41246/98

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   İKİNCİ DAİRE   ÜNAL AKPINAR ĠNġAAT ĠMALAT SANAYĠ VE TĠCARET A.ġ. VE AKPINAR   YAPI SANAYĠ A.ġ. - TÜRKĠYE DAVASI   (Başvuru no:41246/98 )   KARARIN ÖZET ÇEVĠRĠSĠ   (Esas)   STRAZBURG   Mayıs 2009   İşbu karar Sözleşme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup   şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   USUL   Türkiye’de yerleşik Ünal Akpınar İnşaat İmalat Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Akpınar Yapı   Sanayi A.Ş. adlı şirketlerin (başvuran taraf) Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 4 Mayıs 1998   tarihinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (Avrupa   İnsan Hakları Sözleşmesi - AİHS) eski 25. maddesi uyarınca yapılan 41246/98 numaralı   başvuru sonucu bu dava görülmektedir.   Başvuran taraf Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Ankara barosu   avukatlarından T. Akıllıoğlu tarafından temsil edilmektedir.   AİHM, 29 Nisan 2008 tarihli kararı ile başvurunun Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesi   önünde görülen kısmını kabuledilebilir, gerisini kabuledilemez bulmuştur.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOġULLARI   A. Davanın konusu   Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına bağlı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (İdare),   Güneydoğu Anadolu Kalkınma Projesi kapsamında Şanlıurfa Tüneli ve Tesisleri İkmal İnşaatı   (inşaat) için 29 Temmuz 1981 tarihinde ihale açmıştır.   İstihkak raporları hakkında bilgi edindikten ve alan görüldükten sonra, başvuran taraf   açıklanan fiyat üzerinden % 40,15 oranında bir tenzilat teklif etmiştir. Böylece, sözkonusu   inşaatın yapımı İdare tarafından 3 Eylül 1981 tarihli sözleşme ile başvuran tarafa ihale   edilmiştir.   Sözleşme uyarınca, başvuran tarafın 30 Aralık 1987 tarihinde işi bitirmesi ve buna karşılık   26.930.443.943,25 T.L. karşılığında para alması gerekmekteydi. Bu miktar, “hakediş”   karşılığı periyodik olarak başvuran tarafa ödenecekti.   Eylül 1981 tarihinde, inşaat başlamıştır.   Eylül 1983 tarihinde başvuran taraf, sözleşme şartlarının aradan geçen süre zarfında   öngörülemeyen ekonomik dalgalanmaları karşılamadığı gerekçesiyle işi durdurmuştur. 27   Temmuz 1984 tarihinde, Bakanlar Kurulu, işin devam etmesine ve ilk sözleşmenin gözden   geçirilmesine karar vermiştir.   Ağustos 1984 tarihinde, kamu ihalelerinin gözden geçirilmesinde olumlu görüşü alınması   zorunlu olan Danıştay’ın onayından sonra taraflar arasında ek sözleşme imzalanmıştır.   Aradan geçen süre zarfında ortaya çıkan ve birim fiyatında artışa neden olan ek işler   nedeniyle iş teslim tarihi 30 Haziran 1990 tarihine ertelenmiştir.   Sözleşmeye göre ABD doları üzerinden iki kere avans verilmesi öngörülmüştür. Bu avanslar   ödeme günü geçerli olan kurdan Türk Lirası’na çevrilecek ve zaman içinde hakedişlere   yansıtılacaktı.   Başvuran taraf, 31 Ocak 1986 tarihi itibariyle kronik zarar ettiği için işlerin ancak %15,41’ni   gerçekleştirmiştir. 25 Şubat 1986 tarihinde başvuran taraf, duruma çözüm getirmek üzere   ikinci bir ek sözleşme yapılmasını talep etmiştir. Başvuran şirket, işleri 31 Aralık 1989   tarihinde yani planlanandan 6 ay önce bitirmek pahasına, hak edişlerinin bundan böyle ABD   Doları/TL paritesinin enflasyon karşısındaki beklenmedik değer kaybından kaynaklanan zarar   dikkate alınarak hesaplanmasını talep etmiştir.   İdare bu talebi kabul etmiştir; Türk Lirası üzerinden hesaplanan hakedişlerin, 0,014391 döviz   çevrim katsayısıyla Amerikan Dolarına çevrilmesi hususunda anlaşmışlardır.   Bununla birlikte Danıştay, 29 Mayıs 1986’da re’sen, sekize karşı dokuz oyla katsayının   0,01011’ne çekilmesi gerektiğine karar vermiştir. 18 Haziran 1986’da Bakanlar Kurulu bu   kararı onaylamıştır.   Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ve Cumhurbaşkanı nezdinde döviz kuru çevrim katsayısının   eski haline getirilmesi yönündeki 31 Temmuz ve 2 Eylül tarihli girişimler başarısız olmuş ve   Eylül 1986 tarihinde bu şartlarla ikinci ek sözleşme imzalanmıştır.   Bu ek sözleşmenin 2. maddesine göre yeni hakediş hesaplama yöntemi şu şekildedir:   - Hakedişler, istihkak raporlarında belirtilen birim fiyatları üzerinden Türk Lirası olarak   hesaplanacaktır.   - Hesaplanan meblağ, 0.01011 döviz kuru çevrim katsayısıyla çarpılarak Amerikan   Dolarına çevrilecektir.   - Amerikan Doları olarak ifade edilen bu miktar, sözkonusu hakedişin son ödeme (30 gün)   günü geçerli olan döviz kuru üzerinden tekrar Türk Lirası’na çevrilerek ödenecektir.   - Vadesi geldiğinde ödeme Türk Lirası olarak yapılacaktır.   Temmuz 1987 tarihinde, başvuran taraf Başbakana, katsayısının ilk belirlenen katsayı olan   0,014391 olarak tekrar düzeltilmesinin sağlanması için yazı yazmış, fakat sonuç alamamıştır.   yılında, Türkiye’deki yıllık enflasyon oranındaki değişimin, Amerikan Doları’ndaki kur   değişiminin çok üzerinde seyretmesi nedeniyle, Amerikan Doları/Türk Lirası paritesine dayalı   ödemeyi öngören kamu ihalelerinin ifasının çok zor olduğu ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak, 19   Ekim 1989 tarihinde “Yabancı para birimlerine dayalı birim fiyatlarla ihalesi yapılmış otoyol,   köprü, tünel yapımı işlerinde fiyat farkı hesabında uygulanacak esaslar hakkında” 89/14657   sayılı Bakanlar Kurulu kararı yürürlüğe girmiştir.   Kararın gerekçe bölümünde, Bakanlar Kurulu, 1985 yılından itibaren Türkiye’de enflasyon   oranı, dolayısıyla tüketim fiyatları hızla yükselirken, Amerikan Doları’nın alım gücünün   gerilediğini, artık ödemenin Amerikan Doları ile yapılmasını öngören sözleşme hükümlerinin,   ihaleyi alan müteahhitler için bir güvence oluşturmadığını belirtmiştir. Bakanlar Kurulu   kararı, enflasyon oranını dikkate alan ek ödeme yapılmasını öngörmüştür.   