4065/21

© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/web/sprawiedliwosc [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice] Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/web/sprawiedliwosc [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości] Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC   SEKCJA PIERWSZA SPRAWA BELUCH przeciwko POLSCE (Skarga nr 4065/21)           WYROK   STRASBURG 28 września 2023 r.   Wyrok jest ostateczny, lecz może podlegać korekcie wydawniczej.   W sprawie Beluch przeciwko Polsce, Europejski Trybunał Praw Człowieka (Sekcja Pierwsza), zasiadając jako komitet w składzie:  Ivana Jelić, Przewodnicząca,  Krzysztof Wojtyczek,  Erik Wennerström, Sędziowie, i Liv Tigerstedt, Zastępca Kanclerza Sekcji, uwzględniając: skargę (nr 4065/21) przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej wniesioną do Trybunału w dniu 23 grudnia 2020 r. na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”) przez obywatela polskiego Piotra Belucha („skarżący”), urodzonego w 1968 r., zamieszkałego w Krakowie, reprezentowanego przez M. Warcholika, prawnika praktykującego w Krakowie; decyzję o zakomunikowaniu sprawy Rządowi Rzeczypospolitej Polskiej („Rząd”), reprezentowanemu przez pełnomocnika, J. Sobczaka z Ministerstwa Spraw Zagranicznych; uwagi stron; uwagi przedstawione przez Stowarzyszenie „Eurydyka”, któremu Przewodnicząca Sekcji udzieliła zgody na interwencję; obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 września 2023 r., wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu: PRZEDMIOT SPRAWY 1.  Niniejsza skarga dotyczy wykonywania prawa skarżącego do kontaktów z córką X, urodzoną w styczniu 2010 r. 2.  Skarżący, wraz z synem z poprzedniego związku, mieszkał z matką X - M.M., przez ponad pięć lat przed narodzinami X. Opuścił M.M. wkrótce po narodzinach X, w marcu 2010 r. USTALENIA DOTYCZĄCE KONTAKTÓW 3.  W kwietniu 2010 r. M.M. zwróciła się do Sądu Rejonowego w Krakowie o powierzenie jej wyłącznej pieczy nad X i ograniczenie władzy rodzicielskiej skarżącego. 4.  10 września 2010 r. wnioski M.M. zostały uwzględnione. Władza rodzicielska skarżącego została ograniczona do współdecydowania w szczególności o miejscu stałego pobytu dziecka, leczeniu oraz wyborze, żłobka, przedszkola i szkoły. 5.  W międzyczasie, w maju 2010 r., skarżący zwrócił się do sądu rejonowego o ustalenie jego kontaktów z X ze względu na odmowę M.M., aby był zaangażowany w życie dziecka. 6.  W grudniu 2014 r. sąd rejonowy wydał postanowienie, które następnie dnia 28 kwietnia 2015 r. zostało zmienione przez Sąd Okręgowy w Krakowie. Sąd przyznał skarżącemu prawo do kontaktów z X przez dwie godziny we wskazane dni, bez obecności M.M. i z dala od miejsca stałego pobytu dziecka. Skarżący miał również prawo zabierać X z jej miejsca stałego pobytu w co drugi weekend, przy obecności kuratora wyznaczonego do ochrony praw X, i spędzać z córką trzy tygodnie wakacji letnich, a także niektóre dni Bożego Narodzenia i Wielkanocy. 7.  Skarżący utrzymywał nieregularne kontakty z córką, głównie podczas spotkań w przedszkolu. W dniach kontaktu X odmawiała pójścia ze skarżącym, ponieważ najwyraźniej nie była emocjonalnie przygotowana do wizyt. 8.  Począwszy od dnia 8 września 2015 r. wdrożono dodatkowy nadzór kuratora, ale pomimo wszelkich starań kuratorowi również nie udało się przekonać X do udziału w spotkaniach ze skarżącym. 9.  W lipcu 2015 r. М.