40530/98

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   AYDOĞAN - TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no:40530/98)   KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRAZBURG   ARALIK 2005   İşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde   kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 40530/98 başvuru no’lu davanın nedeni, Türk   vatandaşı Cemil Aydoğan (Başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 26 Şubat   tarihinde, Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesi’nin (AİHS) eski 25.   maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuran, Diyarbakır Barosu avukatlarından M.   Özer tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   doğumlu başvuran, Mardin’de ikamet etmektedir.   Silahlı örgüte yardım ve yataklık yapmakla suçlanan başvuran, 4 Kasım 1993   tarihinde, Mardin Emniyet Müdürlüğü tarafından yakalanarak gözaltına alınmıştır.   Ceza Mahkemesi, 8 Kasım 1993 tarihinde başvuranın ifadesini almış ve daha sonra   serbest bırakmıştır. Aynı gün, Ağır Ceza Mahkemesi önünde Mardin Cumhuriyet   Başsavcısı’nın itirazı üzerine, başvuran tutuklanmıştır. Cumhuriyet Başsavcısı 9 Kasım 1993   tarihinde, görevsizlik kararı vererek dava dosyasını Diyarbakır Devlet Güvenlik   Mahkemesi’ne (DGM) sevk etmiştir.   DGM Cumhuriyet Başsavcısı, 30 Kasım 1993 tarihinde verdiği iddianameyle,   başvuranın ve diğer dört sanığın Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 169. maddesine dayanarak   mahkum edilmelerini istemiştir.   Hazırlık duruşması 6 Aralık 1993 tarihinde gerçekleşmiştir.   DGM 25 Ocak 1994 tarihinde, ilk defa başvuranı ve diğer sanıkları dinlemiştir.   DGM, yargılama sırasında daha önce müsadere edilen altı ateşli silah hakkında   inceleme yapılmasını istemiş ve diğer dört sanığı dinlemiştir.   DGM, 13 Aralık 1994 tarihli duruşmada, başvuranın serbest bırakılmasına karar   vermiştir. Diğer sanıklar hakkındaki başvuranın serbest bırakılmasından sonraki   yargılamanın, 2 Şubat 1995, 9 Ağustos 1995, 3 Ekim 1995, 3 Ocak 1996, 11 Haziran 1996, 7   Ağustos 1996, 8 Ekim 1996, 3 Nisan 1997, 5 Haziran 1997 ve 23 Ekim 1997 tarihli   duruşmalarına ne başvuran ne avukatı katılmıştır.   DGM, 4 Mart 1999 tarihinde toplam otuz duruşma yaptıktan sonra, başvuranı üç yıl   dokuz ay hapis cezasına çarptırmıştır.   Yargıtay, 2 Aralık 1999 tarihinde, başvuran hakkındaki kamu davasının zamanaşımına   uğradığını tespit ettiğinden dolayı verilen kararı bozmuş ve dava dosyasını DGM’ye geri   göndermiştir.   Ne başvuran ne de avukatı, 10 Şubat 2000 tarihli duruşmaya katılmıştır. Başvuran ve   avukatı DGM’nin yaptığı ihtar üzerine, 6 Nisan 2000 tarihli duruşmaya katılmışlar ve   Yargıtay’ın bozma kararına ilişkin görüşlerini sunmuşlardır.   Bu son tarih ile 7 Haziran 2002 tarihleri arasında gerçekleşen on dört duruşma   sırasında, başvuran hakkında hiçbir hukuki işlem yapılmamıştır.   DGM 7 Haziran 2002 tarihinde, başvuran aleyhine açılan kamu davasını kayıttan   düşürülmesine karar vermiştir. Dava, diğer sanıklar adına devam etmektedir.   HUKUK AÇISINDAN   I. AİHS’NİN 6§1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   Başvuran, yargılama süresinin AİHS’nin 6§1 maddesinde öngörülen “makul süreyi”   aştığını iddia etmektedir.   Hükümet, özellikle davanın karmaşıklığını ve sanık sayısını gözönüne alarak, bu sava   itiraz etmektedir.   Değerlendirmeye alınacak dönem, 4 Kasım 1993 tarihinde başlamış ve 7 Haziran 2002   tarihinde sona ermiştir. Dolayısıyla yargılama süresi, üç derecedeki mahkemeler için sekiz yıl   yedi aydır.   A. Kabuledilebilirlik Hakkında   AİHM, bu şikayetin AİHS’nin 35§3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun   olmadığını tespit etmektedir. Ayrıca AİHM, başka hiçbir kabul edilemezlik gerekçesinin   bulunmadığını belirtmektedir.   