Yapması gereken inşaat kendisine döviz üzerinden ihale edilmemiş olmakla beraber üstlenmiş   olduğu işin niteliği gereği, başvuran taraf 89/14657 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’ndan   yararlanabileceğini ummaktaydı. Oysa 12 Ocak 1990 tarihli ve 90/29 sayılı ikinci bir karar ile   Bakanlar Kurulu önceki kararın uygulama alanını Karayolları Genel Müdürlüğü ile sözleşme   yapan şirketler ve münhasıran kamu yatırım fonlarından finanse edilen projelerle sınırlamıştır.   Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’nün bir ihalesini almış olan başvuran taraf böylece   89/14657 sayılı kararnamenin kapsamı dışında kalmıştır.   Olayların yaşandığı dönemde, tüketici fiyatlarındaki artış ortalama %70’i bulurken, Amerikan   Doları’ndaki artış yıllık % 27 civarındaydı.   B. BaĢvuran tarafın açmıĢ olduğu hukuk davaları   I. Ön talep   Başvuran taraf, 4 Eylül 1991 tarihinde, yapı malzemeleri birim fiyatlarındaki ve işçilik   ücretindeki artış ve hakedişlerinin ödenmesindeki beş ila altı aylık gecikme nedeniyle,   0,014391 katsayısı kabul edilmediği sürece işe devam edemeyeceğini Bakanlığın ilgili   birimlerine bildirmiştir. Ayrıca başvuran taraf 89/14657 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nın   kendisine de uygulanmasını talep etmiştir.   Yüksek Fen Kurulu, 8 Ocak 1992 tarihinde şikayet konusu ödemedeki gecikmelerin Kamu   Ortaklığı Fonundan finanse edilerek engellenebileceği ve başvuran tarafın 20 Ağustos 1988   tarih 88/13181 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamına alınarak durumunun   düzeltilebileceği, ancak, böyle bir işlem için de, Bakanlar Kurulu’nun ön onayı ile üçüncü bir   ek sözleşmenin imzalanması gerektiği yönünde görüş bildirmiştir..   Ekim 1992’de Bayındırlık ve İskan Bakanı, ihalenin ifasından sorumlu bakandan Yüksek   Fen Kurulu’nun görüşleri doğrultusunda taraflar arasındaki anlaşmazlığın giderilmesini   istemiştir.   Kısa vadede böyle bir girişimin yapılmadığı anlaşılmaktadır.   Başvuran taraf, 7 Eylül 1992 tarihinde ödenmemiş onlarca alacağının ödenmesi ve   zararlarının tazmin edilmesi için İdare’yi uyarmış, İdare’nin tepkisiz kalması üzerine dava   açmaya karar vermiştir.   2. Birinci hukuk süreci   a. Davanın seyri ve sonucu   Aralık 1992 tarihinde başvuran taraf, 1985 ve 1992 arasında meydana gelen ve çeşitli   tarihlerde başvuran tarafça İdare’ye ihtar çekilen birçok olaydan dolayı tazminat ve   alacaklarının ödenmesi amacıyla Ankara Asliye 3. Hukuk Mahkemesi’nde (Asliye Hukuk   Mahkemesi) dava açmıştır.   Başvuran tarafın ileri sürdüğü argümanlar şu şekildedir:   - Yargı erki, 26 Eylül 1986 tarihli ek sözleşmenin hazırlanmasına haksız olarak   müdahale etmiştir: müzakereler sırasında, İdare, iş maliyetinin arttığını ve döviz çevrim kuru   olarak 0,014391 katsayısı uygulanmasını kabul etmiştir. Oysa tarafların arzusu hilafına   Danıştay res’en, katsayıyı 0,01011’e çekmiştir. Ardından başvuran taraf, üzerindeki ekonomik   baskılar nedeniyle ek sözleşmeyi imzalamak zorunda kalmıştır.   - Amerikan Doları olarak hesaplanan ödemenin yetersizliği karşısında, başvuran tarafın,   89/14657 sayılı Karar kapsamına alınması ve ekonomik dalgalanmalardan etkilenmemesi için   alacaklarının buna uygun olarak ıslahı gerekmekteydi.   - Hakedişlerin İdare tarafından kronik olarak gecikmeli ödenmesinden dolayı tazminat   ödenmesi gerekmektedir.   Bu bağlamda başvuran taraf on yedi farklı iddia sunmuştur (Bkz. Ünal Akpınar İnşaat İmalat   Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Akpınar Yapı Sanayi A.Ş.-Türkiye kararı, no: 41246/98, 29 Nisan   2008). Bunlardan sadece dördü bu başvuruyu ilgilendirmektedir:   - no’lu İddia: Fırat nehri malzeme ocaklarından çekilen çakıl taşı temizleme   çalışmalarının birim fiyatının artışının karşılanmaması nedeniyle 74,8 milyar   Türk Lirası;   - - no’lu İddia: Demir tel kafes taşıma ulaşım masrafları için 1,2 milyar Türk   Lirası   no’lu İddia: Fay hatlarını sağlamlaştırmak için kullanılan 350 ton segmentin   bedelinin ödenmemesinden dolayı 2,77 milyar Türk Lirası;   - no’lu İddia: Borçlar Kanunu’nun 105 / 1 maddesi anlamında gecikme faizi   uygulanmadığı için munzam zararı karşılamak üzere, fazlaya ilişkin haklarını   saklı tutarak, 3 milyar Türk Lirası;   İdare, müteahhittin ekonomik ve teknik yetersizliklerinden dolayı bir türlü bitmeyen inşaatın   sürmesi için elinden geleni yaptığını belirtmiştir. İhaleyi yapan kuruma göre talepler   dayanaktan yoksundur.   i. İlk yargı kararı   Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi 11 Temmuz 1994 tarihinde kararını açıklamıştır. Asliye   hukuk mahkemesi, özellikle başvuran tarafa 89/14657 sayılı kararın uygulanmasını ve   Danıştay’ın belirlediği katsayı üzerinden değişikliğe gidilmesini içeren 6 Nisan 1994 ve 20   Temmuz 1994 tarihli bilirkişi raporlarını dikkate alarak İdare’nin ne sözleşmeyle belirlenen   sorumluluklarını yerine getirdiğine ne iyi niyet gösterdiğine kanaat getirmiştir.   Bu bağlamda yerel mahkeme, hakedişlerdeki ödemenin bazı zamanlar 431 gün geciktiğini,   birim fiyatlarının artışından dolayı yapılması gereken fark ödemelerinin yıllar aldığını, işlerin   süresinin aşırı uzatılarak başvuran tarafın aleyhine bir maliyet artışı oluştuğunu ve son olarak   başvuran tarafın bu sorunlarla baş edebilmesi için hiçbir önlemin alınmadığını belirtmiştir.   Böylece, Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi, İdare’yi, başvuran tarafa aşağıda yer alan   tutarları ödemeye mahkûm etmiştir.   - - - - no’lu İddia başlığı altında 47.028.566.000 Türk Lirası;   no’lu İddia başlığı altında 332.553.000 Türk Lirası;   no’lu iddia başlığı altında 2.447.697.000 Türk Lirası;   no’lu İddia başlığı altında 3 milyar Türk Lirası;   Bu miktarlara 23 Aralık 1992 tarihinden (davanın açıldığı tarih) hesaplanmak üzere % 54   reeskont faizi eklenmiştir.   İhaleyi yapan kurum temyiz yoluna başvurmuştur.   Nisan 1995 tarihli bir karar ile Hâkim Y.A. başkanlığında toplanan Yargıtay 15. Hukuk   Dairesi, 11 Temmuz 1994 tarihli kararı bozmuştur. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi öngörülemez   ekonomik dalgalanmalar ve Amerikan Doları/ Türk Lirası paritesindeki istikrarsızlık gibi   sözleşmede yer almayan unsurlara dayanan tüm değerlendirmelere karşı olduğunu   belirtmiştir. Yargıtay’a göre sözleşmeyi devam ettirmeye karar veren başvuran tarafın,   sözleşmeden doğan sonuçlara da katlanması gerekmektedir.   İddiaların her biri için kararın gerekçeleri şu şekilde özetlenebilir:   - - no’lu İddia hakkında: Sözleşme uyarınca, başvuran taraf, mahkemeye   başvurmadan önce öncelikli olarak Yüksek Fen Kurulu’na ihtilafın dostane   çözümü için müracaat etmeliydi.   no’lu İddia hakkında: Malzeme taşıma ücretlerinin, prima facie, birim   fiyatlarına dâhil olduğu görüldüğünden, bu hususu açıklığa kavuşturmayan bir   bilirkişi raporuna dayanılamaz.   - - no’lu İddia hakkında: Bu konuda hatalı hazırlanmış bir bilirkişi raporuna   dayanarak bu talebin değerlendirilmesi mümkün değildir;   no’lu İddia hakkında: Kararın bu kısmı spekülasyona dayanmaktadır;   Böylece dosya, Ankara Asliye Hukuk Mahkemesine iade edilmiştir.   ii. İkinci yargı kararı   Ocak 1996 tarihinde Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi öne sürülen bu dört iddia ile ilgili   ilk verdiği kararını yinelemiştir.   Sonuç olarak dava Yargıtay Genel Kurulu’na havale edilmiştir.   Yargıtay Genel Kurulu 3 Temmuz 1996 tarihinde, 26 Nisan 1995 tarihli Yargıtay kararının   tüm hükümlerini onamıştır.   Başvuran tarafın, karar düzeltme başvurusu 30 Nisan 1997 tarihinde reddedilmiş ve dosya   Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi’ne gönderilmiştir.   iii. Üçüncü yargı kararı   Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi, 5 Kasım 1997 tarihinde bir duruşma gerçekleştirmiş ve   Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 429/4 maddesi uyarınca Yargıtay Hukuk Genel   Kurulu kararına uyma yükümlülüğünü açıklamıştır. Ayrıca Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi,   her bir iddia için hesaplama yöntemindeki uyuşmazlıkların ortadan kaldırılması için iki yeni   bilirkişi raporu hazırlanmasına da hükmetmiştir.   Bilirkişiler, 17 Ağustos 1998 ve 4 Aralık 1998 tarihlerinde raporlarını sunmuşlardır. Bu   raporlara göre, başvuranın alacakları, 3 no’lu İddia için 18.746.865 Amerikan Doları, 8 no’lu   İddia için 116.028 Amerikan Doları, 12 no’lu İddia için 1.461.623 Amerikan Doları ve son   olarak 13 no’lu İddia için, 13.800.105 Amerikan Doları olarak toplam 34.127.621 Amerikan   Dolarıdır.   Bu hesaplamada uygulanan Amerikan Doları kur oranları, İdare’nin her bir iddia için   temerrüde düşürüldüğü tarih dikkate alınarak hesaplanmıştır.   Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi, 4 Şubat 1999 tarihli bir karar ile bu miktarları kabul etmiş,   çalışmaların her bir bölümünün bitim tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirasına   çevrilmesine karar vermiştir. Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi, başvuran tarafa, 23 Aralık   tarihinden itibaren (davanın açıldığı tarih) % 54’e yükseltilen tekrar düzenlenebilir1   reeskont faizi eklenmek üzere aşağıdaki miktarların ödenmesine karar vermiştir:   - 3 no’lu İddia başlığı altında 33.038.619.000 T.L.   - 8 no’lu İddia başlığı altında 236.968.000 T.L.   - 12 no’lu İddia başlığı altında 1.719.562.000 T.L.   - 13 no’lu İddia başlığı altında 3.000.000.000 T.L.   İdare bir kez daha temyiz başvurusunda bulunmuştur. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 19 Kasım   tarihinde, 3 no’lu iddia hakkındaki kararın Yüksek Fen Kurulu’nun görüşü alınmadan ve   no’lu iddia hakkındaki kararın ise eksik bilirkişi raporuna dayanarak verildiğini   Bu düzenlenme Merkez Bankası tarafından açıklanan oranlardaki değişikliğe bağlı olarak yapılacak   değişiklikti (Bkz. Ek, 3. kısım).   belirtmiştir. Dolayısıyla kararın bu iki noktada gözden geçirilmesini istemiş, geri kalan   kısmını onamıştır.   iv. Dördüncü yargı kararı   Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi yeni bir bilirkişi raporunun düzenlenmesini istemiştir.   Bilirkişi, 4 Ağustos 2000 tarihinde raporunu sunmuş ve 21 Aralık 2000 tarihinde Ankara   Asliye Hukuk Mahkemesi İdare’yi daha önce 3, 8, 12 ve 13 no’lu iddialara ilişkin hükmettiği   (ilk karar) aynı miktarları ödemeye yeniden mahkûm etmiştir.   İdare’nin temyiz başvurusunun ardından, Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 2 Temmuz 2001   tarihinde, gecikme faizinin toplam miktarı dikkate alınmaksızın Borçlar Kanunu’nun 105.   maddesi uyarınca munzam zararın hesaplanmayacağını gerekçe göstererek 13 no’lu iddiaya   ilişkin kararı bozmuştur.   Tarafların kararın düzeltilmesi için yaptıkları başvurular, 2 Mayıs 2002 tarihinde   reddedilmiştir.   v. Beşinci yargı kararı   Aralık 2002 tarihinde, başvuran taraf 13 no’lu iddia konusunun genişletilmesi hakkındaki   ek dilekçesini sunmuştur. Başvuran taraf, Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi uyarınca saklı   bulunan hakları başlığı altında 244.958.359.974 Türk Lirası talep etmiştir.   