42911/98

WyrokETPCz2006-04-04ECLI:CE:ECHR:2006:0404JUD004291198

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne

Czy niewystarczająca stopa odsetek ustawowych zastosowana do dodatkowego odszkodowania za wywłaszczenie oraz opóźnienie w wypłacie tego odszkodowania naruszyły prawo do poszanowania mienia, chronione art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji?

Ratio decidendi

Trybunał uznał, że opóźnienie w wypłacie dodatkowego odszkodowania za wywłaszczenie, przypisywalne władzom krajowym, spowodowało utratę dochodów przez właścicieli nieruchomości. To opóźnienie zwiększyło nieskuteczność procesu i doprowadziło do nałożenia na skarżących nadmiernego obciążenia, co zakłóciło sprawiedliwą równowagę między wymogami interesu publicznego a ochroną praw własności. Trybunał odwołał się do swojego ugruntowanego orzecznictwa w podobnych sprawach, w których stwierdzano naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 w kontekście opóźnionych i niewystarczających wypłat odszkodowań za wywłaszczenie.

Stan faktyczny

W 1991 roku Generalna Dyrekcja Dróg w Turcji wywłaszczyła grunty należące do skarżących w Izmirze w celu budowy obwodnicy. Skarżący uznali wypłacone odszkodowanie za niewystarczające i złożyli wniosek o dodatkową kwotę do Sądu Cywilnego Pierwszej Instancji w Izmirze. Po odwołaniach i uchyleniu przez Sąd Kasacyjny, sąd pierwszej instancji w 1995 roku zasądził dodatkową kwotę wraz z odsetkami, co zostało potwierdzone przez Sąd Kasacyjny w 1996 roku. Ostateczna kwota, wraz z odsetkami, została wypłacona skarżącym 26 stycznia 1998 roku.

Rozstrzygnięcie

Trybunał jednogłośnie: 1. Uznał skargę za dopuszczalną; 2. Stwierdził naruszenie art. 1 Protokołu nr 1; 3. Orzekł, że stwierdzenie naruszenia stanowi wystarczające zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową; 4. a) Zobowiązał Rząd pozwany do zapłaty skarżącym łącznie 127 342 (sto dwadzieścia siedem tysięcy trzysta czterdzieści dwa) euro tytułem szkody majątkowej, przeliczonej na liry tureckie według kursu wymiany w dniu płatności i wolnej od wszelkich podatków, w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku; b) Orzekł, że od upływu tego terminu do dnia zapłaty, do powyższej kwoty będą naliczane odsetki proste według stopy równej stopie oprocentowania kredytów Europejskiego Banku Centralnego powiększonej o trzy punkty procentowe; 5. Oddalił pozostałe roszczenia dotyczące słusznego zadośćuczynienia.

