39428/98

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   ĐNAN / TÜRKĐYE DAVASI   (39428/98)   (39428/98)   Strazburg   Ekim 2001   USULĐ ĐꢀLEMLER   1. Davanın nedeni, Türk vatandaꢁı Bünyamin Đnan'ın ("baꢁvuran"), 18 Ağustos 1997 tarihinde,   Đnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleꢁme'nin ("Sözleꢁme") eski 25.maddesi   uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu'na ("Komisyon") yaptığı   baꢁvurudur (baꢁvuru no. 39428/98).   2. Baꢁvuran Ankara'da mesleğini ifa eden avukat Oya Ersoy Ataman tarafından temsil   edilmiꢁtir. Türk Hükümeti bu davaya yönelik kendisini temsil edecek bir Ajan tayin   etmemiꢁtir.   3. Baꢁvuran, kendisine karꢁı yürütülen ceza yargılamasının uzunluğu hakkında Sözleꢁme'nin 6.   maddesinin 1. bendini gündeme getirmiꢁtir.   4. Baꢁvuru, 1 Kasım 1998 tarihinde, Sözleꢁme'nin 11 No'lu Protokolü yürürlüğe girdiğinde,   anılan Protokol'ün 5. maddesinin 2. fıkrası uyarınca Mahkeme'ye gönderilmiꢁtir.   5. Baꢁvuru, Mahkeme'nin Birinci Kısmına verilmiꢁtir (Đçtüzük, 52. madde, 1.fıkra). Bu bölüm   içinde davayı inceleyecek olan daire (Sözleꢁme'nin 27§1 Maddesi), Đçtüzüğün 26§1   maddesine uygun olarak teꢁekkül etmiꢁtir. Mahkeme'de Türkiye'yi temsil eden Sn. Yargıç   Rıza Türmen davadan çekilmiꢁtir (Đçtüzük 28.madde). Bunun üzerine Hükümet Sn. Feyyaz   Gölcüklü'yü Sn. Rıza Türmen'in yerine ad hoc yargıç olarak atamıꢁtır (Sözleꢁme'nin 27§2 ve   Đçtüzüğün 29§1 maddeleri).   6. Adaletin düzgün bir ꢁekilde yerine gelmesi için Heyet Baꢁkanı, bu baꢁvuruyu Davalı   Devlete karꢁı aynı ꢁikayetlerle yapılan baꢁvurulara (baꢁvuru no 26480/95, 28291/95,   29280/95, 26699/96, 29700/96, 29701/96, 29702/96, 29703/96, 29911/96, 29912/96,   29913/96, 31831/96, 31834/96, 31853/96, 31880/96, 31891/96, 31960/96, 32964/96,   32987/96, 32900/96, 33362//96, 33369/96, 33645/96, 34591/96, 34687/96, 39428/96 ve   43362/96 ( Đçtüzük 43 § 2) eklemeye karar vermiꢁtir.   7. Mahkeme, tarafların görüꢁlerini inceledikten sonra 31 Ağustos 1999 tarihli bir kararla   baꢁvuruyu kabul edilebilir bulmuꢁtur.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2001. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Çok Taraflı Siyasî İşler   Genel Müdürlüğü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam   olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı   Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan   amaçlarla alıntılanabilir.   8. Gerek baꢁvuran gerekse de Hükümet esaslara iliꢁkin olarak görüꢁ bildirmiꢁlerdir (Đçtüzük   59/1).   OLAYLAR   I. DAVAYA ESAS TEꢀKĐL EDEN OLAYLAR   • Baꢁvuranın yakalanması ve tutuklanması   9. 1 Aralık 1980 tarihinde Ankara Emniyet Müdürlüğü'ne bağlı polis memurları baꢁvuranı   yasadıꢁı silahlı örgüt Dev- Yol üyesi olduğu ꢁüphesiyle tutuklamıꢁlardır.   10. 2 Mart 1981 tarihinde Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi baꢁvuranın tutuklu yargılanmasına   karar vermiꢁtir.   B. Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi'ndeki Yargılama   11. 26 ꢀubat 1982 yılında Askeri Savcı, baꢁvuran ve diğer 722 kiꢁi hakkındaki iddianamesini   Sıkıyönetim Mahkemesi'ne sunmuꢁtur. Savcı, baꢁvuranı, amacı Türk anayasal düzenini   yıkarak yerine Marksist-Leninist bir rejim kurmak olan yasadıꢁı silahlı örgüt Dev-Yol'a üye   olmakla suçlamıꢁtır. Savcılık, Türk Ceza Kanunu'nun 146/1 hükmü uyarınca ölüm cezası   talep etmiꢁtir.   12. 