42585/98

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   İNTİBA - TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no:42585/98)   KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRAZBURG   MAYIS 2005   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 42585/98 başvuru no’lu davanın nedeni,   Türk vatandaşı Ferit İntiba’nın (Başvuran) Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’na 3 Haziran   tarihinde, Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesi’nin (AİHS) eski 25.   maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuran, İstanbul Barosu’nda avukat olan   Zuhal Kemeroğlu tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   doğumlu, işadamı başvuran Ferit İntiba, Türk vatandaşı olup İstanbul’da ikamet   etmektedir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Başvuran, 1980 yıllarında, temel faaliyeti ihracata yönelik tavuk besiciliği olan birçok   şirket kurmuştur. Bu amaçla, şirketlerin yöneticisi olarak, İzmir bölgesinde birçok çiftlik satın   almıştır.   Ocak 1985 tarihinde, ülkedeki besicilik sektörünü geliştirmek amacıyla, Tarım   Bakanlığı 130 sayılı kararnameyi yayınlamıştır.   1985-1987 yılları arasında şirketler bu kararnameden faydalanmışlardır. 1987 yılında,   birçok şirkette, yasak olan bazı uygulamaların bulunduğu yönünde yapılan ihbarların ardından,   Ziraat Bankası (Banka) o zamana kadar yapılan geri ödemelerin düzenli olup olmadığını   kontrol etmesi amacıyla müfettiş tayin etmiştir.   Müfettiş, şirketlere ait çiftliklerde araştırma yapmıştır. 1 Aralık 1987 tarihinde,   müfettiş, beyan edilen masrafların şirketlerin gerçek üretim kapasitesini yansıtmadığı,   dolayısıyla bu şirketlerin bir buçuk milyar TL’den fazla haksız kazanç elde ettiği yönünde   saptamalarda bulunduğu yönünde bir rapor düzenlemiştir.   Aynı gün, İzmir Cumhuriyet Başsavcısı bu rapora dayanarak, ceza soruşturması   başlatmış ve aralarında başvuranın şirketlerinin de bulunduğu sözkonusu şirketlerde arama   yapılmasına karar vermiştir. Arama yapılan şirketlerde mali polis, 380 adet klasör ve içlerinde   hesap dokümanlarının bulunduğu çok sayıda koli ele geçirmiştir.   Ocak 1990 tarihinde, Cumhuriyet Başsavcısı, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 80 ve   maddeleri gereğince başvuranın yolsuzluk yaptığı gerekçesiyle mahkum edilmesini talep   etmiştir. Cumhuriyet Başsavcısı ayrıca, bazı Banka görevlilerini yetkisini kötüye kullanma ve   rüşvet almakla suçlamıştır. Sanık sayısı 12’ye kadar çıkmıştır. 16 Ocak 1990 tarihinde,   hazırlık oturumları sırasında, İzmir Ağır Ceza Mahkemesi 4. Dairesi, Bakırköy Ağır Ceza   Mahkemesi aracılığıyla istinabe kurulu tarafından başvuranın ifadesinin alınması kararı   vermiştir. Mahkeme, sanıkların çoğunun ve değişik şehirlere dağılmış olan tanıkların aynı   şekilde ifadelerinin alınmasına karar vermiştir.   Ağır Ceza Mahkemesi 21 Şubat 1990 tarihli duruşmada, başvuranın tutuklanmasına   hükmederek, başvuran hakkında izhar müzekkeresi çıkarmıştır. Ayrıca, o vakte kadar   şikayetçi taraf olan Banka, usul işlemlerine müdahil taraf olarak kabul edilmiştir.   