42795/04;42756/04

CONSEIL   AVRUPA   DE L’EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   SARIPINAR -TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no:42756/04 ve 42795/04 )   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ocak 2008   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (42756/04 ve 42795/04) no’lu davanın nedeni (T.C.   vatandaꢀları) Hasan ve Mehmet Sarıpınar’ın (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi’ne 27 Ekim 2004 tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına   alan Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu   baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Ankara Barosu avukatlarından A. Aktay tarafından temsil   edilmektedirler.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢁULLARI   Baꢀvuranlar Hasan ve Mehmet Sarıpınar, sırasıyla 1948 ve 1941 doğumlulardır ve Tarsus’ta   ikamet etmektedirler.   Ağustos 1996 tarihinde, Đçel Đl Özel Đdaresi (idare) baꢀvuranlara ait taꢀınmazları   kamulaꢀtırmıꢀtır.   Kıymet Takdir Komisyonu, taꢀınmazların değerini belirlemiꢀ ve devir tarihinde, idare,   baꢀvuranlara kamulaꢀtırma bedellerini ödemiꢀtir.   ꢁubat 1997 tarihinde, idare tarafında ödenen tutarda anlaꢀmazlık çıkması üzerine   baꢀvuranlar, Tarsus Asliye Hukuk Mahkemesi’nde bedel artırım davası açmıꢀlardır.   Mahkeme, baꢀvuranları haklı bulmuꢀ, Yargıtay da, mahkeme kararını onamıꢀtır.   Eylül 2004 tarihinde, baꢀvuranlar, alacaklarını tahsil edebilmek için cebri icra iꢀlemi   baꢀlatmıꢀlardır.   Đç hukuktaki yargılamaya ve ödemeye iliꢀkin ayrıntılar aꢀağıdaki tabloda yer almaktadır   (miktarlar Türk Lirası ve Yeni Türk Lirası olarak gösterilmiꢀtir):   Baꢀvuru   no ve   Đlk derece   Yargıtay   Ek   Gecikme   faizi   Ödeme   tutarları   mahkemesine karar tarihi kamulaꢀtırma   parsel   no   baꢀvuru   tarihi   bedelleri   baꢀlangıç   tarihi   (10.08.2006)   42756/04   no 1558   42795/04   no 2331   526 351 000   TL   250 000   TL   608,89   YTL   985,37   YTL   24.02.1997   24.02.1997   22.06.1998   19.09.2000   25.02.1997   12.02.1997   HUKUK   I. DAVALARIN BĐRLEꢁTĐRĐLMESĐ   Olaylar ve esasa iliꢀkin ortaya koydukları sorun bakımından davaların benzerliğini dikkate   alarak, AĐHM, davaların birleꢀtirilerek tek bir davada incelenmesine karar vermektedir.   II. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   HAKKINDA   Baꢀvuranlar, olayların meydana geldiği dönemde Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı   karꢀısında yetersiz kalan gecikme faizleri nedeniyle Devlet tarafından gecikmeli olarak   ödenen ek kamulaꢀtırma bedellerinin değer kaybettiğinden ꢀikayetçi olmaktadır. Bu   bağlamda, baꢀvuranlar 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.   A. Kabuledilebilirliğe Đliꢀkin   Baꢀvuru no: 42756/04 (Hasan ve Mehmet Sarıpınar)   Hükümet, baꢀvurunun gecikmeli olarak yapıldığı ve iç hukuk yollarının tüketilmediği   gerekçesiyle baꢀvurunun kabuledilemez ilan edilmesini talep etmektedir. Hükümet,   baꢀvuranların, 22 Haziran 1998 tarihli Yargıtay kararını müteakip altı aylık süre içerisinde   baꢀvuruda bulunmuꢀ ve 27 Eylül 2004 tarihinden önce bu süre zarfında cebri icra iꢀlemi   baꢀlatmıꢀ olmaları gerektiğini savunmaktadır.   