43443/98

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   DÖRDÜNCÜ DAĐRE   MANSUROĞLU - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 43443/98)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   ꢀubat 2008   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek   olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve 43443/98 baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke   vatandaꢀları Emine Mansuroğlu ve eꢀi ꢁerifali Mansuroğlu’nun (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan   Hakları Komisyonu’na (AĐHK) 22 Temmuz 1998 tarihinde Temel Đnsan Hakları ve   Özgürlüklerini güvence altına Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) eski 25. maddesi   uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar adli yardımdan yararlanarak Đstanbul barosu avukatlarından ꢁ. Turan, M. Đriz, R.   Doğan ve Y. Aydın tarafından temsil edilmiꢀlerdir.   Baꢀvuru AĐHS’nin 11. no’lu Protokolü’nün yürürlüğe girdiği 1 Kasım 1998 tarihinde Avrupa   Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) geçmiꢀtir (11 no’lu Protokol’ün 5/2. maddesi).   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢀULLARI   Baꢀvuranlar Emine Mansuroğlu ve ꢁerifali Mansuroğlu sırasıyla 1932 ve 1933 doğumludur   ve 15 Ağustos 1996 tarihinde ölen Mazlum Mansuroğlu’nun (1972 doğumlu) ebeveynidirler.   Baꢀvuranlar olayların meydana geldiği dönemde Olağanüstü Hal Bölgesinde yer alan Tunceli   ili, Kocakoç ilçesi Çerme köyüne bağlı bir mezrada ikamet etmekteydiler.   Taraflar arasında ihtilaf konusu olan dava olayları ꢀu ꢀekilde özetlenebilir:   A. 15 Ağustos 1996 tarihli kaza   1. Baꢀvuranlar tarafından aktarıldığı haliyle   E. Mansuroğlu 15 Ağustos 1996 tarihinde komꢀu köyden silah sesleri geldiğini duyar. Hemen   akabinde özel polis harekât ekipleri baꢀvuranın ikamet ettiği Çerme köyüne gelir.   Üç polis E. Mansuroğlu’nu, oğlu Mazlum’u, komꢀuları M. Ekici ve V. Ekici’yi baꢀvuranların   bahçesinde toplar. Mazlum askerlik görevi sırasında ayaklarında oluꢀan rahatsızlık nedeniyle   terlikleriyle dıꢀarı çıkmıꢀtır.   Polisler bu kiꢀilere yere yatmalarını emretmiꢀ ve dipçiklerle vurmaya baꢀlamıꢀtır. Bu duruma   karꢀı çıkan E. Mansuroğlu polisler tarafından hırpalanmıꢀtır. E. Mansuroğlu daha sonra telsiz   konuꢀmasına ꢀahit olmuꢀtur:   «- Sakallıyı buldunuz mu?   - - Evet.   Getirin onu.»   Telsizle yapılan eꢀkâle uyan Mazlum kimlik kartını göstermiꢀ ve bir yanlıꢀlık olduğunu ve   baꢀka birisiyle karıꢀtırıldığını söylemiꢀtir. Polisler kimlik belgelerine ihtiyaçları olmadıklarını   belirterek ona dipçiklerle vurmuꢀlardır.   Polisler M. Ekici, V. Ekici ve köylülerden biriyle birlikte Mazlum’u beraberlerinde götürmüꢀ,   daha sonra da baꢀvuranların evlerinde arama yapmıꢀlardır.   Olaydan haberdar olan baꢀvuran ꢁerifali Mansuroğlu hemen Çerme istikametine yola   koyulmuꢀtur. Mezraya yaklaꢀtığında arabadan inmiꢀ, yürümeye baꢀlamıꢀ, tepeye   mevzilenmiꢀ askerleri görmüꢀ ve onlara mezradan olduğunu söylemiꢀtir. Askerler onu tepeye   kadar elleri havada yürümeye zorlamıꢀlar, adıgeçen yürürken evinin arkasında yere uzanmıꢀ   eꢀofmanlı iki kiꢀi görmüꢀtür. Tepeye varmadan önce, kalp hastası olduğunu söylemesine   rağmen askerler tepeye kadar koꢀmaya zorlamıꢀlardır. Baꢀvuran ꢁerifali Mansuroğlu,   askerlere 50 metre kala kimliğini ve sağlık karnesini çıkarmıꢀ, polislerden biri sağlık karnesini   almıꢀ, adıgeçene bir yumruk atmıꢀ ve karneyi suratına fırlatmıꢀtır.   Polisin topladığı köylüleri gören baꢀvuran M. Ekici’ye oğlunun nerede olduğunu sormuꢀtur.   M. Ekici Mazlum’un bir araçla götürüldüğü yanıtını vermiꢀtir.   Bu arada polisler o civarda çıkan bir çatıꢀmada ölen ve PKK mensubu olduklarından   ꢀüphelendikleri iki kiꢀinin cesedini getirmiꢀlerdir. Devamında, orada bulunan ve aralarında M.   Ekici ve R.Ç.’nin de bulunduğu birçok kiꢀi yakalanmıꢀtır.   Baꢀvuran daha sonra Tunceli’nin merkezinde bir panzer üzerinde içlerinden birinin Mazlum’a   ait olabileceği üç cesedin çıplak olarak teꢀhir edildiğini iꢀitmiꢀtir.   Baꢀvuranlar ertesi gün aralarında maktulün kız kardeꢀi de dahil diğer aile fertleri ile buluꢀmak   için Tunceli’ye gitmiꢀlerdir.   2. Hükümet tarafından aktarıldığı haliyle   Hükümetin resmi belgelere dayanarak verdiği bilgiye göre 15 Ağustos 1996 tarihinde saat   12.45 sularında güvenlik güçleri Tunceli il merkezine saldırı düzenleme hazırlığında olan üç   PKK militanının Çerme’ye geldiği yönünde isimsiz bir ihbar almıꢀtır. Bu kiꢀiler Serhat, Đvis   ve Hayri kod adlı M. Oral, H. Korkmalı ve Y. Karanlık idi.   Bu ihbar üzerine 37 kiꢀiden oluꢀan özel zırhlı polis ekibi Çerme’ye gitmiꢀtir. Saat 15   sularında devriye gezen ekipler Hasan Ekici’nin evinin arkasında beliren üç kiꢀiyi görmüꢀtür.   Polisler ile teröristler arasında çıkan çatıꢀmada üç terörist ölü olarak ele geçirilmiꢀtir. Buna   dair ayrıntılar raporda yer almaktadır.   Operasyonun sonunda güvenlik güçleri Hasan Ekici’nin evinde arama yapmak istemiꢀlerdir.   Adıgeçen ve ailesinin diğer fertleri M. Ekici, V. Ekici, B. Ekici, F. Ekici ve Ekici ile M.T. ve   R.Ç. isimli köylüler polislere karꢀı koymuꢀlar, akarsuya doğru kaçmaya çalıꢀırken   yakalanmıꢀlardır. Hasan Ekici’nin evinde ele geçirilen belge ve mühimmat ꢀu ꢀekildedir:   - - - - - - - - PKK ile ilgili bilgilerin yer aldığı iki not defteri   PKK ile ilgili bilgiler içeren iki telefon fihristi   Bir telefon konuꢀmasının dökümü   Bir intihar saldırısı faili PKK mensubunun el yazısıyla ve daktiloyla yazdığı notlar   PKK teröristlerinden birinin ölüm haberinin yer aldığı gazete kesiği   PKK’ya iliꢀkin bilgilerin yer aldığı altı sayfalık belge   Altı el yapımı el bombası   Đki av tüfeği (seri no: 369982 ve 20897) ve bunlara ait dokuz fiꢀek.   Yapılan aramanın ardından bu kiꢀiler gözaltına alınmıꢀlardır. Sorgulamaları sırasında Hasan   Ekici ve M.T., PKK ile olan bağlantılarını itiraf etmiꢀlerdir, adı geçenler bunun üzerine   tutuklanarak cezaevine konulmuꢀlardır. Diğer köylüler serbest bırakılmıꢀtır.   