Başvuranın avukatları, her duruşmada izhar müzekkeresinin kaldırılmasını talep etmiş,   sonuç olarak izhar müzekkeresi 11 Mayıs 1990 tarihli duruşmada, başvuranın ifadesinin   Bakırköy Ağır Ceza Mahkemesi aracılığıyla alınabileceği gerekçesiyle ve de Sayıştay’a   yapılması önerilen incelemenin belgelerin miktarı gözönünde bulundurulduğunda uzun   sürebileceğinden dolayı kefaletle iptal edilmiştir. Ancak Ağır Ceza Mahkemesi, başvurana   yurtdışına çıkma yasağı getirmiştir. 18 Mayıs 1990 tarihinde, Mahkeme, Cumhuriyet   Başsavcısı’ndan arama sırasında ele geçirilen 1988/1020-2022 ve 1989/1555 sayılı belgeleri   ve yürütülen soruşturmayla ilgili 3 dosyayı Sayıştay’a iletmesini istemiştir.   Duruşmalar sırasında çok sayıda tanık dinlenmiştir. Ayrıca, sanıklardan bir kısmının   çıkarıldığı İzmir Ağır Ceza Mahkemesi ile Menemen ve Ankara Ağır Ceza Mahkemeleri   arasında birçok yazışma ve dosya alışverişi yapılmıştır. Sonuç itibariyle, Ağır Ceza   Mahkemesi konuları farklı olduğundan dolayı davaların birleştirilmesini reddetmiştir.   On yedi adet duruşmanın ardından verilen 19 Eylül 1991 tarihli karar ile başvuran,   atfedilen olaylardan suçlu bulunarak, iki yıl on bir ay hapis cezasına çarptırılmıştır. Banka   çalışanları yetkilerini kötüye kullanmaktan değişik hapis cezalarına çarptırılmışlardır.   Mart 1992 tarihinde, Yargıtay 5. Dairesi, suçların yanlış nitelendirildiği   gerekçesiyle verilen ilk derece mahkeme kararını bozmuştur. Yargıtay’a göre, Banka   çalışanları için suçun niteliği, para kaçırma ve başvuran açısından ise bu suça iştirak   sözkonusudur.   Nisan 1993 tarihinde, Ağır Ceza Mahkemesi bütün sanıkları dinledikten sonra, daha   önce verdiği kararla aynı yönde karar vermiştir. Bu dönem boyunca dokuz duruşma yapmıştır.   Yargıtay, 7 Şubat 1994 tarihinde, 5 Nisan 1993 tarihli kararı nihai olarak bozarak   dosyayı, yeniden incelenmesi için geri göndermiştir. Yargıtay, suçların yanlış   nitelendirildiğini ileri sürerek, şirketler sayesinde tazminatın hesaplanmasının mümkün   olmasına rağmen, müdahil taraf olan Banka’nın geri ödeme taleplerinin değerlendirilmesinin   unutulmasını eleştirmiştir.   Duruşmalar, 12 Nisan 1994 tarihinde yeniden başlamıştır. Diğer dört sanığın ifadeleri,   Kuşadası, Bursa, İstanbul ve Üsküdar Ağır Ceza Mahkemeleri aracılığıyla alınmıştır.   Başvuran, Ağır Ceza Mahkemesi’ni yeni bir incelemeye davet etmiş ve soruşturmanın   genişletilmesini istemiştir. Bu talepler, Yargıtay kararının, delillerin ikamesine dayanmayıp   suç unsuru teşkil eden faaliyetlerin hukuki değerlendirilmesine dayandığı gerekçesiyle   reddedilmiştir. 6 Mart 1996 tarihli duruşmada, avukatlar davadan çekilmiştir. 22 Mayıs 1996   tarihli duruşmada, mahkeme, bu çekilmenin oylayıcı olduğuna ve yargılamayı uzatmayı   amaçladığına kanaat getirerek bunu kabul etmemiştir.   