42775/98

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ÜÇÜNCÜ DAĐRE   ÜKÜNÇ VE GÜNEꢀ / TÜRKĐYE   (Baꢁvuru No: 42775/98)   KARAR   STRAZBURG   Aralık 2003   Sözkonusu karar Sözle me’nin 44/2 maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır.   Sekretarya revizyonuna tabi tutulması mümkündür.   Ükünç ve Güneꢀ - Türkiye davasında,   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Üçüncü Daire),   Sn. I. CABRAL BARRETO, Başkan   Sn. L. CAFLISH,   Sn. P. KURIS,   Sn. R. TÜRMEN,   Sn. J. HEDIGAN,   Sn. M. TSATSA-NIKOLOVSKA,   Sn. H.S. GREVE, yargıçlar,   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2003. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   ve Bölüm Sekreteri Sn. V. BERGER'in katılımı ile Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi Heyeti   olarak toplanmıꢀ,   Kasım 2003 tarihindeki gizli görüꢀmesi sonucunda,   yukarıda anılan tarihte benimsenmiꢀ olan aꢀağıdaki karara varmıꢀtır.   USULĐ ĐꢀLEMLER   1. Davanın nedeni, Türk vatandaꢀları Volkan Ükünç ve Deniz Güneꢀ’in ("baꢀvuranlar"), 26   Haziran 1998 tarihinde, Đnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleꢀme'nin   ("Sözleꢀme") eski 25.Maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa Đnsan Hakları   Komisyonu'na ("Komisyon") yaptıkları baꢀvurudur. (baꢀvuru no.42775/98).   2. Baꢀvuranlar, Đstanbul’da mesleğini ifa etmekte olan avukat Veysel Uçum tarafından temsil   edilmiꢀlerdir. Türk Hükümeti “Hükümet” Sözleꢀme organları huzurundaki dava için Ajan   tayin etmemiꢀtir.   3. Baꢀvuranlar, özellikle soruꢀturmanın ilk aꢀamasında bir avukatın yardımından   faydalanamadıklarını ve Devlet Güvenlik Mahkemesi huzurunda yargılandıkları için bunun   adil bir yargılama olarak nitelendirilemeyeceğini iddia etmiꢀlerdir.   4. Baꢀvuru, 11 No’lu Protokol’ün yürürlüğe girdiği 1 Kasım 1998 tarihinde Mahkeme’ye   havale edilmiꢀtir. ( 11 No’lu Protokol’ün 5/2 maddesi)   5. Baꢀvuru ile ilgili olarak, Mahkeme’nin Üçüncü Bölümü görevlendirilmiꢀtir. (Mahkeme Đç   Tüzüğünün 52/1 maddesi). Bu bölüm içinde davayı inceleyecek olan Daire (Sözleꢀmenin   27/1 maddesi) Mahkeme Đç Tüzüğünün 26/1 maddesinde belirtildiği ꢀekilde oluꢀturulacaktır.   6. 1 Kasım 2001 tarihinde Mahkeme Dairelerde değiꢀiklik yapmıꢀtır. ( Đç Tüzük 25/1)   Mevcut dava yeni oluꢀturulan Üçüncü Daire’ye havale edilmiꢀtir. (Madde 52/1).   7. 10 Nisan 2003 tarihli bir kararla Mahkeme, baꢀvuruyu kısmen kabuledilebilir bulmuꢀtur.   8. Baꢀvuranlar ve Hükümet, esaslar hakkında görüꢀlerini sunmuꢀlardır. ( Đç Tüzük madde   59/1).   OLAYLAR   I.   Dava Olayları   9. Volkan Ükünç ve Deniz Güneꢀ isimli baꢀvuranların her ikisi de Türk vatandaꢀıdırlar. Her   ikisi de 1980 doğumlu olup Edirne’de yaꢀamaktadırlar.   10. Baꢀvuranlar 8 ꢁubat 1996 tarihinde yasadıꢀı örgüt DHKP-C üyesi olduklarından ꢀüphe   duyulduğu için Edirne Terörle Mücadele ꢁubesi tarafından gözaltına alınmıꢀlardır.   Baꢀvuranlar 12 ꢁubat 1996 tarihine kadar gözaltında tutulmuꢀlardır. Baꢀvuranlar avukatları   olmadığı halde 10 ꢁubat 1996 tarihinde polis tarafından sorgulanmıꢀtır.   11. Baꢀvuranlar, 12 ꢁubat 1996 tarihinde önce Savcı daha sonra da hakim huzuruna   çıkarılmıꢀlardır. Baꢀvuranlar her iki durumda da 10 ꢁubat 1996 tarihli ifadelerini   tekrarlamıꢀtır. Baꢀvuranlar aynı gün serbest bırakılmıꢀlardır. Baꢀvuranlar avukat tarafından   temsil edilmemiꢀtir.   12. 11 Mart 1996 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı hazırladığı   iddianamesinde baꢀvuranları ve diğer üç kiꢀiyi yasadıꢀı terör örgütüne yardım ve yataklık   etmekle suçlamıꢀ ve Türk Ceza Kanunu’nun 169. maddesini ve 3713 sayılı Terörle Mücadele   Kanunu’nun 5. maddesini uygulamasını talep etmiꢀtir.   13. 