B. Ön soruꢁturma ve Mazlum Mansuroğlu’nun ölümüne iliꢁkin yapılan ꢁikayet   Tunceli’de yine 15 Ağustos 1996 tarihinde adli tıp uzmanı olmayan bir ekip tarafından üç   ceset üzerinde otopsi yapılmıꢀtır. Kimlikleri tespit edilemeyen cesetler 1’den 3’e kadar   numaralandırılmıꢀtır. 1 numaralı cesedin bıyıklı kahverengi gözlü birine ait olduğu, 3   numaralı cesedin kahverengi saçlı ve kahverengi gözlü bir kiꢀiye ait olduğu belirtilmiꢀtir.   Diğer iki cesedin sırasıyla H. Korkmalı (kod adı Đvis) ve M. Oral (kod adı Serhat) olduğu   tespit edilmiꢀtir.   Hekimler 2 numaralı cesetle ilgili ayrıntılı rapor hazırlamıꢀlardır. Hekimler kesin ölüm   nedeninin kurꢀun yarası nedeniyle beyin kanaması olduğu sonucuna varmıꢀlardır; bu sonucun   aleni olması nedeniyle klasik bir otopsiye gerek görmemiꢀlerdir.   Her üç cesede ait giysilerin ise fazlasıyla zarar görmüꢀ olmaları nedeniyle saklanmalarına   gerek görülmediğine dair rapor düzenlenmiꢀtir.   Ağustos 1996 tarihinde Mazlum’um kız kardeꢀi Tunceli Cumhuriyet Savcısı’nın eꢀliğinde   Tunceli Devlet Hastanesine gitmiꢀ ve 2 numaralı cesedin kardeꢀine ait olduğunu teꢀhis etmiꢀ,   kardeꢀinin hiçbir zaman PKK’nın eylemlerine katılmadığını ileri sürmüꢀtür.   Aynı gün tutuklu bulunan M. Ekici üç cesedi teꢀhis etmesi için getirilmiꢀ, adı geçen 1 ve 3   numaralı cesetlerin Đvis ve Serhat kod adlı kiꢀilere ait olduğunu, buna karꢀın 2 numaralı   cesedin Mazlum Mansuroğlu’na ait olduğunu söylemiꢀtir.   Yine 16 Ağustos 1996 tarihinde, baꢀvuran, 15 Ağustos 1996 tarihinde evlerine baskın   düzenleyen üç polis memurunun kimliklerinin tespit edilmesini ve cezalandırılmalarını talep   ettiği resmi ꢀikayetini Savcıya sunmuꢀtur. Baꢀvuran, sözkonusu üç polis memurunu,   Mazlum’a iꢀkence etmek, Mazlum’u ortadan kaldırmak ve öldürmek ile suçlamıꢀtır.   Baꢀvuran, oğlunu korumaya çalıꢀırken kendisinin de hakarete uğradığını ve dövüldüğünü   iddia etmiꢀtir.   Bu bağlamda baꢀvuran, komꢀuları Ekici ve Tekin ailesinden birçok kiꢀiyi görgü tanığı   göstermiꢀtir.   Baꢀvuran, ayrıca polis memurlarının evlerini aramasından ve iki av tüfeği ile oğlu Mazlum’un   cüzdanı, ehliyeti, askerlik belgeleri ve fotoğrafları gibi kiꢀisel evraklarını gizlice almalarından   ꢀikayetçidir.   Ağustos 1996 tarihinde, baꢀvuranlar, Savcıdan, mermilerin atıꢀ mesafesinin tespit   edilmesine ve ꢀayet Mazlum’un vücudunda tespit edilen diğer izlerin ölümden önce mi sonra   mı oluꢀtuğunun belirlenebilmesi için klasik bir otopsi yapılması talimatını vermesini   istemiꢀlerdir.   Savcı bu talebi kabul etmiꢀtir; aynı gün Tunceli’de ek bir muayene raporu hazırlanmıꢀtır.   Savcının isteği üzerine, ceset, Malatya Adli Tıp Kurumu’na gönderilmiꢀtir. Burada, bir   patoloji uzmanın da hazır bulunmasıyla Adli Tıp Kurumu doktorları klasik otopsi   yapmıꢀlardır.   Ceset, Tunceli Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı bir polis memuru tarafından, 15 Ağustos 1996   tarihindeki çatıꢀma sırasında öldürülen teröristlerden biri olarak teꢀhis edilmiꢀtir. Hazır   bulunan baꢀvuranın avukatı, bahsedilen çatıꢀmanın, polislerin Mazlum’a, baꢀını taꢀa vurarak   ve tekmeleyerek saldırmalarından 15 dakika önce komꢀu mezrada meydana geldiğini   belirtmiꢀtir.   Otopsi raporunda ateꢀli silahların neden olduğu yaralanmalar sayılmıꢀtır.   Adli tıp uzmanları, Mazlum’un yüzünün bir bölümünün “patlayan bir bomba” nedeniyle   tamamen hasar gördüğünü tespit etmiꢀlerdir. Ayrıca yüzünde, bombanın patlaması sonucu   ortaya çıkan gaza bağlı olarak siyahlıklar ile biri çene ucundan diğeri sol yanağından çıkan   “ꢀarapnel parçaları” görülmüꢀtür.   Bir mermi ve muhtemelen el bombasından çıkan onlarca metal parça, cesetten çıkarılmıꢀ ve   mühürlenmiꢀtir.   Ayrıca doktorlar, vücutta özellikle sırt kısmında yeni ve eski, değiꢀik boylarda çok sayıda   sıyrık tespit etmiꢀlerdir. Sıyrıkların çoğunluğu açık kül rengi deri lekeleri ꢀeklindedir ve deri   altı ekimoz sayısının azlığı göz önüne alındığında, sözkonusu lezyonların, cesedin   sürüklenmesi ile post-mortem kaynaklı olduğunu düꢀünmek gerekmektedir.   Doktorlara göre, ilk iki raporda belirtilenin aksine, sol omuzda tespit edilen 3-4 cm’lik üç   lezyonun, kesici silahlardan değil de daha çok ꢀarapnel parçaları veya vücudu sıyıran   kurꢀunlardan kaynaklanmıꢀtır.   Vücudu delip geçen özellikle üç kurꢀun, raporda “ölümcül” olarak nitelendirilmiꢀtir. Vücutta   bulunan dördüncü kurꢀun ise ölümcül nitelikli değildir.   Sözkonusu dört kurꢀun sırttan öne doğru ilerleyen bir yol izlemiꢀtir. Kurꢀun izleri göz önüne   alındığında, yakından ateꢀ edilmiꢀtir. Bununla birlikte, atıꢀ mesafesi ancak, Đstanbul Adli Tıp   Kurumu tarafından maktulün giysilerinin balistik incelemesi ile belirlenebilinirdi. Otopsiyi   yapan ilk ekibin, maktulün giysilerini saklamaya gerek olmadığına kanaat getirmesinden   dolayı balistik inceleme hiçbir zaman gerçekleꢀmemiꢀtir.   Ölüm nedeni, “ateꢀli silah ve muhtemelen bir el bombasından kaynaklanan patlamaya bağlı   beyin ve ciğerlerin delinmesi sonucunda iç ve dıꢀ kanama” olarak belirlenmiꢀtir.   Yine 17 Ağustos 1996 tarihinde, R.Ç. polis karakolunda, olay günü, Hasan Ekici’nin evine   yağ almak için gittiğini, ardından Ekici ile konuꢀmak isteyen PKK’lı üç teröristin geldiğini   gördüğünü ifade etmiꢀtir. Bu üç terörist, daha sonra Mazlum Mansuroğlu’nun evine gitmiꢀtir.   O esnada, polis operasyonu baꢀlamıꢀtır, üç terörist ve Mazlum, akarsuya doğru kaçmıꢀlar ve   içlerinden üçü ölmüꢀtür.   Ertesi gün sorgulanan Ekici, kendisinin ve hayatta iken Mazlum’un da PKK mensubu   olduğunu kabul etmiꢀtir. Ekici, olay günü, Serhat, Đvis ve Hayri kod adlı üç silahlı PKK’lının,   Mazlum’a gitmeden önce kendi evine geldiklerini ifade etmiꢀtir. Köye baskın düzenleyen   polisleri fark eden üç terörist ve Mazlum, akarsuya doğru kaçmıꢀlardır. Çatıꢀma, kısa bir süre   sonra baꢀlamıꢀ ve polislerin, Serhat ve Đvis kod adlı teröristler ile Mazlum’un cesedi ile   bölgeden ayrılmaları ile sona ermiꢀtir.   