Dosyanın yeni bir bilirkişi raporu ışığında yeniden incelenmesinin ardından Ankara Asliye   Hukuk Mahkemesi, 26 Mart 2003 tarihinde kararını açıklamıştır.   Asliye Hukuk Mahkemesi 13 no’lu iddia ile ilgili İdareyi başvurana 3 milyar TL. ödemeye   mahkum etmiş, fakat başvuran tarafın 244.958.359.974 Türk Lirası tutarındaki ek talebini bu   hakkın düşmüş olması nedeniyle reddetmiştir.   Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 29 Eylül 2003 tarihli bir karar ile daha önceki aynı gerekçeden   dolayı 13 no’lu iddia hakkında verilen kararı yeniden bozmuştur.     Şubat 2004 tarihinde, ilgilinin karar düzeltme talebi reddedilmiştir.   vi. Altıncı yargı kararı   Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi son olarak 30 Aralık 2004 tarihinde toplanmış, 13 no’lu   iddia başlığı altında ödenecek olan miktarı 24 Aralık 2004 tarihli bilirkişi raporuna uygun   olarak 2.974.093.750 T.L. olarak belirlemiştir. Geri kalan kısım için önceki kararları   yinelemiştir.   Başvuran taraf temyiz yoluna başvurmuştur. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 3 Ekim 2005 tarihli   karar ile kararı onamış böylece karar kesin hüküm niteliği kazanmıştır.   b. Bu yargılamaya iliĢkin temel verilerin özeti   i. Bilirkişi incelemeleri   Bilirkişi raporlarında İdare tarafından başvuranın mevcut iddialarına karşılık ödenmesi   gereken miktarlar Türk Lirasına çevrilerek verilmiştir.   Ġddia   No: 3   No: 8   No: 12   No: 13   T.L.   T.L.   T.L.   T.L.   06.04.94   20.06.94   17.08.98   04.12.98   04.08.00   20.11.00   28.11.02   14.02.03   24.12.04   33.038.619.000   236.968.000   1.719.562.000   3.000.000.000   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   //   2.974.093,750   Bilirkişilere göre alacakların toplam anaparası, mahkeme karar verdiğinde 37.969.242.750   Türk Lirası’na, yaklaşık olarak 34.127.621 Amerikan Doları’na tekabül etmektedir.   ii. Hükmedilen cezaların icrasına ilişkin     Asliye Hukuk Mahkemesi önünde görülen ve Yargıtay’ın 3 Ekim 2005 tarihli kararıyla nihai   hale gelen davada sözkonusu her bir alacağın kesin hüküm niteliği kazandığı tarihler aşağıda   yer almaktadır:   Talep   No:3   No:8   No:12   No:13   Nihai hüküm tarihi   02.07.01   19.11.99 19.11.99   03.10.05   3. İkinci hukuk süreci   Bu yargı süreci halen sürmektedir ve konusu itibarıyla mevcut başvurunun dışında yer   almaktadır (Bkz. sözü edilen Ünal Akpınar İnşaat İmalat Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Akpınar   Yapı Sanayi A.Ş.).   C. ĠĢlerin tamamlanması ve hükmedilen miktarların tahsil edilmesi   Asliye Hukuk Mahkemesi’nce hükmedilen meblağlar nihai hale geldikçe ödenmeleri için   başvuran tarafından İdareye yapılan başvurular sonuçsuz kalmıştır. Aynı durum, 11 Temmuz   tarihli kararla ödenmesine hükmedilen miktarların tahsil edilmesi amacıyla başvuran   tarafça açılan ilk cebri icra davası için de geçerlidir.   İşin tamamı, 22 Aralık 1999 tarihinde tamamlanmıştır. İdare 10 Ağustos 2000 tarihinde resmi   olarak işi teslim almıştır. Teslim alma işlemi ile ilgili olarak hazırlanan tutanakta herhangi bir   cezaya ya da ihtirazi kayda yer verilmemiştir.   Başvuran taraf o tarihe kadar açığını kapatmak amacıyla banka kredileri kullanmak zorunda   kalmıştır. Çekilen banka kredilerini ödeyemeyen başvuran taraf, çok sayıda icra takibine   uğramış ve bu nedenle 17 gayrimenkulünü satmak zorunda kalmıştır.   Başvuran taraf, 13 Şubat 2001 tarihinde bakanlık makamlarına bir yazı göndererek 21 Aralık   tarihinde Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından ödenmesine hükmedilen miktarların   ödenmesini talep etmiştir.     İdare bu talebin yerine getirilme “imkânının” bulunmadığını belirtmiştir.   İşbu başvurunun Hükümet’e tebliğ edilmesinden sonra, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı,   Asliye Hukuk Mahkemesi’nce bir takım alacakların ödenmesine hükmedilmiş olsa da, verilen   karar maddelerinin tamamı halen Yargıtay’ca onanmadığından dolayı henüz İdare aleyhinde   herhangi bir talebin sözkonusu olamayacağı ve kararın icra edilebilir olmadığı hususunda 21   Ağustos 2003 tarihinde Dışişleri Bakanlığı’na bilgi vermiştir.   İhaleyi yapan kurumda çalışan bir sorumlu, 26 Aralık 2005 tarihinde başvuran tarafı arayarak   Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından ödenmesine hükmedilen tutarları yatırmak üzere bir   banka hesap numarası istemiştir.   Ertesi gün ilgili kişi, AİHM’ye yapılan başvuruya ilişkin hakları saklı kalmak üzere talep   edilen bilgiyi vermiştir.   İhaleyi yapan kurum, ödenmesi öngörülen rakamın 23 Aralık 1992 tarihinden itibaren   hesaplanmak üzere gecikme faizi ve mahkeme masrafları da dâhil olmak üzere   290.626.585.189 Türk Lirası olduğunu başvuran tarafa bildirmiştir. Sözkonusu tarihte teklif   edilen miktar yaklaşık 216.000 Amerikan Doları’na tekabül etmektedir, hâlbuki vade   bitiminde bu alacakların anaparası 34.124.621 Amerikan Doları’na tekabül etmektedir.   Başvuran taraf 2 Ocak 2006 tarihli bir yazıyla, teklif edilen miktarın alması gereken miktarın   yalnızca % 0,4’üne tekabül ettiğini, ayrıca gecikme faizlerinin yanlış hesaplandığını   bildirmiştir.   İhaleyi yapan taraf, 2 Ocak 2006 tarihinde başvuran tarafın banka hesabına iddia edildiği   üzere bir takım masraflar düşüldükten sonra 288.446.891 Yeni Türk Lirası yatırmıştır.   Başvuran taraf tüm haklarını saklı tutarak bu miktarı kabul etmiştir.   HUKUK   1 Ocak 2005 tarihinden itibaren Türk Lirasının yerini (TL) Yeni Türk Lirası (YTL) almıştır. 1.000.000 TL = 1   YTL’dir.     I. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI   HAKKINDA   Başvuran taraf, Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından kabul edilen anapara ve gecikme   faizine ilişkin hükümlerin farklı tarihlerde icra kabiliyeti kazandığını ileri sürmektedir. Oysa   idare, Türkiye’deki enflasyon oranı Dolar/TL paritesindeki kontrol edilemeyen dalgalanmalar   nedeniyle başvuranın uğradığı büyük kayıpları telafi etmede hiçbir önemi olmayan bir miktar   olan 288.446,89 YTL’ yi ödemek için davanın nihai olarak kapanmasını beklemiştir.   Dolayısıyla başvuran tarafa göre, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.   Hükümet, sözkonusu iddiaya karşı çıkmaktadır.   A. Tarafların argümanları   AİHM, işbu kararın kabuledilebilirliği hakkındaki 29 Nisan 2008 tarihli kararla belirlenen   çerçeveyi göz önüne alarak sırasıyla tarafların aşağıda sunulan argümanlarını özetlemektedir.   1. Hükümet   Hükümet öncelikle başvuran tarafın ihtilaflı sözleşmeyi 3 Eylül 1981 tarihinde imzaladığını   ve 30 Eylül 1983 tarihinde ilk kez işi durdurduğunu belirtmektedir. 1986 yılı başında   çalışmaların yalnızca % 15,41’lik kısmı bitmiş durumdaydı. Belirlenen süreye riayet   edilemeyeceğinden başvuran taraf vadenin ertelenmesini talep etmiştir.   GAP projesinin sahip olduğu önem karşısında, İdare buna rağmen başvuran tarafla çalışmaya   devam ederek, durumlarını düzeltmeleri amacıyla iki sözleşme daha imzalamıştır. Ancak   başvuran taraf proje gereklerini yerine getirmeyerek kimisi iç hukuk yollarını tüketmemiş   bulunan, kimisi dayanaksız olan çeşitli iddiaların arkasına saklanmayı tercih etmiştir.   Ayrıca başvuran tarafın ABD Doları/Türk Lirası paritesinin 1985 yılının ikinci yarısında   fırlayan enflasyon oranı karşısında zayıf kalmasından dolayı sıkıntı çektiğinden yakınması   uygun değildir. Zira başvuran taraf sözkonusu krizin ortaya çıkmasından bir yıl sonra 26   Eylül 1986 tarihinde hiçbir itirazda bulunmadan ikinci bir sözleşme imzalamıştır. Zaten     ekonomik dalgalanmalardan kaynaklanan her türlü zarar bu amaçla öngörülen gecikme   faiziyle telafi edilmiş sayılır.   Hükümet mevcut durumun Akkuş – Türkiye (9 Temmuz 1997 tarihli karar) davasıyla hiçbir   ortak yanının bulunmadığını savunmaktadır. Zira mevcut durum kamulaştırma gibi tek taraflı   bir tedbire ilişkin olmayıp; başvuran tarafın bulunduğu ülkedeki ve kendi faaliyet alanına   ilişkin ekonomik verilerden ve ekonomik koşullardan haberdar olarak yaptığı bir şirket   sözleşmesine ilişkin borçlar hukuku alanına giren bir ihtilafa ilişkindir.   Hükümete göre başvuran taraf gerçekten zarar gördüğü kanaatini taşıyor idiyse diğer   sözleşmeci tarafa baskı yapmak için istediği anda adem-i ifa istisna (exceptio non adimpleti   contractus) yoluna başvurabilir ya da doğrudan sözleşmeyi feshedebilirlerdi. Bu hususta   önlerine engel çıkarıldığını hiçbir zaman öne sürmeyen başvuran taraf, ne sözleşmenin ifa   koşulları nedeniyle ne 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlali neticesinde mağdur   edildiği iddiasında bulunamaz.   Her ne kadar adalet başvuran tarafı kısmen haklı bulmuşsa da başvurunun yapıldığı tarihe   kadar verilen hiçbir karar «kesin hüküm gücü» kazanmamıştı. Bu çerçevede idarenin ilgiliye   herhangi bir meblağ ödeme yükümlülüğü bulunmamaktaydı. Hükümet bu bağlamda bir yargı   kararının tümüyle kesin hüküm gücünü kazandığı takdirde ancak icra kabiliyetinin oluşacağı   açıklamasını getirmektedir. Bir hüküm bir bütün olarak değerlendirilir ve tamamı icra   kabiliyetini kazanır.   2. Başvuran taraf   Başvuran taraf Hükümetin İdare tarafından özenle seçilmiş bir şirketin beceri ve deneyimini   tartışmaya açamayacağını ifade etmektedir. İş teslim tarihinin on bir kez ertelenmesinin   (bunun sonucunda fazladan 145 ay şantiye çalışması daha yapılması gerekmiştir) İdare’nin   başlangıçtaki planları değiştirerek ek iş talep etmesinden kaynaklandığını belirtmektedir.   Sonuç olarak işler 22 Aralık 1999 tarihinde başlangıçta hesaplanandan % 44,74 fazla bir   maliyetle tamamlanmıştır.   Başvuran tarafa göre, uğranılan zararlar tamamen devlet makamlarından kaynaklanmaktadır.   Zira sözkonusu makamlar sözleşmenin imzalanmasının ardından, serbest piyasada enflasyona     bağlı olarak ortaya çıkan ABD Doları/TL paritesini normal seviyenin altında tutmak için   uygun olmayan ve beklenmedik ekonomik önlemler almışlardır. Bu nedenle başta ABD   Doları cinsinden hesaplanan işleri gerçekleştirmek mümkün olmamıştır.   Başvuran taraf, idarenin borçlarını 80’li yıllarda hüküm süren enflasyonun son derece altında   olan döviz kuru üzerinden hesaplamayı tercih eden hukuk mahkemelerini sözkonusu duruma   kayıtsız kalmakla suçlamaktadır; ayrıca, mevcut davada ödenmesine hükmedilen faiz oranları   sözkonusu enflasyonu ve özellikle de ABD dolar kurunda yaşanan olağanüstü yükselişi   karşılamaktan uzaktır.   Başvuran taraf, ihtilaflı sözleşme hükümlerinin rızaya dayalı oluşunun Hükümet tarafından bir   argüman olarak kullanılmasının aşırı olduğuna kanaat getirmekte ve 1985 yılından itibaren   Türkiye’de yaşanan olumsuz ekonomik koşulları öngörmesi gerektiğini ifade eden tüm   varsayımları reddetmektedir; şayet müteahhitlerin uğradıkları kayıplar bu denli öngörülebilir   ve kabul edilebilir olsaydı Devlet’in sözleşmeci tarafların bu kayıplarını telafi etmek için   89/14657 sayılı kararnamede olduğu gibi acil önlemler almasına gerek kalmazdı.   Başvuran taraf, sözkonusu dönemde hâkim olan maddi koşullarda, şantiyeyi kapatmasının ya   da iş akdinin vadesinde yerine getirilmemesi nedeniyle sözleşmeyi feshetmesinin iflasına yol   açacağını ifade etmektedir. İdarenin güçlü olan taraf olması sebebiyle, bayındırlık   müteahhitleri mevcut davadaki gibi Devlet’in verdiği sözler inandırıcılığını kaybedene ve   şartlar dayanılmaz hale gelinceye kadar ilişkilerin zarar görmemesi için nadiren adalete   başvururlar ve alacaklarının ödenmesini bekleyerek işleri devam ettirirler.   