17 Nisan 1996 tarihinde Edirne Ağır Ceza Mahkemesi, Đstanbul Devlet Güvenlik   Mahkemesi’ne iletilmek üzere baꢀvuranların kendileri aleyhinde yapılan suçlamalar hakkında   görüꢀlerini istemiꢀtir. Edirne Ağır Ceza Mahkemesi huzurundaki duruꢀma tutanaklarına göre   baꢀvuranlar avukatlar tarafından temsil edilmeyi istememiꢀlerdir. Đlk defa olarak polise,   savcıya ve hakime verdikleri ifadelerin doğruluğuna itiraz etmiꢀlerdir.   14. 21 Mayıs 1996 tarihinde baꢀvuranlar okula gittikleri için Đstanbul Devlet Güvenlik   Mahkemesi huzurundaki duruꢀmalara katılmaları talebinde bulunmamalarını istemiꢀlerdir. Bu   talep Mahkeme tarafından onanmıꢀtır ve baꢀvuranlar yasal olarak dört avukat tarafından   temsil edilmiꢀlerdir.   15. 8 Nisan 1997 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, baꢀvuranları yasadıꢀı örgüt   DHKP-C’ye yardım ve yataklık etmekten suçlu bulmuꢀ ve iki yıl altı ay hapse mahkum   etmiꢀtir. DGM, baꢀvuranların 12 ꢁubat 1996 tarihinde savcı ve hakim huzurunda daha   önceden hazırlanmıꢀ itirafları tekrar etmeye zorlandıklarını iddia ederek Edirne Ağır Ceza   Mahkemesi huzurunda kendilerini savunmalarını inandırıcı bulmamıꢀtır. Mahkeme   baꢀvuranların duvara slogan yazmak, DHKP-C lehinde bildiriler dağıtmak ve bir dükkanın   giriꢀine afiꢀ asmak suretiyle söz konusu yasa dıꢀı örgüte yardım ve yataklık ettikleri sonucuna   varmıꢀtır.   16. Baꢀvuranlar baskı altında verdikleri ifadeler nedeniyle mahkum olduklarını ve bu nedenle   mahkum olmalarını sağlayacak somut delil bulunmadığını ileri sürerek, temyiz baꢀvurusunda   bulunmuꢀlardır.   17. Yargıtay, 9 Aralık 1997 tarihinde baꢀvuruyu reddetmiꢀ ve Devlet Güvenlik   Mahkemesi’nin kararını onamıꢀtır. Yargıtay, kararında baꢀvuranların avukatlarının duruꢀma   talebinde bulundukları halde, söz konusu duruꢀmaya katılmadıklarını belirtmiꢀtir.   18. Benimsenmiꢀ uygulamalara göre Yargıtay’ın 9 Aralık 1997 tarihli kararı Đstanbul Devlet   Güvenlik Mahkemesi’ne gönderilmiꢀ ve 5 Ocak 1998 tarihinde sekretarya tarafından kayda   alınmıꢀtır.   19. Baꢀvuranlar 4 Mart 1998 tarihinde sözkonusu kararı öğrendiklerini ileri sürmüꢀlerdir.   20. 9 Mart 1998 tarihinde baꢀvuranlar suçun iꢀlendiği tarihte reꢀit olmadıkları ve ön   soruꢀturma avukatlarının yokluğunda yapıldığı için Yargıtay’ın kararının düzeltilmesi için   baꢀvuruda bulunmuꢀlardır. Baꢀvuranların karar düzeltme talebi 22 Mayıs 1998 tarihinde   reddedilmiꢀtir.   II.   ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMASI   21. Mahkeme, diğer davalarda özellikle de Özel/Türkiye davasındaki görüꢀlerden alınan iç   hukuk düzenlemelerine gönderme yapmıꢀtır. (no 42739/98, prg. 20-21, 7 Kasım 2002) ve   Gençel/Türkiye Kararı (no 53431/99, prg. 11-12, 23 Ekim 2003).   HUKUK   I.   SÖZLEꢁMENĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDASI   22. Baꢀvuranlar bağımsız ve tarafsız olmayan Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi   tarafından yargılandıklarını ve mahkum edildiklerini ileri sürmüꢀlerdir. Ayrıca, savcı ve   hakim huzurunda ve gözaltında iken avukatın yardımından faydalanma hakkından   yararlanamadıklarını ileri sürerek ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Sözleꢀmenin 6. maddesinin 1. ve 3   (c) paragraflarının ihlal edildiğinden ꢀikayetçi olmuꢀlardır.   23. Mahkeme, içtihatları incelemiꢀ ve Sözleꢀmenin 6. maddesinin 1. paragrafının ihlal edildiği   sonucuna varmıꢀtır. ( bkz. Özel Kararı, prg. 33-34 ve Özdemir/Türkiye Kararı, no 59659/00,   prg. 35-36, 6 ꢁubat 2003).   24. Mahkeme, bu kararlardakinden daha farklı bir sonuca varmak için bir neden görmemiꢀtir.   Baꢀvuranların yasadıꢀı bir örgüte yardım ve yataklık etmek suçundan, bir subayın ve bir   askeri hakimin görev yaptığı Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılanmaları nedeniyle   endiꢀe duymaları Mahkemenin görüꢀüne göre, anlaꢀılabilir bir durumdur. Bu konu ile ilgili   olarak baꢀvuranlar Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin dava ile ilgisi olmayan durumlardan   etkilenmesinden korkmakta haklıdırlar. Baꢀka bir deyiꢀle baꢀvuranların Devlet Güvenlik   Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusundaki endiꢀelerinin haklı olduğu   söylenebilir. (bkz. 9 Haziran 1998 tarihli Incal/ Türkiye Kararı, Hüküm ve Karar Raporları   1998- IV, s. 1573, prg. 72).   