Başvuranın yeni avukatları, 5 Haziran 1996 tarihli duruşmaya katılmışlardır; başka bir   devlet bankası olan Halkbank’a borcun ödenmesiyle, Banka’nın kayıplarının geri ödendiğini   gösteren belgeyi ileri sürmüştür. Ağır Ceza Mahkemesi, hukuka aykırı olduğu ve davayla   ilişkisi olmayan bir bankaya yapıldığı gerekçesiyle, bu ödemeyi gözönünde bulundurmamıştır.   Avukatlar sorun üzerinde karar vermek için süre talep etmişlerdir. Birçok sanığın yaptığı talep   üzerine, Ağır Ceza Mahkemesi, Banka’nın halihazırdaki zararını hesaplamak amacıyla   inceleme yapılması emri vermiştir. Mahkeme, 5 Aralık 1996 tarihli duruşmada, 15 Ocak 1997   tarihine kadar Türkiye Merkez Bankası’na olan borcun ödenerek Banka’nın zararının   ödenmesi için bütün sanıklara süre vermiştir. Başvuranın avukatlarının istenilen tazminin   yapılması amacıyla sürenin uzatılması talepleri, yargılamanın uzamasına neden olacağı   gerekçesiyle reddetmiştir. Ancak, 10 Mart 1997 tarihli duruşmada, sanıklara son görüşlerini   sunmaları ve girişimlerini açıklamaları için ek süre verilmiştir.   Başvuranın avukatları, 30 Nisan 1997 tarihli duruşmada, ödenen miktarın Merkez   Bankası’na nakledildiğine dair bir yazı sunmuşlardır. Avukatlar ek görüşleri için yeniden   uzatma talebinde bulunmuşlardır. Uzatma talepleri reddedilmiştir. Bunun üzerine, hakimleri   kabul etmemişlerdir. Hakimler de kararlarını değiştirmemişlerdir. Yeni avukatlar da davadan   geri çekilmişlerdir.   Ağır Ceza Mahkemesi, 30 Nisan 1997 tarihinde, Yargıtay kararının şu ana kadar   yürütülen soruşturmaları değil, 5 Nisan 1993 tarihli kararı hükümsüz kıldığını belirtmiştir.   Dolayısıyla başvuranın, inceleme ve soruşturmanın genişletilmesi talepleri kabul edilemez.   Mahkeme, yolsuzluk suçuna iştirakten, başvuranı gıyabında on bir yıl sekiz ay ağır hapis ve   para cezasına çarptırmıştır. Mahkeme, bütün sanıkların, yargılama sırasında yaptıkları   ödemeleri gözönünde bulundurarak, cezalarının hafifletilmesinden faydalanmalarını   sağlamıştır, ancak yine de ortaklaşa olarak gecikme faizlerini de ödemeye mahkum etmiştir.   Mahkeme ayrıca başvuranın yakalanması emri vermiştir. Bu dönem boyunca, Ağır Ceza   Mahkemesi yirmi yedi duruşma gerçekleştirmiştir.   Aralık 1997 tarihli kararla, başvuranın temyizi Yargıtay tarafından reddedilmiş ve   Nisan 1997 tarihli karar nihai kararı oluşturmuştur. Başvuran 1999’da hapsedilmiştir.   Avukatlar, 12 Ağustos 1999 tarihinde avukatlar, Ağır Ceza Mahkemesi’ne, bu kararın   düzeltilmesi talebinde bulunmuştur. Avukatlar başvuranın yazılı kanıtların üzerinde bulunan   imzalarına itiraz etmiştir. bu talep 18 Ağustos 1999 tarihinde reddedilmiştir. Bu redde karşı   yapılan itiraz, 7 Eylül 1999 tarihinde İzmir Ağır Ceza Mahkemesi’nin 1. Dairesi tarafından   bertaraf edilmiştir. 1 Kasım 1999 tarihinde, Adalet Bakanlığı’na yapılan yazılı emir yoluyla   bozma talebi de reddedilmiştir.   Bu arada, İzmir Vergi Mahkemesi, başvuranın şirketlerine uygulanan vergilerin bir   kısmını iptal etmiştir. Bu karar, Danıştay tarafından onandıktan sonra nihai kararı   oluşturmuştur.   