М. zwróciła się do sądu rejonowego o zmianę ustaleń w sprawie kontaktów. W dniu 22 grudnia 2015 r. sąd wydał postanowienie o zabezpieczeniu na czas trwania postępowania, w ramach którego wyeliminował kontakty między skarżącym a X w weekendy. Skarżący wniósł zażalenie, a dnia 7 marca 2016 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił wniosek M.M. o zastosowanie zabezpieczenia, orzekając, że trudności w przeprowadzaniu kontaktów można przypisać postawie M.M., a ograniczenie kontaktów skarżącego w drodze zabezpieczenia nie jest wskazane. 10.  Skarżący nadal spotykał się z X nieregularnie, w pierwszą i trzecią sobotę miesiąca w obecności kuratora oraz w miejscach publicznych. W spotkaniach tych uczestniczyła również M.M., mimo że od dnia 7 marca 2016 r. kontakty miały odbywać się bez jej obecności. Kilkakrotnie skarżącemu udało się przekonać X do wyjścia z nim sam na sam do kina lub na zakupy. 11.  W dniu 8 lutego 2018 r. sąd rejonowy wydał nowe postanowienie w sprawie kontaktów. Sąd wskazał, że M.M. nie stosowała się do wcześniejszych nakazów dotyczących kontaktów dziecka z ojcem i izolowała dziecko od niego. Sąd również zagroził M.M. nakazaniem zapłaty kary grzywny w wysokości 3.000 złotych polskich (PLN) za każde odwołane spotkanie. Sąd wydał to postanowienie na podstawie opinii zespołu biegłych uzyskanej dnia 28 września 2016 r., z której wynikało, że X nie odczuwała lęku przed spotkaniami z ojcem. Powielała jednak negatywne nastawienie M.M. do skarżącego, a w konsekwencji wypierała naturalną potrzebę nawiązania i utrzymywania z nim kontaktu. 12.  Na skutek odwołania skarżącego w dniu 17 września 2019 r. Sąd Okręgowy w Krakowie zobowiązał M.M. i skarżącego do poddania się regularnej terapii rodzinnej w Specjalistycznej Poradni Rodzinnej w Warszawie, aby ugruntować prawidłowe postawy rodzicielskie i zapewnić dziecku kontakt z ojcem. Sąd ustalił również harmonogram kontaktów między X a skarżącym. M.M. została ponownie zobowiązana do przygotowania dziecka do kontaktów z ojcem i zagrożono jej zapłatą kary grzywny w wysokości 3 000 PLN za każde naruszenie obowiązków. 13.  W międzyczasie, w kwietniu 2015 r., M.M. wyszła za mąż, a w sierpniu 2016 r. przeprowadziła się z X z Krakowa do Warszawy. Poinformowała o tym skarżącego prawie miesiąc później, mimo że była zobowiązana do uzyskania uprzedniej zgody skarżącego na każdą zmianę miejsca stałego pobytu dziecka. Skarżący został poinformowany o nowym adresie córki w Warszawie dopiero dnia 7 września 2016 r. 14.  W 2014 r. skarżący zawarł związek małżeński. Nadal mieszkał z żoną i dziećmi w Krakowie. M.M. przeprowadziła się z X do Warszawy, dlatego od sierpnia 2016 r. skarżący musiał zrezygnować z prób utrzymywania kontaktów z córką, które zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami miały odbywać się w środy. Od dnia 17 września 2019 r., czyli od daty ostatniego postanowienia regulującego kontakty, skarżącemu udało się spotkać z córką trzykrotnie (raz w 2019 r. i dwa razy w 2022 r.). Żadne z tych spotkań nie odbyło się zgodnie z postanowieniem sądu w sprawie kontaktów, a każde trwało około godziny. POSTĘPOWANIE WYKONAWCZE 15.  W dniu 3 listopada 2015 r. skarżący zwrócił się do sądu rejonowego o zagrożenie M.M. nałożeniem kary grzywny za każde odwołane spotkanie. 16.  W dniu 7 czerwca 2016 r. Sąd Rejonowy zawiesił postępowanie wykonawcze, uznając, że jego rozstrzygnięcie zależy od innego toczącego się postępowania w sprawie ustalenia kontaktów. Skarżący oraz Rzecznik Praw Dziecka, który przystąpił do postępowania i podtrzymał stanowisko skarżącego, wnieśli apelację. Dnia 30 czerwca 2016 r. Sąd Okręgowy w Krakowie uchylił zaskarżone postanowienie. 