39081/97

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   BORA VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 39081 / 97)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ocak 2006   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek   olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (39081/97) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke   vatandaꢀları Hüseyin Bora, ꢁeh Mehmet Baꢀkurt, Mehmet Can Tekin ve Nurhan Ekdi’nin   (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na 17 Ekim 1997 tarihinde Avrupa Đnsan   Hakları Sözleꢀmesi’nin eski 25. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuranlar   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından M.Vefa   tarafından temsil edilmektedirler.   OLAYLAR   Baꢀvuranlar Bora, Tekin ve Ekdi 1962, Baꢀkurt 1959 doğumlu olup Diyarbakır’da ikamet   etmektedirler. Olayların meydana geldiği dönemde baꢀvuranlar Halkın Demokrasi Partisi’nin   (HADEP) üyeleri ve yöneticileriydi.   Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı tarafından yürütülen   soruꢀturma kapsamında yasadıꢀı örgüt PKK üyesi olmakla suçlanan baꢀvuranlar 31 Ağustos   tarihinde saat 6.50’de evlerinde yakalanmıꢀlar ve Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü   Terörle Mücadele ꢀubesinde gözaltına alınmıꢀlardır.   Cumhuriyet Savcısı 9 Eylül 1997 tarihinde baꢀvuranları dinlemiꢀ ve serbest bırakılmalarını   kararlaꢀtırmıꢀtır.   Cumhuriyet Savcısı 26 Eylül 1997 tarihinde, sözü edilen örgütün üyeleri ile temas halinde   oldukları, HADEP’in yerel teꢀkilatlarına sıklıkla gelen gençlere örgüt propagandası yaptıkları   ve PKK militanlarının ailelerine maddi destek sağladıkları gerekçeleriyle baꢀvuranları   TCK’nın 169. maddesine dayalı olarak yasadıꢀı örgüt PKK’ya yardım ve yataklık etme suçu   ile itham etmiꢀtir. Cumhuriyet Savcısı gerekçelerinde diğer sanıkların ifadelerine, tutuklama   ve arama tutanaklarına yer vermiꢀtir.   DGM, 9 Kasım 2000 tarihinde aleyhlerinde yeterli delil bulunmadığı gerekçesiyle   baꢀvuranları beraat ettirmiꢀtir.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 5 § 1 c) MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar gözaltına alınmalarının AĐHS’nin 5 § 1 c) maddesinde öngörülen kısıtlamalara   uygun olmadığını savunmaktadırlar.   A. Kabuledilebilirlik hakkında   AĐHM, yapılan ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca dayanaktan yoksun olmadığı ve   kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçenin yer almadığı tespitini yapmaktadır. O halde   baꢀvuru kabuledilebilir bulunmalıdır.   B. Esas hakkında   Hükümet, baꢀvuranların TCK’nın 169. maddesince silahlı bir çeteye yardım ve yataklık etme   suçu ile itham edilmeleri için makul gerekçelerin mevcut olduğunu savunmaktadır. Hükümet,   baꢀvuranların sözkonusu silahlı örgütle olası bağlantılarının terörle mücadele ꢀubesi ekipleri   tarafından bu örgüte iliꢀkin düzenlenen soruꢀturmada, baꢀvuranların evlerine düzenlenen   aramalarda ve ꢀüpheli görülen diğer sanıkların ifadeleri sonucu ortaya çıkarıldığını dile   getirmektedir.   AĐHM «yasal yollar»’ın da izlenmesi dahil olmak üzere, tutulu bulundurma ile ilgili   «uygunluğun», AĐHS’nin özü itibariyle ulusal yargıya bırakıldığını ve esasla ilgili usul   kurallarına uyulmasını izlemekle yetindiğini hatırlatarak, her türlü hürriyetten yoksun bırakma   iꢀlemiyle ilgili olarak AĐHS’nin 5. maddesinin bireyi keyfilikten koruma zorunluluğunu   getirdiğini belirtmektedir (Bkz. Wassink-Polonya kararı, 27 Eylül 1990, seri: A no: 185, s.11,   § 24).   