Pełny tekst orzeczenia

COUNCIL AVRUPA OF EUROPE KONSEYİ AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ BODUR VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI (Başvuru no: 42911 / 98) Kararın Özet Çevirisi STRAZBURG Nisan 2006 İşbu karar Sözleşmenin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir. __________________________________________________________________________________________ © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir. Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (42911/98) başvuru no’lu davanın nedeni bu ülke vatandaşları Zeynure Çağlayan, Ayla Üge ve Özdemir Bodur’un (Başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne 21 Haziran 1998 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Temel İnsan Haklarını güvence altına alan eski 25. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuranlar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde İzmir Barosu avukatlarından Suat Sert tarafından temsil edilmektedirler. OLAYLAR Karayolları Genel Müdürlüğü (İdare) 1991 yılında başvuranlara ait İzmir’de bulunan araziyi çevre yolu yapımı dolayısıyla istimlak etmiştir. Başvuranlar İdare tarafından ödenen miktarın yetersiz olduğu gerekçesiyle ek bedel istemiyle İzmir Asliye Hukuk Mahkemesi’ne başvurmuştur. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından 29 Kasım 1993 tarihinde alınan karar Yargıtay tarafından bozulmuş ve dosya Asliye Hukuk Mahkemesi’ne gönderilmiştir. Ekim 1995’te yeniden düzeltilen kararla Asliye Hukuk Mahkemesi başvuranlara 6.705.000.000 TL. ek bedel ödenmesine ve taşınmazın İdareye geçtiği tarih olan 4 Aralık tarihinden itibaren hesaplanacak basit faiz oranının uygulanmasına karar vermiştir. Yargıtay, İlk derece mahkemesinin kararını 5 Mart 1996’da onamıştır. Yasal faiz oranıyla birlikte 17.370.029.000 TL.’ye ulaşan ek bedel başvuranlara 26 Ocak tarihinde ödenmiştir. HUKUKA DAİR I. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLMESİNE DAİR Başvuranlar ek kamulaştırma bedeline uygulanan yasal faiz oranının yetersiz kaldığından ve İdarenin bu miktarı geç ödemesinden şikayetçi olmakta ve Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğinden şikayetçi olmaktadırlar. A. Kabuledilebilirliğe ilişkin Hükümet, başvuranların AİHS’nin 35. maddesi çerçevesinde iç hukuk yollarını tüketmediklerini ve Borçlar Kanunu’nun 105. maddesinde öngörülen başvuru yolunu kullanmadıklarını savunmaktadır. Ödemenin geç yapılmasıyla uğranıldığı öne sürülen gelir kaybının tazmini için başvuranlar bu başvuru yolunu kullanmış olsalardı yasal faiz oranının dışında tazminat elde edebilirlerdi. AİHM, daha önce de benzer bir şikayetin dile getirildiğini hatırlatmaktadır (Bkz. sözü edilen Aka kararı, s. 2678-2679, §§ 34-37). Bu sonucu değiştirecek hiçbir gerekçe yer almamaktadır ve Hükümetin itirazı reddedilmektedir. AİHM, mahkemenin bu yöndeki yerleşik içtihatları (Bkz. özellikle Akkuş kararı) ve sunulan unsurların bütünü ışığında, bu şikayetin esastan incelenmesi gerektiğine itibar etmektedir. Şikayetin bu bölümünün kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçe tespit edilmemiştir. B. Esas hakkında AİHM, daha önceki kararlarda benzer şikayetlerin dile getirildiğini ve bunların Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını dile getirmektedir (Bkz. sözü edilen Akkuş kararı, s. 1317, §§ 30-31, ve Aka kararı, s. 2682, §§ 50-51). AİHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespiti ve delili sunmadığını incelemektedir. Mahkeme, yerel merciler tarafından ek istimlak bedelinin geç ödenmesi hususunun mülkiyet sahibinin gelir kaybına neden olan idareye yükleneceği tespitini yapmaktadır. Bu gecikme sözkonusu sürecin etkinliğini daha da artırmıştır ki bu durumda AİHM, kamu yararının zarureti ve mülkiyet haklarının korunması arasındaki dengeyi bozacak şekilde başvuranların gereğinden fazla yük altında kaldığı görüşündedir. Sonuç olarak Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir. II. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI A. Maddi zarar ve masraf ve harcamalar Başvuranlar 10 Nisan 2002 tarihli yazılı görüşlerinde 698.074 Amerikan Doları, yaklaşık 570.471 Euro’ya karşılık gelen maddi zarara uğradıklarını ileri sürmektedirler. Buna karşın, rakam belirtmeksizin uğradıkları manevi zararın tazminini talep etmektedirler. Hükümet bu miktarları ispat edilmemiş olarak değerlendirmekte ve tazminat miktarının sebepsiz zenginleşme kaynağı olmaması gerektiğini savunmaktadır. AİHM, Akkuş kararında (sözü edilen, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) belirlenen ilgili ekonomik hesaplama yöntemini dikkate alarak ve ilgili ekonomik veriler ışığında, başvuranlara maddi tazminat olarak 127.342 Euro’nun ödenmesini kararlaştırmıştır. Manevi zararla ilgili olarak AİHM, ihlal kararının tespitinin başlı başına bir adil tazmini oluşturduğu kanısındadır. Başvuranların yargı giderleri konusunda hiçbir rakam telaffuz etmemeleri doğrultusunda AİHM, bu yönde bir ödeme yapılmasını gerekli görmemektedir. B. Gecikme Faizi AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3 puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir. BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE, 1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna; 2. Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine; 3. Mevcut kararın manevi zarar için tek başına adil bir tazmini oluşturduğuna; 4. a) AİHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf olmak üzere Savunmacı Hükümetin maddi zarar için başvuranlara birlikte 127.342 (yüz yirmi yedi bin üç yüz kırk iki) Euro ödemesine; b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizin uygulanmasına; 5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine; KARAR VERMİŞTİR. İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3. maddelerine uygun olarak 4 Nisan 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. 4