeń, pozostających w sprzeczności z wymogami zasady rze-   telnego procesu oraz zasady równości broni stron postępowania.   51. Pozostaje ustalić, czy skarżąca mogła zakwestionować pewne elemen-   ty postępowania lustracyjnego w swojej apelacji i skardze kasacyjnej. Biorąc   pod uwagę twierdzenie Rządu, że zasada dostępu do dokumentów oznaczo-   nych jako niejawne podlega odpowiednim przepisom regulującym kwestie   tajemnicy państwowej oraz właściwym przepisom kodeksu postępowania   karnego, Trybunał nie jest przekonany, że skarżąca, zarówno w apelacji, jak   i skardze kasacyjnej, mogła z powodzeniem zakwestionować wyroki ogłoszo-   ne w jej sprawie.   52. Skoro Rząd opiera się na skardze konstytucyjnej, to Trybunał wskazu-   je, że po pierwsze, zakwestionowanie ustawy lustracyjnej przed Trybunałem   Konstytucyjnym wielokrotnie nie udało się (patrz wyrok w sprawie Matyjek,   cytowany powyżej i wyrok w sprawie Bobek, cytowany powyżej, §§ 38-43).   Trybunał dalej zauważa, że Rządowi nie udało się wskazać, które przepisy   prawa krajowego powinny zostać w skardze konstytucyjnej zakwestionowa-     ne. Trybunał podkreślił, że skarga konstytucyjna jest skutecznym środkiem   odwoławczym dla celów art. 35 ust. 1 Konwencji wyłącznie, gdy domniema-   ne naruszenie Konwencji nastąpiło w wyniku bezpośredniego zastosowania   przepisu prawnego uznanego przez skarżących za niekonstytucyjny (patrz wy-   rok w sprawie Szott-Medyńska p. Polsce nr 47414/99, 9 października 2003 r.;   wyrok w sprawie Pachla p. Polsce nr 8812/02, 8 listopada 2005 r.; wyrok   w sprawie Wypych p. Polsce nr 2428/05, 25 października 2005 r.).   53. W związku z tym Trybunał stwierdza, że naruszenie Konwencji przy-   wołane w niniejszej sprawie nie może wywodzić się z bezpośredniego zasto-   sowania przepisu prawnego uznanego przez skarżących za niekonstytucyjny.   Było ono raczej wynikiem sposobu, w jaki zastosowano przepisy prawa kra-   jowego do przypadku skarżącej, a w szczególności wynikało z tzw. szcze-   gólnych okoliczności, o których mowa w art. 156 § 4 kodeksu postępowania   karnego, którego przepisy zezwoliły sądowi lustracyjnemu na ograniczenie   dostępu skarżącej do akt sprawy, sporządzania notatek i kopiowania doku-   mentów. Jednakże z orzecznictwa polskiego Trybunału Konstytucyjnego wy-   nika, że nie podlega jego kompetencji badanie, w jaki sposób stosuje się prze-   pisy prawa krajowego w danym przypadku.   54. W związku z tym nie zostało wykazane, że skarżąca miała do dyspo-   zycji odpowiednie środki odwoławcze przewidziane w przepisach prawa we-   wnętrznego, które umożliwiłyby jej zakwestionowanie elementów postępo-   wania lustracyjnego. W konsekwencji sprzeciw Rządu w kwestii wyczerpania   krajowych środków odwoławczych musi zostać odrzucony.   55. W świetle tych okoliczności Trybunał podsumowuje, że nie można   uznać postępowania lustracyjnego, jako całości, za sprawiedliwe w rozumie-   niu art. § 1 Konwencji rozumianego łącznie z art. 6 § 3. W związku z tym   doszło do naruszenia tych przepisów.   II. DOMNIEMANE NARUSZENIE ART. 1 PROTOKOŁU NR 1   KONWENCJI   56. Skarżąca zażaliła się, że w wyniku wyroków uzyskanych w swojej   sprawie, została pozbawiona świadczenia z tytułu ubezpieczenia społecznego,   które na mocy prawa krajowego przysługuje sędziom w stanie spoczynku.   Odniosła się do art. 1 Protokołu nr 1 Konwencji, który brzmi:   „Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do swojego mienia. Nikt nie może   być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na wa-   runkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa   międzynarodowego.   Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa   państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania   sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu     zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pienięż-   nych”   A. Dopuszczalność   57. Rząd argumentował, że skarżąca nie wyczerpała wszelkich krajowych   środków odwoławczych. Nie odwołała się ona od decyzji Zakładu Ubezpie-   czeń Społecznych z dnia 28 listopada 2005 r., na mocy której odmówiono jej   prawa do wcześniejszej emerytury (patrz punkt 19 powyżej). Skarżąca nie   zajęła się tym aspektem sprawy.   58. Trybunał zauważa, że ta część skargi nie dotyczy procedury związanej   z prawem skarżącej do zwykłej emerytury. Koncentruje się ona wyłącznie   na postanowieniach, w wyniku których skarżąca została pozbawiona swojego   statusu sędzi w stanie spoczynku i w konsekwencji utraciła swoje prawo do   specjalnego uposażenia emerytalnego. Ani nie pokazano, ani nie dowiedzio-   no, że skarżąca mogła zastosować jakiekolwiek dalsze środki odwoławcze   po wyroku Sądu Najwyższego w sprawie jej skargi kasacyjnej z 7 grudnia   r. (patrz punkt 18 powyżej).   59. W związku z tym oddala zarzut Rządu o niedopuszczalności na pod-   stawie niewyczerpania dostępnych w prawie krajowym środków odwoław-   czych.   60. Trybunał uważa więc, że niniejsza skarga nie jest w sposób oczywisty   nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 § 3 Konwencji. Trybunał dalej zauważa,   że skarga nie jest niedopuszczalna z jakichkolwiek innych powodów. Skarga   musi zostać zatem uznana za dopuszczalną.   B. Meritum   1. Opinie stron   61. Rząd podkreśla, że nie doszło do żadnego naruszenia praw skarżącej   gwarantowanych na mocy art. 1 Protokołu nr 1, ponieważ specjalne uposa-   żenie, które otrzymywała przed wyrokiem lustracyjnym było szczególnym   przywilejem przypisanym do pozycji, którą piastowała, a mianowicie sędzi   w stanie spoczynku. Stąd pozbawienie skarżącej tego prawa nie powinno zo-   stać uznane za pozbawienie jej prawa, które jest niezbywalne i nieodwołal-   ne. Należy to raczej traktować jako odmowa państwa uhonorowania, w ta-   kim przypadku jak skarżąca, prawa do specjalnego przywileju przyznanego   sędziom z chwilą zakończenia ich służby, jeśli spełniają oni nadal wymogi   o charakterze moralnym przypisywane sędziom.   62. Rząd w dalszej części dowodził, że jeżeli Trybunał uzna, że doszło   do naruszenia praw skarżącej, takie naruszenie wyczerpywało przepisy art. 1   Protokołu nr 1. Skarżąca nie została ukarana za to, że była współpracowni-   kiem organów bezpieczeństwa. Celem ustawy lustracyjnej z 1997 r. było ra-     czej poddanie krytyce tych osób pełniących funkcje publiczne, które podały   nieprawdziwe informacje w oświadczeniu lustracyjnym. Współpraca jako   taka nie uniemożliwia piastowania funkcji publicznych przez obywateli, po-   nieważ przedmiotem postępowania lustracyjnego jest jedynie prawdziwość   złożonego oświadczenia. Ochrona zasady zaufania obywatela do państwa   i prawa składania do przyjęcia rozwiązania zastosowanego w sprawie skarżą-   cej. Wymogi dotyczące sprawiedliwości społecznej gwarantowane na mocy   art. 2 konstytucji spowodowały, że koniecznym stało się dokonanie rozróżnie-   nia pomiędzy tymi sędziami, którzy złożyli prawdziwe oświadczenia i tymi,   którzy skłamali w swoich oświadczeniach lustracyjnych. Zaufanie jest jedną   z tych wartości, które państwo musi otaczać szczególną ochroną, w szczegól-   ności w przypadku sędziów.   