42572/98

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐMRET - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 42572 / 98)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ocak 2006   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek   olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (42572/98) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke   vatandaꢀı Abdülcelil Đmret’in (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na 23 ꢁubat 1998   tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin eski 25. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu   baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu   avukatlarından Tahir Elçi tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   1. Baꢀvuranın yakalanıp gözaltına alınması   Olaylar sırasında baꢀvuran HADEP Yönetim Kurulu üyesi ve Đnsan Hakları Örgütü Batman   ꢁubesi üyesidir.   Baꢀvuran 16 Ocak 1998 günü saat 17:50’de PKK’ya karꢀı yürütülen soruꢀturma kapsamında   yakalanmıꢀ ve gözaltında tutulmak üzere Batman Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele   ꢁubesi binasına götürülmüꢀtür.   Ocak 1998 tarihli savcılık kararı ile gözaltı süresi 20 Ocak 1998 tarihine kadar uzatılmıꢀ,   bu tarihte de Sulh Hukuk Mahkemesi hakimi baꢀvuranın gözaltı süresini 23 Ocak 1998’e   kadar uzatma kararı vermiꢀtir.   2. Baꢀvuranın tutuklanması ve ilgili kiꢀinin tutuklama emrine karꢀı yönelttiği itiraz   Ocak 1998 tarihinde baꢀvuran Cumhuriyet Savcısı önünde verdiği ifadede, polis   sorgulamasında baskıya maruz kaldığı gerekçesiyle polise verdiği beyanların içeriğini   reddetmiꢀtir. Aynı gün Batman Sulh Ceza Mahkemesi baꢀvuran hakkında tutuklu yargılama   kararı vermiꢀtir.   Ocak 1998 tarihinde baꢀvuran tutuklu bulunduğu Batman Kapalı Cezaevi Müdürlüğü   aracılığıyla Batman Sulh Ceza Mahkemesi’ne, hakkındaki tutuklu yargılama kararına karꢀı   itirazda bulunmuꢀ fakat itirazı reddedilmiꢀtir.   3. Baꢀvuran hakkında yürütülen cezai yargılama usul iꢀlemleri   ꢁubat 1998 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Baꢀsavcılığı   baꢀvuranı PKK üyesi olmakla itham ederek, sözkonusu kiꢀinin Türk Ceza Kanunu’nun 168 §   2. maddesi ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi gereğince mahkum   edilmesini talep etmiꢀtir.   Mart 1998 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yapılan duruꢀmada   baꢀvuran, polise verdiği ifadeleri reddetmiꢀtir.   Aralık 1998 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi baꢀvuranı, Türk Ceza   Kanunu’nun 169. maddesi ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi gereğince   yasadıꢀı terör örgütüne yardım ve yataklık suçundan üç yıl dokuz ay hapis cezası ile   cezalandırmıꢀtır.   Baꢀvuranın kararı temyiz etmesi üzerine, 5 Haziran 1999 tarihli kararla Yargıtay, baꢀvuran   aleyhindeki hükmü onamıꢀtır.   4. Cezaevi müdürü hakkında yürütülen cezai yargılama usul iꢀlemleri   Ocak 1998 tarihinde baꢀvuranın avukatı, müvekkili ile görüꢀmesinin engellendiği   gerekçesiyle Batman Cumhuriyet Savcılığı’na, Batman Kapalı Cezaevi Müdürü hakkında   ꢀikayetçi olmuꢀtur.   Mart 1998 tarihinde savcılık, 28 Ocak 1998 tarihinde baꢀvuranın avukatının müvekkili ile   görüꢀtürülmemesinin nedeninin, sözkonusu tarihte Batman Kapalı Cezaevinde hüküm süren   istisnai güvenlik koꢀullarından kaynaklandığını değerlendirerek takipsizlik kararı vermiꢀtir.   Mayıs 1998 tarihinde avukat, verilen takipsizlik kararına karꢀı Diyarbakır Ağır Ceza   Mahkemesi’ne itiraz etmiꢀ, bu itiraz 27 Mayıs 1998’de reddedilmiꢀtir.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran AĐHS’nin 5 §§ 3. ve 4. maddelerinin ihlal edildiğinden ꢀikayetçi olmaktadır.   A. AĐHS’nin 5 § 3. maddesi   Baꢀvuran, AĐHS’nin 5 § 3. maddesine aykırı olarak «derhal» yetkili bir hakim veya adli merci   karꢀısına çıkarılmadığını ileri sürmektedir.   Hükümet, olayların meydana geldiği dönemdeki Türk ceza yargılama usulüne göre terör suçu   ile itham edilen bir kiꢀinin gözaltı süresinin yedi güne kadar uzatılabileceğini kaydetmektedir.   Baꢀvuranın gözaltı süresi bu bakımdan yasaya uygundur. Hükümet, AĐHM’den AĐHS’nin 5 §   3. maddesinin ihlal edilmediği kararını almasını istemektedir.   Baꢀvuran, ꢀikayetlerini yinelemektedir.   