Vergi Mahkemesi’nin verdiği kararın yolsuzluk suçuna iştirak etmesi konusunda   başvuranı temize çıkardığına kanaat getiren avukatlar, Ağır Ceza Mahkemesi önünde yeniden   düzeltilmesi talebinde bulunmuşlardır. 1 Haziran 2000 tarihinde bu talep reddedilmiştir. 30   Haziran 2000 tarihinde, bu redde yapılan itiraz İzmir Ağır Ceza Mahkemesi 1. Dairesi   tarafından bertaraf edilmiştir.   Kasım 2000 tarihinde, avukatların talebi üzerine, Adalet Bakanlığı, yazılı emir   yoluyla bozma yolu aracılığıyla Savcı’yı temyize gitmeye çağırmıştır. Vergi Mahkemesi’nin   kararının başvuranı aklayan yeni bir delil oluşturabileceği kanaatindedir. Savcı buna uyarak   Yargıtay 5. Ceza Dairesi’ne, İzmir Ağır Ceza Mahkemesi’nin verdiği 30 Haziran 2000 tarihli   kararın kaldırılması talebinde bulunmuştur. Bu talep reddedilmiş dolayısıyla her türlü   düzeltmeyi imkansız hale getirmiştir.   HUKUK AÇISINDAN   Başvuran, cezai usul işlemlerinin süresinin, AİHS’nin 6§1 maddesinde yer alan   ivedilik koşulunu tanımadığını iddia etmektedir.   A. Kabul edilebilirlik hakkında   Hükümet, şikayetin kabul edilebilirliği hakkında görüş bildirmemiştir. AİHM için   şikayet esastan incelemeyi gerektiren hukuki ve maddi sorunlar ortaya çıkarmaktadır. AİHM,   AİHS’nin 35. maddesinde öngörülen hiçbir kabul edilemezlik gerekçesine karşı olmadığını   saptayarak sözüedilen şikayeti kabul edilebilir ilan etmiştir.   B. Esas hakkında   1. Gözönünde bulundurulacak dönem   Usul işlemleri, başvurana göre savcılığın soruşturmaları başlattığı 1 Aralık 1987   tarihinde, Hükümet’e göre ise başvuran hakkında iddianamenin verildiği 12 Ocak 1990   tarihinde başlamıştır.   Taraflar, incelenmesi gereken dönemin, Yargıtay’ın Ağır Ceza Mahkemesi’nin son   kararını onadığı 10 Aralık 1997 tarihinde bittiğinde hemfikirdirler.   Ceza alanında, 6§1 maddesindeki “makul süre” prensip olarak, bir kişinin “sanık”   olarak nitelendirildiği andan itibaren başlamaktadır; karar mahkemesine başvurulduğu   tarihten önce ( Bkz. örneğin Deweer-Belçika, 27 Şubat 1980 tarihli karar, seri A no: 35, s. 22,   § 42), ki bu özellikle yakalama tarihi (Wemhoff-Almanya, 27 Haziran 1968 tarihli karar, seri A   no: 7, s. 26-27, §19), itham tarihi (Neumeister-Avusturya, 27 Haziran 1968 tarihli karar, seri A   no: 8, s. 41, §18), ön soruşturmaların başlatıldığı tarih (Ringeisen-Avusturya, 16 Temmuz   tarihli karar, seri A, no: 13, s. 45, §110) veya arama tarihi (P.G.F.-İtalya, no: 45269/99,   § 12, 5 Temmuz 2001) olabilir. AİHS’nin 6§1 maddesi bakımından “suçlama”, “yetkili   makamdan cezai suçun işlendiğine dair suçlamanın resmi olarak tebliğ edilmesi” olarak   betimlenebilir. Bu düşünce de, “durum üzerindeki önemli yansımalar” kavramına tekabül   etmektedir (Eckle-Almanya, 15 Temmuz 1982 tarihli karar, seri A no: 51, s. 33, § 73)   Cezai yargılama alanında “sürenin” sona ermesi konusunda ise, 6§1 maddesine göre   dönem, başvuru mahkemeleri de dahil olmak üzere, sözkonusu usul işlemlerinin tümünü   kapsamaktadır (König-Almanya, 28 Haziran 1978, seri a no: 27, s.33, §98). Ancak, ceza uzun   süre kesin olarak belirlenmediği sürece, mahkumiyet kararı, 6§1 maddesi gereğince “ceza   davasında ithamın hukuka uygunluğu” konusunda alınan karar değildir (sözüedilen Eckle, §   77).   