25. Bu nedenle Mahkeme, Sözleꢀmenin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.   26. Baꢀvuranların bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yargılanma haklarının ihlal   edildiği bulgusunu gözönünde bulundurarak Mahkeme, baꢀvuranların Sözleꢀmenin 6/3 (c)   paragrafı bağlamındaki ꢀikayetleri incelemenin gerekli olmadığına karar vermiꢀtir.   II.   SÖZLEꢁMENĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   27. Sözleꢀmenin 41. maddesi aꢀağıdaki gibidir:   “ Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın   iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir   surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder”.   A. Maddi Zararlar   28. Baꢀvuranlar, maddi ve manevi zararlar için 10,000,000 Fransız Frangı (FRF) (1,524,490   Euroya karꢀılık gelmektedir.) talep etmiꢀlerdir.   29. Hükümet, bu talepler hakkında görüꢀ sunmamıꢀtır.   30. Mahkeme, öncelikle, Sözleꢀmenin 6/1 maddesi bağlamındaki maddi zarar talebi ile ilgili   olarak nasıl sonuca varması gerektiğini tahayyül edememiꢀtir. Ayrıca sözkonusu talepler   kanıtlarla desteklenmemiꢀtir. Mahkeme bu nedenle tazminata hükmedemez.   31. Mahkeme, ihlal bulgusunun tek baꢀına baꢀvuranların manevi zararları açısından yeterli   tazmin oluꢀturduğu görüꢀündedir. (bkz. Incal/Türkiye, s. 1575, prg. 82, 28 Ekim 1998 tarihli   Çıraklar/Türkiye Kararı, Raporlar 1998- VII, s. 3074, prg. 45).   32. Mahkemenin Sözleꢀmenin 6/1 maddesi uyarınca baꢀvuranların bağımsız ve tarafsız bir   mahkemece yargılanmadığı tespitinde bulunduğu durumlarda, prensip olarak baꢀvuranın   bağımsız ve tarafsız bir mahkemece tekrar yargılanmasının uygulanabilecek en doğru yöntem   olduğu görüꢀündedir. (bkz. yukarıda anılan Gençel Kararı, prg. 27).   B. Masraf ve Harcamalar   33. Baꢀvuranlar, davanın Sözleꢀme organları huzurunda hazırlanıp sunulması için toplam   1,000,000 Fransız Frangı (152,449 Euro’ya karꢀılık gelmektedir) talep etmiꢀlerdir.   34. Hükümet bu talep karꢀısında görüꢀ sunmamıꢀtır.   35. Mahkeme, masraf ve harcamalarla ilgili olarak makul oranda tazminat ödenmesine karar   verecektir. ( bkz. Sawicka/Polonya, no 37645/97, prg. 54, 1 Ekim 2002).   36. Mahkeme kendisine sunulan bilgilere bağlı kalarak yaptığı değerlendirme sonucunda   baꢀvuranlara bu baꢀlık altında 3,000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   C. Gecikme Faizi   37. Mahkeme, Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle   oluꢀacak faiz oranının uygulanmasının uygun olduğu görüꢀündedir.   BU NEDENLERDEN DOLAYI MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlık ve tarafsızlığı hakkındaki ꢀikayetle   ilgili olarak Sözleꢀmenin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   2. Sözleꢀmenin 6. maddesi bağlamındaki diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;   3. Đhlal bulgusunun tek baꢀına manevi zarar için yeterli tazmin oluꢀturduğuna;   4. a) Sorumlu Devletin masraf ve harcamalar için baꢀvuranlara Sözleꢀmenin 44. maddesinin   2. paragrafı uyarınca kararın kesinleꢀmesinden itibaren üç ay içinde uygulanabilecek her türlü   vergi ile birlikte toplam 3000 Euro ödemesine;   b) Bahsekonu üç aylık sürenin dolmasından ödeme gününe kadar geçen süre için Avrupa   Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın   gecikme faizi olarak uygulanmasına;   5. Baꢀvuranların diğer adil tazmin taleplerinin reddine   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ olup Đç Tüzük’ün 77. maddesinin 2. ve 3. maddeleri   uyarınca 18 Aralık 2003 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.