41136/98

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   KILIÇOĞLU - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 41136 / 98)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ekim 2005   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek   olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (41136 / 98) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke   vatandaꢀı Haydar Kılıçoğlu’nun (Baꢀvuran) 18 Kasım 1997 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları   Komisyonu’na Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin eski 25. maddesi uyarınca yapmıꢀ   olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır   Barosu avukatlarından M. Vefa tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   Baꢀvuran 1955 doğumlu olup, Diyarbakır’da ikamet etmektedir.   Baꢀvuran 31 Ağustos 1997 tarihinde Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele   ꢁubesi’nde gözaltına alınmıꢀtır.   Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı, 4 Eylül 1997 tarihinde   yetkili hakimden baꢀvuranın yokluğunda gözaltı süresinin 9 Eylül 1997 tarihine kadar   uzatılması talebinde bulunmuꢀtur.   Baꢀvuran 9 Eylül 1997 tarihinde yetkili hakim tarafından dinlenilmesinin ardından serbest   bırakılmıꢀtır.   Cumhuriyet Savcısı 26 Eylül 1997 tarihli iddianame ile baꢀvuranı PKK’ya yardım etme suçu   ile itham etmiꢀ ve TCK’nın 169. maddesi uyarınca adı geçenin mahkumiyetini talep etmiꢀtir.   DGM, 9 Kasım 2000 tarihli bir kararla, hakkında yeterli delil bulunmadığından baꢀvuranın   beraatini kararlaꢀtırmıꢀtır. 4616 sayılı Af Kanunu’nun yürürlüğe girmesinin ardından,   sözkonusu yargı süreci beꢀ yıllığına askıya alınmıꢀtır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 5 §§ 3. ve 4. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   A. Madde 5 § 3   Baꢀvuran, gözaltına alınmasının ardından hemen yetkili bir hakim karꢀısına çıkarılmamaktan   ꢀikayetçi olmakta, bu yönde AĐHS’nin 5 § 3. maddesini ileri sürmektedir.   Hükümet, gözaltı süresinin Kanun ile öngörülen sınırlamayı aꢀmadığını vurgulamaktadır.   Hükümet, , terör suçlarına yürütülen soruꢀturmaların özelliğine ve güçlüklerine dikkat   çekmekte, baꢀvuranın itham edildiği türden suçlara dair «kanıtların bir araya getirilmesinin   zorluğu nedeniyle» dava dosyasını hazırlamak için gereken ön soruꢀturmanın uzun bir süreyi   gerektirdiğini savunmaktadır. Bu hazırlık yargılama süresini kısaltarak yargı kararı alınmasını   kolaylaꢀtırmaktadır.   AĐHM, geçmiꢀte birçok defa yetkililerin terör suçlarına iliꢀkin soruꢀturmalarda özel sorunlarla   karꢀılaꢀtıklarını kabul etmiꢀtir (Bkz. diğerleri arasında, Brogan ve diğerleri-Đngiltere kararı, 29   Kasım 1988, seri: A 145-B, § 61, Murray-Đngiltere kararı, 28 Ekim 1994, seri: A no: 300-A, §   58, Aksoy-Türkiye kararı, 18 Aralık 1996, 1996-VI, § 78, Sakık ve diğerleri-Türkiye kararı,   Kasım 1997, 1997-VII, § 44, Demir ve diğerleri-Türkiye kararı, 23 Eylül 1998, 1998-IV, §   41, ve Dikme-Türkiye kararı, no: 20869/92, § 64, AĐHM 2000-VIII). Bununla birlikte, bu   durum yetkililere terör suçu iꢀlendiğini belirttikleri her durumda zanlıları iç hukuk   mercilerinin ve Sözleꢀme Organlarının kontrolü dıꢀında tutuklama ve gözaltına alma   serbestisi tanımamaktadır (Bkz. mutatis mutandis, sözü edilen Murray kararı, § 58).   Bu davada, baꢀvuranın gözaltı süresi 31 Ağustos 1997 tarihinde baꢀlamıꢀ ve Devlet Güvenlik   Mahkemesi hakimi karꢀısına çıkarıldığı 9 Eylül tarihine kadar devam etmiꢀtir. Bu süre dokuz   gündür.   AĐHM, Brogan ve diğerleri kararında, ilgilinin yetkili bir hakim karꢀısına çıkarılmaksızın dört   gün altı saat gözaltında tutulmasının, toplumun terörden korunması amacına yönelik olsa dahi   § 3. maddede öngörülen katı sınırları aꢀtığına hükmetmiꢀtir (Bkz. sözü edilen Brogan ve   diğerleri kararı, s. 33, § 62).   