Ekici ayrıca, polisler tarafından el konulan el bombalarının, yasa dıꢀı belgelerin ve iki av   tüfeğinin kendisine ait olduğunu kabul etmiꢀtir.   Birkaç gün sonra yeniden ifadesi alınan Ekici, söylediklerinden vazgeçmiꢀ ve sözü edilen iki   av tüfeğinin aslında Mazlum’a ait olduğunu ifade etmiꢀtir.   Ağustos 1996 tarihinde, baꢀvuran, Tunceli Devlet Hastanesi’nde sağlık muayenesinden   geçmiꢀtir. 6110/81 dosya numarası ile düzenlenen nihai rapor, sonuçlarını tasdik ettiği geçici   rapora atıfta bulunmaktadır. Rapora göre, baꢀvuranın klinik tablosu, baꢀvuranın beꢀ gün   geçici iꢀgöremezliğini tespit etmekte ve toplam on gün istirahatini gerektirmektedir.   Ağustos 1996 tarihinde, baꢀvuran ve köylüler, E. Ekici, Z.A, F.Ekici ve H.Ekici (Hasan   Ekici’nin eꢀi) Tunceli noterinden, 15 Ağustos 1996 tarihli olayın konu olduğu beyanlarının   tasdik edilmesi talebinde bulunmuꢀlardır (sözkonusu beyana tanıklık etmek için köylüler,   H.A. , M.B. , K.A. , G.D. , N. K. , Y.A. , H.Z. , C.A. , M.Y ve H.B hazır bulunmuꢀlardır).   Aynı gün baꢀvuranların avukatları, tamamı Çerme’de ikamet eden V. Ekici, F. Ekici, E. Ekici,   B. Ekici adlı görgü tanıklarının dinlenmesi talebiyle savcılığa baꢀvurmuꢀlardır.   Avukatlar ayrıca, mevtanın giysilerinin balistik incelenme yapılması için Đstanbul’daki Adli   Tıp Kurumu’na gönderilmesini talep etmiꢀlerdir.   Malatya Adli Tıp Grup Baꢀkanlığı Mazlum’un cesedinden alınan kan tahlili sonuçlarını   açıklamıꢀtır. Tahlillerde normalin çok üzerinde alkolemiye rastlandığı gözükmektedir.   Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı 5 Eylül 1996 tarihinde PKK’ya   yardım ve yataklık ettiği gerekçesiyle M. Ekici’nin mahkumiyetini talep etmiꢀtir. Savcılık,   adıgeçen ꢀahsın ‘örgüt üyesi üç kiꢀiyi evinde’ barındırdığına iliꢀkin yapılan bir ihbarın   ardından yakalandığını belirtmiꢀtir.   Đlgili, 3 Ekim 1996 tarihinde yapılan duruꢀmada, baskı altında alındığı gerekçesiyle daha önce   verdiği ifadeleri inkar etmiꢀtir. Đlgili, aslında 15 Ağustos 1996 tarihinde komꢀusu Mazlum’un   evinden zorla götürüldüğünü ifade etmiꢀtir.   Baꢀvuranlar Tunceli Cumhuriyet Savcısına gönderdikleri 7 Ekim 1996 tarihli mektupta, 16   Ağustos 1996 tarihinde yaptıkları ꢀikayeti desteklemek üzere M. Ekici’yi ꢀahit   göstermiꢀlerdir. Baꢀvuranlar ayrıca, 15 Ağustos 1996 tarihinde gözaltına alınan köylülere   ꢀiddet uygulandığını gösteren tıbbi raporları da mektuba eklemiꢀlerdir.   Buna karꢀın savcı, güvenlik güçlerine isnat edilen adam öldürme ve ꢀahsi eꢀyaların çalınması   gibi olayların olağanüstü hal valiliğinin yetkisine tabi olduğu gerekçesiyle ratione materiae   görevsizlik kararı vererek dosyayı Tunceli Đl Đdare Kurulu’na havale etmiꢀtir. Zira dosyanın   soruꢀturulması memurin muhakematı hakkındaki kanuna tabi idi.   Baꢀvuran, 17 ꢁubat 1997 tarihli bir mektupla yürütülen idari soruꢀturmaların seyri hakkında   bilgi almak için Tunceli’deki idari makamlar nezdinde giriꢀimde bulunmuꢀ ancak bir sonuç   alamamıꢀtır. Baꢀvuran aleyhte tanıklar Hanım Ekici, F. Ekici, F.T. ve L.S.’nin ifadelerinin   alınmasına yönelik herhangi bir iꢀlem yapılmadığına dikkat çekmekteydi.   Baꢀvuranların avukatı 19 Mart 1997 tarihinde il idare kurulu önünde bu talebi bir kez daha   gündeme getirmiꢀtir. ‘Güvenlik güçleriyle teröristler arasında çıkan bir çatıꢀma sırasında   öldürülen Mazlum Mansuroğlu’nun yakınları tarafından dile getirilen iddialara iliꢀkin olarak   yapılan soruꢀturma’ya atıfta bulunan il idare kurulu baꢀvuranların dosyanın seyri hakkında   bilgi talebinde bulunamayacaklarını zira yapılan yargılamada müdahil taraf teꢀkil etmeyi   ihmal ettiklerini bildirmiꢀtir.   Baꢀvuranlar 2 Temmuz 1997 tarihinde Tunceli Emniyet Müdürlüğü Teftiꢀ Kurulu   Baꢀkanlığı’na mektupla baꢀvuruda bulunmuꢀlardır. Baꢀvuranlar mektuplarında, 21 Ağustos   tarihli taleplerine rağmen daha evvel tanık gösterdikleri kimselerin – ad ve adreslerini   yinelemiꢀlerdir- hiçbirinin soruꢀturma mercileri tarafından dinlenmediğine dikkat   çekmiꢀlerdir.   Aynı gün baꢀvuran H. Ekici, F. Ekici, R.Ç., F.T. ve L.S.’yi il idare kurulu önünde yeniden   tanık olarak göstermiꢀtir.   Polislerden kaçmayı baꢀaran dört PKKlıdan biri olan Hayri kod adlı Y. Karanlık 28 Eylül   tarihinde polise ifade vermiꢀtir. Đfadesinde, Mazlum Mansuroğlu ile kendilerine   katılması ile konuꢀtuklarını, jandarmanın geldiğini görünce militan Mazlum’la birlikte   akarsuya doğru kaçmaya baꢀladıklarını, diğerleri suyun akıꢀ yönünde kaçarken, kendisini aksi   yöne gittiğini söylemiꢀtir.   Y. Karanlık ertesi gün savcı tarafından dinlenmiꢀtir. Đꢀkence altında alındığı gerekçesiyle daha   önce verdiği ifadeyi inkar etmiꢀtir. Adıgeçen, Çerme olayına karıꢀmıꢀsa da silahlı olmadığı   için çatıꢀmaya katılmadığını belirtmiꢀtir.   Đl Đdare Kurulu 2 Temmuz 1998 tarihinde dosya üzerinden men’i muhakeme kararı vermiꢀtir.   Kararın ilgili bölümünde, müteveffa Mazlum’un ‘ PKK’nın silahlı militanı olarak kuryelik ve   vergilendirme gibi faaliyetler içinde bulunduğu’ ve ‘güvenlik kuvvetleri ile teröristler   arasında çıkan çatıꢀma esnasında ölü olarak ele geçirildiği’ ; evinden alınarak yargısız infaza   kurban edildiği yolundaki iddiaların dayanaksız olduğu ifade edilmiꢀtir.   Đl Đdare Kurulu, memurin muhakematı kanununda öngörülen kontrolün gerçekleꢀtirilmesi   maksadıyla bu kararı 12 Kasım 1998 tarihinde re’sen Danıꢀtay’a sevk etmiꢀtir.   Baꢀvuranlar ise bu karara itiraz etmiꢀlerdir.   Y. Karanlık 6 Ekim 1998 tarihinde DGM tarafından ömür boyu hapse mahkûm edilmiꢀtir.   Baꢀvuran ꢁerifali Mansuroğlu 22 Mayıs 2000 tarihinde oğluna iliꢀkin yargılamanın seyri   hakkında bilgi almak için giriꢀimde bulunmuꢀtur. Ertesi gün baꢀvurana davanın Danıꢀtay   önünde görülmekte olduğu bilgisi verilmiꢀtir. Danıꢀtay’ın 26 Ekim 2000 tarihinde men’i   muhakeme kararını onaylaması üzerine karar kesinlik kazanmıꢀtır.   