Baꢀvuran, bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, halen devam etmekte olan ve hiçbir baꢀvuru yolunun mevcut olmadığı durumlarda,   altı ay süresinin bu durumun sona erdiği tarihten itibaren iꢀlemeye baꢀladığını   hatırlatmaktadır. Sözkonusu durum devam ettiği sürece altı ay kuralı uygulanmamaktadır   (Bkz. mutatis mutandis, Hornsby-Yunanistan, 19 Mart 1997 tarihli karar ve Marikanos-   Yunanistan, baꢀvuru no: 49282/99, 29 Mart 2001).   Mevcut davada AĐHM, baꢀvurunun yapıldığı tarihte, idarenin dava konusu kamulaꢀtırma   bedellerinin ödemelerini halen yapmadığını belirtmektedir. Bu durumda baꢀvurunun   gecikmeli olarak yapıldığı itirazı kabuledilemez niteliktedir.   AĐHM, adli bir süreç sonunda Devlet karꢀısında alacaklı konuma gelen bir kimsenin   tazminat alabilmesi için icra takibi baꢀlatmasının ꢀart koꢀulmasının uygun bulunmadığını   hatırlatır (Metaxas-Yunanistan, baꢀvuru no: 8415/02, 19–27 Mayıs 2004 ve Mehmet Sait   Kaya – Türkiye, baꢀvuru no:17747/03, 25 Temmuz 2006).   Bu nedenle, Hükümet’in iç hukuk yollarının tüketilmediğine dair itirazının reddedilmesi   gerekmektedir.   Baꢀvuru no: 42795/04 (Mehmet Sarıpınar)   Hükümet bu bağlamda, AĐHS’nin 35. maddesi çerçevesinde baꢀvuranın iç hukuk yollarını   tüketmediğini ve Borçlar Kanunu’nun 105. maddesinde öngörülen baꢀvuru yolunu   kullanmadığını savunmaktadır.   Baꢀvuran, bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, Aka davasında benzer bir itirazı reddettiğini hatırlatmaktadır. AĐHM, bu kararından   farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak hiçbir gerekçe görememektedir.   Sonuç olarak, Hükümet’in bu itirazı kabul edilmemektedir.   Sonuç   Đçtihadından doğan kriterler ıꢀığında (Bkz. özellikle sözü edilen Akkuꢀ) ve olayın   unsurlarını göz önüne alarak AĐHM ꢀikayetin esas bakımından inceleme konusu yapılması   gerektiği kanaatindedir. AĐHM, üstelik hiçbir kabuledilemezlik unsurunun bulunmadığını   da tespit etmektedir.   B. Esas   Baꢀvuranların, ek kamulaꢀtırma bedellerinin ödenmediğine dair ꢀikayetlerine iliꢀkin olarak   ise AĐHM, idarenin, 10 Ağustos 2006 tarihinde ödeme yaptığını belirtmektedir. Ancak, 1   No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi uyarınca idare tarafından yapılan ödemedeki gecikmenin   baꢀvuranları maddi bir zarara uğratıp uğratmadığının belirlenmesi gerekmektedir.   AĐHM, bu davadakine benzer sorunların ortaya çıktığı davaları birçok kez incelediğini ve 1   No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitine ulaꢀtığını hatırlatmaktadır (Bkz.   sözü edilen Akkuꢀ, Aka).   AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in davayı farklı ꢀekilde sonuçlandıracak   hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıꢀtır. Ulusal mahkemelerin kararına göre   kamulaꢀtırmayı yapan idare tarafından baꢀvuranlara verilmesi gereken ek tazminatın   ödenmesindeki gecikme, baꢀvuranları mülklerinin kamulaꢀtırılmasına ilaveten ayrı bir   zarara daha uğratmıꢀtır. Sözkonusu davanın toplam fiili süresine eklenen bu gecikme,   AĐHM’yi baꢀvuranların toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının   korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alıꢀılmıꢀın dıꢀında ve   ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldıkları yönünde düꢀünmeye sevk etmektedir.   Sonuç olarak, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 6/1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Kasım 2006 tarihinde AĐHM’ye sundukları görüꢀlerinde baꢀvuranlar, mahkeme   kararlarının idare tarafından yerine uzun bir süre getirilmemesinin AĐHS’nin 6/1.   