42708/98

COUNCIL   A V R U P A   OF E U R O P E   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   ÖZER VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE   (Baꢀvuru no. 42708/98)   KARAR   STRAZBURG   Aralık 2005   Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, ꢀekle   iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Özer ve Diğerleri – Türkiye davasında,   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Đkinci Daire),   Baꢀkan J.-P. COSTA,   Yargıçlar A.B. BAKA,   R. TÜRMEN,   K. JUNGWIERT,   M. UGREKHELIDZE,   D. JOČIENĖ,   D. POPOVIĆ ve   Bölüm Sekreteri S. DOLLÉ’nin katılımı ile kapalı oturumda 29 Kasım 2005 tarihinde   toplanmıꢀ ve anılan tarihte izleyen kararı vermiꢀtir:   USUL   1. Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) eski 25.   maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, on bir Türk vatandaꢀı olan, Saffet Özer   (Aksungur), Hüsnü Aksungur, Sabri Aksungur, Muharrem Aksungur, Hafize Uğuz (Özer),   Đsmail Aksungur, Rahmi Özer, Sinan Özer, Akkız Çelik, Nazife Aksungur ve Recep   Aksungur (“baꢀvuranlar”) tarafından, 2 Haziran 1998 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları   Komisyonu’na (“Komisyon”) yapılan baꢀvurudan (no. 42708/98) kaynaklanmaktadır.   2. Baꢀvuru, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, Avrupa Đnsan Hakları   Sözleꢀmesi’nin 11 No.’lu Protokol’ünün yürürlüğe girdiği tarih olan, 1 Kasım 1998’de   iletilmiꢀtir (11 No.’lu Protokol’ün 5 § 2. maddesi).   3. Baꢀvuranların temsilcisi, 19 Kasım 2001 tarihli bir mektupla, Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi’ne, baꢀvuran Đsmail Aksungur’un 28 Ekim 2001 tarihinde ölmüꢀ olduğunu ve   varisleri Sabri Aksungur, Muharrem Aksungur ve Recep Aksungur’un onun baꢀvurusunu   sürdürmek istediklerini bildirmiꢀtir.   4. Baꢀvuranlar, Ankara Barosu’na bağlı avukat G.C. Ekꢀioğlu tarafından temsil   edilmiꢀtir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) AĐHM huzurundaki iꢀlemler için bir Ajan tayin   etmemiꢀtir.   5. 2 Ekim 2001 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi, baꢀvuruyu Hükümet’e   bildirmeye karar vermiꢀtir. Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi, 17 Mart 2005 tarihli bir   mektupla, taraflara, AĐHS’nin 29 § 3. maddesi uyarınca, baꢀvurunun hem esaslarına hem de   kabuledilebilirliğine iliꢀkin karar vereceğini bildirmiꢀtir.   OLAYLAR   I. DAVA OLAYLARI   6. 1993 yılında, inter alia, otoyol inꢀaatından sorumlu bir Devlet kuruluꢀu olan Devlet   Karayolları Genel Müdürlüğü, baꢀvuranlara ve diğer birkaç kiꢀiye ait olan Ankara’daki bir   arsanın bir bölümünü kamulaꢀtırmıꢀtır. Bir uzmanlar kurulu baꢀvuranlara ait arsanın değerini   takdir etmiꢀ ve böylece tespit edilen miktar kamulaꢀtırma gerçekleꢀtiğinde ödenmiꢀtir.   7. 28 Aralık 1993 tarihinde, yirmi bir ortak mal sahibi ile birlikte baꢀvuranlar, Ankara   Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava açmıꢀ ve artan tazminat talebinde bulunmuꢀlardır.   8. 14 Eylül 1994 tarihinde, Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi, davacılara, 15 ꢁubat   tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 5.305.080.000 Türk Lirası (TL) (yaklaꢀık   126.200 Euro (Euro)) ek kamulaꢀtırma tazminatı artı mahkemenin karar tarihinde geçerli olan   yasal oranda faizin ödenmesine karar vermiꢀtir. Baꢀvuranlara ödenmesine karar verilen   tazminat miktarı 2.269.264.010 TL’dir (yaklaꢀık 53.980 Euro).   9. 30 Ocak 1995 tarihinde, Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.   10. 17 ꢁubat 1998 tarihinde, yönetim, davacılara toplam 13.208.453.000 TL (yaklaꢀık   53.900 Euro) ödemiꢀtir. Baꢀvuranlar 5.649.955.705 TL (yaklaꢀık 23.000 Euro) almıꢀtır.   II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMA   11. Đlgili iç hukuk ve uygulama 23 Eylül 1998 tarihli Aka – Türkiye kararında (Reports   of Judgments and Decisions 1998-VI, §§ 17-25) ortaya konmaktadır.   HUKUK   1. 1 NO.’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   12. Baꢀvuranlar, arsalarının kamulaꢀtırılmasına müteakiben aldıkları ek kamulaꢀtırma   tazminatına iliꢀkin olarak kendilerine yetersiz faiz ödenmiꢀ olduğundan ve yetkililerin   kendilerine ilgili miktarları ödemeyi geciktirmiꢀ olmasından ꢀikayetçi olmuꢀlardır.   Baꢀvuranlar, 1 no. ’lu Protokol’ün 1. maddesine istinat etmiꢀlerdir, sözkonusu madde   ꢀöyledir:   “Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.   Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve uluslararası hukukun   genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.   Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek   veya vergilerin ya da baꢀka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli   gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”   A. Kabuledilebilirlik   13. Hükümet, baꢀvuranların, Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin 35 § 1. maddesinin   gerektirdiği gibi, iç hukuk yollarını tüketmemiꢀ olduklarını ileri sürmüꢀtür, zira Borçlar   Kanunu’nun 105. maddesi uyarınca mevcut olan haktan uygun ꢀekilde yararlanmamıꢀlardır.   