C. Baꢁvuranın (Emine Mansuroğlu) kendi namına yaptığı ꢁikâyet   Verilen tıbbi rapora istinaden baꢀvuran evlerine baskın düzenleyen üç polis hakkında 15   Ağustos 1996 tarihinde meydana gelen olayda kendisine kötü muamelede bulundukları   iddiasıyla suç duyurusunda bulunmuꢀtur. Orta boylu ve bıyıklı polisin kendisine vurduğunu   kır saçlı ve uzun boylu olanın ise yalnızca küfrettiğini belirtmiꢀtir. Baꢀvuran ayrıca   Mazlum’un ölümüne iliꢀkin ifadesini yinelemiꢀtir.   ꢁubat 2001 tarihinde Savcılık, Tunceli Valiliği’nden ‘efrada sui muamele’ gerekçesiyle   haklarında ithamda bulunulan polisler aleyhinde soruꢀturma izni talebinde bulunmuꢀtur.   Savcılık bu olayın daha önce Mazlum’un ölümü ile ilgili olarak yapılan tahkikata konu   olduğunu belirtmiꢀtir.   ꢁubat 2001 tarihinde soruꢀturma izni verilmiꢀtir. Valilik Tunceli Đl Emniyet Müdürünü   konuyla ilgili iddiaları araꢀtırmakla görevlendirmiꢀtir. Valilik ayrıca halihazırdaki baꢀvurunun   AĐHM’ye sunulduğu bilgisini de vermiꢀtir.   Ağustos 1996 yılında yapılan operasyona katılan 37 polisten yalnızca B.E., M.A., Y.Ç. ve   Ü.Ç. hakkında 13 Mart 2001 tarihinde kovuꢀturma baꢀlatılmıꢀtır. Zira polislerin geriye kalanı   baꢀka ꢀehirlere tayin olmuꢀlardı. Đhtilaf konusu operasyon sırasında M.A. ve Ü.Ç. Çerme   giriꢀini kapatmakla; Y.Ç. ise uzaktan meslektaꢀlarının güvenliğini sağlamakla görevliydi.   Đlgililerin tamamı beyanlarında baꢀvuranın iddialarının gerçek dıꢀı olduğunu, kendisini hiçbir   zaman görmediklerini aldıkları yegane adli tedbirin Hasan Ekici’nin evinde yaptıkları arama   olduğunu iddia etmiꢀlerdir.   Verilen resmi bilgiye göre 15 Mart tarihinde bir müfettiꢀ baꢀvuranı dinlemiꢀtir. Đfade   tutanakları AĐHM’ye iletilmemiꢀtir ancak müfettiꢀe göre davacı, kendisine kötü muamelede   bulunan polisleri teꢀhis edemeyecek durumda olduğunu belirtmiꢀtir.   Köylü R.Ç. bir kez de müfettiꢀ tarafından sorgulanmıꢀtır. R.Ç. polislerin baꢀvuranı   tanımadığını ve polisler tarafından dövüldüğünü görmediğini, ancak Mazlum’u üç PKK   militanıyla birlikte dere yatağına doğru koꢀarken gördüğünü beyan etmiꢀtir.   Müfettiꢀ 16 Mart 2001 tarihli raporunda baꢀvuranın iddialarının asılsız olduğu ve halihazırda   cezai takibat yapılmasına mahal olmadığı neticesine varmıꢀtır. Müfettiꢀ, 20 Ağustos 1996   tarihli tıbbi rapora iliꢀkin olarak baꢀvuranın da aralarında bulunduğu köylülerin çıkan çatıꢀma   yüzünden paniğe kapılarak ‘sağa sola koꢀtukları’ ‘arazinin engebeli olması sonucu düꢀerek’   yaralandıkları sonucuna ulaꢀmıꢀtır.   Valilik 23 Mart 2001 tarihinde aldığı kararla müfettiꢀin raporunu onaylayarak kovuꢀturma   izni talebini geri çevirmiꢀtir.   Valiliğe göre baꢀvuran, polislerden oğlunu sorarak ‘eğer oğluma bir ꢀey olursa ben bu evi   yakarım ve bunu sizin üzerinize atarım’ ꢀeklinde tehditkâr sözler sarf etmiꢀti.   Nisan 2001 tarihinde baꢀvuran bu karara karꢀı Malatya Bölge Đdare Mahkemesi nezdinde   itiraz etmiꢀtir.   Savcı sonuç olarak 7 Mayıs 2001 tarihinde dosya hakkında takipsizlik kararı vermiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar oğulları Mazlum Mansuroğlu’nun güvenlik güçlerince kaçırıldığını ve   öldürüldüğünü ileri sürmekte ve bu ölüm olayı ile ilgili yürütülen soruꢀturmaların yetersiz ve   tek taraflı olduğundan ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuranlar bu yönde AĐHS’nin 2. maddesine   atıfta bulunmaktadır.   A. Tarafların görüꢁleri   1. Hükümet   Hükümet isimsiz yapılan bir ihbarın ardından güvenlik güçlerinin meꢀru olarak PKK terör   örgütü ile bağlantılarından ciddi olarak ꢀüphelenilen kiꢀilerin yakalanması için harekete   geçtiklerini hatırlatmaktadır. Hükümet bu bağlamda R.Ç ve M. Ekici’nin görgü tanıklıklarına   göndermede bulunmaktadır. Hükümet olaylar sırasında polislerin karꢀılarına silahla çıkan ve   aralarında Mazlum Mansuroğlu’nun da bulunduğu üç kiꢀinin kimliklerinden bihaber   olduklarını belirtmektedir.   Hükümetin diğer argümanları iç hukuktaki sürecin geniꢀ bir bölümünü oluꢀturmaktadır.   Hükümet maktulün geçmiꢀi hakkında Mazlum Mansuroğlu’nun silahlı örgütün   militanlarından biri olduğunu dile getiren Y. Karanlık’ın beyanlarını dayanak olarak ele   almaktadır. Y. Karanlık yapmıꢀ olduğu eylemleri ve Çerme olayına karıꢀtığını hiçbir zaman   inkâr etmediğinden, onun içtenlikle söylediklerinin baꢀvuranlarının uydurduklarına göre daha   inandırıcı olması gerekir.   Hükümet sözü edilen ölüm olayının güvenlik güçlerinin meꢀru müdafaa yapmak durumunda   kaldıkları çatıꢀma sırasında uzun menzilli bir silahtan açılan ateꢀ sonucu meydana geldiğini   belirtmektedir. Hükümet AĐHM’yi aktarılan olayların AĐHS’nin 2. maddesinin ikinci   paragrafının a) ve b) bendi alanına girdiği sonucuna varmaya davet etmektedir.   Ölüm olayı ile ilgili sürdürülen soruꢀturma hakkında Hükümet özellikle baꢀvuran Emine   Mansuroğlu’nun sürece etkili olarak katılabilmesi için aldıkları kovuꢀturma tedbirlerini   hatırlatmaktadır. Hükümet Tunceli Đl Đdari Kurulu’nun soruꢀturmayı tamamen yasal çerçevede   yürüttüğünü ve tespit edilen veriler ıꢀığında men-i muhakemeden baꢀka karar vermesine   imkan olmadığını savunmaktadır.   Hükümet bahse konu soruꢀturmanın AĐHS’nin 2. maddesinin usul bakımından tüm gereklerini   yerine getirdiğini düꢀünmektedir.   2. Baꢀvuranlar   Baꢀvuranlar Hükümetin ölen kiꢀilerin kimliklerini operasyondan önce bilmediğini iddia   edemeyeceğini, çünkü bu kiꢀilerin isimlerinin polise açıkça ihbar edildiğini (M. Oral, H.   Korkmalı ve Y. Karanlık) ileri sürmektedir.   Baꢀvuranlar bu doğrultuda R.Ç. ve M. Ekici’nin ilk baꢀtaki ifadelerinde uyuꢀmazlıkların   bulunduğunu ortaya koymaktadır. Adıgeçenler önce Mazlum’un üç militanla birlikte koꢀarak   kaçtığını söylemiꢀlerdir ki bu durum ayaklarındaki rahatsızlığı nedeniyle askerlik hizmetinden   muaf olan ve üstelik de sarhoꢀ olan bir kiꢀi için ihtimal dahilinde değildir.   