40160/05

COUNCIL   AVRUPA   OF EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   MÜDET KÖMÜRCÜ/TÜRKĐYE (no. 2)   (B a ꢀvuru no. 40160/05)   KARAR   STRAZBURG   Temmuz 2009   Sözkonusu karar AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır. Ancak ,ꢀekle iliꢀkin   değiꢀiklik yapılabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USULĐ ĐꢀLEMLER   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 40160/05 no’lu davanın nedeni T.C.   vatandaꢀı Müdet Kömürcü’nün (“baꢀvuran”), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 13 Ekim   tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34.   maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından Bay ve Bayan M. Kırdök ve M. Hanbayat   tarafından temsil edilmiꢀtir.   OLAYLAR   I. DAVA OLAYLARI   Baꢀvuran, 1972 doğumludur ve Đstanbul’da yaꢀamaktadır.   Kasım 1997’de Đstanbul Emniyet Müdürlüğü’nde gözaltına alınmıꢀ, 2 Aralık 1997   tarihine kadar gözaltında tutulmuꢀ ve terör örgütüne katıldığı iddiasıyla sorgulanmıꢀtır.   Aralık 1997’de baꢀvuran ve diğer dokuz tutuklu adli tabip tarafından muayene   edilmiꢀtir. Adli tabip, baꢀvuranın sol bacağının alt kısmında 1 cm. uzunluğunda kabuk   bağlamıꢀ bir yara ve sol alt gözkapağını çevreleyen 2 cm. geniꢀliğinde bir lezyon tespit   etmiꢀtir.   Baꢀvuran, 1 Aralık 1997’de Devlet Güvenlik Mahkemesi ve 10 Mart 1998’de Fatih   Cumhuriyet Savcısı önünde vermiꢀ olduğu ifadelerde, gözaltında tutulduğu sırada polis   memurları tarafından iꢀkence yapıldığından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Özellikle, dövülmek ve   testislerinin sıkıꢀtırılması gibi çeꢀitli baskı türlerine maruz kaldığını belirtmiꢀtir. Suçluları   tanıyabileceğini ifade etmiꢀtir.   Nisan 1998’de Đstanbul Cumhuriyet Savcısı, bir iddianame hazırlamıꢀ ve dört polis   memurunu (S.A., M.C., E.M. ve N.C.) baꢀvurana ve diğer üç tutukluya kötü muamele   etmekten dava açmıꢀtır.   Haziran 1998’de baꢀvuran, yargılamaya müdahil olarak katılmıꢀtır.   Suçlanan polis memurları, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi önünde yapılan   duruꢀmalarda baꢀvuranın vücudundaki izlerin, yakalanmaya direnmesinden kaynaklandığını   ileri sürmüꢀtür. Sonuç olarak, 29 Haziran 2000 tarihinde yapılan duruꢀmada baꢀvuran,   vücudundaki izlerin asıl nedeninin belirlenmesi için Adli Tıp Kurumu’nda muayene   edilmesini talep etmiꢀtir.   Adli Tıp Kurumu, 19 Aralık 2001 tarihinde düzenlediği raporunda, baꢀvuranın   bacağındaki kabuk bağlamıꢀ yaranın, 2 Aralık 1997’de adli tabip tarafından muayene edildiği   sırada yaklaꢀık yedi gün, sol gözünün alt kısmındaki mor lezyonunsa üç ila dört gün   öncesinde oluꢀmuꢀ olabileceği sonucuna varmıꢀtır. Raporda ayrıca gözün alt kısmındaki   lezyonların, sert bir cismin direkt olarak göze tatbikinden ya da kiꢀinin gözünü bir yere   çarpmasından veya kafasının, sert ve çukur bir yüzeye vurulmasından kaynaklanmıꢀ   olabileceği belirtilmektedir. Raporda, bu üç nedenden hangisinin asıl neden olduğunu tespit   etmenin mümkün olmadığı da kaydedilmiꢀtir.   Haziran 2003’te Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, dava dosyasındaki delillere   dayanarak, Ceza Kanunu’nun 243. maddesi uyarınca davacıların kötü muameleye maruz   bırakıldıkları sonucuna varmıꢀtır. Dolayısıyla, polis memurları ifadeleri alabilmek için kasıtlı   olarak kötü muamele uygulamıꢀtır. Diğer hususlar meyanında (inter alia), sağlık   raporlarındaki bulgulara atıfta bulunan mahkeme, daha önce baꢀvuran tarafından duruꢀmalar   sırasında teꢀhis edilen M.C. ve S.A.’yı suçlu bularak birer yıl hapis cezasına çarptırmıꢀ ve   delil eksikliği nedeniyle E.M. ve N.C.’nin beraatına karar vermiꢀtir.   