AĐHM, baꢀvuranın “yetkili bir hakim önüne” çıkarılmaksızın on gün süreyle tutulu   bulundurulmasının gerekli olduğu hususunu kabul edememektedir.   Bu nedenle AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   B. Madde 5 § 4   Baꢀvuran, gözaltında tutulmasının yasal olmadığını öne süreceği baꢀvuru yolunun   bulunmadığından ꢀikayetçi olmakta ve AĐHS’nin 5 § 4. maddesini ileri sürmektedir.   Hükümet, baꢀvuranın CMUK’un 128 § 4. maddesine dayalı olarak serbest bırakılma talebinde   bulunma imkanına sahip olduğunu savunmaktadır.   AĐHM, baꢀvurunun 28 Eylül 2004 tarihli kabuledilebilirlik kararına göndermede bulunarak,   Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazının esasa iliꢀkin incelemesiyle   birleꢀtirildiğini kaydetmektedir.   AĐHM Öcalan (Öcalan-Türkiye kararı, no: 46221/99, AĐHM 2005-…) kararında, ulusal   mahkemelerin CMUK’un 128 § 4. maddesi uyarınca ilgililerin tutukluluk hallerine   uyguladıkları denetimin AĐHS’nin 5 § 4. maddesinde yer alan gerekliliklere riayet   edilmediğini hatırlatmaktadır. Bu bağlamda, Hükümet tarafından sunulan yargı kararı   örneklerinin incelenmesinin ardından, AĐHM bir yandan hakimin bu kararların hiçbirinde   ilgili ꢀahısların tahliye edilmeleri kararı almadığını, dava dosyalarını tutulu bulundurmadan   sorumlu yetkili hakime göndermekle yetindiğini, diğer yandan, Hükümet tarafından öne   sürülen örneklerin hiçbirinde gözaltındaki sanığın hakim karꢀısına çıkmadığını tespit etmiꢀtir.   Sanık tarafından avukatı aracılığıyla yapılan baꢀvuruyu takiben, denetim yalnızca dosya   üzerinden gerçekleꢀtirilmiꢀtir.   AĐHM, bu sonuçtan uzaklaꢀılmasını gerektirecek hiçbir gerekçe görememektedir. Nihayet,   baꢀvuran aleyhinde yapılan suçlamaların ciddiyetive gözaltı süresinin yasaya uygun olduğu   dikkate alındığında, hakime yapılacak bir itirazın serbest bırakılmayla sonuçlanma imkanı   yaratmaktan uzak olduğunu değerlendirmektedir.   AĐHM, Hükümetin itirazını reddetmekte, ayrıca, aynı gerekçelerden dolayı AĐHS’nin 5 § 4.   maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UGULANMASI   A. Maddi ve manevi tazminat   Baꢀvuran 250 Euro maddi, 20.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.   Hükümet, bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, AĐHS’nin 41. maddesine ve hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 3.250 Euro   ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.   B. Masraf ve harcamalar   Baꢀvuran, iç hukuktaki ve AĐHM önündeki temsil giderleri için 3.991 Euro talep etmektedir.   Hükümet, bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, mahkemeye sunulan deliller ve yerleꢀik içtihat doğrultusunda, baꢀvurana 1.250   Euro’dan Avrupa Konseyi tarafından verilen adli yardım miktarı olan 630 Euro’nun   düꢀülerek, ödenmesine karar vermiꢀtir.   C. Gecikme Faizi   Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı   faiz oranının 3 puan fazlası uygulanacaktır.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;   2. AĐHS’nin 5 § 4. maddesinin ihlal edildiğine;   3. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL.’ye çevrilmek suretiyle Savunmacı Hükümetin   baꢀvurana;   i.   ii.   manevi tazminat için 3.250 (üç bin iki yüz elli) Euro;   masraf ve harcamalar için, 1.250 (bin iki yüz elli) Euro’dan Avrupa Konseyi   tarafından verilen adli yardım miktarı olan 630 Euro düꢀülerek, kalan miktarın   ödemesine;   iii.   belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;   b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapıldığı tarihe kadar, Avrupa   Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin   uygulanmasına;   4. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3. maddelerine   uygun olarak 20 Ekim 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   5