17.  W dniu 9 sierpnia 2016 r. sąd rejonowy zagroził M.M. nakazem zapłaty na rzecz skarżącego kwoty 1.500 PLN za każde kolejne naruszenie spoczywających na niej obowiązków. Pomimo powyższego nakazu kontakty skarżącego z córką nie były wykonywane. 18.  W dniu 19 grudnia 2016 r. skarżący złożył wniosek egzekucyjny o nakazanie M.M. zapłaty określonej kwoty pieniężnej za jej ciągły brak współpracy w zakresie jego prawa do kontaktów z X. 19.  W dniu 3 października 2017 r. sąd rejonowy zasądził od M.M. na rzecz skarżącego kwotę 13.500 PLN z tytułu popełnionych przez nią naruszeń oraz nakazał jej zwrot wydatków poniesionych przez skarżącego w związku z przygotowaniem do kontaktów z X. 20.  W dniu 29 czerwca 2018 r. skarżący złożył drugi wniosek egzekucyjny o wydanie wobec M.M. nakazu zapłaty w związku z dalszym niewywiązywaniem się przez nią z obowiązków – za okres od dnia 21 grudnia 2016 r. do dnia 6 stycznia 2018 r. 21.  Termin pierwszej rozprawy w tej sprawie wyznaczono na dzień 20 września 2018 r., ale nie przeprowadzono żadnego postępowania dowodowego. Kolejne terminy rozpraw zostały odwołane. W dniu 12 marca 2019 r. skarżący zwrócił się do sądu o podjęcie działań w jego sprawie. Kolejna rozprawa odbyła się w dniu 23 maja 2019 r. 22.  W dniu 14 stycznia 2020 r. Sąd Okręgowy w Krakowie umorzył postępowanie egzekucyjne, uznając, że wydanie orzeczenia co do istoty sprawy byłoby pozbawione podstaw. Powodem takiej decyzji było to, że tytuł egzekucyjny, jakim było prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 28 kwietnia 2015 r. w sprawie kontaktów, będący podstawą przedmiotowego wniosku skarżącego, przestał istnieć z uwagi na wydanie w dniu 17 września 2019 r. nowego postanowienia zmieniającego ustalenia w sprawie kontaktów. 23.  Skarżący wniósł apelację, a dnia 29 czerwca 2020 r. Sąd Okręgowy w Krakowie ją oddalił. ZARZUT 24.  Na podstawie art. 8 Konwencji skarżący zarzucił naruszenie jego prawa do kontaktów z córką. OCENA TRYBUNAŁU ZARZUCANE NARUSZENIE ART. 8 KONWENCJI 25.  Rząd uznał, że skarżący nie wyczerpał dostępnych krajowych środków odwoławczych, ponieważ nie złożył trzeciego wniosku o nałożenie grzywny na M.M. za nieprzestrzeganie przez nią nakazu realizowania kontaktów. 26.  Skarżący stwierdził, że wyczerpał wszystkie krajowe środki odwoławcze. 27.  Trybunał zauważa, że skarżący dwukrotnie zwrócił się do sądu krajowego o nałożenie grzywny na M.M. za nieprzestrzeganie przez nią nakazu realizowania kontaktów. Pierwsze postępowanie zakończyło się nałożeniem na M.M. kary grzywny, a drugie zostało umorzone (zob. paragrafy 19 i 22 powyżej). W tych okolicznościach Trybunał uznaje, że skarżący nie musiał wszczynać kolejnego podobnego postępowania. Zastrzeżenie Rządu należy zatem oddalić. 28.  Trybunał zauważa, że skarga skarżącego nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. a) Konwencji lub niedopuszczalna z jakichkolwiek innych powodów. Należy ją zatem uznać za dopuszczalną. 29.  Ogólne zasady dotyczące poszanowania życia rodzinnego, pozytywnych obowiązków państwa oraz znaczenia interesów dziecka w kwestiach dotyczących pieczy nad dzieckiem streszczono w wyroku w sprawie P.K. przeciwko Polsce, nr 43123/10, §§ 81–86, 10 czerwca 2014 r. oraz Malec przeciwko Polsce, nr 28623/12, §§ 66–67, 28 czerwca 2016 r. 30.  Nie poddaje się w wątpliwość, że kwestie, których dotyczy niniejsza sprawa, odnoszą się do „życia rodzinnego” w rozumieniu art. 8 ust. 1 Konwencji i że przepis ten ma zastosowanie. 