AİHM, bu ilkeleri dava koşullarına uygulayarak, ön soruşturmaların başlatılması veya   arama yapma, AİHS’nin 6§1 maddesi gereğince ceza davasında suçlama olarak geçse de,   şirketler konusunda Savcılık tarafından başlatılan soruşturma aşamasında, hiçbirşey,   başvuranın kendisinin, daha sonra itham edileceği suçlar olan yolsuzluk veya ihtilasla   suçlandığını düşündürmediğini ortaya koymaktadır. Buna ek olarak, başvuranın şirketleri,   yaptıkları masrafların karşılanması için vergi beyanlarıyla ilişkili olarak soruşturmalara konu   teşkil etmişlerdir. Bu dönem süresince, ilgilinin kendisi, kişisel olarak kendisinin hedef   alındığını düşünmesini gerektirecek bir neden bulunmamakta, kaldı ki o dönemde kendisi   hakkında hiçbir tedbir alınmamıştır. Şirketler hakkında yapılan soruşturma genişletildiğinde   ve kendisinin yolsuzluklara karıştığına dair deliller gündeme geldiğinde, başvuran Ağır Ceza   Mahkemesi önünde suçlanmıştır (Mouesca-Fransa, no. 52189/99, § 12 ve 21, 3 Haziran   2003). İşte bu anda, başvuranın durumuna önemli etkiler olmuştur (Hozee-İngiltere, 22 Mayıs   tarihli karar, 1998-III, s. 1100, § 44-45, sözüedilen Eckle, § 73).   AİHM, yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı, AİHS’nin 6§1 maddesi uyarınca   “suçlama”nın olduğu tarih olarak, 12 Ocak 1990 (sözüedilen Mouesca, § 12 ve 21) tarihini   saptamıştır. Ayrıca, hiç kimse gözönünde bulundurulması gereken dönemin, 10 Aralık 1997   tarihinde sona erdiğine itiraz etmemektedir (sözüedilen König, § 98; sözüedilen Eckle, § 77).   Sonuç olarak incelenmesi gereken süre, altı yargı derecesi için yedi yıl on bir aydır.   2. Yargılamanın makul yönü   AİHM, yargılama süresinin makul yönünün, dava koşullarına göre ve içtihadının yer   verdiği kriterler, özellikle davanın karmaşıklığı, başvuranın ve yetkili mercilerin tutumu ve de   ilgililerin kazanımlarını gözönünde bulundurularak değerlendirildiğini hatırlatmaktadır (Bkz.   diğerleri arasında, Frdlender-Fransa, no: 30979/96, § 43, 2000-VII).   a) Davanın karmaşıklığı   Hükümet, ilgili şirketlerin ve kişilerin sayısının ve de 380’den fazla klasörden oluşan   dosya hacminin davayı oldukça karmaşık hale getirdiğini savunmaktadır. Hükümet’e göre,   suçların hukuki nitelendirilmesi, sorununun ve de çok sayıda inceleme yapılmasına duyulan   gereksinimin, yargılamanın uzamasını haklı göstermektedir.   Başvuran, Hükümet’in argümanlarına itiraz etmekle yetinerek, davanın karmaşıklığı   hakkında açıkça görüş bildirmemiştir.   