Her iki taraf da itiraz etmiꢀtir. 29 Mart 2005’te Yargıtay, soruꢀturma yetersizliği   nedeniyle M.C. ve S.A. hakkındaki kararı bozmuꢀtur. Mahkeme, polis tarafından gözaltına   alındıkları sırada davacılara iliꢀkin düzenlenen sağlık raporlarının ve emniyet merkezinde   alınan ifadelerinin, dava dosyasında yer almadığını kaydetmiꢀtir.   Dava, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne iade edilmiꢀtir. Mahkeme zamanaꢀımı   nedeniyle 24 Haziran 2006’da yargılamayı sona erdirme kararı vermiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 3., 6. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, AĐHS’nin 3. maddesi bağlamında polis tarafından gözaltında tutulduğu   sırada iꢀkenceye maruz bırakıldığından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca AĐHS’nin 6. ve 13.   maddelerine dayanarak adil ꢀekilde yargılanmadığını ve kötü muameleye maruz kaldığı   yönündeki ꢀikayeti hususunda baꢀvurabileceği etkili bir iç hukuk yolu bulunmadığını ileri   sürmüꢀtür. Ulusal makamların, olayları tespit edecek ve kendisine iꢀkence edenleri teꢀhis edip   cezalandıracak kadar etkili bir resmi soruꢀturma yürütmediklerini iddia etmiꢀtir.   AĐHM, sözkonusu ꢀikayetlerin yalnızca AĐHS’nin 3. maddesi yönünden incelenmesi   gerektiği kanaatindedir.   A. Kabuledilebilirlik   Hükümet, baꢀvuranın iç hukuk yollarını tüketmemiꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür.   Baꢀvuran ayrıca, ne yargılamayı sona erdiren Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi kararına itiraz   etmiꢀ ne ulusal mahkemelerde medeni ya da idari hukuk yollarına baꢀvurmuꢀtur.   AĐHM, 35/1 maddenin haddinden fazla ꢀekilcilik olmaksızın, belirli bir esneklikle   uygulanması gerektiğini kabul etmiꢀtir. Ayrıca, iç hukuk yollarını tüketme kuralı ne kesin ne   otomatik olarak uygulanabilir bir kuraldır; bu kurala riayetin denetlenmesinde münferit   davanın koꢀullarının dikkate alınması esastır. Dolayısıyla, bir baꢀvuranın etkili ve yeterli   olması beklenen makul iç hukuk yollarından faydalanmıꢀ olması beklenmekte ve bir iç hukuk   yoluna baꢀvurulduğunda da, esasen aynı amacı haiz olan baꢀka bir hukuk yolunu kullanmak   gerekmemektedir. (bkz. Kozacıoğlu/Türkiye [BD], no. 2334/03, 40. paragraf, 19 ꢁubat 2009).   Bu bağlamda, AĐHM 24 Haziran 2005 tarihli kararında, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin   zaman aꢀımından dolayı davayı sonlandırdığını gözlemler. Olayların meydana geldiği   dönemde zamanaꢀımı ile ilgili yürürlükte olan mevzuatı göz önünde AĐHM, sözkonusu kararı   temyiz etmenin sonuç vermeyeceği kanaatindedir. AĐHM baꢀvuranın, polis memurları   aleyhindeki ꢀikayetine iliꢀkin iç hukuk yollarını tüketme hususunda kendisinden makul olarak   beklenilebilecek her ꢀeyi yaptığı sonucuna varmıꢀtır.   AĐHM ayrıca daha önceleri benzer davalarda Hükümet’in, medeni ve idari iç hukuk   yollarının tüketilmesine iliꢀkin ön itirazlarını incelemiꢀ ve reddetmiꢀ olduğunu hatırlatır (bkz.,   Ataꢀ ve Seven/Türkiye, no. 26893/02, 29. paragraf, 16 Aralık 2008). AĐHM, mevcut davada   önceki sonuçlardan farklı bir sonuca varmak için gerekçe görmemektedir. Bu nedenle,   Hükümet’in ilk itirazının sözkonusu kısmını reddeder.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde sözkonusu ꢀikayetlerin dayanaktan   yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik   unsuru taꢀımadıklarını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayetler, kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esas   1. AĐHS’nin 3. maddesinin esası yönünden sorumlu Hükümet’in yükümlülüğü   Hükümet, ꢀikayetlere itiraz etmiꢀ ve baꢀvuranın vücudunda bulunan izlerin   yakalanmaya direnmesi sonucu meydana geldiğini ileri sürmüꢀtür. Bu iddia, sağlık   raporlarıyla desteklenmektedir.   