40593/04

COUNCIL   AVRUPA   OF EUROPE   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   CENGĐZ POLAT – TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no:40593/04)   KARAR   STRAZBURG   Aralık 2007   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007 . Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 40593/04 no’lu davanın nedeni, T.C.   vatandaꢀı Cengiz Polat’ın (baꢀvuran), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 15 Ekim 2004   tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları   Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. Maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu   avukatlarından E. Kanar tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢁULLARI   Baꢀvuran 1965 doğumludur. ꢁu anda Edirne F Tipi Cezaevinde tutuklu bulunmaktadır.   Baꢀvuran, 6 ꢁubat 1993 tarihinde, yasadıꢀı silahlı bir örgütün, TKP/ML-TĐKKO   (Türkiye Komünist Partisi/Marksist Leninist-Türkiye Đꢀçi Köylü Kurtuluꢀ Ordusu),   eylemlerine katıldığı ꢀüphesiyle Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi’nde   görevli polis memurları tarafından yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀtır.   Baꢀvuran, 15 ꢁubat 1993 tarihinde, önce Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi   Cumhuriyet Savcısı, sonra da tetkik hakimi huzuruna çıkartılmıꢀtır. Aynı gün, tetkik hakimi   baꢀvuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiꢀtir.   Cumhuriyet Savcısı, 5 Nisan 1993 tarihli bir ithamnameyle, baꢀvuran ile diğer on   dokuz sanığı diğer hususlar meyanında yasadıꢀı silahlı bir örgüte üye olmak ve devletin   anayasal düzenini bozan eylemlere katılmakla suçlayarak bu kiꢀiler aleyhinde cezai takibat   baꢀlatmıꢀtır. Đddia makamı, Ceza Kanunu’nun 146/1. maddesi uyarınca ölüm cezası talep   etmiꢀtir.   Devlet Güvenlik Mahkemesi, takibat sırasında, iddia edilen suç ile kanıtların   durumunu göz önünde bulundurarak baꢀvuranın serbest kalma taleplerini reddetmiꢀtir.   Baꢀvuran, 12 Haziran 2000 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından   kendisine yöneltilen suçlamalardan hüküm giymiꢀ ve müebbet hapis cezasına çarptırılmıꢀtır.   Mayıs 2001 tarihinde, Yargıtay, usul gerekçeleriyle baꢀvuranın mahkumiyet   kararını bozmuꢀtur. Dava, yeniden incelenmek üzere Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne   iade edilmiꢀ ve baꢀvuranın tutukluluk hali devam etmiꢀtir.   Mayıs 2004 tarihinde, anayasal bir değiꢀikliğin ardından Devlet Güvenlik   Mahkemeleri kaldırılmıꢀ ve baꢀvuranın davası Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne   gönderilmiꢀtir. Yerel mahkemeler, takibat sırasında, iddia edilen suç ile dava dosyasındaki   belgelerin niteliğini gözönünde bulundurarak, baꢀvuranın serbest kalma taleplerini   reddetmiꢀtir. Baꢀvuran, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 298. maddesi uyarınca bu   kararlara itiraz etmiꢀtir; ancak baꢀvuranın bütün talepleri yerel mahkemeler tarafından   reddedilmiꢀtir.   Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, 31 Ocak 2005 tarihinde, Ceza Kanunu’nun 146/1.   maddesi uyarınca baꢀvuranı suçlu bulmuꢀ ve müebbet hapis cezasına çarptırmıꢀtır.   Yargıtay, 20 Mart 2006 tarihinde, Ağır Ceza Mahkemesi’nin kararını bozmuꢀ ve dava   dosyası Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne iade edilmiꢀtir.   Baꢀvuran, 4 Ekim 2006 tarihinde, tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmıꢀtır.   Dava dosyasındaki bilgiye göre, dava hala Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi huzurunda   beklemededir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, tutuklu yargılanmasının AĐHS’nin 5/3 maddesinde öngörülen “makul süre”   ꢀartına uymadığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.   