63. Rząd wreszcie argumentował, że naruszenie nie było nieproporcjonal-   ne. Skarżąca utraciła szczególny status, ale nadal podlegała ochronie z tytu-   łu ubezpieczenia społecznego na zasadach ogólnych. Z chwilą, gdy skarżąca   zaczęła ubiegać się o emeryturę, jej sprawa została rozpatrzona na podstawie   przepisów dotyczących ubezpieczenia społecznego. Jej wniosek o przyznanie   wcześniejszej emerytury został odrzucony, ponieważ nie przepracowała ona   wymaganego okresu trzydziestu lat. Nadal mogła ubiegać się o przyznanie   zwykłej emerytury z chwilą osiągnięcia ustawowego wieku sześćdziesięciu   lat. W każdym razie decyzją z dnia 25 kwietnia 2006 r. przyznano jej pra-   wo do renty na podstawie częściowej niezdolności do pracy za cały okres od   sierpnia 2005 r. (gdy złożyła wniosek o przyznanie emerytury) do paździer-   nika 2008 r. Nie została więc pozbawiona środków na utrzymanie. Utrata sta-   tusu sędzi w stanie spoczynku spowodowała jedynie to, że zaczęły skarżącą   obowiązywać ogólne zasady systemu ubezpieczenia społecznego.   64. Skarżąca zażaliła się, że w wyniku wyroków uzyskanych w swojej   sprawie, została pozbawiona świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego,   które na mocy prawa krajowego przysługują sędziom w stanie spoczynku. Sę-   dziom w stanie spoczynku przysługuje uposażenie w wysokości siedemdzie-   siąt pięć procent ostatniego pełnego wynagrodzenia. Po uchwale Krajowej   Rady Adwokackiej z dnia 20 lipca 2005 r. (punkt 17 powyżej) utraciła swoje   uprawnienia do tego uposażenia. Jej pozycja społeczna została poważnie nara-   żona na szwank. Jako sędzia pracowała przez całe życie zawodowe. W wyni-   ku wyroków, od których się odwoływała, skarżąca utraciła swój uprzywilejo-   wany status i nie uzyskała prawa do zwykłej emerytury zgodnie z przepisami   prawa ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.   65. Skarżąca dowodziła, że na mocy Rezolucji nr 1096 (1996) Zgroma-   dzenia Parlamentarnego Rady Europy o środkach demontażu dziedzictwa po   byłych totalitarnych ustrojach komunistycznych, lustracja nie powinna być   formą zemsty lub kary. Celem lustracji jest to, aby byli współpracownicy   komunistycznych służb bezpieczeństwa nie piastowali funkcji publicznych.   W jej przypadku postępowanie lustracyjne było niesprawiedliwe, ponieważ     z chwilą gdy ustawa z 1997 r. weszła w życie skarżąca nie piastowała już   funkcji sędzi. A więc żaden z powodów, dla których ustawa lustracyjna we-   szła w życie, tzn. wykluczenie osób sprawujących władzę w ramach instytucji   państwowych, jeżeli nie można im zaufać, że będą ją wykonywać zgodnie   z zasadami demokracji, nie miał zastosowania w jej sytuacji. Pozbawienie jej   statusu sędzi w stanie spoczynku miał charakter odwetu i stało w sprzeczności   w powołaną powyżej Rezolucją z 1996 r.   66. Skarżąca twierdziła, że konieczność poddania się procedurze lustra-   cyjnej przez sędziów w stanie spoczynku po piętnastu latach od upadku re-   żimu komunistycznego musi być postrzegana jako niepotrzebne i niewytłu-   maczalne ograniczenie prawa do poszanowania jej mienia. Podstawowym ce-   lem lustracji była ochrona nowo tworzącej się demokracji, a nie karanie osób   uznanych za winnych. Nikt nie podałby w wątpliwość stwierdzenia, że po   roku Polska była stabilną i względnie dojrzałą demokracją, której rzad-   ny postkomunistyczny coup d’état nie zagrażał. Dlatego surowość i zakres   środków lustracyjnych przyjętych w 1997 roku powinien być mniejszy niż   ten, który przyjęto by we wczesnych latach 1990. Niemniej w 1997 r. i latach   późniejszych podleganie przez sędziów w stanie spoczynku, którzy już nie   orzekają, temu wymogowi, nie mogło być uzasadnione koniecznością obrony   młodej demokracji.   