AĐHM, 3. maddeye iliꢀkin kararlarında ortaya konan temel ilkelere atıfta bulunur   (bkz., özellikle, Ivan Vasilev/Bulgaristan, no. 48130/99, 62. paragraf, 12 Nisan 2007;   Yavuz/Türkiye, no. 67137/01, 38. paragraf, 10 Ocak 2006; Emirhan Yıldız ve   Diğerleri/Türkiye, no. 61898/00, paragraflar 41-42, 5 Aralık 2006; Diri/Türkiye, no.   68351/01, paragraflar 35-39, 31 Temmuz 2007; Selmouni/Fransa [BD], no. 25803/94,   paragraflar 96-97, AĐHM 1999-V). Bu davayı bu ilkeler ıꢀığında inceleyecektir.   AĐHM, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin delillere iliꢀkin bilgi edinmesi ve dava   olaylarını incelemesi ardından, 20 Haziran 2003 tarihli kararında, davacıların kötü muameleye   maruz kaldıklarını ve baꢀvuranın polis memurları M.C. ve S.A.’yı duruꢀmalar sırasında suçlu   olarak teꢀhis ettiğini karara bağladığını gözlemler. Polis memurlarının uyguladıkları kötü   muamelenin Ceza Kanunu’nun 243. maddesi kapsamında yer aldığını tespit eden Đstanbul   Ağır Ceza Mahkemesi ayrıca bu muameleyi ifade almak için kasıtlı olarak kullandıkları   sonucuna varmıꢀtır. Baꢀvuran, 25 Kasım 1997’de gözaltına alınmıꢀ ve 2 Aralık 2007 tarihli   sağlık raporunda bacak ve göz çevresinde izler tespit edilmiꢀtir. Göz çevresindeki lezyonun,   sağlık muayenesinden üç ila beꢀ gün öncesinde oluꢀtuğu düꢀünülürken, bacağındaki kabuk   bağlamıꢀ yaranın yaklaꢀık yedi gün öncesinde oluꢀtuğu tespit edilmiꢀtir.   Olayların tespit edilmesi için AĐHM ‘her türlü makul ꢀüphenin ötesinde’ delil   kıstasına baꢀvurur (bkz. Đrlanda/Đngiltere, 18 Ocak 1978, 161. paragraf, A Serisi no. 25).   Böylesi bir delil itirazı kabil olmayan yeterince ciddi, belirgin ve tutarlı birtakım emare ya da   karinelerden doğabilir. Gözaltında tutulurken kendi kontrolleri altında bulunan kiꢀilerin   davasında görüldüğü gibi olayların, tamamen ya da büyük ölçüde, yalnızca yetkili   makamların bilgisi dahilinde bulunması halinde, sözkonusu gözaltı sürecinde meydana gelen   yaralanmalara iliꢀkin güçlü maddi karineler ortaya çıkacaktır. Tatmin ve ikna edici bir   açıklamada bulunmaya iliꢀkin ispat yükümlülüğünün yetkili makamlara ait olduğu kabul   edilebilir (bkz. Salman/Türkiye [BD], no. 21986/93, 100. paragraf, AĐHM 2000-VII).   Mevcut davada, sağlık raporları ve Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin kararları ile   desteklenen iddiaları göz önüne alan AĐHM, Hükümet’in baꢀvuranın vücudunda bulunan   izleri açıklamaya yönelik ikna edici ve inandırıcı bir açıklama yapmadığı sonucuna varmıꢀtır.   Bu nedenle AĐHM, 3. madde bağlamında Hükümet’in, polis tarafından gözaltında   tutulduğu sırada baꢀvuranın maruz bırakıldığı kötü muamele hususunda açıklama yapmakla   yükümlü olduğu kanaatindedir.   Sonuç olarak, AĐHS’nin 3. maddesi esas bakımından ihlal edilmiꢀtir.   2. AĐHS’nin 3. maddesinin usule iliꢀkin kısmı açısından Hükümet’in sorumluluğu ve   pozitif yükümlülüğü   AĐHM, bir Devlet görevlisi AĐHS’nin 3.maddesinin ihlaline neden olan suçlarla itham   edildiğinde, ilke olarak, cezai takibatın ve hükümün zaman aꢀımına tabi; iꢀlenen suçun   ertelemeye veya affa konu olmaması gerektiğini teyit eder (bkz. Erdoğan Yılmaz ve   Diğerleri/Türkiye, no. 19374/03, 56. paragraf, 14 Ekim 2008; ve mutatis mutandis, Ali ve   Ayꢀe Duran/Türkiye, no. 42942/02, 72. paragraf, 8 Nisan 2008).   AĐHM, mevcut davada yasal süre sınırının dolması nedeniyle polis memurları   aleyhinde açılan davanın, 24 Haziran 2006’da düꢀtüğünü kaydeder. Ayrıca, polis memurları   hiçbir zaman görevlerinden uzaklaꢀtırılmamıꢀtır. Sonuç olarak AĐHM daha önceki davalarda,   Türk ceza hukuku sisteminin titiz ve dikkatli ꢀekilde uygulanmadığı ve devlet görevlileri   aleyhinde baꢀlatılan cezai takibatın zaman aꢀımına uğraması nedeniyle düꢀürülmesi halinde   sözkonusu görevlilerin kanuna aykırı eylemler gerçekleꢀtirmelerini etkili ꢀekilde   engelleyebilecek kadar caydırıcı olmadığı yönündeki kararlarını yineler (bkz., diğerleri   yanında, Hüseyin ve Esen/Türkiye, no. 49048/99, 63. paragraf, 8 Ağustos 2006). AĐHM,   mevcut davada farklı bir sonuca varmak için gerekçe görmemektedir.   