AİHM, bir çok şüphelinin olaya karışmasıyla ortaya çıkan vergi suçlarındaki ceza   davalarının boyutu ve karmaşıklığının, önemli olan yargılama süresini haklı göstereceğini   hatırlatmaktadır (Bkz. örneğin, C.P. ve diğerleri-Fransa, no: 36009/97, 1 Ağustos 2000, § 30-   ve sözüedilen Hozee). Bu davada, daha sonra yeniden belirlenen, başvurana getirilen   yükümlülükler, çok sayıda şirketin başkanı olmasına bağlıdır. Cezai soruşturma sırasında, el   konulan belgelerin miktarı gözönünde bulundurulduğunda, daha sonraki adli yargılamanın   uzun ve zor olacağı ortadadır. Dolayısıyla, AİHS’nin 6. maddesi bakımından, hiç kuşkusuz   davanın karmaşık bir yönü bulunmakta (Wejrup-Danimarka (karar), no: 49126/99, 2002-IV)   ve on iki kişiye ulaşan sanık sayısı da bu karmaşıklığı artırmaktadır (Bkz. aynı yönde,   sözüedilen Eckle, § 89, Lacour-Fransa (karar), no: 32026/96, 10 Eylül 1997).   b) Başvuranın tutumu   Başvuran, aleyhinde yürütülen usul işlemlerinin uzamasında, kendisini sorumlu   tutmamaktadır.   Hükümet, başvuranın tutumuyla yeterince yargılamanın uzamasına neden olduğu   kanaatindedir. Hükümet, özellikle ilgilinin avukatlarının, yargılama süresince iki defa   davadan çekildiklerinin ve de başvuranın, Ağır Ceza Mahkemesi’nin yaptığı tebligatlardan   kaçmak için devamlı ikametgahını değiştirdiğinin altını çizmektedir. Ağır Ceza Mahkemesi,   başvuranın ikametgahını değiştirmesini ve de avukatlarının davadan geri çekilmesini davayı   uzatıcı işlemler olarak nitelendirmiştir. Mahkeme, davayı gıyabında devam ettirme kararı   vermiştir.   AİHM, başvuranın tutumunun, Savunmacı Devlet’in yükümlülüğü altına girmeyen   objektif bir unsur oluşturduğunu ve de 6§1 maddesindeki makul sürenin aşılıp aşılmadığını   tespit etmek için önem taşıdığını hatırlatmaktadır (Wiesinger-Avusturya, 30 Ekim 1991 tarihli   karar, seri A no: 213, s. 22, § 57).   AİHM, 7 Şubat 1994 tarihinde, Yargıtay kararından sonra, oturumların 12 Nisan 1994   tarihinde Ağır Ceza Mahkemesi’nde yeniden başladığını gözlemlemektedir. Bu tarihten   itibaren, mahkeme ayda ortalama bir oturum gerçekleştirmiştir. AİHM, 12 Nisan 1994 ve 30   Nisan 1997 tarihleri arasında düzenlenen duruşma tutanaklarını inceledikten sonra,   yargılamayı geciktiren ve başvurana mal edilecek unsurları aşağıda ortaya koymaktadır;   - başvuran ve avukatları 27 Şubat 1995 ve 21 Aralık 1995 tarihli duruşmalara   katılmamışlardır.   - avukatlar, 22 Ocak 1996 tarihli duruşmada, cezanın affedilmesinden yararlanmak   için, Banka’ya ödeme yapabilmek amacıyla süre talep etmişlerdir.   - avukatlar, 6 Mart 1996 tarihli duruşmada davadan geri çekilmişlerdir.   - başvuran, avukatsız olarak ne 10 Nisan 1996 tarihli duruşmaya katılmış ne de yeni   bir avukat tayin etmiştir.   - Ağır Ceza Mahkemesi, 22 Mayıs 1996 tarihli duruşmada, başvuran kendisini   ilgilendiren tebligatlardan kaçmak için ikametgahını değiştirdiğinin ve de herdaim avukat   tarafından temsil edilmeyi reddettiğinin farkına varmıştır.   Aralık 1996 tarihli duruşmada oluşan zararın ödenmesi için süre tanınmıştır.   Devamında 15 Ocak, 10 Mart ve 31 Mart 1997’de yapılan üç duruşma sırasında, başvuranın   yeni avukatları, ek süre uzatılmasını istemişlerdir. Ağır Ceza Mahkemesi bu talepleri kabul   etmiş ve bu sürelerin son olduğunu belirterek avukatları uyarmıştır.   