40/02;41/02;42/02

C O U N C I L O F   E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   GÜMÜꢀOĞLU VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢁvuru no: 40/02, 41/02 ve 42/02)   KARAR   STRAZBURG   Mart 2008   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 40/02, 41/02 ve 42/02 no’lu davanın   nedeni, T.C. vatandaꢀları Tevfik Gümüꢀoğlu, Hasan Süslü ve Münip Uslu’nun (baꢀvuranlar),   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 7 Kasım 2001 tarihinde, Temel Đnsan Hakları ve   Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34.   maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları üç adet baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Hatay Barosu   avukatlarından Z. Iꢀık tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢀULLARI   Baꢀvuranlar, sırasıyla 1955, 1935 ve 1950 doğumludur ve Hatay’da ikamet   etmektedir.   Baꢀvuranlar, değiꢀik tarihlerde, Hatay sahili yakınlarında arsa (sırasıyla 1233, 1230 ve   numaralı) satın almıꢀlardır. Baꢀvuranların her biri arsaları üzerinde ev yaptırmıꢀtır.1   yılında, Maliye Bakanlığı Samandağ Đlk Derece Mahkemesi’ne dava açmıꢀ ve   kıyı ꢀeridinde yer aldıkları gerekçesiyle baꢀvuranların arsalarına ait tapuların iptalini talep   etmiꢀtir.   Aralık 1999 (no. 40/02 ve 41/02) ve 9 Aralık 1999 (42/02) tarihlerinde, Samandağ   Đlk Derece Mahkemesi, bilirkiꢀi raporlarına dayanarak Maliye Bakanlığı’nın talebini   onaylamıꢀ ve baꢀvuranlara ait arsa tapularının iptaline karar vermiꢀtir. Mahkeme, vermiꢀ   olduğu kararlarda, iç hukuk uyarınca, kıyı ꢀeridinin özel mülkiyete tabi tutulamayacağını ve   bu nedenle, baꢀvuranların iyi niyetle hareket ettikleri veya bu alan üzerine bina inꢀa ettikleri   iddiasına dayanamayacakları sonucuna varmıꢀtır.   Baꢀvuranlar, değiꢀik tarihlerde karara itiraz etmiꢀtir. Baꢀvuranlar, dilekçelerinde   mülkiyet hakkının –bir insan hakları normu- anayasada ve iç hukukta güvence altına   alındığını, yerel mahkemelerin düzgün bir inceleme yapmadan ve tazminat ödenmeksizin   kendilerini mülkiyet hakkından mahrum bıraktıklarını ifade etmiꢀlerdir. 3 Ekim 2000   tarihinde, baꢀvuranların yapmıꢀ olduğu itirazlar Yargıtay tarafından reddedilmiꢀtir.   Baꢀvuranlar, değiꢀik tarihlerde, Yargıtay’dan kararın düzeltilmesini talep etmiꢀtir.   Yargıtay, 2 Mayıs 2001 (no. 40/42 ve 42/02) ve 19 Nisan 2001 (no. 41/02) tarihlerinde   baꢀvuranların taleplerini reddetmiꢀtir. Bu kararlar, 6 Haziran 2001 (no. 40/02 ve 42/02) ve 23   Mayıs 2001 (41/02) tarihlerinde baꢀvuranlara bildirilmiꢀtir.   Baꢀvuranlar fotoğraf sunmuꢀlardır.   HUKUK   AĐHM, üç baꢀvurunun benzerliğini göz önüne alarak, baꢀvuruları birleꢀtirmeye karar   vermiꢀtir.   I. 1 NO.LU PROTOKOL’UN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, makamların tazminat ödemeksizin kendilerini mülkiyet hakkından   mahrum bıraktıkları konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve bu durumun 1 No.lu Protokol’ün 1.   maddesine aykırı olduğunu ileri sürmüꢀlerdir.   A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin   Hükümet, baꢀvuranların iç hukukta yer alan idari ve medeni hukuk yollarından   gerektiği ꢀekilde yararlanmamıꢀ olmaları nedeniyle, AĐHS’nin 35/1 maddesinin gerektirdiği   ꢀekilde iç hukuk yollarını tüketmediklerini ileri sürmüꢀtür. Hükümet, ayrıca, baꢀvuranların   yerel mahkemeler huzurunda ꢀikayetlerinin esasına değinmediklerini iddia etmiꢀtir.   Baꢀvuranlar, Hükümet’in iddialarına itiraz etmiꢀtir.   AĐHM, ilk olarak, baꢀvuranların yerel mahkemeler huzurunda ꢀikayetlerinin esasını   dile getirdiklerini kaydetmektedir. AĐHM, ikinci olarak, önceki davalarda Hükümet’in iç   hukuk yollarının tüketilmemesi konusundaki itirazlarını inceleyip reddettiğini hatırlatmaktadır   (bkz. Doğrusöz ve Aslan, yukarıda kaydedilen, Asfuroğlu ve Diğerleri / Türkiye, no.   36166/02). AĐHM, bu davalarda, yukarıda bahsedilen baꢀvurulara iliꢀkin saptamalarından   ayrılmasını gerektirecek hiçbir özel koꢀul görmemektedir. Bu nedenle, AĐHM, Hükümet’in bu   baꢀlık altında yapmıꢀ olduğu itirazları reddeder.   AĐHS’nin 35/3 maddesi çerçevesinde baꢀvuruların dayanaktan yoksun olmadığını   kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvurular kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esasa iliꢁkin   Hükümet, özellikle, Anayasa’ya göre sahillerin Devlet’e ait olduğunu ve kesinlikle   özel mülkiyet olarak edinilemeyeceklerini ileri sürmüꢀtür. Hükümet, Devlet’e ait sahil   bölgesinde bulunan bir arazinin özel mülkiyete tabi tutulamayacağını baꢀvuranların biliyor   olması gerektiğini iddia etmiꢀtir. Bu nedenle, tapunun baꢀvuranların adına kaydedilmesi,   Anayasa’ya ve söz konusu zamanda yürürlükte olan yasalara aykırı bir durum oluꢀturmuꢀ ve   bu yasadıꢀı iꢀlem Samandağ Đlk Derece Mahkemesi tarafından düzeltilmiꢀtir.   Baꢀvuranlar, iddialarında ısrar etmiꢀtir.   AĐHM, daha önce benzer davalar incelemiꢀ ve iyi niyetle edinilmiꢀ, ancak tazminat   ödenmeden Hazine’ye iade edilmiꢀ olan tapuların iptaliyle ilgili olarak, 1 No.lu Protokol’ün 1.   Maddesi’nin ihlal edildiğini saptamıꢀtır (bkz. Doğrusöz ve Aslan, yukarıda kaydedilen ve   Aslan ve Özsoy / Türkiye, no. 35973/02). AĐHM, bu davalarda, varmıꢀ olduğu sonuçtan   ayrılması için hiçbir gerekçe görmemektedir.   Buna göre, AĐHM, 1 No.lu Protokol’ün 1. Maddesi’nin ihlal edildiğine karar   vermiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, ayrıca, yerel mahkeme kararlarının adaletsiz, tarafgir, yeterli   motivasyondan uzak ve hem iç hem uluslararası hukuk hükümlerine aykırı olduğu konusunda   ꢀikayetçi olmuꢀ ve bu durumun AĐHS’nin 6. maddesine aykırı olduğunu ileri sürmüꢀtür.   Hükümet, bu iddialara itiraz etmiꢀtir.   Ancak, AĐHM elindeki verileri inceledikten sonra bu hükmün ihlal edildiğine dair   herhangi bir bulguya rastlamamıꢀtır. AĐHM, baꢀvurunun bu kısmının dayanaktan yoksun   olduğu ve AĐHS’nin 35/3 ve 4. maddesi uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna varmıꢀtır.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal   edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen   telafi edebiliyorsa, AĐHS, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın   adil tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   1. Maddi tazminat   Baꢀvuranlar, mülklerini kaybetmeleri sonucu görmüꢀ oldukları maddi zarar için farklı   miktarlar talep etmiꢀlerdir. Tevfik Gümüꢀoğlu 50,619 ABD Doları (yaklaꢀık 37,390 Euro)   talep etmiꢀtir. Hasan Süslü 49,852 ABD Doları (yaklaꢀık 36,815 Euro), Münip Uslu ise   58,111 ABD Doları (yaklaꢀık 42,915 Euro) talep etmiꢀtir. Baꢀvuranların talepleri, kendileri   tarafından hazırlattırılarak Samandağ Đlk Derece Mahkemesi’ne sunulan bilirkiꢀi raporlarına   dayanmaktadır. Raporlar, 2 Ekim 2001 (no. 40/02 ve 42/02) ve 20 Haziran 2002 (no. 41/02)   tarihlerinde yapılan yerinde incelemenin ardından hazırlanmıꢀtır. Baꢀvuranlar, yukarıda   bahsedilen miktarların yıllar boyu görmüꢀ oldukları maddi zarara tekabül eden gerçek   miktardan çok daha düꢀük olduğunu belirtmiꢀtir.   