31.  Decydującą kwestią jest to, czy polskie władze podjęły wszelkie odpowiednie kroki – jakich można było w sposób uzasadniony wymagać – aby ułatwić egzekwowanie ustaleń dotyczących kontaktów określonych w postanowieniach w sprawie kontaktów. Wszystkie wydane postanowienia zezwalały skarżącemu na regularne kontakty z córką, choć z czasem ustalenia te ulegały pewnym zmianom. 32.  Trybunał zauważa, że skarżący i M.M. rozstali się w marcu 2010 r., kiedy X miała około dwóch miesięcy. Już w kwietniu 2010 r. M.M. zwróciła się do sądu o przyznanie jej wyłącznej pieczy i władzy rodzicielskiej. Co więcej natychmiast po separacji kontakt skarżącego z córką stał się nieregularny, a konflikt między rodzicami nasilił się. Następnie po sierpniu 2016 r., kiedy M.M. przeprowadziła się z X do Warszawy, skarżący musiał zrezygnować z prób widywania się z córką w środy, ponieważ mógł podróżować z Krakowa do Warszawy tylko w weekendy. Od 2019 r. skarżącemu udało się zobaczyć z córką zaledwie trzykrotnie, raz w 2019 r. i dwa razy w 2022 r. (zob. paragraf 14 powyżej). 33.  Trudności w zorganizowaniu kontaktów wynikały co prawda w dużej mierze z powodu konfliktu istniejącego między M.M. a skarżącym. Trybunał zauważa również rosnącą niechęć dziecka do spotkań z ojcem, którą w opinii biegłych z 28 września 2016 r. przypisano negatywnemu nastawieniu M.M. do skarżącego (zob. paragraf 11 powyżej). W tym względzie należy pamiętać, że spory dotyczące kontaktów i miejsca stałego pobytu są z natury niezwykle delikatne dla wszystkich zainteresowanych stron i nie jest łatwym zadaniem dla władz krajowych zapewnienie wykonania orzeczenia sądowego, gdy zachowanie jednego rodzica lub obojga jest mniej niż konstruktywne lub kiedy – jak w niniejszej sprawie – M.M. nieustannie utrudniała kontakty. Brak współpracy między rodzicami pozostającymi w separacji nie jest jednak okolicznością, która sama w sobie może zwolnić władze z ich pozytywnych obowiązków wynikających z art. 8; nakłada ona raczej na władze obowiązek podjęcia środków, które pogodziłyby sprzeczne interesy stron, mając na uwadze nadrzędne interesy dziecka (zob. Z. przeciwko Polsce, nr 34694/06, § 75, 20 kwietnia 2010 r. oraz G.B. przeciwko Litwie, nr 36137/13, § 93, 19 stycznia 2016 r.). 34.  Trybunał zauważa, że gdy M.M. nie zastosowała się do nakazu realizowania kontaktów, skarżący zaczął składać wnioski do sądu rejonowego, aby ten zagroził M.M. grzywnami, a następnie wnioski o nałożenie na nią grzywien i zobowiązanie do zwrotu kosztów podróży skarżącego. Skarżący złożył dwa wnioski egzekucyjne na podstawie prawomocnego postanowienia w sprawie kontaktów wydanego przez Sąd Okręgowy w Krakowie w dniu 28 kwietnia 2015 r. (zob. paragrafy 18 i 20 powyżej). 35.  Trybunał zauważa jednak, że sąd krajowy rozpatrzył pierwszy wniosek z dnia 3 listopada 2015 r. w dniu 9 sierpnia 2016 r., kiedy to zagroził matce grzywną w wysokości 1.500 PLN za każde niedopełnienie obowiązków. M.M. nadal uniemożliwiała skarżącemu jakikolwiek kontakt z X, dlatego w dniu 19 grudnia 2016 r. skarżący złożył wniosek egzekucyjny, który został rozpatrzony dnia 3 października 2017 r., tj. prawie dziesięć miesięcy później i prawie dwa lata po złożeniu pierwszego wniosku (zob. paragraf 19 powyżej). Ponadto postępowanie wykonawcze wszczęte przez skarżącego w dniu 29 czerwca 2018 r. ostatecznie umorzono dwa lata później, dnia 29 czerwca 2020 r. (zob. paragraf 22 powyżej). 36.  