Olayda, AĐHM, baꢀvuranların yasadıꢀı örgüte bağlı oldukları iddiası ile yakalandıkları   tespitini yapmaktadır. Devlet Güvenlik Mahkemesi hakimi karꢀısında baꢀvuranlar   aleyhlerinde yapılan yasadıꢀı örgüte bağlı olma ithamlarından sorgulanmıꢀlar ve tutuklu   yargılanmaları kararlaꢀtırılmıꢀtır.   Bu tespit ıꢀığında, somut olaylara dayanması nedeniyle duyulan ꢀüphelerin gerekli düzeye   ulaꢀtığı sonucu çıkmaktadır (özellikle diğer sanıkların ifadeleri, yakalama ve arama   tutanakları).   Sonuç olarak AĐHM, baꢀvuranların AĐHS’nin 5 § 1. maddesi uyarınca ceza gerektiren suç   iꢀlediğine dair «makul delillere» dayalı olarak yakalanıp tutuklandıklarına itibar etmektedir.   O halde AĐHS’nin 5 § 1 c) maddesi ihlal edilmemiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 5 § 3. ve 4. MADDELERĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar gözaltı süresinin aꢀırılığından ve bu sürenin yasallığına karꢀı baꢀvuru yolunun   bulunmayıꢀından ꢀikayetçi olmakta ve AĐHS’nin 5 § 3. ve 4. maddelerinin ihlal edildiğini ileri   sürmektedirler.   A. Kabuledilebilirlik hakkında   Hükümet, AĐHS’nin 35 § 1. maddesi uyarınca iç hukuk yolları tüketilmediğinden AĐHM’den   baꢀvurunun bu bölümünü reddetmesi talebinde bulunmaktadır. Bu bağlamda, baꢀvuranların   yetkili ulusal mahkemeler nezdinde hiçbir zaman gözaltının meꢀruluğuna ve sürenin   uzunluğuna dair baꢀvuruda bulunmadıklarını savunmaktadır. Hükümete göre baꢀvuranların   CMUK’un 128 § 4. maddesinde öngörülen baꢀvuru yollarını kullanmaları mümkündü.   Baꢀvuranlar, Hükümetin savına karꢀı çıkmaktadırlar.   sayılı Kanun’dan çıktığından beri, CMUK’un 128 § 4. maddesinde düzenlenen “habeas   corpus”, bu tür baꢀvuruda olduğu gibi, teoride, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin görev   alanına giren suçlar ile itham edilen kiꢀilerin de istifade edebilecekleri bir iç hukuk yolu   olmuꢀtur. Ancak, baꢀvuranın durumuyla benzer baꢀvurularda, pratikte de etkili bir baꢀvuru   yolu sağladığını gösterir örnekler Hükümet tarafından sunulamamıꢀtır. (Bkz. Öcalan, §§ 68-   ve Çelepkulu-Türkiye kararı, no: 41975/98, 7 Haziran 2005).   Sonuç itibariyle Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazı reddedilmektedir.   AĐHM, mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihatları (Bkz. özellikle Sakık ve diğerleri-Türkiye   kararı, 26 Kasım 1997, 1997-VII, s. 2623-2624, § 44) ve sunulan deliller ıꢀığında bu   ꢀikayetlerin esastan incelenmesi gerektiğine itibar etmektedir. Baꢀvurunun kabuledilemez   bulunması için baꢀka hiçbir gerekçe tespit edilmemiꢀtir.   B. Esas hakkında   Hükümet özellikle gözaltı süresinin uygunluğu hakkında, yasa ile öngörülen sınırları   aꢀmadığını belirtmekte, bu çerçevede, baꢀvuranların da itham edildiği ve «kanıtların bir araya   getirilmesindeki güçlük nedeniyle dosyanın ön hazırlık soruꢀturmasının uzun bir süreyi   gerektirdiği» terör suçlarına değin yürütülen soruꢀturmanın özel yapısına ve güçlüklerine   dikkat çekmektedir. Bu hazırlık süreci yargı kararının alınmasındaki süreyi kısaltmaktadır.   