Her halükarda olay yeri raporunda dört değil, üç kiꢀiden bahsedilmektedir.   Baꢀvuranlar polislerin yalnızca üç ꢀüpheli gördükleri, M. Oral’ın ve H. Korkmalı’nın ölü   olarak ele geçtiği ve Y. Karanlık’ın kaçmayı baꢀardığı verisinden hareketle, polislerin   oğullarını kaçırdığını ve Y. Karanlık’ı ellerinden kaçırmalarını örtbas etmek onu Y. Karanlık   olarak göstermek amacıyla öldürdükleri sonucunu çıkarmaktadır.   Baꢀvuranlar yetkililerin evlerinde arama yaptıklarını inkar etmelerine dikkat çekmektedir;   ꢀayet yetkililer Mazlum’u terörist olarak kabul ediyorlarsa, bu durumda öldürülmesinin   ardından evde arama yapmaları gerekmez miydi? Baꢀvuranlar bu bağlamda Ekici’lerde   bulunduğu öne sürülen iki av tüfeğinin aile yadigârı olduğunu, M. Ekici’nin tüfeklerin   evlerinden çalındığını daha sonra itiraf ettiğini ileri sürmektedir.   Baꢀvuranlara göre 15 Ağustos 1996 tarihli ilk otopsinin ölüm olayını çevreleyen koꢀulları   güvenilir ꢀekilde sonuçlandırmasına imkan yoktur; zira Mazlum’un giysilerinin ve vücuduna   isabet eden mermilerin balistik incelemesi yapılmamıꢀtır. Maktulün giysileri muhafaza   edilmediğinden baꢀvuranlar bu durumda CMUK’un 153. maddesinin 2. paragrafı uyarınca suç   unsurunun oluꢀtuğunu iddia etmektedirler.   Baꢀvuranlar Hükümetin iddiasının aksine oğullarının uzun menzilli bir silahtan açılan ateꢀ   sonucu öldüğünün kanıtlanamadığını öne sürmektedirler: uzun menzilden açılan ateꢀ ile yakın   menzilden açılan ateꢀ arasında 35-40 cm erimi olan kısa mesafeden atıꢀ bulunmaktadır.   Baꢀvuranlar son olarak hukukçulardan oluꢀmayan idari merciinin, her türlü bağımsızlık ve   tarafsızlık kavramını inkar ederek, karꢀı görgü tanıklarının hiçbirini dinlemeksizin suçlanan   polislerin ifadelerini kabul etmesini ve bütün soruꢀturma belgelerinde Mazlum’un terörist   olarak nitelendirilmesine müsaade etmesini kınamaktadır.   B. AĐHM’nin değerlendirmesi   1. Genel ilkeler   a. AĐHS’nin 2. maddesinin maddi bakımından   Yaꢀam hakkını güvence altına alan 2. madde AĐHS’nin istisnaya izin verilmeyen en temel   hükümlerinden biridir. Sözkonusu madde aynı zamanda 3. madde ile birlikte Avrupa   Konseyi’ni oluꢀturan demokratik toplumların temel değerlerinden birini güvence altına   almaktadır. AĐHS’nin hedef ve amacı 2. maddenin, teminatlarını etkili ve uygulanabilir   kılacak ꢀekilde, yorumlanmasını ve uygulanmasını gerektirir. Bu nedenle yaꢀam hakkından   mahrumiyetin meꢀru kılınabileceği ꢀartlar dar bir ꢀekilde yorumlanmalıdır (Anık vd.-Türkiye,   no: 63758/00, 5 Haziran 2007; sözü edilen Erdoğan vd., Akkum vd.-Türkiye no: 21894/93,   Velikova-Bulgaristan no: 41488/98, Salman-Türkiye no: 21986/93; McCann vd.-Birleꢀik   Krallık 27 Eylül 1995).   2. maddenin lafzı, bir bütün olarak okunduğunda 2. paragrafın sadece bir bireyin kasten   öldürülmesine izin verilen durumları tanımlamadığını, kasıt olmadan ölümle sonuçlanması   imkan dahilinde olan güç kullanmaya izin verilen durumları açıkladığını gösterir. Ölümcül     güce kasti olarak baꢀvurma, bunun zorunluluğunu değerlendirirken göz önünde   bulundurulacak faktörlerden sadece biridir. Ancak, zor kullanmanın (a), (b) ve (c) fıkralarında   ortaya konan amaçlardan birine ulaꢀmak için «mutlaka zorunlu” olması ve hedeflenen amaçla   «kesin olarak orantılı» olması gerekmektedir. (sözü edilen Anık vd., Erdoğan vd., Akkum vd.,   McKerr-Birleꢀik Krallık no: 28883/95, sözü edilen McCann vd.).   Devletin görevlilerinin ölümcül güce baꢀvurmaları belli hallerde meꢀru sayılabilmekle birlikte   2. madde kendilerine açık çek vermemektedir. Devlet görevlilerinin fiillerinin sınırlarının   kurallarla çizilmemiꢀ olması ve bu konuda keyfiliğe izin verilmesi, insan haklarına saygı   ilkesi ile bağdaꢀmamaktadır.   AĐHS’nin 2/1 maddesinin ilk cümlesi devleti iç hukuki düzende kendi yargısına tabi kiꢀilerin   yaꢀam haklarının korunması için gerekli önlemleri almayı zorunlu kılmaktadır. Bu doğrultuda   Devletin yükümlülüğü bireye karꢀı iꢀlenecek suçları caydıracak hukuki ve idari bir çerçeve   oluꢀturarak ve ihlalleri engelleyecek, ortadan kaldıracak ve cezalandıracak bir mekanizma   kurarak yaꢀama hakkını güvence altına almaktadır. (sözü edilen Erdoğan vd-Türkiye,   Makaratzis-Yunanistan no: 50385/99, Kılıç-Türkiye no: 22492/93).   Bu bağlamda sözkonusu hukuki ve idari çerçeve öncelikli olarak güç kullanımı ve ateꢀli   silahlara baꢀvurulması hakkındaki yasaların uygulanmasında sorumluların sınırlarını   belirlemek, uluslararası kuralları göz önünde bulundurmak durumundadır: polis memurlarının   gerek planlı bir operasyon kapsamında gerek beklenmedik ꢀekilde tehlikeli olduğu   değerlendirilen bir ꢀahsın takibinde görevlerini ifa ederken belirsizlik içinde olmamaları   gerekmektedir (sözü edilen Anık vd., Erdoğan vd., Makaratzis).   Bu husus mevcut baꢀvurudakine benzer, ulusal yasa ile yetkilendirilen polis operasyonlarının   keyfi güç kullanımına ve hatta kaçınılabilir kazalara karꢀı etkili ve uygun güvenceleri   sağlayan bir sistem dahilinde yasa ile yeterince sınırlandırılması gerektiği anlamına   gelmektedir (Akpınar ve Altın-Türkiye kararı no: 56760/00; sözü edilen Makaratzis; Hilda   Hafsteinsdottir-Đzlanda no: 40905/98, 8 Haziran 2004).   b. AĐHS’nin 2. maddesinin usulü bakımından   AĐHS’nin 2. maddesinin usulü bakımından yer alan yükümlülüklere iliꢀkin bkz. Kanlıbaꢀ-   Türkiye (no: 32444/96, 8 Aralık 2005) ve sözü edilen Makaratzis kararı, ayrıca Finucane-   Birleꢀik Krallık kararı (no: 29178/95).   