Bu hüküm uyarınca, kayıpların gecikme faizi miktarını aꢀmıꢀ olduğunu göstermiꢀ olsalardı,   ek kamulaꢀtırma tazminatı ödemesindeki gecikmeler sonucu maruz kalındığı iddia edilen   kayıplar için tazminat hakları olabilirdi.   14. AĐHM, Aka – Türkiye davasında (yukarıda anılan, §§ 34-37) benzer bir ön itirazı   reddettiğini gözlemler. ꢁimdiki davada bundan farklı bir karar vermek için bir neden   görmemektedir ve dolayısıyla Hükümet’in itirazını reddeder.   15. Đçtihadında yer alan ilkelerin (bkz., diğer içtihatların yanı sıra, yukarıda belirtilen   Aka kararı) ve elindeki bütün delillerin ıꢀığında, baꢀvurunun, esaslara iliꢀkin inceleme   gerektirdiği ve baꢀvuruyu kabuledilmez saymak için hiçbir gerekçe olmadığı kararını verir.   B. Esaslar   16. AĐHM, bu davadaki konularla benzer konular ortaya koyan bazı davalarda, 1   No.’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz. Akkuꢀ – Türkiye, 9   Temmuz 1997 tarihli karar, Reports 1997-IV, s. 1317, § 31, ve, yukarıda anılan, Aka, s. 2682,   §§ 50-51).   17. Hükümet tarafından sunulan olayları ve iddiaları incelemesi üzerine, AĐHM,   önceki davalardaki kararlarından sapmasını sağlayacak hiçbir ꢀey olmadığını   değerlendirmiꢀtir. AĐHM, yerel mahkemeler tarafından ödenmesine karar verilen ek   kamulaꢀtırma tazminatının ödemesindeki gecikmenin, kamulaꢀtırma makamına isnat   olunabileceğine ve mal sahibinin kamulaꢀtırılmıꢀ arsanın kaybına ek olarak kayba maruz   kalmasına sebep olduğuna karar verir. Bu gecikmenin ve iꢀlemlerin süresinin bütün olarak   sonucunda, AĐHM, baꢀvuranların, kamu yararı gerekleri ve mal ve mülk dokunulmazlığına   saygı gösterilmesini isteme hakkının korunması arasında muhafaza edilmesi gereken adil   dengeyi bozan, kiꢀisel ve haddinden fazla sıkıntı yaꢀamak zorunda kalmıꢀ olduklarına karar   vermiꢀtir.   18. Sonuç olarak, 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AVRUPA ĐNSAN HAKLARI SÖZLEꢁMESĐ’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   19. AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği   takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Maddi ve manevi tazminat   20. Baꢀvuranlar, maddi zarar karꢀılığında genel toplamda 175.000.000 Euro tazminat   talep etmiꢀlerdir. Ayrıca, 70.000 Euro manevi zarar tazminatı talep etmiꢀlerdir.   21. Hükümet onların taleplerine itiraz etmiꢀtir.   22. AĐHM, Akkuꢀ kararında (yukarıda anılan, ss. 2683-84, §§ 55-56) olduğu gibi aynı   hesaplama yöntemini kullanarak ve ilgili ekonomik verileri göz önünde tutarak, baꢀvuranlara,   ortaklaꢀa, 80.000 Euro maddi tazminat ödenmesine karar verir.   23. AĐHM, baꢀvuranların uğradığı herhangi bir manevi zarara karꢀı, ihlal tespitinin   baꢀlı baꢀına yeterli bir tazmin oluꢀturduğunu değerlendirir.   B. Mahkeme masrafları   24. Baꢀvuranlar, ayrıca, yerel mahkemelerde ve AĐHM’de yapılan mahkeme   masraflarına karꢀılık 36.000 Euro talep etmiꢀtir.   25. Hükümet onların taleplerine itiraz etmiꢀtir.   26. Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, baꢀvuran, ancak mahkeme   masraflarının zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı   durumda mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Bu davada, sahip olduğu   bilgileri ve yukarıdaki kriterleri göz önünde tutan AĐHM, yerel iꢀlemlerdeki mahkeme   masrafları talebini reddeder ve AĐHM’deki iꢀlemler karꢀılığında 1.000 Euro tazminat   ödenmesine karar vermeyi makul değerlendirir.   C. Gecikme faizi   27. AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere   uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun   olduğuna karar verir.   BU SEBEPLERLE AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 1 No.’lu Protokol’ünün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. a) Sorumlu Devlet’in, baꢀvuranlara, ortaklaꢀa, aꢀağıdaki miktarları artı ödeme gününde   tabi olabilecek her türlü vergiyi, AĐHS’nin 44 § 2. maddesine göre kararın kesinleꢀtiği   tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme günündeki kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na   dönüꢀtürmek üzere ödemesine:   (i) 80.000 Euro (seksen bin Euro) maddi tazminat;   (ii) 1.000 Euro (bin Euro) mahkeme masrafları;   b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için   yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan   fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalanının reddine   KARAR VERĐR.   Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddesi   uyarınca 20 Aralık 2005 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   S. DOLLÉ   Sekreter   J.-P. COSTA   Baꢀkan   5