42296/07

COUNCIL   A V R U P A   OF E U R O P E   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   MEHMET ALĐ ÇELĐK – TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 42296/07)   KARAR   STRAZBURG   Ocak 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Davanın nedeni, T.C. vatandaꢀı Mehmet Ali Çelik’in (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi’ne, 13 Eylül 2007 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına   Dair Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine yaptığı 42296/07 sayılı   baꢀvurudur.   Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu   avukatlarından M. Özbekli tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢁULLARI   Baꢀvuran, 1972 doğumludur ve Diyarbakır cezaevinde tutuklu bulunmaktadır.   Baꢀvuran, 12 Ekim 1998 tarihinde Hizbullah örgütü üyesi olduğu ꢀüphesiyle gözaltına   alınmıꢀtır.   Ekim 1998’te, Batman Sulh Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın tutuklanmasına karar   vermiꢀtir.   Kasım 1998’te, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı   baꢀvuran ile diğer üç kiꢀi aleyhinde ithamname vermiꢀtir. Baꢀvuran, eski Ceza Kanunu’nun   146/1 maddesi uyarınca anayasal düzeni bozmaya teꢀebbüsle suçlanmıꢀtır. Dava dosyasındaki   bilgiye göre, baꢀvuran aleyhindeki cezai yargılama Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi önünde   derdesttir ve baꢀvuranın tutukluluğu devam etmektedir.   Đlk derece mahkemeleri, her duruꢀmanın sonunda baꢀvuranın devam eden   tutukluluğunu resen veya baꢀvuranın talebi üzerine incelemiꢀlerdir. Mahkemeler, suçun   niteliğini, kanıtların durumunu ve dava dosyasının içeriğini göz önünde bulundurarak   baꢀvuranın tutukluluğunun devamına hükmetmiꢀlerdir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, AĐHS’nin 6/1 maddesi uyarınca, yargılama sırasında tutuklu bulunduğu   sürenin aꢀırı olduğu konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuran, ayrıca, tutukluluğunun   meꢀruiyetine itiraz edebileceği bir iç hukuk yolu bulunmadığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve   bu ꢀikayetini AĐHS’nin 13. maddesine dayandırmıꢀtır.   AĐHM, bu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 5. maddesinin 3.ve 4. fıkraları bakımından   incelenmesi gerektiği görüꢀündedir.   Hükümet, sözkonusu ꢀikayetlerin kabuledilebilirliği konusunda birçok itirazda   bulunmuꢀtur. Ancak, AĐHM, daha önceki birçok davada benzer itirazları reddetmiꢀtir (Koꢀti   ve Diğerleri / Türkiye, no. 74321/01; Mehmet ꢁah Çelik / Türkiye, no. 48545/99; Tamamboğa   ve Gül / Türkiye, no. 1636/02; Acunbay / Türkiye, no. 61442/00).   AĐHM, sözkonusu davada, daha önceki kararından ayrılmasını gerektirecek herhangi   bir özel koꢀul bulunmadığı kanaatindedir. Dolayısıyla, bu ꢀikayetler kabuledilebilir   niteliktedir.   Baꢀvuranın tutukluluk süresinin uzunluğu konusunda yapmıꢀ olduğu ꢀikayetle ilgili   olarak, AĐHM, gözönünde bulundurulması gereken sürenin baꢀvuranın gözaltına alındığı 12   Ekim 1998 tarihinde baꢀladığını ve dava dosyasında bilgiye göre sözkonusu kararın alındığı   tarihte davanın derdest olduğunu kaydeder. Dolayısıyla, gözönünde bulundurulması gereken   süre on yıl üç aydır.   AĐHM, tutukluluk süresine iliꢀkin benzer ꢀikayetler ortaya koyan davalarda sıklıkla   AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlalini saptamıꢀtır (Çarkçı / Türkiye, no. 7940/05; Dereci / Türkiye,   no. 77845/01; Taciroğlu / Türkiye, no. 25324/02). Elindeki belgelerin tamamını inceleyen   AĐHM, sözkonusu davada farklı bir sonuca varması için Hükümet’in ikna edici herhangi bir   kanıt veya iddia ortaya koymadığı kanaatindedir. AĐHM, konuyla ilgili içtihadını gözönünde   bulundurarak, baꢀvuranın tutukluluk süresinin aꢀırı olduğuna ve bunun sonucu olarak   AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine karar vermiꢀtir.   