maddesini ihlal ettiğini ileri sürmektedirler.   Hükümet, bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, sözkonusu ꢀikayetin yukarıda incelenen ꢀikayetle ilgili ve kabuledilebilir nitelikte   olduğunu belirtmektedir. AĐHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi kapsamında ulaꢀtığı   tespiti göz önüne alarak mevcut davada, AĐHS’nin 6. maddesi ihlal edilmiꢀ olsa dahi   sözkonusu ꢀikayetin ayrıca incelenmesinin gerek olmadığı kanaatindedir (Bkz. Dudu   Çalkan-Türkiye, baꢀvuru no: 19660/92, 28 Mart 2002).   IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASINA DAĐR   A. Tazminat   Baꢀvuranlar, sırasıyla 22.725 Euro ve 1.035 Euro değerindeki maddi zararlarının   giderilmesi gerektiğini belirtmiꢀlerdir. Baꢀvuranların her biri ayrıca 5.000 Euro değerinde   manevi tazminat talebinde bulunmuꢀlardır.   Hükümet, bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.   Akkuꢀ kararında benimsenen hesaplama yöntemini göz önüne alarak ve ilgili ekonomik   veriler ıꢀığında AĐHM, baꢀvuranlar Hasan ve Mehmet Sarıpınar’a (baꢀvuru no: 42756/04)   ortaklaꢀa olarak 11.800 Euro ve Mehmet Sarıpınar’a (baꢀvuru no: 42795/04) 600 Euro   maddi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.   Manevi tazminata iliꢀkin olarak ise AĐHM, mevcut dava koꢀullarında ihlal tespitinin   kendisinin yeterli adil tatmin oluꢀturduğu kanaatindedir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuranların her biri avukatlık ücreti ve yargılama masraf ve giderleri için 5.000 Euro   talep etmektedirler.   Hükümet, bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM içtihadına göre, bir baꢀvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini,   gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda oldukları ortaya konulduğu sürece elde edebilir.   AĐHM, mevcut davada baꢀvuranların avukatının çalıꢀma saatine iliꢀkin ücret makbuzu   sunmadıklarını ve sözü edilen giderleri belgelendirmediklerini tespit etmektedir. Sonuç   olarak AĐHM, yargılama masraf ve giderleri olarak baꢀvuranlara belli bir miktar   ödenmesinin gerekli olmadığı kanaatindedir.   C. Gecikme Faizi   Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç   puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;   2. Baꢀvuruların kabuledilebilir olduğuna;   3. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   4. AĐHS’nin 6/1. maddesi kapsamında yapılan ꢀikayetin ayrı olarak incelenmesinin gerek   olmadığına;   5. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitinin, baꢀvuranların maruz   kaldığı manevi zarar için yeterli adil tatmin oluꢀturduğuna;   6. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   miktara yansıtılabilecek vergi baꢀlığı altındaki damga vergisi ve mali   yükümlülüklerden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye   çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından:   i. Baꢀvuranlar Hasan ve Mehmet Sarıpınar’a ortaklaꢀa olarak 11.800 Euro (on bir bin   sekiz yüz Euro) maddi tazminat ödenmesine (baꢀvuru no: 42756/04) ;   ii. Mehmet Sarıpınar’a 600 Euro (altı yüz Euro)maddi tazminat ödenmesine (baꢀvuru   no: 42795/04);   b)sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç   puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   7. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve   3. paragraflarına uygun olarak 24 Ocak 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   6