41033/98

RADA EUROPY   EUROPEJSKI TRYBUNA£ PRAW CZ£OWIEKA   SEKCJA CZWARTA   SPRAWA R. W. przeciwko POLSCE   (SKARGA nr 41033/98)   WYROK – 15 lipca 2003 r.   W sprawie R. W. przeciwko Polsce,   Europejski Trybuna³ Praw Cz³owieka (Czwarta Sekcja), zasiadaj¹c jako Izba   z³o¿ona z sêdziów:   Sir Nicolas BRATZA, przewodnicz¹cy,   Pan M. PELLONPÄÄ,   Pani E. PALM,   Pan M. FISCHBACH,   Pan J. CASADEVALL,   Pani R. MARUSTE,   Pan L. GARLICKI, sêdziowie   oraz Pan M. O`BOYLE, Kanclerz Sekcji,   obraduj¹c na posiedzeniu niejawnym 24 czerwca 2003 r., wydaje nastêpuj¹cy   wyrok, który zosta³ przyjêty w tym dniu:   POSTÊPOWANIE   1. Sprawa wywodzi siê ze skargi (nr 41033/98) wniesionej przeciwko Rze-   czypospolitej Polskiej do Europejskiej Komisji Praw Cz³owieka („Komisja”) na   podstawie dawnego art. 25 Konwencji o Ochronie Praw Cz³owieka i Podsta-   wowych Wolnoœci („Konwencja”) przez obywatela polskiego R. W. („skar¿¹-   cy”) 24 grudnia 1997 r.   2. Rz¹d polski („Rz¹d”) by³ reprezentowany przez pe³nomocnika, pana   Krzysztofa Drzewickiego z Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Przewodnicz¹-   cy Izby wyrazi³ zgodê na wniosek skar¿¹cego o utajnienie jego nazwiska   (art. 47 § 3 Regulaminu Trybuna³u).   Wyrok ten stanie siê prawomocny w warunkach przewidzianych w art. 44 § 2 Konwencji.   Mo¿e podlegaæ poprawkom edytorskim.     3. Skar¿¹cy zarzuci³, ¿e d³ugoœæ trwania postêpowania cywilnego w jego   sprawie przekroczy³a rozs¹dny termin.   4. Skarga zosta³a przekazana do Trybuna³u 1 listopada 1998 r. wraz z wej-   œciem w ¿ycie Protoko³u nr 11 do Konwencji (art. 5 § 2 Protoko³u nr 11).   5. Skarga zosta³a przydzielona Czwartej Sekcji Trybuna³u (art. 52 § 1 Regu-   laminu Trybuna³u). W ramach tej Sekcji utworzona zosta³a Izba, która rozpo-   znawa³a sprawê (art. 27 § 1 Konwencji), jak stanowi art. 26 § 1 Regulaminu   Trybuna³u.   6. 1 listopada 2001 r. Trybuna³ zmieni³ sk³ad swoich Sekcji (art. 25 § 1 Re-   gulaminu). Sprawa ta zosta³a przydzielona nowej Czwartej Sekcji.   7. Na mocy decyzji z 8 paŸdziernika 2002 r. Trybuna³ uzna³ skargê za   dopuszczaln¹.   FAKTY   OKOLICZNOŒCI SPRAWY   8. Skar¿¹cy urodzi³ siê w 1940 r. i mieszka w Warszawie.   9. W marcu 1982 r. skar¿¹cy siê rozwiód³.   10. 30 wrzeœnia 1982 r. jego by³a ¿ona z³o¿y³a pozew do S¹du Rejonowego   w Warszawie o podzia³ maj¹tku wspólnego ma³¿onków. Pozew odnosi³ siê do   sk³adników oraz wspólnego mieszkania w bloku spó³dzielczym.   11. Rz¹d twierdzi³, ¿e pomiêdzy 27 grudnia 1982 r. i 2 grudnia 1987 r. s¹d   przeprowadzi³ 19 rozpraw. Skar¿¹cy oœwiadczy³, ¿e jedna z rozpraw powo³a-   nych przez Rz¹d nigdy siê nie odby³a, a cztery inne by³y jedynie posiedzenia-   mi in camera.   