14 Eylül 1988 tarihinde Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi baꢁvuranın ꢁartlı salıverilmesine   karar vermiꢁtir.   13. 19 Temmuz 1989 tarihli bir kararla, Sıkıyönetim Mahkemesi, baꢁvuranı Dev-Yol üyesi   olduğu için yargılamıꢁtır. Baꢁvuranı TCK'nun 146/3 maddesi uyarınca 15 yıl hapse mahkum   etmiꢁ ve kamu hizmetlerinden men etmiꢁtir.   C. Temyiz Đꢁlemleri   14. Baꢁvuran Askeri Yargıtay'a baꢁvuruda bulunmuꢁtur.   15. Sıkıyönetim mahkemelerini ilga eden 27 Aralık 1993 tarihli Kanunun yürürlüğe   girmesinin ardından, davaya bakma yetkisi Yargıtay'a geçmiꢁ ve dosya da 26 Aralık 1994'te   Yargıtay'a gönderilmiꢁtir. 16. Yargıtay, 27 Aralık 1995 tarihinde, baꢁvuranın Türk Ceza   Kanunu'nun 146. maddesinin 1. fıkrası gereğince yargılanmıꢁ olması gerektiğini belirterek   hakkındaki mahkumiyet kararını bozmuꢁtur. Dava Ankara Ağır Ceza Mahkemesi'ne   gönderilmiꢁtir ve halen bu mahkemede devam etmektedir. II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE   UYGULAMA 17. Türk Ceza Kanunu'nun 146. maddesinin 1. ve 3.fıkraları aꢁağıdaki gibidir:   "Türkiye Cumhuriyeti Teꢁkilatı Esasiye Kanununun tamamını veya bir kısmını tağyir ve   tebdil veya ilgaya ve bu kanun ile teꢁekkül etmiꢁ olan Büyük Millet Meclisini iskata veya   vazifesini yapmaktan men'e cebren teꢁebbüs edenler, idam cezasına mahküm olur.   Birinci fıkrada yazılı suça ikinci fıkrada gösterilenden gayri surette iꢁtirak eden fer'i ꢁerikler   hakkında beꢁ seneden onbeꢁ seneye kadar ağır hapis ve amme hizmetlerinden müebbeden   memnuiyet cezası hükmolunur.”   HUKUK   I. SÖZLEꢀMENĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   18. Baꢁvuran, kendisine karꢁı baꢁlatılan ceza davasının uzun sürmesi konusunda ꢁikayetçi   olmuꢁtur. Sözleꢁme'nin 6/1 hükmünün ihlal edildiğini öne sürmektedir. Anılan hüküm   aꢁağıdaki gibidir:   "Herkes, ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, ...bir   mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde...görülmesini istemek hakkına sahiptir ."   19. Hükümet, baꢁvuranın iddialarını çürütmüꢁtür. Baꢁvurana karꢁı yöneltilen suçlamaların   niteliğine ve her birinin de Dev- Yol ile bağlantılarının tespit edilmesi gereken baꢁvuran da   dahil 723 davalının sözkonusu olduğu geniꢁ kapsamlı bir davayı inceleme ihtiyacına bağlı   olarak davanın karmaꢁık olduğunu öne sürmüꢁtür. Bu faktörlerin yargılamanın uzunluğuna   açıklık kazandırdığını ve herhangibir ihmal ya da gecikmeden dolayı adli makamların   sorumlu tutulamayacağını savunmuꢁlardır. • Sürenin Dikkate Alınması Gerekliliği 20.   Mahkeme, yargılamanın, baꢁvuranın tutuklandığı 1 Aralık 1980 tarihinde baꢁladığını ve halen   Ankara Ağır Ceza Mahkemesinde sürmekte olduğunu belirtmiꢁtir. Dolayısıyla, yirmi yıldan   fazla sürmüꢁtür. 21. Bununla birlikte Mahkeme, Türkiye'nin bireysel baꢁvuru hakkını   tanıdığına iliꢁkin bildirimde bulunduğu 28 Ocak 1987 tarihinden beri geçen ondört yıl sekiz   aylık dönemi inceleyebilmektedir (bkz. 20 ꢀubat 2001 tarihli Cankoçak/ Türkiye Kararı, no.   25182/94, ve 26956/95, prg. 26). Yine de Mahkeme, üstte anılan bildirimin yapıldığı sırada   yargılamanın ne durumda olduğunu dikkate almak zorundadır. (ibid, prg. 25). Söz konusu   tarihte, yargılama altı yıl sürmüꢁtü. (b) Yargılama süresinin uygunluğu   22. Bu bağlamda Mahkeme, Sıkıyönetim Mahkemesi'nin yaklaꢁık sekiz yıl yedi ayda karar   verebildiğini gözlemlemektedir. Askeri Yargıtay'ın temyiz incelemesi de dört yıldan uzun   sürmüꢁtür. Ayrıca, Yargıtay davanın kendisine geçmesinden yaklaꢁık bir yıl sonra, 27 Aralık   tarihinde karar vermiꢁtir. Bu kararın ardından dava Ankara Ağır Ceza Mahkemesine   gönderilmiꢁtir ve halen bu mahkemede devam etmektedir; yargılama altı yıldan fazla   sürmüꢁtür. Mahkeme hem ilk derece mahkemesinde hem de temyiz sırasında yaꢁanan   gecikmelerin davanın karmaꢁıklığına bağlanamayacağı ve bu gecikmelerden ulusal   makamların sorumlu olduğu görüꢁündedir.   