W związku z tym Trybunał przypomina, że w tego rodzaju sprawach adekwatność środka należy oceniać na podstawie szybkości jego wdrożenia, ponieważ upływ czasu może mieć nieodwracalne konsekwencje dla relacji między niemieszkającymi ze sobą dzieckiem a rodzicem. Ponadto Trybunał zauważa, że Rząd nie przedstawił żadnych wyjaśnień dotyczących opóźnień w rozpatrywaniu wniosków skarżącego. Trybunał stwierdza, że chociaż początkowe wnioski egzekucyjne skarżącego doprowadziły ostatecznie do wydania jednego postanowienia nakładającego grzywnę na matkę, przedłużające się rozpatrywanie rzeczonych wniosków przyczyniło się do dalszego rozluźnienia więzi emocjonalnej skarżącego z córką. 37.  Trybunał przyznaje, że zadanie sądów krajowych było utrudnione ze względu na szczególnie napięte relacje między skarżącym a M.M. Nic nie wskazuje jednak na to, że konflikt ten wpłynął na przebieg postępowania wykonawczego. Przyczyną opóźnień wydaje się być brak skuteczności i staranności ze strony sądów krajowych (zob. Stasik przeciwko Polsce, nr 21823/12, § 93, 6 października 2015 r.). 38.  Zważywszy na okoliczności faktyczne sprawy, w szczególności upływ czasu, oraz kryteria określone w orzecznictwie Trybunału, Trybunał stwierdza, że pomimo przysługującego państwu marginesu oceny polskie władze nie podjęły odpowiednich i skutecznych wysiłków w celu wyegzekwowania prawa skarżącego do kontaktów z dzieckiem. 39.  W związku z powyższym doszło do naruszenia art. 8 Konwencji. ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI 40.  Skarżący zażądał kwoty 10.500 euro (EUR) tytułem zadośćuczynienia za szkodę majątkową i 15.000 EUR tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową, a także 3.200 EUR tytułem kosztów i wydatków poniesionych przed sądami krajowymi i przed Trybunałem. 41.  Rząd uznał te roszczenia za bezpodstawne i w sposób nieuzasadniony wygórowane. 42.  Trybunał nie dostrzega żadnego związku przyczynowego między stwierdzonym naruszeniem a domniemaną szkodą majątkową, w związku z czym oddala roszczenie w tym względzie. Zasądza jednak na rzecz skarżącego kwotę 6.000 EUR, plus wszelkie należne podatki, tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. 43.  Mając na uwadze dokumenty znajdujące się w jego posiadaniu, Trybunał uznaje za uzasadnione zasądzenie kwoty 2.500 EUR na pokrycie kosztów wszelkiego rodzaju, powiększonej o należne podatki, jakie mogą zostać naliczone wobec. Z POWYŻSZYCH WZGLĘDÓW TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE uznaje skargę za dopuszczalną; orzeka, że doszło do naruszenia art. 8 Konwencji; orzeka, (a)  że pozwane państwo powinno, w terminie trzech miesięcy, uiścić na rzecz skarżącego następujące kwoty, przeliczone na walutę pozwanego państwa według kursu obowiązującego w dniu płatności: (i)  6.000 EUR (sześć tysięcy euro), plus wszelkie należne podatki, tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową; (ii)  2.500 EUR (dwa tysiące pięćset euro), plus wszelkie należne od skarżącego podatki, tytułem poniesionych kosztów i wydatków; (b)  że od upływu wyżej wskazanego terminu trzech miesięcy aż do momentu uregulowania należności, należne będą odsetki zwykłe od określonych powyżej kwot, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe; oddala pozostałą część roszczenia skarżącego dotyczącego słusznego zadośćuczynienia. Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie dnia 28 września 2023 r., zgodnie z Regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.  Liv Tigerstedt Ivana Jelić  Zastępca Kanclerza Przewodnicząca