12. W latach 1985 i 1986 s¹d zarz¹dzi³ sporz¹dzenie szeœciu opinii bie-   g³ych. Wed³ug Rz¹du w niesprecyzowanym dniu po 2 grudnia 1987 r. akta   sprawy zosta³y zagubione.   13. W 1992 r. skar¿¹cy z³o¿y³ kolejny pozew o podzia³ maj¹tku. Poinfor-   mowa³ S¹d Rejonowy w Warszawie, ¿e miejsce zamieszkania jego by³ej ¿ony   by³o nieznane i niemo¿liwe by³o sprowadzenie jej do s¹du. Skar¿¹cy utrzymy-   wa³, ¿e mia³ trudnoœci z ustaleniem jej miejsca zamieszkania. S¹d wyznaczy³   dla niej kuratora ad litem. 22 maja 1992 r. wyda³ wyrok.   14. Rz¹d stwierdzi³, ¿e po zakoñczeniu tego postêpowania skar¿¹cy oficjal-   nie zg³osi³ wyjazd jego by³ej ¿ony do Niemiec.   15. W grudniu 1992 r., po swoim powrocie do Polski, by³a ¿ona skar¿¹ce-   go wyst¹pi³a o wznowienie tego postêpowania opieraj¹c siê na tym, ¿e skar¿¹-   cy udziela³ mylnych informacji co do rzekomego braku wiedzy o jej miejscu   pobytu w Niemczech. 22 lipca 1993 r. S¹d Rejonowy w Warszawie uchyli³   wyrok wydany w tym postêpowaniu.     16. W styczniu 1994 r. zagubione akta zosta³y odnalezione. S¹d przepro-   wadzi³ rozprawy 14 stycznia, 4 marca, 16 maja, 5 sierpnia i 14 listopada 1994 r.   Rz¹d stwierdzi³, ¿e skar¿¹cy nie stawi³ siê na rozprawy 14 stycznia, 4 marca   i 16 maja 1994 r. Skar¿¹cy utrzymywa³, ¿e by³ obecny na rozprawie 14 stycz-   nia 1994 r. oraz ¿e jego nieobecnoœæ 16 maja 1994 r. by³a usprawiedliwiona.   17. S¹d przeprowadzi³ rozprawê 12 czerwca 1995 r.   18. 18 lipca 1995 r. s¹d ex officio podj¹³ próbê zamiany spornego mieszka-   nia na mniejsze. Pomiêdzy lipcem 1995 r. i styczniem 1996 r. s¹d zasiêga³ infor-   macji u ró¿nych w³adz odnoœnie do mo¿liwego rozwi¹zania sporu.   19. Rozprawa wyznaczona na 30 wrzeœnia 1996 r. zosta³a odroczona z po-   wodu nieobecnoœci pe³nomocnika skar¿¹cego. Skar¿¹cy twierdzi³, ¿e jego   prawnik przeszed³ operacjê serca.   20. Kolejne rozprawy zosta³y przeprowadzone 6 stycznia, 14 kwietnia   i 18 wrzeœnia 1997 r. Wed³ug skar¿¹cego rozprawa 18 wrzeœnia 1997 r. w rze-   czywistoœci by³a posiedzeniem in camera.   21. Skar¿¹cy wyst¹pi³ o odroczenie rozprawy wyznaczonej na 30 stycznia   r.   22. Kolejne rozprawy odby³y siê w dniach: 25 maja 1998 r. i 25 lutego 1999 r.   oraz 7 stycznia i 3 marca 2000 r.   23. Kilkakrotnie by³a ¿ona skar¿¹cego nie stawi³a siê na rozprawach lub jej pe³-   nomocnik nie przedk³ada³ niektórych dokumentów i pism procesowych. S¹d za-   rz¹dzi³ sporz¹dzenie opinii bieg³ego dotycz¹cej wartoœci przedmiotów znajduj¹-   cych siê w mieszkaniu skar¿¹cego i jego by³ej ¿ony oraz ich samochodu i bi¿uterii.   24. 25 maja 2000 r. skar¿¹cy dowiedzia³ siê, ¿e akta sprawy zosta³y ponow-   nie zagubione. Nastêpnie zosta³y odnalezione.   