42670/98

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   Mustafa GÜÇLÜ ve diğerleri -TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no: 42670/98) KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   Davanın nedeni, Türk vatandaşı olan Mustafa Güçlü , Firdevs Helvaci ve   Ayşe Yazıcı'nın, "başvuranlar", 9 Temmuz 1998 tarihinde, insan Haklarını ve   Temel Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşme'nin "Sözleşme" eski 25.maddesi   uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa İnsan Hakları Komisyonu'na "Komisyon", 1   No'lu Ek Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiği iddiasıyla yaptıkları   başvurudur (başvuru no: 42670/98).   Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi "AİHM" önünde, başvuranlar Ankara   Barosu'nda Av. Mahmut Özbay tarafından temsil edilmektedirler.   OLAYLAR   1. DAVANIN ÖZEL KOŞULLARI   Türk vatandaşı olan başvuranlar, Çorum'da ikamet etmektedirler.   yılında, Çorum Osmancık Belediyesi başvuranlara ait arsalarını   istimlak etmiştir.   Bilirkişiler tarafından belirlenen istimlak bedelleri istimlak tarihinde   başvuranlara ödenmiştir.   Aynı yıl, başvuranlar, arsaların istimlak bedellerini yetersiz buldukları   gerekçesiyle Osmancık Asliye Hukuk Mahkemesi'ne başvurmuşlardır.   Aralık 1994 tarihinde, adı geçen mahkeme başvuranlara ek bedel   olarak toplam 1.577.142.000 Türk Lirası ödenmesine ve kamulaştırma   tarihinden itibaren, geçen süre için yıllık %30 gecikme faizi uygulanmasına   hükmetmiştir.   Yargıtay, ilk dereceli mahkemesinin 13 Aralık 1994 tarihli kararını 17   Temmuz 199a tarihinde onamıştır.   Başvuranlara, 28 Ocak 1998 tarihinde son olarak yatırılan miktar ile   birlikte toplam 3.518.761.000 TL ek bedel ödenmiştir.   HUKUKA DAİR   l. AİHS'NİN EK 1 NOLU PROTOKOL'ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL   EDİLDİĞİ İDDİASI   Başvuranlar, Türkiye'deki enflasyon oranın göre temerrüt miktarının   yetersiz olmasından ve ek bedellerin ödemesinde meydana gelen   gecikmelerden dolayı kamulaştırma dairesinin mülkiyet haklarına saygı   gösterilmediğini iddia etmektedirler. Bu konuda, aşağıda belirtilen AlHS'ne Ek   Nolu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2004. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   A. Kabuledilebilirliğe ilişkin   Hükümet, AİHS'nin 35 maddesi uyarınca başvuranların Borçlar Kanunun   105. maddesine başvurmadıkları gerekçesiyle iç hukuk yollarını   tüketmediklerini iddia etmiştir.   Başvuranlar, Hükümet'in iddialara itiraz ederek söz konusu iç hukuk   yolun yetersiz olduğunu belirtmişlerdir.   AİHM, Aka-Türkiye kararında Hükümet'in ileri sürmüş olduğu benzer ön   itirazın daha önce reddettiğini hatırlatmıştır (Bkz, 23 Eylül 1998 tarihli karara,   §§34-37).   Hükümetin bu sonucu değiştirecek her hangi bir sav sürmemesi   gözönüne alındığında, AlHM, daha evvel ulaştığı neticeden farklı   düşünmediğini ve söz konusu itirazın reddedilmesi gerektiğini ifade etmiştir.   Mahkeme elindeki mevcut unsurlar ve içtihatlardan doğan ilkeler ışığında   (Bkz, 9 Temmuz 1997 tarihli Akkuş-Türkiye kararı), AlHM, söz konusu   şikayetin esas bakımdan incelenmesi gerektiğine itibar etmiş ve başvuruyu   kabul edilemez bulmak için bir gerekçe bulunmadığını belirtmiştir.   B. Esasa ilişkin   Başvuranlar, Yargıtay kararından takriben otuz ay sonra yıllık %30 geç   ikine faizi ile ek bedellerin ödendiğini belirtmişlerdir. Başvuranlar, o tarihte   paranın değer kaybetmesinden dolayı zarara uğradıklarını ileri sürmüşler ve   Türk hukukunda Devletin borçlarının ödemesini sağlayan hükümleri   içermediğini ifade etmişlerdir.   Hükümet, AlHM'nin emsal davasına işaret ederek Ek 1 No'lu Protokol'ün   1. Maddesi'nin istimlakle ilgili tüm davalarda azami tazminatın ödenmesini   gerektirmediğini ifade etmiştir. Hükümet, genel menfaatlerin talebiyle,   şahısların temel haklarının korunması zorunluluğu arasında adil bir dengenin   kurulduğunu ifade etmiştir.   