B. Esas Hakkında   AİHM, yargılama süresinin makul yönünün dava koşullarına göre ve AİHM   içtihadının yer verdiği özellikle davanın karmaşıklığı, başvuranın ve yetkili makamların   tutumları gibi kriterleri gözönüne alınarak değerlendirildiğini hatırlatmaktadır (Bkz. diğerleri   arasında, Pelissier ve Sassi-Fransa, no: 25444/94, § 67, AİHM 1999-II).   AİHM, dava konusu teşkil eden yargılamanın özel bir karmaşıklık arz etmediğini   tespit etmektedir.   AİHM, başvuranın tutumunun yargılama süresinin bu denli uzamasını   gerektirmediğine kanaat getirmektedir. Zira, sadece yaklaşık iki aylık bir gecikmeye neden   olan, başvuranın 10 Şubat 2000 tarihindeki duruşmaya katılmaması başvurana isnat edilebilir.   AİHM, adli makamların tutumu konusunda, sadece Devlet’e isnat edilebilecek   yavaşlıkların, “makul sürenin” aşıldığını tespit etmeye itebileceğini hatırlatmaktadır (Bkz.   diğerleri arasında, Gergouil-Fransa, no: 40111/98, § 19, 21 Mart 2000).   AİHM, kendisine sunulan bütün unsurları inceledikten sonra, başvuranın 13 Aralık   tarihinde serbest bırakılmasından sonraki yargılamanın sadece diğer sanıklarla ilgili   olduğunu belirtmektedir. Zaten başvuranın mahkemeye çıkması, DGM tarafından gerçekten   gerekli görülmemiştir.   Ayrıca AİHM, 6 Nisan 2000 ile başvuran aleyhinde başlatılan kamu davasının kayıttan   düştüğü 7 Haziran 2002 tarihleri arasında başvuran hakkında DGM’nin hiçbir hukuki işlem   yapmadığını gözlemlemektedir.   AİHM, Hükümet’in bu süreleri açıklayıcı hiçbir argüman ya da olay sunmadığına   kanaat getirmektedir. İlgili mahkemenin çalışma yoğunluğu olsa bile, böyle bir argüman   geçerli bir açıklama oluşturmamaktadır. Zira AİHS’nin 6§1 maddesi, Sözleşmeci Devletleri,   mahkemelerin yükümlülüklerinin her birini, özellikle makul süre ile ilgili yükümlülüğü yerine   getirebilmeleri amacıyla adalet sistemlerini düzenleme zorunluluğu getirmektedir (Bkz.   Portington-Yunanistan, 23 Eylül 1998 tarihli karar, 1998-VI, s. 2633, § 33).   AİHM, yukarıda varılan sonuçları gözönüne alarak, bu durumda yargılama süresinin   aşırı olduğuna ve “makul süre” gerekliliğine cevap vermediğine kanaat getirmektedir.   Dolayısıyla AİHS’nin 6§1 maddesi ihlal edilmiştir.   II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Başvuran, yargılamanın ticari faaliyetleri üzerinde olumsuz etkilerinin olduğuna   kanaat getirdiğinden, maddi zararı için 153.000 Amerikan Doları (Dolar) ve manevi zararı   için ise 150.000 Dolar istemektedir.   Başvuran, AİHM önünde yaptığı masraf ve harcamalar için hiçbir talepte   bulunmamaktadır.   AİHM, tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı   görmediğinden talebi reddetmektedir. Ancak AİHM, manevi zarar adı altında başvurana 6.000   Euro verilmesinin uygun olacağına kanaat getirmektedir.   B. Gecikme Faizi   Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına   uyguladığı faiz oranına üç puan eklenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,   1. Başvurunun geri kalan kısmının kabul edilebilir olduğuna;   2. AİHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edilmiş olduğuna;   3. a) Bu kararın, AİHS’nin 44§2 maddesine göre kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet’in   başvurana manevi tazminat için 6.000 Euro (altı bin Euro) miktara yansıtılabilecek her türlü   vergiden muaf tutularak ödemesine;   b) Belirtilen süre bitiminden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için, yukarıda   belirtilen tutara, Avrupa Merkez Bankası’nın kredi faiz oranına yüzde üç puan eklenmek   suretiyle gecikme faizi uygulanmasına;   4. Hakkaniyete uygun tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine karar vermiştir.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve 22 Aralık 2005 tarihinde, İçtüzüğün 77.   maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.   5