Sonuç olarak, başvuran taraf, mevcut durumunda, işbu başvurunun bilirkişi raporları ile   ortaya konan ve hukuken sabit bulunan meblağlarla ilgili olduğunu yinelemekte ve   AİHM’den, vergiler hariç 34.124.621 Amerikan Dolarına tekabül eden alacaklarının şimdiki   değeri ile ödenmesini, ayrıca bu miktara %15,01 oranında ticari faiz uygulanmasını   istemektedir.   B. AĠHM’nin takdiri     Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin başvuran tarafın yeterli bir düzeyde «alacağının»   olduğuna ve bir «mülkü» oluşturduğuna hükmettiği karar örneklerinde olduğu gibi 1 no’lu Ek   Protokol’ün 1. maddesi temel olarak Devletin «mülkiyet» hakkına karşı her türlü haksız   fiilleri karşısında bireyi korumak amacını taşımaktadır (Bkz. örneğin, Eko-Elda AVEE-   Yunanistan, no 10162/02, Kanioğlu vd.-Türkiye, nos 44766/98, 44771/98 ve 44772/98,   Ekim 2005; Angelov-Bulgaristan, no 44076/98, 22 Nisan 2004; Bourdov-Rusya no   59498/00, Dimitrios Georgiedis -Yunanistan no 41209/98, 28 Mart 2000; Stran ve Stratis   Andreadis Yunan rafinerileri).   Bu başvuruda sözkonusu yargı süreci 3 Ekim 2005 tarihinde kesin hükme bağlanan 30 Aralık   tarihli karar ile tamamlanmıştır.   Sonuç olarak, 2 Ocak 2006 tarihinde yani ilk kez temerrüde düşürülmesinden sonra yaklaşık   on dört yıldan fazla bir sürenin ardından ihaleyi yapan kurum ilk kez başvuran tarafa 3, 8, 12   ve 13 numaralı iddialar ile ilgili olarak 288.446.89 YTL (yaklaşık 133.475 Euro) ödemiştir.   Mezkûr meblağların farklı tarihlerde ödendiği, bunlara değişen oranlarda yasal faizin   uygulandığı dikkate alındığında, karmaşık bir hesaplama yönteminin bulunduğunu kaydeden   AİHM, başvuran tarafın gelir kaybına ilişkin her türlü değer biçme girişiminin ancak yaklaşık   bir tahmin olacağını kabul etmektedir. AİHM yine de dosyada yer alan bilirkişi raporları,   enflasyona değin ekonomik veriler, ayrıntılı fiyat endeksi ve ilgili dönem boyunca Amerikan   Dolarının kur değişim oranları çerçevesinde bu konu hakkında fikir edinmeye çalışacaktır.   AİHM, nihai karar ile ödenmesine hükmedilen bu dört tutarın 23 Aralık 1992 (davanın   açıldığı tarih) tarihinden geçerli yıllık % 54’lük reeskont faiz eklenmek üzere 37.969.242.750   YTL; iç hukukta gerçekleştirilen bilirkişi raporları dikkate alınacak olduğunda, her bir talebe   ilişkin kesin hüküm karar tarihinde geçerli olan kurdan dört alacak miktarının toplam   34.127.621 Amerikan Doları olduğunu not etmektedir.   Türkiye’de tüketici fiyat endeksi 1992 Aralık ayından Ocak 2006’ya kadar olan dönemde %   27566.16 oranında artış göstermiştir. Ocak 2006’da, 1992 Aralık ayındaki 37.969.242.750   TL’lik alım gücünü yakalamak için yaklaşık 10.504.570 YTL ödemek gerekiyordu. Amerikan   Doları’nın Türk Lirası karşısındaki yıllık ortalama döviz değişim oranı hesaba katıldığında     başvuran şirketin uğradığı kayıp daha da alenidir: 2006’da sözkonusu 34.127.621 Amerikan   Dolarlık anapara 49.314.412 YTL’ye tekabül etmekte idi.   Ocak 2006 tarihinde, ihaleyi yapan taraf, yargılama masrafları düşüldükten sonra gecikme   faizi ile birlikte 288.446,89 YTL tutarında bir ödeme yapmıştır.   Sözkonusu durumu haklı kılmak için, Hükümet, başvurunun yapıldığı tarihte, alacakların   hiçbir kararda “kesin hüküm” kazanmaması nedeniyle idarenin sözkonusu alacakları   ödemediğini söylemekle yetinmektedir.   AİHM, bu görüşe katılmamaktadır.   AİHM, öncelikle, normal olarak başvuran tarafın alacağını elde etmek için adli ve idari   prosedürlere başvurma zorunluluğu olmaması gerektiği, üstelik de bu süreçteki gecikmelerden   zarar görme tehlikesi bulunduğu kanaatindedir (mutatis, mutandis, Aka- Türkiye, 23 Eylül   1998; Guillemin-Fransa, 21 Şubat 1997).   AİHM, 8 no’lu iddia başlığı altındaki miktar olan 236.968,000 TL tutarı ile 12 no’lu iddia   başlığı altındaki miktar olan 1.719.562.000 TL tutarının 19 Kasım 1999 tarihli Yargıtay   kararının ardından icra edilebilir nitelik kazandığını gözlemlemektedir.   no’lu iddia başlığı altındaki miktar olan 33.038.619.000 TL tutarı ile ilgili olarak dikkate   alınacak dönem 2 Temmuz 2001 tarihidir.   no’lu iddia başlığı altındaki miktar olan 2.947.093.750 TL tutarı ile ilgili olarak ise, göz   önüne alınması gereken tarih, Yargıtay’ın son karar tarihi olan 3 Ekim 2005 tarihidir.   AİHM, idare tarafından 2 Ocak 2006 tarihinde yapılan ödemenin uygun nitelikte olduğuna ve   sözkonusu ödemenin makul sürede yapıldığına (Akkuş) kanaat getirse dahi ilk üç ödeme için   aynı durumun sözkonusu olmadığı kanısındadır.   Temyiz başvurularının ya da karar düzeltme taleplerinin erteleyici etkisi bulunmadığından,   kimse, Türk hukukunda, alacağın tahsili istemi ile açılan davalara ilişkin kararların doğrudan   icra hükmü taşıdığına itiraz etmemiştir.     Dolayısıyla, hâlihazırda “usuli kazanılmış hakları” teşkil eden 3, 8 ve 12 no’lu iddialara   ilişkin hükümleri yerine getirmek için idarenin, sözkonusu hükümlerin nihai hale gelmesini   beklemesine gerek olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır (mutatis mutandis, diğerleri arasından,   Amat-G Ltd ve Mebaghishvili ve Hornsby-Yunanistan, 19 Mart 1997).   Bu bağlamda AİHM’ye göre, idareyi cebri icraya karşı koruyan (Dimitros Georgiadis; Yunan   Rafineleri Stran ve Stratis Andreadis) veya Yargıtay tarafından onanmış yargı kararlarına   itiraz edecek istisnai koşullar öngören iç hukukun çeşitli veçheleri Devletin başvuran tarafa   yönelik yükümlülüklerini yerine getirmekte gösterdiği yavaşlığı mazur göstermeye yetmez.   