2. Bu ilkelerin mevcut baꢀvuruya uygulanması   a. AĐHS’nin 2/2 maddesi açısından olayların tespiti ve ispat yükümlülüğüne iliꢁkin ön   değerlendirmeler   AĐHM, AĐHS uyarınca Savunmacı Devletin sorumluluklarını yerine getirmediğine iliꢀkin   ciddi ve dayanaklı gerekçelerin olup olmadığını saptamak amacıyla tarafların sunmuꢀ   oldukları deliller ıꢀığında ve ihtiyaca binaen resen edindiği unsurlar ıꢀığında bu sorunları   incelemeye alacaktır (Yaꢀa-Türkiye 2 Eylül 1998, sözü edilen McCann vd. Đrlanda-Birleꢀik   Krallık 18 Ocak 1978, mutatis mutandis Artico-Đtalya kararı 13 Mayıs 1980).   AĐHM, delilleri değerlendirmek maksadıyla ‘her türlü makul ꢀüpheden uzak’ delil ölçütüne   baꢀvurmaktadır Bununla birlikte, böylesi bir delil, yeterli derecede ciddi, belirli ve tutarlı bir     göstergeler demetinden yahut çürütülemeyen karineler demetinden de doğabilmektedir (Bkz.   diğerleri arasında Ağdaꢀ-Türkiye no: 34592/97, 27 Temmuz 2004, Gömi vd.-Türkiye no:   35962/97, 21 Aralık 2006, sözü edilen Yaꢀa, Aydın-Türkiye 25 Eylül 1997, Kaya-Türkiye   kararları 19 ꢁubat 1998).   Tüm bu sözü edilenler ıꢀığında ve/veya 2. maddenin 2. paragrafında tanımlandığı üzere   Devletin görevlililerinin aꢀırı güç kullanmaları sonucu ölüme sebebiyet verdikleri ihtilaf   konusu edilmediğinde, Savunmacı Hükümete uygun ve ikna edici araçlarla baꢀvuran tarafın   iddialarını çürütme sorumluluğu düꢀmektedir.   Özellikle Devletin yetkililerinin ve görevlilerinin, ki bunlar olayların tam olarak nasıl   meydana geldiğini bilen ve gerekli tüm bilgilere eriꢀebilen kiꢀilerdir, tamamıyla kontrolü   altındaki kiꢀilerin yaralanması veya ölmesi hallerinde –örneğin polis veya askeri operasyonlar   sırasında- mağdur yakınları tarafından öne sürülen iddiaları doğrulamak veya çürütmek   Devletin sorumluluğudur (sözü edilen McKerr, ve ilgili referanslar; Çelikbilek-Türkiye no:   27693/95, 31 Mayıs 2005, 3. maddede yer alan ilkelerle ilgili olarak bkz. örneğin sözü edilen   Akkum vd. ve ilgili kısımlar).   Bu yaklaꢀım, Savunmacı Hükümet’in sadece kendi tasarrufunda buluna bilgileri vermemesi   nedeniyle olayların tespit edilememesi durumunda, AĐHM’nin baꢀvuranların iddialarının   kabuledilebilirliği konusunda Savunmacı Hükümet aleyhine sonuca varmasına izin veren   AĐHS’nin 38/1 maddesi ile aynı anlayıꢀtadır. (sözü edilen Akkum vd.; Timurtaꢀ –Türkiye no:   23531/94, ilgili bölümler; sözü edilen Çelikbilek).   Đlgili içtihadından doğan öğretiye uygun olarak (Bkz, örneğin, Moussaiev ve diğerleri-Rusya,   baꢀvuru no: 57941/00, 58699/00 ve 60403/00, 26 Temmuz 2007, Akkum ve diğerleri;   Erdoğan ve diğerleri; Anık ve diğerleri Çelikbilek) AĐHM, objektif olarak devlet organlarına   isnat edilebilecek nedenlerden dolayı dava koꢀullarını tam olarak tespit etmesinin   engellenmesi durumunda, olayların meydana geliꢀi hakkında tatmin edici ve inandırıcı   açıklamalarda bulunmanın ve baꢀvuranların iddialarını çürütebilecek sağlam kanıt unsurları   sunmanın Savunmacı Devlet’in sorumluluğunda olduğunu belirtmektedir. Aksi takdirde,   AĐHM, baꢀvuranların iddialarının yerinde olduğu sonucuna ulaꢀabilir (Bkz. Toğcu-Türkiye,   27601/95, 31 Mayıs 2005, kıyaslayınız Ağdaꢀ ve Gömi kararlarında kabul edilen sonuçlar,   sözkonusu iki karar ıꢀığında incelenen Akpınar ve Altun).   Bu durum, devlet görevlileri tarafından kontrolleri altındaki koꢀullarda öldürücü güç   kullanımı olduğunu belirten bir baꢀvurunun AĐHS’nin 2/2. maddesine uygunluğunu ortaya   koyan bir iddia karꢀısında, sözkonusu gücün, “mutlaka gerekli” olmanın ötesine geçmediğini   ve bu hükmün amaçları ile “kesinlikle orantılı” olduğunu ortaya koymanın Savunmacı   devletin yükümlülüğünde olduğunu göstermektedir.   b. Mazlum Mansuroğlu’nun öldürülmesi hakkında   i. Đhtilaflı ölümde Devlet görevlilerinin sorumluluğu   Mevcut davada, hiç kimse, Mazlum Mansuroğlu’nun, 15 Ağustos 1996 tarihinde, terörle   mücadeleye karꢀı yürütülen bir operasyon sırasında polis tarafından kullanılan güç sonucu ölü   bulunduğuna itiraz etmemiꢀtir.   Buna karꢀın taraflar, baꢀvuranların oğullarının öldürülme biçimde anlaꢀmazlık içindedirler.     Baꢀvuran tarafın baꢀlıca iddiası, hiçbir zaman PKK üyesi olmayan Mazlum Mansuroğlu’nun,   Çerme operasyonundan sorumlu polis memurlarının ellerinden kaçan PKK örgütü mensubu   üçüncü PKK’lı yerine kaçırıldığı ve öldürüldüğü yönündedir.   Mazlum’un zorla alıkonulduğu iddiasına kadar olan ihtilaflı döneme iliꢀkin olarak   baꢀvuranların ifadeleri birbirini tamamlamakta ve ulusal mahkemeler önünde dile getirilen   iddialarla, baꢀvuru formunda olayların anlatıldığı bölümle ve AĐHM’ye sunulan yazılı   görüꢀlerle uyuꢀmaktadır. Baꢀvuranların ifadeleri ayrıca, sözkonusu ölüme tanıklık eden beꢀ   görgü tanığı tarafından onaylanan beyanlar ile de desteklenmiꢀtir.   Mevcut dava koꢀullarında, AĐHM, prima facie ꢀikayetlerini desteklemek için baꢀvuranların   yapabilecekleri her ꢀeyi yaptıkları kanaatindedir. Ayrıca, daha ikna edici kanıt unsurları   sunmak zorunda, hatta sunacak halde değillerdi, çünkü eğer varsa bu tür kanıt unsurları ancak   Hükümet’in elinde bulunabilirdi. (mutatis mutandis, Akkum, Çelikbilek).   AĐHM, diğer unsurların yanı sıra, ulusal planda yürütülen soruꢀturmaların sonuçlarından   hareketle Hükümet’in Mazlum Mansuroğlu’nun ölümüne iliꢀkin açıklamalar getirip   getirmediğini ve baꢀvuranların iddialarını çürütüp çürütmediğini araꢀtıracaktır.   ii. Mevcut davada kullanılan gücün gerekliliği ve orantılılığı hakkında   Dava koꢀullarına iliꢀkin olarak, AĐHM, terör eylemlerinin Türkiye’nin güneydoğusunda çok   ꢀiddetli olduğu bir dönemde (sözü edilen Kanlıbaꢀ, 8 Aralık 2005), AĐHS’nin 2/2 maddesi ile   uyuꢀan nedenlere dayanarak, PKK militanı olduğu belirtilen sözkonusu üç kiꢀiye karꢀı,   ihtilaflı operasyona baꢀvurmanın “uygun ve geçerli bir kanı”dan kaynaklanmıꢀ olabileceğini   kabul etmeye hazırdır.   Müdahalenin ardından polis memurları tarafından düzenlenen olay hakkındaki rapor göz   önüne alındığında, AĐHM, mevcut davada, güvenlik güçlerinin, polis memurlarının ve baꢀka   kiꢀilerin hayatı pahasına hareket etme riski getirecek gerçekdıꢀı bir yük getirmeden,   hareketlerini planlamak ve ꢀüphelilerin tutumlarını öngörmek için yeterince zamanları   olduğunu gözlemlemektedir (kıyaslayınız, örneğin, Gömi, McCann vd.)   