Hükümet bu iddiaya itiraz etmiꢀtir.   A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin   Hükümet, baꢀvuranın AĐHS’nin 5/3 maddesine dayanan ꢀikayetini 15 Ekim 2004   tarihinde sunmuꢀ olması nedeniyle, 6 ꢁubat 1993–12 Haziran 2000 tarihleri arasında tutuklu   bulunduğu sürenin altı aylık süre dıꢀında olduğu gerekçesiyle dikkate alınmaması gerektiğini   savunmuꢀtur.   AĐHM, Solmaz / Türkiye kararında (no. 27561/02) benimsenen ilkelere atıfta   bulunmaktadır. Bu kararda, baꢀvuranın hapsedilmesi durumunda, birbirini izleyen tutukluluk   dönemlerinin bir bütün olarak dikkate alınması ve altı aylık sürenin son tutukluluk döneminin   bitiminden itibaren baꢀlaması gerektiği sonucuna varılmıꢀtır. Bu nedenle, altı aylık sürenin,   son tutukluluk döneminin bitiminden itibaren (4 Ekim 2006) baꢀlaması gerekmektedir.   Buna göre, AĐHM, Hükümet’in itirazını reddetmektedir.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esas   Hükümet, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin baꢀvuranın tutuklu yargılanma   süresini gereksiz yere uzatmadığını ileri sürmüꢀ ve baꢀvuranın sorumlu tutulduğu suçun ciddi   nitelikte olduğunu belirtmiꢀtir.   Baꢀvuran, tutuklu yargılanma süresinin çok uzun tutulduğunu hatırlatmaktadır.   AĐHM, yukarıda açıklandığı gibi, sözkonusu sürenin baꢀvuranın yakalandığı 6 ꢁubat   tarihinde baꢀlayıp serbest bırakıldığı 4 Ekim 2006 tarihinde sona erdiğini   kaydetmektedir. AĐHM’nin içtihadına göre, AĐHS’nin 5/1 (a) maddesi uyarınca   mahkumiyetinden sonra baꢀvuranın alıkonduğu sürenin (12 Haziran 2000-15 Mayıs 2001 ile   Ocak 2005-20 Mart 2006 arasında geçen süreler) özgürlüğünden mahrum edildiği toplam   süreden düꢀülmesinden sonra, sözkonusu davada göz önünde bulundurulması gereken sürenin   on bir yıl altı aydan fazla olduğu görülmektedir.   Bu dönem boyunca, yerel mahkemeler, “suçun niteliği, kanıtların durumu ve   tutukluluğun süresi dikkate alınarak” gibi birbirinin aynı ve kliꢀeleꢀmiꢀ terimler kullanarak   baꢀvuranın tutuklu yargılanmasının devamına karar vermiꢀlerdir. AĐHM, baꢀvurana atfedilen   suçun ciddiyeti ile muhtemel cezanın ağırlığını dikkate almaktadır. Ancak, AĐHM, tutukluluk   süresinin makul olup olmadığı konusunun kuramsal olarak değerlendirilemeyeceğini   hatırlatmaktadır. Bir sanığın tutukluluğunun makul olup olmadığı konusu, her davanın   kendine has özelliklerine göre değerlendirilmelidir. Kiꢀisel özgürlük hakkına saygı kuralından   daha çok önem arz eden kamu menfaatinin gerçekten gerekli olduğu yönünde belirli   göstergeler olması durumunda, masumiyet karinesine bakılmaksızın, tutukluluğun devam   etmesi desteklenebilir (Kulda / Polonya, no. 30210/96). AĐHM, sözkonusu davada, yerel   mahkemelerin baꢀvuranın tutukluluk süresini uzatma yönündeki kararlarında böylesi bir   muhakemenin olmadığını kaydetmektedir. AĐHM’ye göre, “kanıtların durumu” ifadesi   genellikle suça dair ciddi göstergelerin varlığı ve devamlılığında ilgili bir faktör olsa da,   sözkonusu davada bu ifade, tek baꢀına, baꢀvuranın ꢀikayetçi olduğu tutukluluk süresini haklı   çıkaramaz (bkz, Letellier / Fransa, A Serisi no. 207; Tomasi / Fransa, A Serisi no. 241-A;   Mansur / Türkiye, A serisi no. 319-B).   AĐHM, sözkonusu davadakine benzer sorunlar içeren davalarda genellikle AĐHS’nin   5/3 maddesinin ihlalini saptamıꢀtır (bkz, Atıcı / Türkiye (no.1), no. 19735/02; Dereci /   Türkiye, no. 77845/01; Taciroğlu / Türkiye, no. 25324/02).   