41738/10

© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.mfa.gov.pl/en - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.msz.gov.pl - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 202 Grudzień 2016 r. Paposhvili p. Belgii [Wielka Izba] – skarga nr 41738/10 Wyrok z 13.12.2016 r. [Wielka Izba] Art. 3 Wydalenie Groźba wydalenia osoby cierpiącej na poważne choroby do jej państwa pochodzenia w sytuacji, gdy brak jest pewności, czy będzie tam w stanie korzystać z odpowiedniego leczenia: wydalenie stanowiłoby naruszenie Art. 8 Wydalenie Groźba wydalenia osoby cierpiącej na poważne choroby do jej państwa pochodzenia w sytuacji, gdy brak jest pewności, czy będzie tam w stanie korzystać z odpowiedniego leczenia: wydalenie stanowiłoby naruszenie Fakty – Skarżący, obywatel gruziński, przybył do Belgii przez Włochy w listopadzie 1998 r. w towarzystwie swojej żony oraz dziecka żony, które wówczas miało sześć lat. Następnie para miała jeszcze dwójkę dzieci. Skarżącego wielokrotnie skazywano na kary pozbawienia wolności za kradzież. Cierpi na gruźlicę, zapalenie wątroby typu C, jak też na przewlekłą białaczkę limfatyczną. Wniosek skarżącego i jego żony o azyl został odrzucony w czerwcu 1999 r. W tej sytuacji skarżący złożył wnioski o zalegalizowanie pobytu, ale zostały odrzucone przez Urząd ds. Cudzoziemców. Następnie wobec skarżącego i jego żony wydano wiele nakazów opuszczenia terytorium kraju, w tym w lipcu 2010 r. W dniu 23 lipca 2010 r., powołując się na art. 2, 3 i 8 Konwencji, skarżący zwrócił się do Europejskiego Trybunału o zarządzenie środka tymczasowego na podstawie art. 39 Regulaminu Trybunału, podnosząc, że w razie wydalenia go do Gruzji nie będzie już miał dostępu do leczenia, którego potrzebuje, a choć prognozowana długość życia w jego wypadku jest bardzo krótka, zmarłby jeszcze szybciej i z dala od swych bliskich. W dniu 28 lipca 2010 r. Trybunał uwzględnił jego wniosek. Nakaz opuszczenia terytorium kraju został przedłużony do 28 lutego 2011 r. W dniu 18 lutego 2012 r. Urząd do Spraw Cudzoziemców wydał nakaz natychmiastowego opuszczenia terytorium, wykonując rozporządzenie ministerialne w sprawie odesłania z 16 sierpnia 2007 r. We wrześniu 2012 r. w zaświadczeniu lekarskim oceniono, że brak leczenia skarżącego w odniesieniu do chorób wątroby i płuc może skutkować uszkodzeniem narządów i wynikającą z tego niepełnosprawnością, a w odniesieniu do białaczki może prowadzić do śmierci. Jakikolwiek powrót do Gruzji skazałby pacjenta na nieludzkie i poniżające traktowanie. Skarżący został wezwany do stawienia się przed personelem medycznym Urzędu ds. Cudzoziemców w dniu 24 września 2012 r. w celu dokonania podsumowania stanu jego zdrowia i umożliwienia udzielenia przez władze belgijskie „odpowiedzi na pytania Trybunału”. Odnosząc się do wyroku wydanego przez Trybunał w sprawie N. p. Wielkiej Brytanii ([Wielka Izba, skarga nr 26565/05, 27 maja 2008 r., Nota informacyjna nr 108), Urząd ds. Cudzoziemców stwierdził w swym raporcie, że dane medyczne dotyczące skarżącego nie uzasadniają wniosku, że osiągnięty został poziom dolegliwości wymagany przez art. 3 Konwencji. Nie istniało bezpośrednie zagrożenie dla życia skarżącego. Stały nadzór medyczny nie był konieczny, by zapobiec pogorszeniu rokowań zainteresowanego. Nie można też uznać, że stadium choroby było w tym czasie terminalne. W dniu 29 lipca 2010 r. żona skarżącego otrzymała dla siebie i dla trojga dzieci pozwolenie na pobyt na czas nieokreślony. Skarżący zmarł w czerwcu 2016 r. Prawo – Kwestia wstępna: Po śmierci skarżącego, jego bliscy wyrazili życzenie kontynuowania postępowania. Trybunał odnotował, że w obecnej sprawie zachodzą istotne