Buna karşın, 7 Şubat 1994 ve 30 Nisan 1997 tarihleri arasında geçen yaklaşık üç yıl üç   aylık dönemin, aynı mahkeme tarafından davanın yeniden incelenmesi sözkonusu olduğu   gözönünde bulundurulursa, nispeten uzun görünmektedir. Ancak, AİHM, başvuranın ve   avukatlarının bu dönemin uzamasına neden olduklarını gözlemlemektedir. Yukarıda belirtilen   noktalar gözönünde bulundurulduğunda, AİHM, toplamda bir yıla yakın gecikme başvurana   atfedilebilir.   c) Adli mercilerin tutumu   Başvuran, adli mercileri cezai usul işlemlerini on yıl uzatmakla itham etmiştir.   Hükümet, davadan sorumlu mercilerin usul işlemlerini en iyi şekilde yürütmek için   özen gösterdiğini ve merciler tarafından hiçbir haksız bir faaliyetsizlik olmadığını belirtmiştir.   AİHM, 26 Mart 1992 ve 5 Nisan 1993 tarihleri arasında hakimlerin pasif davrandığı   yaklaşık bir yıllık bir dönem gözlemlemektedir. Bu süre boyunca, Ağır Ceza Mahkemesi’nin   karmaşık adli muameleler gerçekleştirdiği söylenemez. Ancak, AİHM, yeterince uzun olan bu   sürenin yargılamanın genel süresi üzerinde kayda değer bir etkisinin olmadığını   gözlemlemektedir.   AİHM, Yargıtay’ın verdiği kararın ardından verilen üçüncü ilk derece mahkemesi   kararının 30 Nisan 1997 tarihinde verildiğini saptamaktadır. Üç yıldan fazla olan bu dönemin   üçte birini oluşturan süre, yukarıda açıklandığı gibi başvurana atfedilmektedir. AİHM, yirmi   yedi duruşmanın gerçekleştiğini, suçun yeniden nitelendirilmesi konusunda on iki sanığın   görüşlerinin alındığını ve Banka’nın zararının hesaplanması için inceleme yapılmasının   önerildiğini gözlemlemektedir. Diğer usul sorunları da bu dönemde ele alınmıştır. AİHM, bu   boyuttaki bir davanın tarihinin tespit edilmesinin sadece dava için başvurulan mahkemeye   bağlı olmadığını da gözönünde bulundurmaktadır; ayrıca avukatları ve ajandalarını da   gözönünde bulundurmak gerekir (sözüedilen Wejrup).   Eckle davasının aksine, AİHM, davada sürenin uzun olduğu yönünde nitelendirmeye   götürecek, adli mercilerin davayı yürütme şeklinde hiçbir temel neden ortaya koymamaktadır.   Böylece, böylesi çok geniş olan ve on iki sanığı ilgilendiren bir usul işlemi   çerçevesinde, ele alınması gereken kaçınılmaz zorlukları gözönünde bulundurulduğunda,   AİHM, böyle bir sürenin mantık dışı olmadığına kanaatine getirmektedir.   d) Davanın taraflar açısından taşıdığı risk   Taraflardan hiçbiri, davanın taşıdığı risk konusunda görüş bildirmemiştir. AİHM için   davayı iki açıdan incelemek uygundur.   