Amaç, üç ꢀüphelinin yakalanması idiyse, hiçbir unsur, yetkili polis memurlarının olaylardan   önceki aꢀamada, ölümcül veya ölümcül olamayan yöntemler arasında bir ayırım yaptıklarını   veya barıꢀçı yollarla ꢀüphelilerin teslim olmasını amaçladıklarını göstermemektedir.   Sözkonusu ölümcül güce baꢀvurmanın yasallığına iliꢀkin olarak resmi bir soruꢀturma   yürütülmemesinden dolayı (Bakınız, Anık ve diğerleri; Kanlıbaꢀ), mevcut dava koꢀullarında   hiçbir unsur, saldırı silahları ve el bombaları gibi patlayıcılar taꢀıyan otuz yedi polis   memurunun, tehlikeli teroristlerin söz konusu olduğu durumlarda bile, demokratik bir Avrupa   toplumunda kanunların uygulanmasından sorumlu kiꢀilerin alması beklenen tüm tedbirleri   alarak görevlerini yerine getirmeleri gerektiği bilinciyle donatılıp donatılmadıklarını belirleme   imkanı tanımamaktadır (Erdoğan ve diğerleri).   Bu genel gözlemlerden hareketle, AĐHM, ihtilaflı operasyonun, ölümcül güce baꢀvurmayı   asgari düzeye indirecek ꢀekilde yürütüldüğüne ikna olamamaktadır (Anık ve diğerleri;   Akpınar ve Altun; Erdoğan ve diğerleri; Akkum ve diğerleri; Makaratzis; McCann ve     diğerleri). Aꢀağıda belirtilen hususları dikkate alarak AĐHM, bu konu üzerinde daha fazla   durmanın gerekli olmadığı kanaatindedir.   Hükümet, “ihtilaflı ölümün, meꢀru müdafaa durumunda güvenlik güçlerinin de yer aldığı   silahlı çatıꢀma sırasında uzak mesafeden açılan ateꢀ sonucunda meydana geldiğini”   belirtmektedir.   Üç ꢀüphelinin, polislerin uyarı atıꢀlarına karꢀılık vermeyi tercih ettikleri farz edilse dahi, daha   önce yukarıda da belirtildiği üzere, polis memurları, “sıcak temasta” bulunduklarını öne   sürememiꢀlerdir (Anık ve diğerleri, Bubbins-Birleꢀik Krallık, 50196/99 ve Andronicou ve   Constantinou- Kıbrıs). Meydana gelen çatıꢀma, Hükümet’in savunduğu kadar ꢀiddetli   olmamıꢀtır. Zira görünüꢀte hiçbir polis memuru, vücut bütünlüğüne halel getirecek   muamelelere maruz kalmamıꢀtır (Erdoğan ve diğerleri, Gömi).   Her ne olursa olsun, mevcut davada, hiçbir belgenin, polis memurları tarafından kullanılan   silahların adaletin kullanımına sunulduğunu veya ilgili uzmanlar tarafından inceleme konusu   yapıldığını belirtmemesinin gözlemlenmesi daha büyük bir önem taꢀımaktadır. Burada ciddi   bir ihmalkârlık sözkonusudur, zira ilgili yetkililerin ellerinde en azından Mazlum’un   cesedinden çıkarılabilen ve saklanan mermilerden biri bulunmaktaydı. Sözkonusu mermi,   balistik incelemelere çok uygundu ve sonuç olarak, ölümcül atıꢀların kaynağı olan silahların   tespit edilmesi için önemli bir kanıt unsuru oluꢀturmaktaydı.   Atıꢀ mesafeleri, yadsınamaz bir önem taꢀımaktaydı; ancak sözkonusu mesafeler hiçbir zaman   tatmin edici bir ꢀekilde belirtilmemiꢀtir. Hükümet’e göre atıꢀların “uzun mesafeden”   yapıldığına iliꢀkin olarak dosyadan çıkarılabilecek tek güvenilir bilgi, dört merminin   gerçekten “yakın mesafeden” atılmamasıdır. Ancak bu bağlamda AĐHM, Đstanbul Adli Tıp   Kurumu’nda Mazlum Mansuroğlu’nun giysileri üzerinden balistik inceleme yapılmadan atıꢀ   mesafelerinin belirlenemeyeceğini anlamak için cesede, iki kere Tunceli’de üçüncü kez de   Malatya’da otopsi yapılmasının gerekli olmasını ꢀaꢀkınlıkla karꢀılamaktadır.   Ancak adli bir memurun, “tamamen parçalandıkları” ve “hiçbir önem taꢀınmadıkları”   gerekçesiyle Mazlum’un giysilerinin muhafaza edilmemesinde sakınca görmemesinden dolayı   böyle bir inceleme yapılamamıꢀtır.   AĐHM’ye göre, Hükümet tarafından sunulan fotoğraflar bu memurun yorumunu   destekleyemez çünkü, her halukarda, günümüz adli tabibi tarafından sunulan imkânlar göz   önüne alındığında, bir kanıtın kullanılabilir nitelikte veya ortadan kaldırılacak nitelikte olup   olmadığı hususunda karar vermek, kesinlikle, konunun uzmanı olmayan birinin görevi   değildir (benzer bir durum için, bakınız, Kamil Uzun-Türkiye, baꢀvuru no: 37410/97, 10   Mayıs 2007).   Ölümcül atıꢀların kaynağının belirlenmesindeki sözkonusu eksikliklere ciddi baꢀka bir   ihmalkârlık daha eklenmiꢀtir: dosyadaki hiçbir unsur, 13 Mart 2001 tarihi itibarıyla,   operasyona katılan otuz yedi polis memurunun müdahalenin meydana geliꢀi hakkında   gerektiği gibi sorgulandıklarını göstermemektedir. Ayrıca bu tarih itibarıyla, baꢀvuranın ikinci   ꢀikayeti ile ilgili olarak yalnızca dört polis memuru sorgulanmıꢀtır ve bunlar arasından   anlaꢀılan yalnızca bir polis memuru, operasyonda aktif olarak yer almıꢀtır.     Bu koꢀullarda, yetkililerin, kaçınılmaz olduğu belirtilen ölümle sonuçlanmıꢀ koꢀulların   tamamını aydınlatmaya muktedir polis veya polislerin kimliklerini tespitine gerçekten   çalıꢀtıkları söylenemez.   Mazlum Manzuroğlu’nun davranıꢀları ile ilgili olarak ise AĐHM, cesedin ve maktulün   yakınlarında bulunan mermilerin yerine iliꢀkin hiçbir fotografik kanıtın sunulmadığını not   etmektedir. Bununla birlikte dosyaya eklenen fotoğraflar, yetkililerin dediği gibi, raporda   kalaꢀnikov taꢀıdığı belirtilen “sakallı” kiꢀinin Mazlum Mansuroğlu olduğu yönünde tahminde   bulunma olanağı sağlayan izler içermektedir. Bu durumda, balistik incelemeler ve sözkonusu   silah üzerindeki el ve parmak izlerinin adli tıp bulguları ve kullanılan fiꢀeklerin kovanı   olmaksızın, dosyada, olayların meydana geldiği dönemde, Mazlum Mansuroğlu’nun silahlı   olduğu ve silahını polislere karꢀı kullandığını gösteren somut hiçbir unsurun bulunmadığını   gözlemlemek yeterli olacaktır.   Sonuç olarak, ne sözkonusu polis memurlarının, nasıl bu kadar ciddi yararlanmalara neden   olacak ꢀekilde mermi ve patlayıcılarla mutlak vurucu güç kullanma zorunluluğu içinde   olduklarını ne silahlı çatıꢀma sırasında öldürücü tüm mermilerin Mazlum Mansuroğlu’nun   sırtına isabet etmesini anlamak mümkündür.   