AĐHM, geçmiꢀte de pek çok kez dile getirdiği üzere terör amaçlı suçlarda yetkililerin özel   sorunlarla karꢀılaꢀtıklarını kabul etmektedir (Bkz. diğerleri arasında, Brogan ve diğerleri-   Đngiltere, 29 Kasım 1988, seri: A no: 145-B, § 61; Murray-Đngiltere, 28 Ekim 1994, seri: A   no: 300-A, § 58; Aksoy-Türkiye kararı, 18 Aralık 1996 1996-VI, 2282, § 78). Bununla   birlikte, bu durum yetkililere terörist kabul ettikleri zanlıları iç hukuk mercilerinin ve   Sözleꢀme Organlarının kontrolü dıꢀında tutuklama ve gözaltına alma yetkisini tanımamaktadır   (Sakık ve diğerleri-Türkiye kararı, no: 23878/94, Komisyonun 23 Mayıs 1996 tarihli raporu,   s.2623-2624, § 44).   Mevcut baꢀvuruda baꢀvuranın yetkili bir hakim karꢀısına çıkarılmadan gözaltında kaldığı   toplam süre yedi güne yükselmektedir.   AĐHM, Brogan ve diğerleri kararında toplumu terör suçlarından korumak amacıyla da olsa,   yetkili bir hakim karꢀısına çıkarılmaksızın, dört gün altı saat gözaltında tutulmasının 5/3.   madde ile belirlenen kesin zaman sınırlamasının dıꢀına çıktığına hükmetmiꢀtir (Bkz. sözü   edilen Brogan ve diğerleri kararı, s. 33, § 62).   AĐHM, baꢀvuranın “yetkili bir hakim önüne” çıkarılmaksızın yedi gün süreyle tutulu   bulundurulmasının gerekli olduğu hususunu kabul edememektedir.   Bu tespitler ıꢀığında AĐHM, AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.   B. AĐHS’nin 5 § 4. maddesi   Baꢀvuran tutuklama kararına itirazda bulunmak için avukat yardımından faydalanma   hakkından yararlanamadığından ꢀikayetçi olmaktadır.   Hükümet, baꢀvuranın bizzat kendisinin itiraz edip, tutukluluk halinin yasallığına karꢀı   çıkabileceği cihetle AĐHS’nin 5 § 4. maddesinde yer alan hükümlere riayet edildiğini   savunmaktadır. Hükümet 11 Mart 1998 tarihli men-i muhakeme kararında yer alan   gerekçelere dayalı olarak, dini bayram nedeniyle artan yoğun ziyaretçi sayısından   kaynaklanan istisnai önlemlerin sözkonusu müdahaleyi meꢀru kıldığını savunmaktadır.   AĐHM, bir yargı sürecinin AĐHS’nin 5 § 4. maddesinde yer alan «özgürlüğünden yoksun   bırakma sürecindeki temel güvenceleri» taꢀıyıp taꢀımadığının belirlenmesi için meydana   gelen olayların özel koꢀullarının göz önüne alınması gerektiğini hatırlatmaktadır (Bkz.   diğerleri arasında, Megyeri-Almanya kararı, 12 Mayıs 1992, seri: A no: 237-A, s. 11-12, § 22,   ve Wloch-Polonya kararı, no: 27785/95, § 125, AĐHM 2000-XI).   Bunun yanı sıra AĐHM, mahkemenin yerleꢀik içtihadı doğrultusunda bireysel kaynaklı bir   baꢀvuruda yapılan incelemenin mümkün olduğunca somut verilerle sınırlandırılması   gerektiğini ifade etmektedir. AĐHM’nin görevi yasayı ve baꢀvuran tarafından dile getirilen   uygulamasını in abstracto olarak denetlemekten değil, bunların baꢀvuran ve AĐHS açısından   bir ihlale yol açıp açmadığını incelemekten ibarettir (Bkz. Olsson-Đsveç (no1) kararı, 24 Mart   1988, seri: A no: 130, s. 27-28, § 54; F-Đsviçre kararı, 18 Aralık 1987, seri: A no: 128, s. 16, §   31).   AĐHM bu baꢀvuruda AĐHS’nin 5 § 4. maddesi ile güvence altına alınan hakları dikkate alarak,   baꢀvuranın avukatının kendisiyle 28 Ocak 1998 tarihinde görüꢀme talebinin reddedilmesini   soyutlama yoluyla inceleyebilir. Bununla birlikte AĐHM, baꢀvuran hakkında 23 Ocak 1998   tarihinde tutulu bulundurulma kararı alındığını ve bu önleme itiraz etmek için yedi günlük bir   sürenin olduğunu not etmektedir. 26 Ocak 1998 tarihinde baꢀvuran bizzat tutuklama kararına   karꢀı gelebilir ve cezaevi yetkilileri aracılığıyla bunu bildirebilirdi. Đki gün gecikmeyle, 28   Ocak 1998 tarihinde baꢀvuranın avukatı müvekkilini ziyaret etme giriꢀiminde bulunmuꢀ, dini   bayramla birlikte artan ziyaretçi sayısının cezaevindeki güvenlik önlemini artırdığından bu   görüꢀmeye izin verilmemiꢀtir. Bu koꢀullar çerçevesinde, baꢀvuran yasal temsilcisine   danıꢀmadığı halde, AĐHM önünde haksız yere tutuklu bulunduğu sürede avukat bulundurma   hakkından yararlanmadığı yönünde ꢀikayetçi olmuꢀtur.   Bu nedenle AĐHM, AĐHS’nin 5 § 4. maddesinin ihlal edilmediği sonucuna varmıꢀtır.   II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran, kendisini yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bünyesinde   bulunan askeri hakimin varlığı nedeniyle «bağımsız ve tarafsız» bir mahkeme olmadığını ve   adil bir yargılamayı sağlayamayacağını iddia etmekte, diğer yandan avukatı olmadan polisin   iꢀkence yoluyla aldığı ifadelere dayalı olarak mahkum edildiğini öne sürmektedir. Baꢀvuran   AĐHS’nin 6 §§ 1. ve 3 c) maddelerinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.   A. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkında   AĐHM, daha önceki kararlarda buna benzer pek çok ꢀikayetlerin dile getirildiğini ve bunların   AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını belirtmektedir. (Bkz. söz edilen Özel   kararı, §§ 33-34, ve Özdemir-Türkiye kararı, no: 59659/00, §§ 35-36 6 ꢁubat 2003).   AĐHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir   tespiti ve delili sunmadığını kaydetmekte, bunun yanı sıra aralarında askeri bir hakimin de yer   aldığı Devlet Güvenlik Mahkemesi karꢀısında baꢀvuranın «ulusal güvenliğe» dayalı suçlardan   yargılanması konusunda endiꢀe duymasının anlaꢀılabilir olduğu tespitinde bulunmaktadır.   Baꢀvuran, hakkında açılan davada Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını davaya yabancı   gerekçelere dayandırdığı ꢀüphesini duyabilir. Bu nedenle baꢀvuranın bu yargı makamının   tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki ꢀüphelerinin dikkate alınması gerekir. (sözü edilen   Incal kararı s. 1573, § 72 ).   AĐHM, baꢀvuranı yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin AĐHS’nin 6 § 1.   maddesi uyarınca bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taꢀımadığı sonucuna varmıꢀtır.   B. Yargı sürecinin adilliği hakkında   Hükümet bir ihlal olduğu tespitine karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, daha önce de benzer kararlarda dile getirdiği üzere bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan   yoksun bir mahkemenin kendi yargısına tabi olan kiꢀilere her halükârda adil bir yargılamayı   garanti edemeyeceği hükmüne varıldığını hatırlatmaktadır.   Bu yöndeki bir ihlalin tespiti ıꢀığında, Mahkeme baꢀvuranın adil yargılanma hakkının ihlal   edildiği ꢀikayetini ayrıca incelemeyi gerekli görmemektedir. (Bkz. diğerleri arasında sözü   edilen Çıraklar-Türkiye kararı, 28 Ekim 1998, 1998-VII, s. 3074, §§ 44-45).   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI   A. Tazminat   Baꢀvuran maruz kaldığı manevi zararın tazmini için 15.000 Euro talep etmektedir.   Hükümet bu miktarı aꢀırı olarak nitelendirmektedir.   AĐHS’nin 41. maddesince hakkaniyete uygun olarak AĐHM, manevi tazminat olarak   baꢀvurana 3.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.   B. Masraf ve harcamalar   Baꢀvuran, iç hukukta ve AĐHM yetkili organları nezdinde yapmıꢀ olduğu masraf ve   harcamalara iliꢀkin 3.520 Euro talep etmektedir. Baꢀvuran herhangi bir kanıtlayıcı belge   sunmamıꢀtır.   Hükümet bu miktara karꢀı çıkmıꢀtır.   Sunulan deliller ve Mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihadı ıꢀığında, AĐHM masraf ve   harcamalar için baꢀvurana Avrupa Konseyi tarafından verilen 630 Euro’luk adli yardım   miktarı 1.250 Euro’dan düꢀülmek suretiyle kalan kısmın ödenmesine karar vermiꢀtir.   C. Gecikme Faizi   Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı   faiz oranına 3 puanlık bir artıꢀ eklenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvuranın yakalanmasının ardından hemen yetkili bir hakim karꢀısına çıkarılmaması   nedeniyle AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;   2. AĐHS’nin 5 § 4. maddesinin ihlal edilmediğine;   3. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmaması nedeniyle   AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   4. AĐHS’nin 6. maddesine iliꢀkin diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;   5. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek suretiyle Savunmacı Hükümetin   baꢀvurana;   i. manevi tazminat için 3.000 (üç bin) Euro;   ii. masraf ve harcamalar için 1.250 (bin iki yüz elli) Euro’dan Avrupa Konseyi   tarafından verilen 630 (altı yüz otuz) Euro’luk Adli yardım miktarı düꢀülerek kalan   kısmı ödemesine;   iii. ödenecek miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;   b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez   Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin   uygulanmasına;   6. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.   maddelerine uygun olarak 10 Ocak 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   7