kwestie, w szczególności dotyczące interpretacji orzecznictwa dotyczącego wydalenia poważnie chorych cudzoziemców. Z uwagi na swój wpływ sprawa wykracza poza konkretną sytuację skarżącego. A zatem, szczególne okoliczności odnoszące się do poszanowania praw człowieka gwarantowanych Konwencją i jej Protokołami wymagają, by Trybunał kontynuował rozpatrywanie skargi zgodnie z art. 37 ust. 1 in fine Konwencji. Art. 3 : W sprawie N. p. Wielkiej Brytanii Trybunał doprecyzował, że oprócz sytuacji rychłej śmierci przewidzianych w sprawie D. p. Wielkiej Brytanii (skarga nr 30240/96, 2 maja 1997 r.), mogą istnieć inne bardzo wyjątkowe przypadki wydalenia, w których w grę wchodzić mogą względy humanitarne na tyle przekonujące, że sprzeciwiają się one wydaleniu zainteresowanych. Badanie orzecznictwa po wyroku w sprawie N. p. Wielkiej Brytanii nie ujawniło żadnego przykładu w tym znaczeniu. A zastosowanie art. 3 Konwencji jedynie do wydalenia osób znajdujących się na progu śmierci może skutkować w istocie pozbawieniem poważnie chorych cudzoziemców, którzy nie są w stanie aż tak krytycznym, ochrony na mocy tego postanowienia. Wielka Izba uznała w obecnej sprawie, że przez „inne bardzo wyjątkowe przypadki” mogące rodzić problemy na gruncie art. 3 należy rozumieć przypadki wydalenia osoby ciężko chorej, w których są poważne powody, by sądzić, że osoba ta, choć nie grozi jej rychła śmierć, byłaby narażona – z uwagi na brak odpowiedniego leczenia w państwie przeznaczenia lub brak dostępu do niego – na rzeczywiste ryzyko poważnego, szybkiego i nieodwracalnego pogorszenia jej stanu zdrowia skutkującego znacznym cierpieniem lub na znaczne ograniczenie długości życia. Przypadki te odpowiadają wysokiemu poziomowi dotkliwości wymaganemu dla zastosowania art. 3 Konwencji w sprawach dotyczących wydalenia ciężko chorych cudzoziemców. Do skarżących należy przedstawienie dowodów mogących wykazać, że istnieją poważne powody, by sądzić, że w razie wykonania zaskarżonego środka, będą narażeni na rzeczywiste ryzyko traktowania sprzecznego z art. 3. Gdy takie dowody są przedstawione, na władzach państwa odsyłającego ciąży obowiązek rozwiania, w ramach procedur krajowych, ewentualnych wątpliwości w tym względzie. Ocena domniemanego ryzyka powinna stanowić przedmiot drobiazgowej kontroli, przy okazji której władze państwa odsyłającego powinny rozważyć możliwe do przewidzenia skutki odesłania zainteresowanego do państwa przeznaczenia, biorąc pod uwagę ogólną sytuację w tym państwie oraz szczególne okoliczności sprawy zainteresowanego. Konsekwencje odesłania zainteresowanego powinny być ocenione, porównując jego stan zdrowia przed wydaleniem ze stanem, w jakim by się znalazł w państwie przeznaczenia po odesłaniu tam. Należy zbadać w każdej sprawie, czy ogólnie dostępne leczenie w państwie przeznaczenia jest wystarczające i odpowiednie w praktyce, by leczyć schorzenie, na które cierpi zainteresowany, w celu uniknięcia narażenia go na traktowanie sprzeczne z art. 3. Władze powinny również rozważyć, czy istnieje skuteczna możliwość uzyskania przez zainteresowanego dostępu do leczenia i sprzętu w państwie przeznaczenia. W razie gdyby, po zbadaniu danych danej sprawy, w dalszym ciągu istniały poważne wątpliwości co do wpływu wydalenia na zainteresowanych, do państwa odsyłającego należy uzyskanie od państwa przeznaczenia, jako warunek wstępny wydalenia, indywidualnych i wystarczających gwarancji, że zainteresowani będą mieli dostęp do odpowiedniego leczenia, tak aby nie znaleźli się oni w sytuacji sprzecznej z art. 3. Skarżący był dotknięty bardzo ciężką chorobą i istniało zagrożenie jego życia. Jednakże stan jego zdrowia ustabilizował się dzięki leczeniu, z