Hükümet, yaratıcı ve etkili kamu hizmetinin ayrılmaz bir parçası olan faiz   oranlarının konulması ve uygulanmasında büyük kıymet bildirim hadlerine   güvenmiştir. Devlete ödenmesi gereken yüksek faiz oranı, kamu hizmetinin   bozulmaması ve vekaletin yerine getirilmesi konusunda kanun koyucu   tarafından karara bağlanan dolaylı bir vergi oluşturmak için tasarlanmıştır.   AİHM'nin daha önce Akkuş kararında da belirttiği üzere, istimlak   tazminatının ödenmesindeki normal olmayan gecikmeler, özellikle belirli   ülkelerde paranın değer kaybetmesi göz önünde tutulduğunda, arsası istimlak   edilen kişiyi belirsizlik içinde bırakarak büyük oranlarda maddi kayıplara yol   açmaktadır (Bkz. yukarıda anılan Akkuş karan, § 29).   Dava kapsamında, AlHM, başvuranlara en sonu 28 Ocak 1998 tarihinde   gerçekleşen toplam on ödemenin yıllık %30 basit faizi ile birlikte ek   tazminatların ödendiğini (Yargıtay kararından takriben 30 ay sonra) oysa o   dönemde Türkiye'de enflasyonun %90'e ve yıllık ödeme faizlerinin % 84   ulaştığını belirtmektedir.   AİHM, başvuranların arsalarının istimlak edildiği tarihte kendilerine   verilecek tutarla ödemenin yapıldığı zamanki tutar arasındaki farkın - ki bu   farka tamamen istimlak yetkilileri sebep olmuştur - mülkiyet hakkının   korunması ve genel talepler arasında olması gereken adil dengeyi alt üst   ederek başvuranlar açısından, arsanın kaybıyla da ikiye katlanan çeşitli   kayıplara neden olduğu kanaatindedir   Sonuç olarak, AlHS'ne Ek 1 Nolu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal   edilmiştir.   II. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA   AİHS'nin 41. maddesinin içeriği,   "Mahkeme işbu AlHS ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve   ilgili Yüksek AİHS Tarafın iç hukuk bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa,   Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören   tarafın tatminine hükmeder."   A. Maddi ve manev i tazminat   Başvuranlar, maddi tazminat olarak 353.490 Amerikan Doları talep   etmişlerdir. Başvuranlar, talep edilen miktarın asliye hukuk mahkemesinin   yılı ile 1998 yılında verilen miktarların farkına tekabül ettiğini   belirtmişlerdir. Ayrıca, başvuranlar, manevi tazminat olarak 100.000 Amerikan   Doları istemişlerdir.   Hükümet, bu taleplere ilişkin herhangi bir görüş bildirmemiştir.   Elindeki ekonomik veriler ışığında yaptığı hesap sonucunda, AlHM,   başvuranlara maddi tazminat olarak ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden   TL'sına çevrilmek üzere toplam 2.500 Euro vermeyi uygun görmüştür.   Hakkaniyete uygun olarak, Mahkeme her bir başvurana manevi zarar   olarak 1,000 Euro verilmesini hükmetmiştir.   B.Mas raf ve harcamal ar   Başvuranlar, AİHS'nin organları ve yerel makamlar nezninde yaptıkları   masraf ve harcamalar için 40.000 Amerikan Doları talebinde bulunmuşlardır.   Hükümet talep edilen miktar hakkında görüş bildirmemiştir.   içtihatlardan doğan kriterler ışığında, AİHM hakkaniyete uygun olarak   başvurana toplam 600 Euro doları ödenmesine karar vermiştir.   BU GEREKÇELERDEN DOLAYI, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,   1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AİHS'nin Ek 1 No'lu Protokol'ün 1. Maddesi'nin ihlal edildiğine;   3. (a) AİHS'nin 44§2 maddesi uyarınca kararın kesinleştiği tarihten   itibaren 3 ay içinde, miktara yansıtılabilecek KDV, pul, harç ve masraflarla   birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL'sına çevrilmek üzere   aşağıdaki miktarların başvuranlara, davalı Devlet tarafından ödenme sine,   (i) maddi zarar için toplam 2.500 (iki bin beş yüz) Euro;   (ii) manevi zarar için her bir başvurana 1,000 (bin ) Euro   veya toplam 3.000 (üç bin) Euro;   (iii) masraf ve harcamalar için 600 (altı yüz) Euro;   (b) Ödemenin öngörülen süre içerisinde yapılmaması durumunda,   sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar,   Hükümetin, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan   fazlasına eşit oranda basit faizi uygulamasına;   4. Adil tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine ; karar vermiştir.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM'nin iç tüzüğünün 77§§   ve 3. maddesine uygun olarak 8 Ocak 2004 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.