25. Skar¿¹cy nie stawi³ siê na rozprawie wyznaczonej na 18 grudnia 2000 r.   26. Wed³ug Rz¹du rozprawa wyznaczona na 19 kwietnia 2001 r. zosta³a   odroczona na wniosek skar¿¹cego. Skar¿¹cy twierdzi³, ¿e ¿adna rozprawa nie   zosta³a wyznaczona na ten dzieñ.   27. S¹d przeprowadzi³ rozprawê 11 maja 2001 r.   28. Rozprawy przeprowadzono w dniach: 11 lutego i 14 listopada 2002 r.   oraz 17 stycznia 2003 r.   30. 31 stycznia 2003 r. s¹d wyda³ wyrok.   PRAWO   I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKU£U 6 § 1 KONWENCJI   31. Skar¿¹ca zarzuca, ¿e d³ugoœæ postêpowania by³a niezgodna z wymo-   giem „rozs¹dnego terminu” ustanowionego w art. 6 § 1 Konwencji, który   brzmi nastêpuj¹co:     „Ka¿dy ma prawo do ... rozpatrzenia jego sprawy w rozs¹dnym terminie przez ...   s¹d ... przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowi¹zkach o charakterze cywilnym...”.   1. Stanowisko Rz¹du   32. Rz¹d by³ zdania, ¿e sprawa by³a bardzo z³o¿ona. Twierdzi³, ¿e s¹d kra-   jowy musia³ podzieliæ maj¹tek zgromadzony przez ma³¿onków w toku wielu lat   ma³¿eñstwa. Rz¹d powo³a³ siê na listê 148 sk³adników przed³o¿on¹ przez by³¹   ¿onê skar¿¹cego. Rz¹d podkreœli³, ¿e jedynie ograniczona liczba tych przed-   miotów istnia³a w chwili wszczêcia postêpowania.   33. Rz¹d wskaza³, ¿e g³ównym sk³adnikiem spornym by³o mieszkanie,   a strony wyklucza³y mo¿liwoœæ wspó³u¿ytkowania tego¿ mieszkania. Rz¹d   przywo³a³ liczne opinie bieg³ych, które by³y sporz¹dzane w toku postêpowania.   Zauwa¿y³, ¿e strony postêpowania kilkakrotnie podwa¿a³y te opinie.   34. Rz¹d twierdzi³, ¿e skar¿¹cy przyczyni³ siê do przewlek³oœci. Rz¹d   powo³a³ siê na nieobecnoœci skar¿¹cego na rozprawach przeprowadzonych 14   stycznia, 4 marca i 16 maja 1994 r. oraz 30 stycznia 1998 r., 18 grudnia 2000 r.   i 19 kwietnia 2001 r.   35. Rz¹d uwa¿a³, ¿e s¹d rejonowy wykaza³ nale¿yt¹ starannoœæ w prowa-   dzeniu postêpowania. Wskaza³, i¿ s¹d usi³owa³ zachêciæ strony do zawarcia   ugody. Konsultowa³ siê tak¿e z ró¿nymi instytucjami w celu znalezienia naj-   lepszego rozwi¹zania zaistnia³ego sporu.   2. Stanowisko skar¿¹cego   36. Skar¿¹cy zauwa¿y³, ¿e podwa¿a³ opinie bieg³ych powo³anych   przez Rz¹d, poniewa¿ na skutek wysokiej inflacji stawa³y siê one szybko nie-   aktualne.   37. Skar¿¹cy utrzymywa³, ¿e uczestniczy³ w rozprawie 14 stycznia 1994 r.   