którego korzystał w Belgii, które umożliwiało mu uzyskanie alloprzeszczepu. Gdyby leczenie, z którego korzystał skarżący, musiało zostać przerwane, jego rokowania byłyby krótsze niż sześć miesięcy. Leczenie, z którego skarżący korzystał w Belgii, i alloprzeszczep nie były dostępne w Gruzji. Jeśli chodzi o inne formy leczenia białaczki dostępne w Gruzji, nie było żadnej gwarancji uzyskania do nich dostępu z uwagi na słabości gruzińskiego systemu ubezpieczenia społecznego. Opinie lekarza doradzającego Urzędowi ds. Cudzoziemców na temat stanu zdrowia skarżącego oparte na zaświadczeniach lekarskich dostarczonych przez niego nie zostały zbadane ani przez Urząd ani przez Komisję Odwoławczą ds. Cudzoziemców z puntu widzenia art. 3 Konwencji w ramach procedury legalizacji z powodów zdrowotnych. Sytuacja zdrowotna skarżącego nie została ponadto zbadana w ramach postępowań w sprawie wydalenia prowadzonych przeciwko niemu. Sama okoliczność, że takie badanie mogłoby zostać przeprowadzone in extremis w momencie przymusowego wykonania wydalenia, nie stanowi odpowiedzi na te obawy, przy braku wskazania, jaki byłby zakres tego badania i co do jego wpływu na wykonalność nakazu opuszczenia terytorium. Podsumowując, przy braku oceny przez organy krajowe ryzyka, na które narażony byłby skarżący w świetle danych dotyczących stanu jego zdrowia i istnienia odpowiedniego leczenia w Gruzji, dostępne władzom informacje nie były wystarczające, by mogły one uznać, że odesłanie skarżącego do Gruzji nie spowodowałoby konkretnego i rzeczywistego ryzyka traktowania sprzecznego z art. 3 Konwencji Rozstrzygnięcie: wydalenie stanowiłoby naruszenie (jednomyślnie) Art. 8 : Nie kwestionowano, że między skarżącym, jego żoną i dziećmi urodzonymi w Belgii istniało życie rodzinne. Sprawa została zatem rozważona w aspekcie „życia rodzinnego”, a skargę rozpatrzono w świetle obowiązków pozytywnych po stronie władz belgijskich. Odnotowawszy, że władze belgijskie nie zbadały danych medycznych skarżącego i wpływu wydalenia na stan jego zdrowia w żadnym postępowaniu prowadzonym na jego wniosek, Wielka Izba stwierdziła, że doszłoby do naruszenia art. 3 Konwencji, w razie gdyby skarżący został wydalony do Gruzji bez takiej oceny. A fortiori władze belgijskie tym bardziej nie zbadały, w świetle art. 8, stopnia zależności od rodziny, który wynikał z pogorszenia stanu zdrowia skarżącego. W ramach procedury legalizacji z powodów zdrowotnych, Komisja Odwoławcza ds. Cudzoziemców w istocie oddaliła skargę skarżącego na podstawie art. 8 z tego powodu, że decyzji o odmowie pozwolenia na pobyt nie towarzyszył nakaz opuszczenia terytorium. Jeśli władze belgijskie uznawały, in fine, że art. 3, tak jak jest on interpretowany powyżej, nie stanowiłby przeszkody do odesłania skarżącego do Gruzji, powinny były dodatkowo zbadać, w celu zapewnienia zgodności z art. 8, czy, z uwagi na konkretną sytuację skarżącego w momencie odesłania, można było w sposób uzasadniony oczekiwać od rodziny, że pojedzie z nim do Gruzji, lub, w przeciwnym razie, czy poszanowanie prawa skarżącego do życia rodzinnego wymagało, by uzyskał on uprawnienie do pobytu w Belgii na czas życia, który mu pozostał. Rozstrzygnięcie: wydalenie stanowiłoby naruszenie (jednomyślnie). Art.41 : wniosek o odszkodowanie z tytułu szkody majątkowej oddalony, a samo stwierdzenie naruszenia stanowi wystarczające zadośćuczynienie za szkodę moralną. (Zobacz również Saadi p. Włochom [Wielka Izba], skarga nr 37201/06, 28 lutego 2008 r., Nota informacyjna nr 105).   © Council of Europe/European Court of Human Rights Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału. Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa