42894/04;42904/04;42905/04;42906/04;42907/04;42908/04;42909/04;42910/04

COUNCIL   AVRUPA   OF EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   ARAT VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE   (Başvuru no. 42894/04, 42904/04, 42905/04, 42906/04, 42907/04, 42908/04,   42909/04 ve 42910/04 )   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ocak 2009   Đşbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir.   Şekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Bu dava, Mehmet Arat, Hacı Atsız, Mehmet Atsız (Hakim oğlu), Edip Çelik, Ramazan   Alaca, Erdal Güneş, Mehmet Atsız ve Mehmet Can (“başvuranlar”) adlı sekiz T.C. vatandaşı   tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 6 Eylül 2004 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel   Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Avrupa Đnsan Hakları Sözleşmesi -   AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapılan 42894/04, 42904/04, 42905/04, 42906/04, 42907/04,   42908/04, 42909/04 ve 42910/04 numaralı sekiz başvuru sonucu görülmektedir.   Başvuranlar Diyarbakır Barosu avukatlarından Fırat Ülger tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOŞULLARI   Sırasıyla 1975, 1970, 1972, 1967, 1963, 1972, 1961 ve 1972 doğumlu başvuranlar Şölen   beldesinde ikamet etmektedirler.   Başvuranların tümü Şölen Belediye’sinde işçi olarak çalışırken 29 Nisan 1999 tarihinde   sözleşmeleri feshedilmiştir.   Başvuranlar 1999 yılında değişik tarihlerde Ergani Asliye Hukuk Mahkemesi’nde Şölen   Belediyesi hakkında dava açmışlar, geçerli yasa uyarınca ödenmemiş maaşlarıyla hak   kazandıkları diğer maddi ödemelerin yapılmasını talep etmişlerdir.   Ergani Asliye Hukuk Mahkemesi 3 Kasım 1999 ve 30 Aralık 1999 tarihlerinde verdiği   kararlarda başvuranların iddialarını kısmen kabul etmiştir.   Başvuranlar Aralık 1999 ile Mart 2000 tarihleri arasında Şölen Belediyesi hakkında icra   takibine başlamış, Ergani Asliye Hukuk Mahkemesi’nin ödenmesine hükmettiği meblağı   yasal faiziyle beraber almak istemişlerdir.   Başvuranların talep ettiği meblağlar aşağıdaki gibidir:   Başvuru no.   Başvuran   Türk Lirası   olarak meblağ   791.793.180   1.481.705.734   3.670.205.743   Yaklaşık olarak   Euro karşılığı   1.440   42894/04   42904/04   42905/04   Mehmet Arat   Hacı Atsız   Mehmet Atsız   (Hakim oğlu)   Edip Çelik   Ramazan Alaca   Erdal Güneş   Mehmet Atsız   Mehmet Can   2.700   6.680   42906/04   42907/04   42908/04   42909/04   42910/04   3.299.888.955   3.409.954.582   976.729.112   4.918.063.504   2.792.467.421   6.000   6.200   1.780   8.950   5.080   Đcra takibi sırasında başvuranlar paralarını Şölen Belediyesi’nin Ziraat Bankası’ndaki   hesabından çekmeye çalışmışlar ancak bu girişimden sonuç alamamışlardır. Banka, Şölen   Belediyesi’nin hesaba yatırdığı paranın kamu hizmetleri için ayrılmış özel fona tahsis   edilmesi nedeniyle ödeme yapmayı reddetmiştir. Bunun ardından Şölen Belediyesi Ergani   Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararını uygulamamak için tüm parasal varlığını özel fona   aktarmıştır.   Bu kararın verilmesi sırasında başvuranların paralarını alma girişimleri sürmekteydi.   HUKUK   Başvuruların olaylar ve hukuk açısından benzerlikleri göz önünde bulundurulduğunda,   AĐHM bunları birleştirmenin uygun olduğu kanısındadır.   I. AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ   ĐDDĐASI   Başvuranlar Şölen Belediyesi’nin Ergani Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararını   uygulamamasının AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi çerçevesinde kendilerini   mülkiyetlerinden yoksun bıraktığından şikayetçi olmuştur.   Hükümet bu sava itiraz etmiş, başvuranların paralarının ödenmemesinin ardında yatan   nedenin Şölen Belediyesi’nin karşı karşıya olduğu mali sorunlar olduğunu belirtmiştir. Ergani   Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararı geçerliliğini koruduğu için başvuranlar mülkiyetlerinden   mahrum bırakılmamıştır.   A. Kabuledilebilirliğe ilişkin   Hükümet, başvuranların paralarını almak için başlattıkları icra takibinin halen devam   etmesi nedeniyle iç hukuk yollarını tüketme koşulunu yerine getirmediklerini savunmuştur.   Hükümet ayrıca başvuranların ulusal mahkemelerde esas olarak AĐHS’yle ilişkili şikayet   sunmadıklarını belirtmiştir. Başvuranlar iç hukuk yollarını tüketme koşulunu yerine   getirdiklerini, ulusal düzeydeki çabalarının halen sürmekte olduğunu ileri sürmüşlerdir. Şölen   Belediyesi ulusal mahkemelerin kararını uygulamamak için elinden gelen her şeyi yapmıştır.   AĐHM, Devlet aleyhine açtığı dava sonucunda lehine icra edilebilir bir karar alınan   kimselerden kararın uygulanması için ilave süreçlere başvurmalarının istenemeyeceğini   yineler (bkz. Demirhan ve Diğerleri; Metaxas - Yunanistan, 8415/02). Her koşulda,   başvuranların 1999 yılının Aralık ayından bu yana yararlandığı hukuk yolları, ulusal   makamları borçlu oldukları meblağları ödemeye zorlayacak sonuca götürme yolunda makul   olasılıklar sunmaktan uzak olmuştur.   Sonuç olarak AĐHM, Hükümet’in iç hukuk yollarının tüketilmesine ilişkin itirazını   reddeder.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde bu şikayetin dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca başka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esaslar   AĐHM, icraya konulabilirliği yeterince ispat edildiği takdirde bir “alacağın” Ek 1 no’lu   Protokol’ün 1. maddesi çerçevesinde bir “mülk” teşkil edebileceğini yinelemektedir (bkz.   Stran Greek Refineries ve Stratis Andreadis - Yunanistan).   Ergani Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 1999 yılında aldığı karar başvuranlara icra   edilebilir bir alacak sağlamış, başvuranlar 1999 ve 2000 yıllarında icra takibi başlatmışlardır.   Başvuranların lehlerinde olan sözkonusu kararları uygulatma imkânlarının bulunmaması, 1   no’lu Protokolün 1. maddesinin ilk paragrafının birinci cümlesinde belirtilen mülkiyet   dokunulmazlığı hakkına bir müdahale teşkil etmiştir.   Ulusal makamlar Ergani Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararlarını uygulamayarak   başvuranların hakkı olan paraları almalarını engellemişlerdir. Hükümet bu müdahale için   hiçbir gerekçe sunmamış, AĐHM ise kaynak yetersizliğinin böylesi bir ihmali haklı   çıkaramayacağı kanısına varmıştır (bkz. mutatis mutandis, Ambruosi - Đtalya, 31227/96).   Dolayısıyla AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin tüm başvuranlara ilişkin   olarak ihlal edildiği anlaşılmıştır.   II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Başvuranlar Ergani Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararlarının uygulanmamasının   AĐHS’nin 6/1 maddesini de ihlal ettiğinden şikayetçi olmuştur.   Hükümet bu sava itiraz etmiştir.   AĐHM, bu şikayetin yukarıda incelenen şikayetle bağlantılı olduğunu, bu nedenle benzer   biçimde kabuledilebilir ilan edilmesi gerektiğini kaydeder.   AĐHM, 6/1 maddenin herkese mahkemelerde medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili   her türlü talepte bulunma hakkı sağladığını; maddenin bu şekilde “dava hakkı”nı da   kapsadığını, hukuk mahkemelerinde dava açma imkanı sağlayan mahkemeye erişim hakkının   da bunun bir parçası olduğunu yineler. Sözleşmeye taraf bir ülkenin adli sisteminin nihai ve   zorunlu bir yargı kararının taraflardan birinin hilafına yerine getirilmemesine göz yumması   halinde AĐHS’nin 6/1 maddesi ile güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkı aldatıcı   olacaktır. 6/1 maddenin davacılara tanınan yargısal teminatları – adil yargılanma, duruşma   yapılması ve davanın makul sürede görülmesi -, güvence altına alırken, yargı kararlarının icra   edilmesini güvence altına almadığını düşünmek mümkün değildir. 6. maddeyi yalnızca   mahkemeye erişim ve davaların işleyişiyle ilişkili olduğu biçimde yorumlamak, Sözleşmeye   Taraf Devletlerin AĐHS’yi kabul ettiklerinde gözetmeyi taahhüt ettikleri hukukun üstünlüğü   ilkesiyle bağdaşmayacak durumlara mahal verirdi. Bu nedenle, bir mahkeme kararının   uygulanması, 6. maddenin amaçları doğrultusunda “yargılamanın” bir parçası olarak   değerlendirilmelidir (bkz. Hornsby - Yunanistan).   Bir devlet borcunu ödememek için kaynak yetersizliğini mazeret olarak sunamaz. Bir   kararın icrasında yaşanan gecikme belirli koşullarda mazur kabul edilebilirse de bu   gecikmenin 6/1 maddesi ile güvence altına alınan bir hakkın özüne halel getirmemesi gerekir   (bkz. Immobiliare Saffi - Đtalya [BD], 22774/93). Mevcut davada Şölen Belediyesi’nin   yaşadığı iddia edilen mali zorluklardan ötürü başvuranların lehlerine sonuçlanan bir davanın   sonucundan yararlanmaları engellenmemelidir.   Oysa ki, yukarıda işaret edildiği üzere, Ergani Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 1999 yılında   aldığı karar hiçbir şekilde uygulanmamıştır.   Yukarıda belirtilenler ışığında, AĐHM, makamların mevcut davada nihai yargı kararını   uygulamak için alınması gereken önlemleri dokuz yıl boyunca almayarak 6/1 maddenin   hükümlerini tüm olumlu etkilerinden yoksun bıraktıkları kanısına varır.   Buna göre AĐHS’nin 6/1 maddesi tüm başvuranlar bakımından ihlal edilmiştir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesine göre:   “Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,   hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Başvuranlar maddi tazminat olarak aşağıdaki meblağları talep etmişlerdir. Bu meblağlar,   başvuranların şikayetlerini AĐHM’ye sundukları 3 Temmuz 2008 tarihinde geçerli olan döviz   kuru üzerinden Savunmacı Devlet’in ulusal para biriminden Euro’ya çevrilmiştir.   Başvuranlara göre, bu meblağlar Ergani Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kendilerine   ödenmesine hükmettiği meblağ, yasal faizi, ulusal mahkemelerde kendilerini temsil eden   avukatlar için ödenen avukatlık ücreti ve ulusal mahkemelerde meydana gelen diğer   masrafları kapsamaktadır. Meblağlar aşağıdaki gibidir:   Mehmet Arat: 2.322 Euro (EUR)   Hacı Atsız: 6.164 EUR   Mehmet Atsız (Hakim oğlu): 13.589 EUR   Edip Çelik: 11.161 EUR   Ramazan Alaca: 10.474 EUR   Erdal Güneş: 2.943 EUR   Mehmet Atsız: 9.024 EUR   Mehmet Can: 5.714 EUR   Başvuranların her biri manevi tazminat olarak 50.000’er EUR talep etmişlerdir.   Hükümet başvuranların talep ettiği meblağlara itiraz etmiş, taleplerin hiçbir kanıtla   desteklenmediğini ve farazi hesaplamalara dayandırıldığını öne sürmüştür. Ayrıca manevi   tazminat taleplerinin haddinden yüksek ve dayanaksız olduğunu belirtmiştir.   AĐHM, AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlalinin tespit edilmesi   çerçevesinde, başvuranların maddi tazminat hakkı bulunduğu kanısındadır. Başvuranların   şikayetinin Şölen Belediyesi’nin kendilerine borçlu olduğu meblağı ödememesinden   kaynaklandığı düşünüldüğünde, AĐHM, Hükümet’in, ödenmemiş bu borcu, iç hukuka göre   geç ödenen borçlara uygulanan faizle beraber ödemesinin, başvuranların maddi tazminat   taleplerini tatmin edeceği sonucuna varır.   Ulusal mahkeme kararının uygulanmadığı geniş zaman dilimi nedeniyle AĐHS’nin 6/1   maddesinin ihlal edildiği tespiti göz önüne alındığında, AĐHM, başvuranların maruz kaldıkları   zararın yalnızca ihlalin tespit edilmesiyle yeterince telafi edilemeyeceği kanısına varır.   AĐHM, davanın koşulları ile içtihadını göz önünde bulundurarak (bkz. Demirhan ve Diğerleri;   Aygün ve Diğerleri - Türkiye, 5325/02, 5353/02 ve 27608/02; Çiçek ve Öztemel ve Diğerleri -   Türkiye, 74069/01, 74703/01, 76380/01, 16809/02, 25710/02, 25714/02 ve 30383/02)   başvuranların her birine 5000’er EUR manevi tazminat ödenmesine hükmeder.   B. Yargılama gideri   Sekiz başvurandan her biri AĐHM önünde meydana gelen yargılama gideri için 2.934’er   EUR talep etmişlerdir. Başvuranlar taleplerini desteklemek için kendileri ve avukatları   tarafından imzalanmış harç anlaşmasını sunmuşlardır.   Hükümet bu taleplere itiraz etmiştir.   AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı   ve makul bir meblağ olduğu takdirde başvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM, sahip olduğu   bilgiler ve yukarıda belirtilen ölçütler ışığında, başvuranların her birine, tüm başlıklar   altındaki masrafları kapsayacak biçimde 500’er EUR tazminat ödenmesinin makul olduğu   sonucuna varmıştır.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına   üç puanlık bir artışın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiştir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE   1. Başvuruları birleştirmeye;   2. Başvuruların kabuledilebilir olduğuna;   3. AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   4. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   5. (a) AĐHS’nin 44. maddesi’nin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç   ay içinde, Ergani Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kendilerine ödenmesine hükmettiği   meblağın, ulusal hukukta geçerli olan yasal gecikme faiziyle beraber Savunmacı Hükümet   tarafından başvuranlara ödenmesine; ayrıca aynı süre içinde Savunmacı Hükümet’in   başvuranlardan her birine izleyen meblağları, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru   üzerinden Savunmacı Hükümet’in ulusal para birimine çevrilmek üzere ödemesine;   (i) uygulanabilecek her türlü vergi ile beraber 5.000 EUR (beş bin Euro) manevi   tazminat ve   (ii) uygulanabilecek her türlü vergi ile beraber 500 EUR (beş yüz Euro) yargılama   gideri   (b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına   kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı   oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;   6. Başvuranların adil tatmine ilişkin diğer taleplerinin reddedilmesine   KARAR VERMĐŞTĐR.   Đşbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve   3. fıkraları uyarınca 13 Ocak 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.   Sally Dollé   Zabıt Katibi   Françoise Tulkens   Başkan   6