Ponadto oœwiadczy³, ¿e ¿adna rozprawa nie zosta³a wyznaczona na 19 kwietnia   r.   38. Skar¿¹cy powo³a³ siê na liczne okresy, kiedy s¹d pozostawa³ nieaktyw-   ny, np. pomiêdzy 14 listopada i 12 czerwca 1995 r., pomiêdzy 12 czerwca 1995 r.   i 30 wrzeœnia 1996 r., pomiêdzy 25 maja 1998 r. i 7 stycznia 2000 r. oraz pomiê-   dzy 3 marca 2000 r. i 18 grudnia 2000 r.   3. Ocena Trybuna³u   39. Okres podlegaj¹cy rozpatrzeniu rozpocz¹³ siê 1 maja 1993 r., kiedy   wesz³a w ¿ycie deklaracja, na mocy której Polska uzna³a prawo do skargi indy-   widualnej. Jednak¿e oceniaj¹c rozs¹dn¹ d³ugoœæ czasu, jaki up³yn¹³ po tej dacie     nale¿y uwzglêdniæ stan jaki postêpowanie osi¹gnê³o w tym dniu (patrz, miêdzy   innymi, Humen przeciwko Polsce [GC], nr 26614/95, § 59, z 15 paŸdziernika   r., niepublikowany). Trybuna³ odnotowuje, ¿e postêpowanie zosta³o zaini-   cjowane 30 wrzeœnia 1982 r., a zatem 1 maja 1993 r. trwa³o ju¿ 10 lat,   miesiêcy i 1 dzieñ. Sprawa zakoñczy³a siê 31 stycznia 2003 r. Postêpowanie   wchodz¹ce w zakres kompetencji Trybuna³u ratione temporis trwa³o wiêc 9 lat   i 9 miesiêcy.   40. Trybuna³ wielokrotnie powtarza, ¿e d³ugoœæ postêpowania musi byæ   oceniana w œwietle okolicznoœci sprawy oraz przy uwzglêdnieniu kryteriów   ustalonych w orzecznictwie, w szczególnoœci takich jak z³o¿onoœæ sprawy,   postêpowanie skar¿¹cego oraz w³aœciwych w³adz, a tak¿e znaczenie dla skar¿¹-   cego tego, co by³o przedmiotem sporu (patrz, miêdzy innymi, Frydlender prze-   ciwko Francji [GC], nr 30979/96, § 43, ECHR 2000-VII).   41. Trybuna³ zgadza siê z twierdzeniem, ¿e sprawa by³a do pewnego stop-   nia z³o¿ona i odnotowuje, ¿e zarz¹dzano sporz¹dzenie licznych opinii bieg³ych.   42. Nic nie wskazuje, ¿e postêpowanie skar¿¹cego znacz¹co przyczyni³o siê   do przewlek³oœci w rozpatrywaniu sprawy.   43. Trybuna³ zauwa¿a, ¿e Rz¹d nie dostarczy³ ¿adnych wyjaœnieñ odnosz¹-   cych siê do zaginiêæ akt sprawy oraz okresów bezczynnoœci wymierzonych   przez skar¿¹cego.   44. Oceniaj¹c okolicznoœci sprawy jako ca³oœæ, Trybuna³ uwa¿a, ¿e   ca³kowity czas dwudziestu lat, z których dziewiêæ lat i dziewiêæ miesiêcy wcho-   dzi w zakres kompetencji Trybuna³u ratione temporis, przekracza rozs¹dny   termin.   45. Stosownie do tego mia³o tu miejsce naruszenie art. 6 § 1 Konwencji.   II. ZASTOSOWANIE ARTYKU£U 41 KONWENCJI   46. Art. 41 Konwencji stanowi:   „Je¿eli Trybuna³ stwierdzi, ¿e nast¹pi³o naruszenie Konwencji lub jej Protoko³ów   oraz je¿eli prawo wewnêtrzne zainteresowanej Wysokiej Uk³adaj¹cej siê Strony pozwa-   la tylko na czêœciowe usuniêcie konsekwencji tego naruszenia, Trybuna³ orzeka, gdy   zachodzi potrzeba, s³uszne zadoœæuczynienie pokrzywdzonej stronie.”   A. Szkoda   47. Skar¿¹cy domaga siê kwoty 240.000 z³otych polskich jako odszkodo-   wania za szkodê materialn¹ i niematerialn¹. Powo³a³ wydatki poniesione   w zwi¹zku z postêpowaniem krajowym, takie jak op³aty adwokackie i koszty   s¹dowe oraz wydatki odnosz¹ce siê do spornego mieszkania. Skar¿¹cy twier-   dzi³, ¿e przewlek³e postêpowanie doprowadzi³o do pogorszenia siê stanu jego     zdrowia. Za¿¹da³ ponadto prawa do mieszkania. Skar¿¹cy nie dostarczy³ jakich-   kolwiek dokumentów na poparcie swoich roszczeñ.   