Hükümet, bu miktarlara itiraz etmiꢀtir.   AĐHM, tespit edilen ihlalin temelinde mülke el konmasının yasaya aykırılığından   ziyade tazminat ödenmemiꢀ olması yatıyorsa, tazminatın mülkün tam değerini yansıtmasına   gerek olmadığını hatırlatmaktadır (bkz. I.R.S. ve Diğerleri / Türkiye (adil tatmin), no.   26338/95). Bu çerçevede, AĐHM, baꢀvuranların meꢀru tazminat beklentilerini   karꢀılayabilecek bir miktar belirlemeyi uygun görmektedir (bkz. Scordino / Đtalya (no. 1)   [GC], no. 36813/97; Stornaiuolo / Đtalya, no. 52980/99; ve Doğrusöz ve Aslan, yukarıda   kaydedilen).   AĐHM, yukarıdaki unsurlara ve hakkaniyete uygun temellere dayanarak, maddi   tazminat olarak birinci baꢀvuran Tevfik Gümüꢀoğlu’na 29,000 Euro, ikinci baꢀvuran Hasan   Süslü’ye 28,000 Euro, üçüncü baꢀvuran Münip Uslu’ya ise 33,000 Euro ödenmesine karar   verir.   2. Manevi Tazminat   Baꢀvuranların her biri, manevi tazminat olarak 15,000 ABD Doları (yaklaꢀık 11,080   Euro) talep etmiꢀtir.   Hükümet, bu miktara itiraz etmiꢀtir.   AĐHM, bu dava koꢀullarında, tespit edilen ihlalin yeterli adil tatmin oluꢀturduğunu   belirtmektedir (bkz. Doğrusöz ve Aslan, yukarıda kaydedilen ve Adil Özdemir / Türkiye, no.   35351/02).   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuranlar, ayrıca, yerel mahkemeler ile AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargılama   masraf ve giderleri için farklı miktarlar talep etmiꢀlerdir. Tevfik Gümüꢀoğlu toplam 788,234   Yeni Türk Lirası [YTL] (yaklaꢀık 437 Euro), Hasan Süslü toplam 795,754 YTL (yaklaꢀık 441   Euro), Münip Uslu ise toplam 737,254 YTL (yaklaꢀık 409 Euro) talep etmiꢀtir. Baꢀvuranlar,   taleplerini desteklemek üzere makbuz gibi belgeler sunmuꢀlardır.   Hükümet, bu miktarlara itiraz etmiꢀtir.   AĐHM, elindeki verilere ve hakkaniyete uygun temellere dayanarak, masrafların   tamamı için baꢀvuranlara ortaklaꢀa 1,200 Euro ödenmesine karar verir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;   2. 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca yapılan ꢀikayetin kabuledilebilir, baꢀvuruların   kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;   3. AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   4. Tespit edilen ihlalin baꢀvuranların gördüğü manevi zarar için kendi baꢀına yeterli adil   tatmin oluꢀturduğuna;   5. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç   ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve her   türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet tarafından,   (i)   maddi tazminat olarak Tevfik Gümüꢀoğlu’na 29,000 Euro (yirmi dokuz bin Euro),   Hasan Süslü’ye 28,000 Euro (yirmi sekiz bin Euro) ve Münip Uslu’ya 33,000 Euro   (otuz üç bin Euro),   (ii)   yargılama masraf ve giderleri için ortaklaꢀa 1,200 Euro (bin iki yüz Euro)   ödenmesine;   (b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına   kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının   üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   6. Baꢀvuranların adil tatmin talebinin geri kalan kısmının reddine karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77/2. ve 3. maddeleri   gereğince 18 Mart 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   6