Kaldı ki, devlet olmanın kendisine bahşettiği imtiyazlar dikkate alındığında, İdare yeniden   dava açmak için gerekli imkânlara sahipti. AİHM, ayrıca, konuya ilişkin Türk hukukunun,   Devletin “icralarını geciktirmeksizin” hukuki kararların gereğini yerine getirmesi ve “kamu   hukukunun hükümlerine” göre “kendi rızasıyla” borcunu ödemesi fikrine dayandığını   belirtmektedir (Kanioğlu ve diğerleri).   AİHM, nihai olarak yukarıda dile getirilen durumun yalnızca Hükümetin işine yaradığını   tespit etmektedir. AİHM’nin daha önce vurguladığı üzere, alacaklarla ilgili düzenlemenin   gecikmeli yapılması ödemenin uygun niteliğini hatırı sayılır ölçüde azaltmış ve öngörülen   ödeme şeklinin -paranın Türkiye’de değer kaybetmesi- gibi ekonomik unsurları göz ardı   etmesi başvuranı belirsizlikte bırakmış ve maddi kaybının artmasına neden olmuştur (Bkz.   mutatis mutandis, Zacharakis-Yunanistan no:17305/02, 44076/98, 22 Nisan 2004 ve sözü   edilen Akkuş kararı; Stran ve Stratis Andreadis Yunan rafinerileri).   AİHM bu bağlamda, bir tazminatın ödenmesinde değerini azaltabilecek unsurların dikkate   alınmaması durumunda tazminatın uygun niteliğinin zarar göreceğini daha önce açıkladığını   hatırlatır (Bkz. sözü edilen Eko-Elda AVEE’de yer alan referanslar). Elbette 1 no’lu Ek   Protokol’ün 1. maddesi Sözleşmeci Devletlere enflasyonun olumsuz etkilerini telafi edecek,   alacakların ve aktiflerin değerini koruyacak şekilde önlemler alma yükümlülüğünü   getirmemektedir. Ancak, bu başvuru özel bir dikkati hak etmektedir çünkü başvuran verilen   kararın nihai hükümlerinden verildikleri anda yararlanamadığı ve alacaklarını tahsil   edebilmek için ki ödeme anında olması gereken değerin %1’ine ancak ulaşıyordu, mazur   gösterilemeyecek beş ila yedi yıllık gecikmeye maruz kaldığı için söz konusu alacakların     değeri çok ciddi bir kayba uğramıştır (Bkz. mutatis mutandis sözü edilen Angelov, Prodan-   Moldova kararı no: 49806/99; Safi-İtalya kararı, no: 22774/93).   Benzer durumlar 1 no’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin birinci bendinin ilk cümlesine aykırı   olarak başvuran tarafın «mülkiyet» hakkının ihlali olarak değerlendirilmektedir (Bkz.   Dimitrios Georgiedis, ibidem, Stran ve Stratis Andreadis Yunan rafinerileri, Amat G Ltd.ve   Mebaghishvili).   Hükümetin bu müdahaleyi haklı kılacak sağlam bir dayanağının bulunmayışında AİHM   bahsekonu hükmün ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.   II. AĠHS’NĠN 6/1 MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI HAKKINDA   Başvuran taraf, kararlarına karşı itiraz yolu mevcut olmayan Yargıtay Hukuk Genel   Kurulunun, ilk derece mahkemesi tarafından verilen 31 Ocak 1996 tarihli kararı bozma   kararını gerekçelendirmemiş ve esas hâkimlerinin evvelki kararlarında ısrar etmelerini   açıklayan argümanlarına cevap vermemiş olmasından şikâyetçi olmaktadır. Başvuran taraf   Genel Kurul’un Yargıtay 15. Hukuk Dairesi’nin Başkanı Y.A.’nın etkisi altında karar   verdiğini ileri sürmektedir.   Başvuran taraf bu bağlamda AİHS’nin 6/1 maddesine atıfta bulunmaktadır.   Hükümet başvuran tarafın iddialarına karşı çıkmaktadır.   AİHM, 1 no’lu Ek Protokol’ün 1.maddesinin ihlal edildiği kararına götüren gerekçeler   ışığında mevcut başvuruda ortaya konulan temel hukuki sorunların ele alındığını   kaydetmektedir. AİHM dava dosyasında yer alan hususları dikkate aldığında, AİHS’nin 6/1   maddesinin ayrıca incelenmesine gerek duymamaktadır (Bkz. birçokları arasında Kamil   Uzun-Türkiye kararı, no: 37410/97, 10 Mayıs 2007).   III. AĠHS’NĠN 41. MADDESĠ’NĠN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tarafların argümanları     Başvuran taraf uğradığı gerçek mali kaybın her iş bitimi tarihinde geçerli olan kur değişim   oranına dayanan ve Amerikan Doları olarak hesaplanan meblağların ulusal mahkemeler   tarafından Türk Lirasına çevrilmesinden ileri geldiğini, ihaleyi yapan kurumun sözü edilen   alacaklarını vadesinde ödemiş olması durumunda bu denli zarara uğramayacaklarını öne   sürmektedir.   İç hukukta hazırlanan ve itiraz konusu edilmeyen bilirkişi raporlarına dayanan başvuran taraf   Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava konusu edilen olaylarla ilintili maddi kaybının   ihaleyi yapan kurumun 2 Ocak 2006 tarihinde vermiş olduğu meblağ düşülmek üzere   34.124.621 Amerikan Doları olduğunu iddia etmektedir.   Başvuran taraf, her bir alacak için idareyi temerrüde düşürdüğü tarihten itibaren işleyecek   KDV oranı ile belirtilen Amerikan Doları hesapları için öngörülen banka faizinin de   sözkonusu miktara eklenmesi gerektiğini sözlerine eklemektedir. Başvuran taraf, dikkate   alınacak dönemlerde Amerikan Doları hesapları için yıllık ortalama %15 oranında seyreden   Merkez Bankası’nın banka faiz oranı listesini sunmaktadır.   Maruz kaldığı kanaatinde olduğu manevi zararın tazmini ile ilgili olarak başvuran taraf, 8.500   işçinin farklı derecelerde sözkonusu işten etkilendiklerini belirterek manevi tazminatı   AİHM’nin takdirine bırakmaktadır.   Hükümet, AİHS’nin 41. maddesi kapsamında yapılan taleplerin tebliğ edildiği tarihte, dava   hakkında halen verilmiş bir kesin hüküm kararı bulunmadığını belirtmektedir. Dava   nihaileştiğinde, idare, ileri sürülen zararları karşılamak için yeteri kadar yüksek gecikme faizi   oranı ile birlikte başvuran tarafa ciddi bir miktar ödemiş olacaktır.   Hükümet, başvuran tarafın taleplerinin mesnetten yoksun ve aşırı olduğu kanaatindedir.   Hükümet, ne olursa olsun, ticari şirketlerin herhangi bir manevi zarar mağduru olduklarını   ileri süremeyeceklerini de sözlerine eklemektedir.   