23. Mahkeme, kendisine sunulan kanıtlara ve konu ile ilgili içtihatlarına bağlı olarak (bkz.   AĐHM 2001'de yayınlanması planlanan 4 Eylül 2001 tarihli 29279/95 no'lu ꢀahiner/ Türkiye   Kararı), yargılamanın uzunluğunun “makul süre” kuralına uymadığına karar vermiꢁtir. 24.   Dolayısıyla, Sözleꢁme'nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢁtir.   II. SÖZLEꢀMENĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   25. Sözleꢁme'nin 41. Maddesi aꢁağıdaki gibidir: "Mahkeme iꢁbu Sözleꢁme ve protokollerinin   ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢁmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak   kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar   gören tarafın tatminine hükmeder."   A. Zarar:   26. Baꢁvuran, bu baꢁlık altında bir talepte bulunmamıꢁtır. Kendisi hakkında devam eden   yargılamanın uzun sürmesinden olumsuz etkilenmesi sebebiyle Mahkemenin maddi ve   manevi tazminata hükmetmesi talebinde olduğunu belirtmiꢁtir. 27. Hükümet, baꢁvuranın   iddiasıyla ilgili herhangi bir yorum yapmamıꢁtır. 28. Baꢁvuranın yargılamasının toplam   süresinin uzunluğunu dikkate alan Mahkeme, kendisinin belli bir sıkıntıya düꢁtüğünü   düꢁünmektedir. Hakkaniyet ilkesi temelinde kendisine 100,000 Fransız Frangı ödenmesine   karar vermiꢁtir. B. Masraflar 29. Baꢁvuran yasal masraf ve harcamalar için bir meblağ talep   etmemiꢁtir. Meblağın belirlenmesini Mahkemeye bırakmıꢁtır. 30. Hükümet, bu baꢁlık altında   da herhangi bir görüꢁ belirtmemiꢁtir. 31. Baꢁvuranın Mahkeme önündeki davada birtakım   masraflara girdiği açık seçik ortadadır. Mahkeme, baꢁvuranın masrafları için 8,000 Fransız   Frangı ödenmesini uygun bulmuꢁtur. C. Temürrüt Faizi 32. Mahkemenin önündeki mevcut   bilgilere göre, iꢁbu kararın benimsendiği tarihte Fransa'daki yasal faiz oranı yıllık % 4,26'dır.   BU SEBEPLERDEN DOLAYI MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Đç Tüzüğün 43. maddesinin 1. paragrafı gereğince, bu baꢁvurunun diğerlerinden   ayrılmasına;   2. Ceza yargılamasının uzunluğu nedeniyle Sözleꢁme'nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   3. (a) Sözleꢁme'nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢁtiği tarihten itibaren 3 ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL'sına çevrilmek üzere aꢁağıdaki miktarların davalı   Devlet tarafından baꢁvurana ödenmesine;   (i) Manevi tazminat tutarı olarak 100,000 (yüzbin) Fransız Frangı;   (ii) Masraflar için miktara yansıtılabilecek her türlü vergiyle birlikte, 8.000 (sekiz bin )   Fransız Frangı;   (b) Üç aylık süreden sonra yapılan ödemeler için, ödeme tarihine kadar yıllık % 4,26 faiz   uygulanmasına;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢁbu karar Đngilizce olarak verilmiꢁ ve 30 Ekim 2001 tarihinde, Đçtüzüğün 77. maddesinin 2.   ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢁtir.   Michael o'Boyle Elisabeth Palm   Sekreter Baꢁkan