Baꢀvuranın AĐHS’nin 5/4 maddesi uyarınca etkili bir iç hukuk yolu bulunmadığı   yönündeki ꢀikayetiyle ilgili olarak, AĐHM, yine Türk hukuk sisteminin gerçekten çekiꢀmeli   veya baꢀarı olasılığı yüksek bir hukuk yolu sunmadığı yönündeki içtihadına atıfta bulunur   (Koꢀti ve Diğerleri, yukarıda kaydedilen, Bağrıyanık / Türkiye, no. 43526/04; Doğan Yalçın /   Türkiye, no. 15041/03). AĐHM, sözkonusu davada bu sonuçtan ayrılmasını gerektirecek   herhangi bir gerekçe bulunmadığı görüꢀündedir. Sonuç olarak, AĐHM, AĐHS’nin 5/4   maddesinin de ihlal edildiğine karar verir.   II. AĐHS’NĐN 6. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, AĐHS’nin 6. maddesi uyarınca aleyhindeki cezai yargılamanın makul bir   süre içerisinde sonuçlandırılmadığı ve 13. madde uyarınca sözkonusu duruma itiraz   edebilmesi için herhangi bir iç hukuk yolu bulunmadığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.   Hükümet, bu iddialara itiraz etmiꢀtir.   AĐHM, ꢀikayetlerin kabuledilemez olduğu yönünde karar vermesi için herhangi bir   gerekçe bulunmaması nedeniyle sözkonusu ꢀikayetlerin kabuledilebilir nitelikte olduğuna   karar vermiꢀtir.   Yukarıda da belirtildiği gibi, gözönünde bulundurulması gereken süre, tek aꢀamalı bir   yargı için on yıl üç aydır.   AĐHM, sözkonusu davadakine benzer sorunlar içeren davalarda, sıklıkla AĐHS’nin 6/1   maddesinin ihlalini tespit etmiꢀtir (Sertkaya / Türkiye, no. 77113/01; Hasan Döner / Türkiye,   no. 53546/99; Uysal ve Osal / Türkiye, no. 1206/03). AĐHM, sözkonusu davada bu tespitinden   ayrılmasını gerektirecek herhangi bir gerekçe bulunmadığı kanaatindedir. Sonuç olarak,   baꢀvuran aleyhindeki cezai yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal   edilmiꢀtir.   AĐHM, ayrıca, Türk hukuk sisteminde baꢀvuranların yargılamanın uzun sürmesine   itiraz edebilecekleri etkili bir hukuk yolunun bulunmaması nedeniyle, daha önceki davalarda   AĐHS’nin 13. maddesinin ihlallerini tespit etmiꢀtir (Bahçeyaka / Türkiye, no. 74463/01;   Tendik ve Diğerleri, no. 23188/02).   Buna göre, AĐHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   Baꢀvuran, manevi tazminat olarak 30,000 Euro talep etmiꢀ ve yargılama masraf ve   giderlerinin değerlendirilmesini AĐHM’nin takdirine bırakmıꢀtır.   Hükümet, baꢀvuranın talebine itiraz etmiꢀtir.   AĐHM, AĐHS’nin 5/3, 5/4, 6/1 ve 13. maddelerinin ihlalini tespit ettiğini kaydeder.   AĐHM, 5/4 ve 13. madde ihlallerinin tespitinin baꢀvuranın görmüꢀ olduğu manevi zarar için   tek baꢀına yeterli adil tatmin oluꢀturduğu kanaatindedir. Öte yandan, AĐHM, AĐHS’nin 5/3 ve   6/1 maddelerinin ihlali nedeniyle görülen manevi zararın, tek baꢀına tespit edilen ihlalle telafi   edilemeyeceğini kabul eder. AĐHM, hakkaniyete uygun temellere dayanarak, Avrupa Merkez   Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına eklenecek üç puanlık bir   artıꢀla birlikte, baꢀvurana 12,500 Euro ödenmesine karar verir.   Yargılama masraf ve giderleri için herhangi bir destekleyici belge sunulmamıꢀ olması   nedeniyle bu baꢀlık altında ödeme yapılmasına gerek olmadığı sonucuna varılmıꢀtır.   Ayrıca, tarafların verdiği bilgiye göre, baꢀvuran aleyhindeki cezai yargılama halen   derdest olup baꢀvuranın tutukluluğu devam etmektedir. AĐHM, bu koꢀullar altında, tespit   edilen ihlallerin sona ermesi için, adaletin doğru bir ꢀekilde iꢀlemesi için gerekli ꢀartlar   gözönünde bulundurularak baꢀvuran aleyhindeki cezai yargılamanın ivedilikle   sonuçlandırılması ve/veya bu yargılama sonuçlanıncaya kadar baꢀvuranın serbest bırakılması   gerektiği kanaatindedir (Yakıꢀan / Türkiye, no. 11339/03; Batmaz / Türkiye, no. 34497/06).   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 5/3 ve 5/4 maddelerinin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 6/1 ve 13. maddelerinin ihlal edildiğine;   4. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten   itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na   çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet   tarafından baꢀvurana manevi tazminat olarak 12,500 Euro (on iki bin beꢀ yüz Euro)   ödenmesine;   (b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin   yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal   kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragrafları gereğince 27 Ocak 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   5