48. Rz¹d zauwa¿y³, ¿e nie by³o zwi¹zku przyczynowego pomiêdzy ¿¹da-   niem skar¿¹cego o odszkodowanie materialne i rzekomym naruszeniem Kon-   wencji. Rz¹d uzna³ roszczenia skar¿¹cego za wygórowane. Rz¹d uwa¿a, ¿e   stwierdzenie naruszenia w tej sprawie bêdzie samo w sobie stanowi³o s³uszne   zadoœæuczynienie. Alternatywnie, Rz¹d wyst¹pi³ do Trybuna³u o zas¹dzenie   odszkodowania za szkodê niematerialn¹ w oparciu o orzecznictwo w podob-   nych sprawach.   49. Trybuna³ zgadza siê z twierdzeniem Rz¹du, ¿e nie ma zwi¹zku pomiê-   dzy szkod¹ opisan¹ przez skar¿¹cego i d³ugoœci¹ postêpowania, bêd¹cego   przedmiotem skargi. Dlatego te¿ Trybuna³ oddala roszczenie skar¿¹cego   o odszkodowanie za szkodê materialn¹.   50. Trybuna³ jest zdania, ¿e mo¿na zasadnie stwierdziæ, ¿e skar¿¹cy dozna³   szkody niematerialnej z powodu przewlek³oœci postêpowania. Dlatego te¿   Trybuna³ uznaje, ¿e w szczególnych okolicznoœciach sprawy oraz dokonuj¹c   oceny na zasadzie s³usznoœci, skar¿¹cemu nale¿y przyznaæ 8.000 euro.   B. Koszty i wydatki   51. Skar¿¹cy nie dochodzi³ zwrotu ¿adnych kosztów i wydatków poniesio-   nych w zwi¹zku z postêpowaniem przed Trybuna³em.   C. Odsetki karne   52. Trybuna³ uwa¿a za w³aœciwe, ¿e odsetki karne powinny byæ oparte na   minimalnej stopie kredytowej Europejskiego Banku Centralnego, powiêkszonej   o trzy punkty procentowe (patrz Christine Goodwin przeciwko Zjednoczonemu   Królestwu [GC], nr 28957/95, § 124, do publikacji w ECHR 2002-VI).   Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNA£ JEDNOG£OŒNIE   1. UZNAJE, ¿e nast¹pi³o naruszenie art. 6 § 1 Konwencji;   2. UZNAJE, ¿e   (a) pozwane pañstwo wyp³aci skar¿¹cemu w terminie trzech miesiêcy od   dnia, kiedy wyrok stanie siê prawomocny zgodnie z art. 44 § 2 Konwencji,   8.000 euro (osiem tysiêcy euro) przeliczone na walutê narodow¹ pozwanego   pañstwa w stawce obowi¹zuj¹cej w dniu wyp³aty wraz podatkiem, który mo¿e   byæ naliczony, jako odszkodowanie za szkody niematerialne;   (b) od up³yniêcia wy¿ej wymienionego terminu trzech miesiêcy do dnia   wyp³aty s¹ wymagalne od powy¿szej kwoty odsetki w stawce równej minimal-     nej stopie kredytowej Europejskiego Banku Centralnego w okresie karnym   powiêkszone o trzy punkty procentowe;   3. ODDALA pozosta³e roszczenie skar¿¹cego o odszkodowanie.   Sporz¹dzono w jêzyku angielskim i og³oszono na piœmie 15 lipca 2003 r.,   zgodnie z art. 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybuna³u.   Michael O’BOYLE   Kanclerz   Nicolas BRATZA   Przewodnicz¹cy   97