AĐHM, yukarıda kaydedilenler ıꢀığında, polis memurları aleyhinde baꢀlatılan cezai   takibatın yeterli olmadığı ve bu nedenle, Hükümet’in AĐHS’nin 3. maddesi bağlamındaki   usule iliꢀkin yükümlülüklerinin ihlal edildiği sonucuna varır.   Sonuç olarak, AĐHS’nin 3. maddesi usul açısından ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, polis memurları aleyhinde baꢀlatılan cezai takibatın yasal zaman sınırını   aꢀtığı için sona erdirilmesi nedeniyle hukuk mahkemeleri önünde tazminat talep etme   hakkından mahrum bırakıldığını iddia etmiꢀtir. Đddiasını, AĐHS’nin 13. maddesine   dayandırmıꢀtır.   Hükümet, sözkonusu iddiayı reddetmiꢀ ve baꢀvuran için etkili iç hukuk yollarının   mevcut olduğunu ileri sürmüꢀtür.   AĐHM, yukarıda kaydedilen tespitlerine atıfta bulunur ve hukuk davalarının, benzer   durumlarda baꢀvuranlara iddia ettikleri ihlaller için tazminat ödenmesini sağlamaya   yetmediğinden, etkisiz olduklarına iliꢀkin daha önce birçok baꢀvuruda vardığı sonucu   tekrarlar (bkz., diğer hususlar meyanında, Batı ve Diğerleri, 148. paragraf). AĐHM, mevcut   davada daha önce vardığı sonuçlardan farklı bir sonuca varmak için gerekçe görmemektedir.   Dolayısıyla, AĐHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesi aꢀağıda kaydedilmiꢀtir:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci   Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun   bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Zarar   Baꢀvuran, manevi tazminat olarak 40,000 Euro (EUR) talep etmiꢀtir. Maddi tazminat   talep etmemiꢀtir. Hükümet, talep edilen meblağın aꢀırı ve gerekçesiz olduğunu ileri   sürmüꢀtür.   AĐHM, AĐHS’nin 3. maddesinin esas ve usul açısından ihlal edildiği sonucuna   varmıꢀtır. Baꢀvuranın, yalnızca bu sonuçla telafi edilemeyecek derecede sıkıntı çekmiꢀ olduğu   kanısındadır. Hakkaniyet temelinde değerlendirmede bulunan AĐHM, baꢀvurana manevi   tazminat olarak 10,000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuran ayrıca ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yaptığı masraflar için 600   Türk Lirası (TL) (yaklaꢀık 285 Euro) ve avukatının ücreti için 5,500 Euro talep etmiꢀtir.   Baꢀvuran, ileri sürdüğü harcamaları yasal temsilcisi ile yaptığı avukatlık ücreti sözleꢀmesine   dayandırmıꢀtır. Bu sözleꢀmeye göre, AĐHM baꢀvuruyu sonuca bağladığında, baꢀvuran   avukatına 5,500 Euro ödeyecektir. Baꢀvuran, diğer masraf ve giderler için faturaların yer   almadığı bir liste sunmuꢀtur. Hükümet, baꢀvuranın taleplerine gerekçe göstermediğini iddia   etmiꢀtir.   AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği   için yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak   kazanmaktadır. Sözkonusu davada özellikle avukatlık sözleꢀmeleri olmak üzere elindeki   belgeleri ve yukarıdaki ölçütleri göz önünde bulunduran AĐHM, baꢀvurana AĐHM önünde   yaptığı masraflar için 2,000 Euro ödenmesinin uygun olduğu kanaatindedir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 3. maddesinin esas ve usul açısından ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;   4. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç   ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere   Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana aꢀağıda kaydedilen meblağların ödenmesine;   (i) manevi tazminat olarak 10,000 EUR (on bin Euro) ve uygulanabilecek her tür   vergi;   (ii) yargılama masraf ve giderleri için 2,000 EUR (iki bin Euro) ve uygulanabilecek   her tür vergi;   (b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına   kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının   üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   6. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragrafları gereğince 21 Temmuz 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.