2. Ocena Trybunału   67. Trybunał uznał, że skarga skarżącej w myśl art. 1 Protokołu nr 1 posia-   da dwa aspekty – po pierwsze, zastosowanie wobec niej, jako sędzi w stanie   spoczynku, postanowień ustawy lustracyjnej, skutkujące utratą uprawnień do   specjalnego uposażenia emerytalnego, stanowiło naruszenie jej praw gwaran-   towanych na mocy tego postanowienia; i, po drugie, procedura, która dopro-   wadziła do pozbawienia jej tego prawa była niesprawiedliwa, jeśli weźmie się   pod uwagę wymogi proceduralne określone w art. 1.   68. Nie ma wątpliwości, że po wyroku lustracyjnym w jej sprawie, skar-   żąca utraciła prawo do specjalnego statusu jako sędzi w stanie spoczynku,   a w konsekwencji do specjalnego uposażenia emerytalnego przypisanego   do tego statusu. Rząd argumentował, że pozbawienie skarżącej specjalnego   statusu nie stanowiło naruszenia prawa własności, ale było raczej odmową   państwa do honorowania, w takich przypadkach jak skarżącej, specjalnych   przywilejów przyznanych z chwilą zakończenia przez sędziów służby, pod   warunkiem, że spełnialiby oni nadal wymóg moralny nałożony na sędziów.   Skarżąca nie zgodziła się z tą opinią. Dowodziła, że doszło do naruszenia jej   prawa własności w takim zakresie, że w wyniku zastosowanego środka, o któ-   rym mowa powyżej, pozbawiono ją cennego świadczenia pieniężnego. W jej   opinii, celem lustracji było, aby osoby współpracujące w przeszłości z komu-   nistycznymi organami bezpieczeństwa nie mogły piastować funkcji publicz-   nych, natomiast wszczęcie w jej przypadku postępowania lustracyjnego nie     służyło żadnemu uzasadnionemu celowi i było niesprawiedliwe, ponieważ nie   pełniła ona funkcji sędzi w chwili wejścia w życie ustawy lustracyjnej.   69. Trybunał musi odpowiedzieć na pytanie, czy utrata prawa do specjal-   nego uposażenia emerytalnego w tych konkretnych okolicznościach stanowiła   naruszenie prawa skarżącej do poszanowania jej mienia w rozumieniu art. 1   Protokołu nr 1 Konwencji.   70. Trybunał przypomina, że art. 1 Protokołu nr 1 nie tworzy prawa do   nabywania własności. Przepis ten nie ogranicza wolności państw członkow-   skich do podjęcia decyzji, czy system ubezpieczeń społecznych powinien   być w danym kraju wprowadzony, lub jakie przyznawać rodzaje i wysoko-   ści świadczeń w ramach danego systemu ubezpieczeń społecznych. Jednak-   że tam, gdzie państwo członkowskie posiada uregulowania prawne przewi-   dujące wypłatę jako prawa do świadczenia – czy to uzależnione lub nie od   wcześniejszego wpłacania składek – uznaje się, że takie przepisy generują   własność, o której mowa w art. 1 w stosunku do osób spełniających wymogi   przewidziane w tych przepisach (Stec i inni p. Wielkiej Brytanii, [GC], wy-   rok nr 65731/01 oraz 65900/01, § 54, ECHR 2006-). Co więcej, jeżeli kwota   świadczenia zostanie zmniejszona, może to stanowić naruszenie własności,   uzasadnione jedynie interesem ogólnym (Kjartan Ásmundsson p. Islandii,   wyrok z dnia 12 października 2004 r., ECHR 2004-IX). Tam, gdzie osoba fi-   zyczna nie spełnia lub przestaje spełniać wymogi prawne określone w prawie   krajowym, na mocy których takie świadczenia się przyznaje, nie dochodzi do   naruszenia praw na mocy art. 1 Protokołu nr 1 (Bellet, Huertas oraz Vialatte   p. Francji, (wyrok) nr 40832/98, 27 kwietnia 1999 r.).   