Birincisi, başvuranın tutulu bulundurulmasıyla ilgilidir. Gerçekten de AİHM daha   önce, bir sanığın tutulu bulundurulmasının, suçlamanın haksızlığı üzerinde makul sürede   karar verildiğini tespit etmek için gözönünde bulundurulması gereken bir unsuru   oluşturduğunu söylemiştir (Abdoella-İngiltere, 25 Kasım 1992 tarihli karar, seri A no: 248-A,   s.17, § 24). Bu durumda, AİHM, 21 Şubat 1990 tarihinde, Ağır Ceza Mahkemesi’nin,   AİHM’nin anlayamadığı nedenlerden dolayı izhar müzekkeresi çıkardığını, ki bu da hiçbir   zaman uygulanmamıştır, gözlemlemektedir. Bu izhar müzekkeresi, 11 Mayıs 1990 tarihinde   kefaletle kaldırılmıştır. Başvuran hakkında ikinci bir izhar müzekkeresi, mahkum edilmesinin   ardından 30 Nisan 1997 tarihinde çıkarılmıştır. Ancak, başvuran dava sırasında tutulu   bulundurulmamıştır.   İkincisi ise mali yönü ile ilgilidir. AİHM, başvuranın ekonomik faaliyetlerinin   engellenmediğini gözlemlemektedir. Bu nedenledir ki başvuran, birçok duruşmaya   katılmamıştır. Dava çerçevesinde başvuranın mallarına da hiçbir ipotek yapılmamıştır. Ancak,   usul işlemlerinin uzun sürmesi başvuranın ekonomik faaliyetlerine (Bkz. a contrario,   Doustaly-Fransa, 23 Nisan 1998 tarihli karar, 1998-II, s. 859, § 48 (idari usul işlemi)) veya   kişisel mallarından faydalanmasına hiçbir engel oluşturmamıştır. AİHM, başvuran birçok   gayrimenkulüne el konulmasından duyduğu üzüntüyü dile getirse de, burada, dava sırasında   değil de başvuranın nihaileşen mahkumiyetinin infazı sırasında meydana gelen bir tedbirin   sözkonusu olduğunu tespit etmiştir.   AİHM’nin kanaatine göre, davanın temel niteliği çok karmaşık olmasıdır. Başvuran ve   on bir sanık hakkında duyulan şüpheler, “beyaz yaka” suç alanına, yani çok sayıda şirketi   kapsayan büyük boyutta bir yolsuzluğa girmektedir. Bu tip suçlar genellikle, bu davada   olduğu gibi, soruşturma organlarının gözünden kaçacak nitelikte karmaşık işlemler yoluyla   işlenmektedir (sözüedilen C.P. ve diğerleri, §30). Böylece, Ağır Ceza Mahkemesi’nin görevi,   kendi aralarında birbirine bağlı şirket şebekesini ortaya çıkarmak ve her biri arasında ve   Banka ile olan kurumsal, idari ve mali ilişkilerinin gerçek niteliğini tanımlamaktır.   AİHM, bu bakımdan, AİHS’nin 6. maddesinin, adli usul işlemlerinin ivediliğini   gerektirdiğini, ve de ayrıca genel olarak adaletin en iyi şekilde yönetilmesine yer verdiğini   hatırlatmaktadır (Bkz. 12 Ekim 1992 tarihli Boddaert-Belçika kararı, seri A, no: 235-D, s. 82,   § 39). Bu nedenle, olaya karışan sanıkların sayısını, başvuranın tutumunu, başvuran açısından   davanın taşıdığı riski, mahkemelerin derecelerinin sayısını gözönünde bulundurarak ve adli   merciler değişmeyen bir ritimde usul işlemlerini yürüttüğünden dolayı, yargılamanın süresini   genel olarak değerlendiren AİHM, usul işleminin, davanın çok özel olan koşullarında makul   olarak ele alınmasının ilerisine gitmediği kanaatindedir.   Kısaca başvuranın şikayeti, AİHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğine dair hiçbir   görünüm sergilememektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME OY BİRLİĞİYLE,   1. Şikayetin kabul edilebilir olduğuna;   2. AİHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edilmediğine;   Karar vermiştir.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve 24 Mayıs 2005 tarihinde, İçtüzüğün 77.   maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.