AĐHM, kendisine sunulan belgelerin tamamını inceledikten sonra, Hükümet’in   sözkonusu davada, AĐHM’nin bu davada farklı bir sonuca varmasını sağlayacak ikna edici   hiçbir tespit veya delil sunmadığına karar vermiꢀtir. AĐHM, konuyla ilgili içtihadını gözönüne   alarak, sözkonusu davada baꢀvuranın tutuklu yargılanmasının çok uzun sürdüğüne ve bu   durumun AĐHS’nin 5/3 maddesine ters düꢀtüğüne karar vermiꢀtir.   Buna göre, AĐHS’nin 5/3 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 5/4 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, yerel mahkemelerin tutuklu yargılanmasını gözden geçirme ꢀeklinin   AĐHS’ye ters düꢀtüğünü ileri sürmektedir. Baꢀvuran, konuyla ilgili olarak, yerel mahkemeler   kararlarını verirken ne kendisinin ne avukatının duruꢀmaya katılamadığını, kararların yalnızca   dava dosyasına dayanılarak verildiğini iddia etmektedir.   Baꢀvuranın ꢀikayetinin bu kısmı, AĐHS’nin 5/4 maddesi bağlamında incelenmelidir.   A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin   Hükümet, AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen iç hukuk yollarının tüketilmediği   gerekçesiyle bu ꢀikayetin reddedilmesi gerektiğini ileri sürmüꢀtür. Hükümet, yerel   mahkemeler huzurunda baꢀvuranın hiçbir aꢀamada AĐHS’nin 5. maddesine dayanmadığını   iddia etmiꢀtir.   B. Esas   Hükümet, iddiaları reddetmiꢀtir.   AĐHM, söz konusu zamanda geçerli kanunların baꢀvuranın veya avukatının mahkeme   oturumlarına katılmalarına izin vermediğini, dolayısıyla incelemelerin yalnızca dosyadaki   belgelere dayanılarak yapıldığını kaydetmektedir. Bunun sonucunda, baꢀvuran çekiꢀmeli bir   davanın gereklerinden yararlanamamıꢀtır. AĐHM, benzer bir sorunu incelediği ve AĐHS’nin   5/4 maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığı Bağrıyanık / Türkiye davasında (no. 43256/04)   vermiꢀ olduğu kararı hatırlatmaktadır. AĐHM, sözkonusu davada, daha önceki tespitlerinden   sapmasını gerektirecek herhangi bir özel koꢀula rastlamamıꢀtır.   Sonuç olarak, AĐHM, AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiğine karar vermiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, on dört yılı aꢀkın sürenin ardından hala beklemede olan cezai takibatın çok   uzun sürmesi konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve bu ꢀikayetini AĐHS’nin 6/1 maddesine   dayandırmıꢀtır.   AĐHS’nin 35/3 maddesi çerçevesinde bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını   kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle, baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.   Baꢀvuran aleyhindeki suçlamalar ile dokuz sanık ve çok sayıda tanığı kapsayan geniꢀ   kapsamlı bir duruꢀma yapmanın gerekliliğini gözönünde bulunduran Hükümet, davanın   karmaꢀık nitelikte olduğunu ileri sürmüꢀtür. Hükümet, bu etmenlerin yargılamanın neden   uzun sürdüğü konusuna açıklık getirdiğini ve adli makamların ihmalinin ya da geciktirmesinin   sözkonusu olamayacağını belirtmiꢀtir.   AĐHM, cezai takibatın, dava dosyasındaki bilgiye göre, baꢀvuranın yakalandığı 6   ꢁubat 1993 tarihinde baꢀladığını ve hala Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi huzurunda   beklemede olduğunu gözlemlemektedir. Dolayısıyla, dava, bu kararın alındığı tarih itibariyle   on dört yıl yedi aydan fazla süren bir dönemde iki aꢀamalı bir yargıda dört kez incelenmiꢀtir.   AĐHM, sözkonusu davadakine benzer sorunlar içeren davalarda genellikle AĐHS’nin   6/1 maddesinin ihlalini saptamıꢀtır (bkz, Pélissier ve Sassi / Fransa, no. 25444/94; Ertürk /   Türkiye, no. 15259/02).   AĐHM, kendisine sunulan belgelerin tamamını inceledikten sonra, konuyla ilgili   içtihadını gözönüne alarak, cezai takibatın çok uzun sürdüğüne ve “makul süre” ꢀartını yerine   getirmediğine karar vermiꢀtir.   Buna göre, 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   IV. ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER AĐHS MADDELERĐ   Baꢀvuran, son olarak, 5/1 (a) maddesi uyarınca gözaltı süresinin makul süreyi aꢀtığı   konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.   Hükümet, altı ay kuralına uymadığı gerekçesiyle bu ꢀikayetin kabuledilemez olduğunu   ileri sürmüꢀtür.   AĐHM, iç hukuk yolunun bulunmadığı hallerde, altı aylık sürenin AĐHS’nin ihlalini   oluꢀturduğu iddia edilen eylemin gerçekleꢀtiği tarihten itibaren baꢀladığını hatırlatmaktadır   (Ege / Türkiye, no. 47117/99).   AĐHM, baꢀvuranın gözaltı süresinin 15 ꢁubat 1993 tarihinde sona erdiğini   gözlemlemektedir. Ancak, baꢀvuran, altı aydan daha uzun bir süre sonra, 15 Ekim 2004   tarihinde, AĐHM’ye baꢀvuruda bulunmuꢀtur.   AĐHM, bu ꢀikayetin istenen sürenin dıꢀında yapıldığı gerekçesiyle, AĐHS’nin 35.   maddesinin 1. ve 4. paragrafları gereğince reddedilmesi gerektiğine karar vermiꢀtir.   V. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal   edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen   telafi edebiliyorsa, AĐHS, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın   adil tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Baꢀvuran, maddi tazminat olarak 70,000 Yeni Türk Lirası (YTL) –yaklaꢀık 40,000   Euro-, manevi tazminat olarak ise 100,000 YTL –yaklaꢀık 57,000 Euro- talep etmiꢀtir.   Baꢀvuran, maddi tazminatla ilgili olarak, cezai takibatın çok uzun sürmesine ve tutuklu   yargılanması sırasında geçen süre boyunca çalıꢀamaması durumuna atıfta bulunmuꢀtur.   Hükümet, bu miktarlara itiraz etmiꢀtir.   AĐHM, talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlaller arasında illiyet bağı   bulunmadığını kaydederek bu talebi reddeder. Ancak, AĐHM, yalnızca AĐHS’nin ihlalinin   saptanmasıyla yeterince tazmin edilemeyecek bir durum nedeniyle baꢀvuranın manevi zarar   görmüꢀ olabileceğini kabul etmektedir. Davanın koꢀulları ile içtihadını dikkate alan AĐHM,   manevi tazminat olarak baꢀvurana 12,500 Euro ödenmesine karar verir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuranın avukatı, Đstanbul Barolar Birliği’nin ücret cetveline göndermede   bulunarak, yerel yargılama süreci ile sözkonusu davanın AĐHM huzuruna getirilmesi sırasında   geçen 189 saat için çalıꢀma ücreti olarak 210,740 YTL (yaklaꢀık 120,000 Euro) talep etmiꢀtir.   Hükümet, bu taleplere itiraz etmiꢀtir.   AĐHM’nin içtihadına göre, bir baꢀvuran gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı makul   miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM, sözkonusu davada, kendisine sunulan   bilgiye ve yukarıdaki ölçütlere dayanarak, yargılama masraf ve giderleri için baꢀvurana 1,500   Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. AĐHS’nin 5. maddesinin 3. ve 4. paragrafları ile 6/1 maddesi uyarınca yapılan   ꢀikayetin kabuledilebilir, baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;   2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiğine;   4. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   5. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten   itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na   çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet   tarafından baꢀvurana manevi tazminat olarak 12,500 Euro (on iki bin beꢀ yüz Euro),   yargılama masraf ve giderleri için 1,500 Euro (bin beꢀ yüz Euro) ödenmesine;   (b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin   yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal   kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77/2. ve 3. maddeleri   gereğince 11 Aralık 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   7