71. Trybunał zwraca uwagę, że w obecnym przypadku skarżąca utraciła   prawo do specjalnego uposażenia emerytalnego w wyniku pozbawienia jej   statusu „sędzi w stanie spoczynku” na podstawie przepisów ustawy lustracyj-   nej z 1997 r., przy czym przepisy zastosowano do tych, którzy mieli taki sta-   tus przyznany na mocy zmian z grudnia do ustawy z 1985 r. Prawo o ustroju   sądów powszechnych (patrz punkt 24 powyżej). Zauważa dalej, że utrata spe-   cjalnego uposażenia nie pozbawiła skarżącej wszystkich środków na utrzy-   manie. Miała nadal prawo do standardowych świadczeń z tytułu ubezpiecze-   nia społecznego, w tym, początkowo do renty, a następnie do emerytury. Co   więcej, skarżąca nie utraciła swoich szczególnych praw aż do grudnia 2005 r.,   kiedy to Krajowa Rada Sądownicza zdecydowała o wstrzymaniu wypłaty spe-   cjalnego uposażenia emerytalnego (patrz punkt 18 powyżej).   72. Trybunał podnosi, że na mocy przepisów prawa krajowego status „sę-   dziego w stanie spoczynku” stworzony 17 października 1997 r. był specjal-   nym statusem. Status ten, który był dobrowolny, i z którego każdy były sędzia   miał prawo zrezygnować w każdym momencie, niósł ze sobą zobowiązanie   do wypełnienia oświadczenia lustracyjnego, które to zobowiązanie miało tak-   że zastosowanie do sędziów nadal orzekających. Rząd dowodził, że na mocy   przepisów prawa krajowego, status sędziego w stanie spoczynku wiązał się     z konstytucyjną zasadą niezawisłości sędziów i ich nieusuwalności oraz że   nawet jeśli sędzia w stanie spoczynku, który uzyskał taki uprzywilejowany   status, nie pełni funkcji sędziego i nie odgrywa aktywnej roli w tym zawo-   dzie, prawo krajowe uznaje, że nadal pełni on funkcję publiczną, w związku   z czym zastosowanie przepisów ustawy lustracyjne do takiej osoby jest jak   najbardziej uzasadnione.   Trybunał nie uważa za konieczne, aby ustalić, czy właściwe jest zastoso-   wanie przepisów Ustawy lustracyjnej do tych osób, które nie pełnią już ak-   tywnej służby publicznej, ponieważ z powodów wskazanych poniżej Trybu-   nał jest zdania, że nie doszło do naruszenia własności skarżącej w rozumieniu   art. 1 Protokołu nr 1.   73. Trybunał zauważa, że skarżąca przeszła na emeryturę 8 lipca 1997 r.   na krótko przed tym, zanim ustawa lustracyjna weszła w życie w dniu 3 sierp-   nia 1997 r. 4 grudnia 1997 skarżącej nadano status sędziego w stanie spoczyn-   ku. 17 grudnia 1997 r. stało się oczywiste, na podstawie poprawek do ustawy   z 1985 r., że ci sędziowie, którzy chcieli utrzymać status sędziego w stanie   spoczynku i otrzymywać specjalne uposażenie przypisane do tego statusu,   muszą złożyć oświadczenie lustracyjne. Skarżąca wiedziała więc od samego   początku, a także zanim otrzymała jakiekolwiek uposażenie, że jej status jako   sędziego w stanie spoczynku oraz jej prawo do otrzymywania specjalnego   uposażenia emerytalnego było uzależnione od złożenia przez nią oświad-   czenia lustracyjnego oraz o tym, że może być świadczenia pozbawiona, jeśli   oświadczenie, które złoży, nie będzie prawdziwe. Sprawa przedstawiała się   tak, że zgodnie z tym, co zostało ustalone w procesie lustracyjnym, skarżąca   nie spełniła warunków, które zgodnie z krajowym ustawodawstwem przypi-   sane zostały nabyciu praw i utrzymaniu statusu „sędzi w stanie spoczynku”   oraz przypisanego do tego statusu uposażenia emerytalnego.   