Sonuç olarak Hükümet’e göre, adil tatmin başlığı altında herhangi bir ödeme yapılmasına   lüzum yoktur.   B. AĠHM’nin takdiri     Mevcut dava koşullarında Savunmacı Devlet ile başvuranlar arasında olası bir uzlaşma   ihtimalini göz önünde bulunduran AİHM, AİHS’nin 41. maddesinin uygulanmasının bu   aşamada saklı tutulmasının uygun olacağı kanaatindedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĠHM, OYBĠRLĠĞĠYLE,   1. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   2. AİHS’nin 6/1 maddesi kapsamında yapılan şikâyetlerin incelenmesine gerek   olmadığına;   3. AİHS’nin 41. maddesinin uygulanması hususunun,   a) saklı tutulmasına;   b) Hükümet ve başvuranın, AİHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın   kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde bu mesele hakkındaki görüşlerini   yazıyla kendisine bildirmeye ve bilhassa aralarında varacakları her türlü   uzlaşmadan kendisini haberdar etmeye davet edilmesine;   c) Sonraki sürecin saklı tutulmasına ve gerektiğinde daire başkanının izlenecek   süreci belirlemeye yetkili kılınmasına;   KARAR VERMĠġTĠR.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 26 Mayıs 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.     EK   Ġlgili ekonomik veriler   A. Türkiye Merkez Bankası döviz alıĢ satıĢ oranları uyarınca Amerikan Doları ortalama   döviz kurları   Yıl                                       Şubat   Amerikan Doları =   5.082 T.L.   6.869 T.L.   10.987 T.L.   29.704 T.L.   45.705 T.L.   81.184 T.L.   151.429 T.L.   260.040 T.L.   417.581 T.L.   623.749 T.L.   1.222.921 T.L.   1.504.589 T.L.   1.495.307 T.L.   1.422.341 T.L.   1.341 Y.T.L.   1.429 Y.T.L.   1.330 Y.T.L   1.298 Y.T.L.   1.589 Y.T.L.   B. Enflasyon nedeniyle paranın değer kaybetmesi   Türkiye’deki enflasyon etkileri, Devlet İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan perakende   fiyat istatistikleri listesinde yer almaktadır. Alacaklarla ilgili olarak, satın alma gücündeki   düşüş, alacağın oluştuğu yıl/ay endeksi ile alacağın ödendiği yıl/ay endeksi arasında var olan     fark ile tespit edilebilir. Ödemenin yapılmaması durumunda içinde bulunulan günün endeksi   dikkate alınır.   Ocak   586,4   ġubat   618,2   Mart   645,2   Nisan   687,5   Mayıs   710,4   Haziran   731,4   Temmuz   731,4                                         1046,7   1672,3   2837,0   6542,1   11810,9   20404,1   41133,9   67753,9   1099,4   1738,8   3007,5   6918,1   12272,5   21603,2   43077,2   69744,5   1152,9   1821,7   3163,3   7201,8   12879,7   22818,4   44789,1   72406,9   1196,2   1901,6   3944,8   7665,5   13770,1   24586,0   47183,5   76128,3   1206,7   1991,4   4337,4   7911,2   14423,8   25614,0   48689,8   78455,0   1212,6   2027,9   4377,0   8069,9   14721,8   26192,9   49291,2   80910,5   1212,6   2027,9   4377,0   8069,9   14721,8   26192,9   49291,2   80910,5   113290,6 117305,7 120571,3 123662,1 126626,7 127433,4 127433,4   154183,8 156768,9 165677,8 182841,5 192391,7 198219,5 198219,5   266019,5 270352,2 273200,8 279490,8 281274,6 282867,6 282867,6   335586,2 342404,7 352737,7 361073,0 367551,8 367020,7 367020,7   390176,8 391833,0 394760,6 397411,6 399122,2 398460,0 398460,0   425843,73 427412,66 429373,77 434519,52 441279,80 445140,25 445140,25   10760,84 10784,35 10813,96 10958,52 11164,03 11201,48 11296,40   11829,35 11879,86 11988,71 12133,27 12194,22 12164,62 12075,82   12795,14 12960,19 12835,77 13051,41 13245,87 13198,18 13274,72   13744,90   Ağustos   770,5   1275,5   2183,7   4543,1   Eylül   817,4   1370,5   2305,8   4868,3   9311,4   16643,2   31381,8   56558,4   92372,7   137246,8   220973,2   302564,0   372924,5   404769,0   452838,84   11391,32   12202,63   13302,45   Ekim   871,3   1474,1   2464,7   Kasım   917,0   1546,0   2622,3   Aralık   957,0   1588,3   2717,2                                       5330,4   5761,9   6127,0   8625,3   10036,1   17925,5   34412,7   60194,7   98284,7   141834,6   235003,6   313689,1   378839,3   413882,0   462427,99   11535,88   12423,49   13648,31   10592,0   18897,5   36779,3   62888,9   102385,8   147340,4   245762,3   323250,6   385185,8   420107,0   468174,12   11684,79   12665,74   13761,59   10962,3   19344,8   38535,8   64913,5   108380,8   151026,2   253617,5   328469,1   388495,5   422178,9   470634,69   11711,79   12693,60   13705,16   15630,0   29129,3   52818,5   87090,3   133054,8   208229,1   291854,0   365419,8   400825,2   447510,25   11246,76   12078,23   13242,86   Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından önerilen hesaplama yöntemiyle örneğin 1992 yılının   Aralık ayı için endeksin 0,44665; 2006 yılının Ocak ayı için de 123,57 olduğu görülmektedir.   Birinci endekse 100 Y.T.L. değerini verdiğimiz takdirde ikinci endekse de 27.665 Y.T.L.     değerini vermemiz gerekmektedir. O halde, 2006 yılının Şubat ayında aynı alımı yapmak için   yılının Şubat ayından 276,65 kat daha fazla ödeme yapmak gerekecektir.   C. Gecikme faizi   Ticari nitelikli alacaklara işleyecek olan gecikme faizi oranını belirlemek için ilke olarak kısa   vadeli kredi kolaylıkları için Merkez Bankası tarafından belirlenen gecikme faizi oranı temel   alınır. Değişiklik gösteren bu oranlar, sırasıyla yürürlüğe giriş tarihlerine göre şu şekildedir:   Yürürlüğe giriĢ tarihi   % Şubat 1991   Ocak 1994   Nisan 1994   54,50                                       Temmuz 1994   Temmuz 1994   Ekim 1994   Haziran 1995   Ağustos 1995   Ağustos 1997   Aralık 1999   Mayıs 2002   Haziran 2003   Ekim 2003   Haziran 2004   Ocak 2005   Mayıs 2005   Aralık 2005   Aralık 2006   Aralık 2007’den itibaren   25