AĐHM, geçmiꢀte de pek çok kez dile getirdiği üzere, terör amaçlı suçlarda yetkililerin özel   sorunlarla karꢀılaꢀtıklarını kabul etmektedir (Bkz. diğerleri arasında, Brogan ve diğerleri-   Đngiltere, 29 Kasım 1988, seri: A no: 145-B, § 61; Murray-Đngiltere, 28 Ekim 1994, seri: A   no: 300-A, § 58; Aksoy-Türkiye kararı, 18 Aralık 1996, 1996-VI, § 78; Sakık ve diğerleri-   Türkiye kararı, 26 Kasım 1997, 1997-VII, § 41; ve sözü edilen Dikme kararı, § 64). Ancak   bu durum yetkililere, terör suçları sözkonusu olduğu zaman zanlıları iç hukuk mercilerinin ve   Sözleꢀme organlarının kontrolü dıꢀında tutuklama ve gözaltına alma serbestisi bulunduğu   anlamına gelmemektedir (Bkz. mutatis mutandis, sözü edilen Murray kararı, § 58).   Bu baꢀvuruda, baꢀvuranların gözaltı süresi yakalandıkları 31 Ağustos 1997 tarihinde   baꢀlamakta ve 9 Eylül 1997’de sona ermektedir. Dolayısıyla bu süre on gündür.   AĐHM, Brogan ve diğerleri kararında, toplumu terör suçlarından koruma amacı güdülse dahi,   ilgilinin yetkili bir hakim karꢀısına çıkarılmaksızın dört gün altı saat gözaltında tutulmasının,   § 3. maddede öngörülen kesin sınırların dıꢀına çıktığına hükmetmiꢀtir (Bkz. sözü edilen   Brogan ve diğerleri kararı, s. 33, § 62).   AĐHM, baꢀvuranların yetkili bir hakim önüne çıkarılmaksızın on gün süreyle tutulu   bulundurulmasının gerekli olduğu hususunu kabul edememektedir.   Bu nedenle, AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   Madde 5 § 4   Hükümet, baꢀvuranların CMUK’un 128 § 4. maddesi gereğince serbest bırakılma talebinde   bulunabileceklerini savunmaktadır.   AĐHM, sözü edilen baꢀvuru yolunun etkisiz olduğunu yukarıda değerlendirmiꢀ olduğundan,   aynı gerekçelerle AĐHS’nin 5 § 4. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI   A. Maddi ve manevi tazminat   Baꢀvuranların her biri 5.000 Euro maddi, 10.000 Euro manevi tazminat talep etmektedirler.   Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmıꢀtır.   AĐHM, davayı farklı açılardan dikkate alarak ve AĐHS’nin 41. maddesince hakkaniyete uygun   olarak baꢀvuranların her birine 3.500 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.   B. Masraf ve harcamalar   Baꢀvuranlar, iç hukukta ve AĐHM yetkili organları nezdinde yapmıꢀ oldukları masraf ve   harcamalara iliꢀkin 8.385 Euro talep etmektedirler.   Hükümet bu miktara karꢀı çıkmıꢀtır.   Sunulan deliller, Mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihadı ve Avrupa Konseyi tarafından   verilen Adli yardım ıꢀığında, AĐHM masraf ve harcamalar için baꢀvuranlara toplam 1.370   Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   C. Gecikme Faizi   Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı   faiz oranının 3 puan fazlası uygulanacaktır.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 5 § 1 c) maddesinin ihlal edilmediğine;   3. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;   4. AĐHS’nin 5 § 4. maddesinin ihlal edildiğine;   5. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf   tutulmak suretiyle Savunmacı Hükümetin ;   i.   manevi tazminat için baꢀvuranların her birine 3.500’er (üç bin beꢀ yüz) Euro;   ii.   masraf ve harcamalar için baꢀvuranlara toplam 1.370 (bin üç yüz yetmiꢀ) Euro   ödemesine;   iii.   belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;   b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez   Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin   uygulanmasına;   6. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.   maddelerine uygun olarak 10 Ocak 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   6