74. W tym zakresie sprawa ta jest podobna do szeregu spraw przeciwko   Polsce, w których skargi wniesione na mocy art. 1 Protokołu nr 1 zostały   uznane przez Trybunał za niedopuszczalne, gdzie dotyczyły one skarżących,   którzy zostali pozbawieni świadczeń społecznych na podstawie zarzutów   o współpracę z komunistycznymi organami bezpieczeństwa, na mocy ustawy   uchwalonej w 1991 r., wiele lat po tym, jak otrzymali już status kombatanta.   Odrzucając te skargi, Komisja przywołała argument, że art. 1 Protokołu nr 1   nie może być interpretowany w taki sposób, że potwierdza prawo do emery-   tury w konkretnej kwocie i zwróciła uwagę, że choć osoby te zostały pozba-   wione specjalnych świadczeń emerytalnych, to nadal przysługiwało im prawo   do standardowej emerytury, zgodnie z ogólnymi zasadami systemu ubezpie-   czeń społecznych. Podnoszono także, że ustawa z 1991 r. miała częściowo na   celu potępienie politycznej roli, jaką komunistyczne organy bezpieczeństwa   pełniły w represjonowaniu opozycji politycznej oraz że takie względy natury   społecznej, nawet jeśli skutkowały pozbawieniem świadczeń społecznych, nie   wpływały na prawa własności wynikające z art. 1 Protokołu nr 1 (patrz wyrok     w sprawie Styk p. Polsce nr 28356/95, 16 kwietnia 1998 r.; wyrok w sprawie   Szumilas p. Polsce nr 35187/97, 1 lipca 1998 r.; wyrok w sprawie Bieńkow-   ski p. Polsce nr 33889/97, 9 września 1998 r.). To samo stanowisko wyraził   Trybunał w sprawie Domalewski, w której Trybunał zauważył, że „majątko-   we prawa skarżącego wynikające z zapłaconych składek w ramach systemu   ubezpieczeń społecznych pozostały te same” oraz że „prawo skarżącego do   czerpania korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych [nie] zostało naru-   szone w sposób sprzeczny z art. 1 Protokołu nr 1, a w szczególności utrata   „statusu kombatanta” nie wynikała w swojej istocie z naruszenia jego praw   do emerytury (patrz wyrok w sprawie Domalewski p. Polsce nr 34610/97,   ECHR 1999-V; patrz także wyrok w sprawie Slavičinsky p. Republice Cze-   skiej nr 10072/05, 20 listopada 2006 r.).   75. W takich okolicznościach Trybunał uznaje, że utrata przez skarżącą   statusu sędzi w stanie spoczynku oraz specjalnego uposażenia emerytalnego   przypisanego do tego statusu, w wyniku złożenia nieprawdziwego oświad-   czenia lustracyjnego, nie stanowił naruszenia prawa własności określonego   w art. 1 Protokołu nr 1.   76. Jeśli chodzi o drugi aspekt skargi skarżącej, Trybunał zauważa, że   uznano, że skarżąca złożyła nieprawdziwe oświadczenia lustracyjne, w dro-   dze procedury, która została uznana przez Trybunał za niesprawiedliwą i na-   ruszającą zapisy art. 6 § 1 Konwencji. Trybunał przypomina w tym miej-   scu, że chociaż art. 1 nie zawiera żadnych wyraźnych wymogów procedural-   nych, skarżący, który ma zostać pozbawiony swoich praw własności, musi   mieć możliwość właściwego przedstawienia swojej sprawy (patrz AGOSI p.   Wielkiej Brytanii, 24 października 1986 r., § 55). Trybunał uznał powyżej,   że skarżąca nie została pozbawiona prawa własności. W związku z tym, że   skarżąca twierdziła, że procedura, która doprowadziła do tego, że Krajowa   Rada Sądownictwa uznała, że jej oświadczenie lustracyjne było nieprawdzi-   we, była niesprawiedliwa oraz że nie miała odpowiednich możliwości, żeby   dochodzić swoich praw w celu utrzymania statusu sędzi w stanie spoczynku   i specjalnego uposażenia, Trybunał uznaje, że skarga jest bezpośrednio zwią-   zana i już rozpatrzona w myśl art. 6 Konwencji. Mając na względzie wniosek   Trybunału, że doszło do naruszenia prawa skarżącej do uczciwego procesu   z powodów określonych powyżej, Trybunał uznaje, że dalsze rozpatrywanie   skargi nie jest konieczne w oparciu o art. 1 Protokołu nr 1 (patrz na przykład   Glod p. Rumunii, nr 41134/98, § 46, 16 września 2003 r.; Albina p. Rumunii,   nr 57808/00, § 43, 28 kwietnia 2005 r.; Mitrevski p. Byłej Jugosłowiaskiej   Republice Macedonii, nr 33046/02, § 41, 21 czerwca 2007 r.).   