38940/02;5197/03

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   ASLAN VE DEMĐR – TÜRKĐYE   (Başvuru no. 38940/02 ve 5197/03)   KARAR   STRAZBURG   Şubat 2009   Đşbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   T.C. vatandaşları Mahmut Aslan ve Hüseyin Demir (“başvuranlar”) tarafından Türkiye   Cumhuriyeti aleyhine, sırasıyla 13 Temmuz 2000 ve 12 Kasım 2002 tarihlerinde, Đnsan   Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (Avrupa Đnsan Hakları   Sözleşmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapılan 38940/02 ve 5197/03 numaralı başvurular   sonucu bu dava görülmektedir.   Başvuranlar, Diyarbakır ve Elazığ Barosu avukatlarından E. Talay ve M. Taş   tarafından temsil edilmişlerdir.   OLAYLAR   Başvuranlar sırasıyla 1974 ve 1960 doğumludurlar ve Türkiye’de yaşamaktadırlar. Bu   davalar açısından ortak olan husus başvuranların farklı zamanlarda ve yerlerde yakalanmış ve   gözaltına alınmış olmalarıdır. Gözaltı sürelerince, yanlarında avukat bulunmaksızın sırasıyla   polis, cumhuriyet savcısı ve tetkik hakimi tarafından sorgulanmışlardır. Söz konusu ifadeler,   müteakiben, ilk derece mahkemesi tarafından mahkumiyetleri yönünde kullanılmıştır.   Başvurulara ilişkin detaylar aşağıdaki tabloda sunulmuştur:   Cumhuriyet   Polis   tarafından   yapılan   sorgulama   tarihleri   Savcısı ve   tetkik hakimi   tarafından   yapılan   sorgulama   tarihleri   Başvuru   numarası ve adı   Gözaltı   tarihleri   Yargıtay’ın nihai karar tarihi   38940/02   Mahmut Aslan   19/06/1999   - 25/06/1999   25/06/1999   02/02/2000   25/06/1999   19/12/2000   02/07/2002   5197/03   28/01/2000   03/02/2000   Hüseyin Demir – - 03/02/2000   Türkiye   HUKUK   AĐHM, başvuruların benzerlikleri karşısında birleştirilmelerini uygun bulmuştur.   Başvuranlar, AĐHS’nin 6. maddesinin 1 ve 3 (c) paragraflarına dayanarak, gözaltı   sürelerinde avukat yardımından yararlanma haklarının reddedildiği konusunda şikayetçi   olmuşlardır.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde bu şikayetin dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, şikayetin başka açılardan bakıldığında da   kabuledilemezlik unsuru taşımadığını tespit etmiştir. Bu nedenle şikayet kabuledilebilir   niteliktedir.   Esas hususunda, AĐHM, aynı şikayeti Salduz – Türkiye başvurusunda incelemiş ve   AĐHS’nin 6/1 maddesi ile bağlantılı olarak 6/3 (c) maddesinin ihlalini tespit etmiş olduğunu   gözlemlemiştir ([BD], no. 36391/02, 27 Kasım 2008). AĐHM, bahsi geçen kararda, avukat   yardımından yararlanma hakkına getirilen kısıtlamanın sistematik olduğu ve ilgili dönemde   devlet güvenlik mahkemeleri yetki alanına giren suçlarla bağlantılı olarak gözaltında tutulan   her kişiye yaşa bakmaksızın uygulandığı tespitinde bulunmuştur.   AĐHM somut davayı incelemiş ve yukarıda belirtilen Salduz kararından sapmasını   gerektirecek özel bir durum görmemiştir.   Dolayısıyla, somut davada AĐHS’nin 6/1 maddesi ile bağlantılı olarak 6/3 (c) maddesi   ihlal edilmiştir.   AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca adil tatmin hususunda, birinci başvuran Mahmut   Aslan 30.000 Euro manevi tazminat talebinde bulunmuştur. Đkinci başvuran Hüseyin Demir   10.800 Euro maddi tazminat talebinde bulunmuştur. Ayrıca, başvuru belgesine dayanarak,   1.000.000 Euro manevi tazminat talebinde bulunmuştur. Birinci başvuranın avukatı,   Diyarbakır Barosu ücretler tarifesine dayanarak ve AĐHM önünde davanın hazırlanması ve   sunulmasında harcanan zamanı ve diğer yargılama masraf ve giderlerini kapsamak üzere   toplam 2.119 Euro talep etmiştir. Đkinci başvuran bu başlık altında herhangi bir talepte   bulunmamıştır. Hükümet bu taleplere karşı çıkmıştır.   AĐHM, talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı   görmemiş ve bu nedenle bu talebi reddetmiştir. Hakkaniyet temelinde karar vererek,   başvuranların her birine 1.500 Euro manevi tazminat ödenmesine karar vermiştir.   AĐHM, ayrıca, en uygun telafi şeklinin, talep etmeleri halinde, başvuranların AĐHS’nin   6/1 maddesi gereklerine uygun olarak yeniden yargılanmaları olduğunu belirtir (bkz., üzerine   gerekli değişiklikler yapıldıktan sonra, Gençel – Türkiye, no. 53431/99, 23 Ekim 2003;   yukarıda anılan Salduz).   AĐHM, konuyla ilgili içtihadına göre, ayrıca, birinci başvurana yargılama masraf ve   giderlerine karşılık olarak, Avrupa Konseyi’nden adli yardım olarak alınan 850 Euro   düşülmek üzere, 1.000 Euro ödenmesini uygun olarak değerlendirmiştir.   AĐHM’ye göre, gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi   kolaylıklarına uyguladığı orana üç puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Başvuruların birleştirilmesine;   2. Başvuruların kabuledilebilir olduğuna;   3. Gözaltı süresinde başvuranların avukat yardımından yararlanamadıkları gerekçesiyle   AĐHS’nin 6/1 maddesi ile bağlantılı olarak 6/3 (c) maddesinin ihlal edildiğine;   4. a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç   ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere   Savunmacı Hükümet tarafından aşağıdaki miktarların ödenmesine;   (i) Başvuranların her birine manevi tazminat olarak 1.500 Euro (bin beş yüz Euro)   ile birlikte bu miktara tabi olabilecek her türlü vergi;   (ii) Birinci başvuran Mahmut Aslan’a yargılama masraf ve giderleri olarak, Avrupa   Konseyi’nden adli yardım olarak alınan 850 Euro düşülmek üzere, 1.000 Euro (bin   Euro) ile birlikte bu miktara tabi olabilecek her türlü vergi;   b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa   Merkez Bankası’nın o dönem marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranının üç   puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine   KARAR VERMĐŞTĐR.   Đşbu karar Đngilizce olarak hazırlanmış ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve   3. paragrafları gereğince 17 Şubat 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.   Sally Dollé   Zabıt Katibi   Françoise Tulkens   Başkan   3