77. Uwzględniając wszelkie okoliczności sprawy, Trybunał uznaje, że nie   doszło do naruszenia Konwencji.     III. INNE DOMNIEMANE NARUSZENIA KONWENCJI   78. Na koniec skarżąca dowodziła, że na podstawie art. 6 § 1 Konwen-   cji sądy w nienależytym stopniu wzięły pod uwagę definicję współpracy   z komunistycznymi organami bezpieczeństwa, sformułowaną na podstawie   orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Dowody w sądach były niewystar-   czające, by stwierdzić, że była ona świadomym współpracownikiem, a przede   wszystkim sądy nie oceniły dowodów w sposób prawidłowy i nie wzięły pod   uwagę tego, że skarżąca została do współpracy zmuszona.   79. Trybunał uważa więc, że niniejsza skarga nie jest w sposób oczywisty   nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 § 3 Konwencji. Trybunał dalej zauważa,   że skarga nie jest niedopuszczalna z jakichkolwiek innych powodów. Skarga   musi zostać zatem uznana za dopuszczalną.   80. Jednakże Trybunał uwzględniając powody, dla których uznał, że do-   szło do naruszenia art. 6 (punkty 41-56 powyżej) nie uważa, że należy skargę   tę rozpatrywać odrębnie.   IV. ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI   81. Artykuł 41 Konwencji stanowi:   „Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej proto-   kołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się   Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Try-   bunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej   stronie”.   A. Szkoda   82. Skarżąca domagała się 5000 euro (EUR) z tytułu szkody majątkowej   spowodowanej cierpieniem i bólem, których doświadczyła w wyniku proce-   dury lustracyjnej przeprowadzonej przeciwko niej.   83. Rząd zakwestionował roszczenie, uznając kwotę za wygórowaną.   84. Trybunał uznaje, że w szczególnych okolicznościach sprawy, orze-   czenie o naruszeniu stanowi dostateczne niemajatkowe zadośćuczynienie dla   skarżącej (wyrok w sprawie Matyjek, cytowany powyżej, § 69; wyrok w spra-   wie Bobek, cytowany powyżej, § 79).   B. Koszty i wydatki   85. Skarżąca nie domagała się zwrotu kosztów.     Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE   1. Przyłącza się do zarzutu przedwstępnego Rządu dotyczącego dopuszczal-   ności skargi na podstawie art. 6 § 1 w związku z art. 6 § 3 (b) Konwencji;   2. Uznaje skargę za dopuszczalną;   3. Stwierdza naruszenie art. 6 § 1 Konwencji w związku z art. 6 § 3 (b) Kon-   wencji i w rezultacie oddala zarzuty przedwstępne Rządu;   4. Stwierdza brak konieczności oddzielnego badania pozostałych zarzutów   skarżącej odnośnie naruszenia art. 6 § 1 Konwencji;   5. Uznaje, że nie doszło do naruszenia art. 1 Prot. 1 Konwencji;   6. Stwierdza, że orzeczenie o naruszeniu stanowi dostateczne niemajątkowe   zadośćuczynienie dla skarżącej.   Sporządzono w języku angielskim oraz obwieszczono pisemnie dnia   kwietnia 2009 r., zgodnie z art. 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.   Lawrence EARLY   Nicolas BRATZA   Kanclerz   Przewodniczący   41