Mevcut davada Hükümet, baꢀvuranların iddialarını çürütecek durumda değildir (Taniꢀ ve   diğerleri-Türkiye, baꢀvuru no: 65899/01; Akkum ve diğerleri; Canan-Türkiye, baꢀvuru no:   39436/98, 26 Haziran 2007). Ancak bu durum, özellikle baꢀvuranın ve beꢀ görgü tanığının   Mazlum’u görüꢀ mesafesinden kaybetmesinin ardından meydana gelen olaylar hususunda   sürüp giden tutarsızlıkları dikkate alan, AĐHM’yi aradan geçen zamanı dikkate alarak yapılan   değerlendirmenin sağlayacağı avantaj (Bubbins) kendisini büyük bir özen göstermekten   alıkoymaz. Dahası belirli bir zaman ve mekanda meydana gelen olaylar sırasında “uygun ve   geçerli bir kanıya” dayalı ölümcül güce baꢀvurmak, daha sonra bu kanının yanlıꢀ olduğu   anlaꢀılsa dahi AĐHS’nin 2/2 maddesi çerçevesinde doğrulanabilir bir eylem olabilir. (Akkum   ve diğeleri; McCann ve diğerleri; Andronicou ve Constantinou).   Ayrıca AĐHM, polis memurlarının, baꢀvuranların oğullarının ellerinden kaçan terörist   olduğunu zannettikleri için bilinçli olarak öldürdüklerine dair olan karineyi de temel   alamamaktadır.   Buna karꢀın, Mazlum Manzuroğlu’na karꢀı kullanılan ölümcül gücün “mutlaka gerekli”   olandan fazla olmadığını ve AĐHS’nin 2. maddesi ile öngörülen amaçlardan biri veya tümüyle   “kesinlikle orantılı” olduğunu ortaya koyamadığından, bu olayda devletin sorumluluğu   bulunmaktadır.   Bu nedenle AĐHS’nin bu hükmü esas bakımından ihlal edilmiꢀtir.   c) Mazlum Mansuroğlu’nun ölümü hakkında yürütülen soruꢁturmanın etkisiz olduğu   iddiası hakkında   AĐHM, yetkililerin, Mazlum Manzuroğlu’nun ölümünün meydana geliꢀ koꢀullarının tespitini   sağlayacak hiçbir soruꢀturma yürütmedikleri sonucuna varmasına neden olan zaafiyetleri   yukarıda saymıꢀtır.   Bunlara belirtilmesi gereken diğer eksiklikler de eklenmektedir.     AĐHM, baꢀvuranların sundukları 16 Ağustos 1996 tarihli ꢀikayet dilekçesi üzerine Tunceli   Savcısının, Mazlum Manzuroğlu’nun cesedi üzerinde yapılmasını istediği post-mortem   muayenelerin pek de verimli olmadığını ve ifadeleri güvenlik güçlerinin iddialarını   destekleyen R.Ç’nin ve M. Ekici’nin sorgulandığını gözlemlemektedir. Dosya, ister   sözkonusu dilekçe olsun isterse de 21 Ağustos ve 7 Ekim tarihli dilekçeler çerçevesinde olsun   baꢀvuran taraf tarafından belirtilen tanıkların dinlenip dinlenmediği hususuna açıklık   getirmemektedir.   Ekim 1996 tarihinde, sözkonusu savcının davayı Tunceli Đl Đdare Kurulu’na   göndermesinden önce, baꢀvuranlar konudan haberdar edilmemiꢀlerdir. Bundan sonra da bu   durum devam etmiꢀtir. Son olarak, dosyayı incelemeye baꢀlamasının ardından sözkonusu   Kurul, müdahil tarafı oluꢀturmadıkları gerekçesiyle hukuki yolları ileri sürerek baꢀvuranların   taleplerini reddetmiꢀtir. Buna karꢀın, olayların yetkililer tarafından sunulan resmi ꢀekline   uygun olan Y. Karanlık’ın ifadesi, soruꢀturmaların bu safhasında kabul edilmiꢀtir.   Y. Karanlık’ın ifadesinin kabul edilmesi, Đl Đdare Kurulu’nun dosyanın içeriği hakkında karar   vermesinden önce alınan son tedbir olmuꢀtur.   Hükümet’in savunduğunun aksine, bu ꢀekilde hareket etme, baꢀvuranları soruꢀturmaların   dıꢀında tutma ve dolayısıyla sözkonusu güvenlik güçlerinin inkârlarının tamamını kabul etme   isteğini ortaya koymaktadır. AĐHM’nin daha önce birçok kez belirttiği üzere, mevcut davada   olduğu gibi, böyle bir durum, idari organlar tarafından yürütülen soruꢀturmaların yürütme   karꢀısında bağımsız olmamalarından dolayı duyulan ꢀüpheleri teyit etmektedir (Sultan Öner   ve diğerleri- Türkiye, no: 73792/01, 17 Ekim 2006 ve bu kararda yapılan atıflar; Kanlıbaꢀ).   Bu gerekçeler, AĐHS’nin 2. maddesinin usul bakımından ihlal edildiği sonucuna ulaꢀmak için   yeterlidir.   II. AĐHS’NĐN 3. ve 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar, baꢀta oğulları Mazlum Manzuroğlu’nun öldürülmeden önce kötü muameleye   maruz kalmasından ꢀikayetçidir. Sonra da Manzuroğlu’nun annesi, 15 Ağustos 1996 tarihinde   oğlunu korumaya çalıꢀırken kendisinin, darp, yaralama ve hakaretlere maruz kaldığını   belirtmiꢀtir.   Bu bağlamda baꢀvuranlar, AĐHS’nin 3. maddesine müstakilen veya 13. maddesi ile birlikte   atıfta bulunmaktadırlar.   A. Tarafların savları   1. Hükümet   Hükümet, Mazlum Mansuroğlu’nun cesedinin üzerinde, hayatta olduğu sırada bir iꢀkenceye   maruz kaldığını gösteren izlere değil, çatıꢀma esnasında bir el bombasının patlaması   sonucunda isabet eden ꢀarapnel parçalarının neden olduğu sıyrıklara rastlanıldığını gösteren   Ağustos 1996 tarihli post mortem muayene raporuna dikkat çekmektedir.   ꢁikayetin ikinci kısmına iliꢀkin olarak Hükümet Emine Mansuroğlu’nun vücudunda herhangi   bir kötü muamele izine rastlanıldığını gösteren hiçbir unsur bulunmadığını belirten 20   Ağustos 1996 tarihli rapora atıfta bulunmaktadır.     Ayrıca, konuyla ilgili olarak yapılan soruꢀturmalarda bu iddiayı destekleyen herhangi bir   bulguya rastlanmamıꢀtır. Bir kiꢀinin tanıklığı gibi yeterli bir unsur bulunmadığından,   AĐHS’nin 13. maddesi anlamında konuyla ilgili olarak daha derin bir soruꢀturma yapılmaması   tabii idi.   2. Baꢀvuranlar   Emine Mansuroğlu’nun ꢀikayetine iliꢀkin olarak baꢀvuranlar, 20 Ağustos 1996 tarihinde   geçici iꢀ göremezlik raporu verilmesinin kesinlikle bir nedeni olduğunu ve bunu açıklamanın   Hükümete düꢀtüğünü ifade etmektedirler. Her halükarda baꢀvuranlar olayların üzerinden beꢀ   yıl geçtikten sonra baꢀlatılan sözde soruꢀturma sonucunda güvenlik mensupları yerine   davacının iftiracılıkla suçlandığından ꢀikayetçi olmaktadırlar.   B. AĐHM’nin değerlendirmesi   1. Mazlum Mansuroğlu’na iliꢀkin olarak AĐHS’nin 3. ve 13. maddeleri yönünden yapılan   ꢀikayetlerin ilk kısmı hakkında   Mevcut davada AĐHS’nin 2. maddesinin gerek esası gerekse usulü bakımından ihlal edildiği   tespitini göz önünde bulunduran AĐHM, baꢀvuranların müteveffa oğullarına iliꢀkin olarak   baꢀvuruda gündeme getirilen asıl hukuki sorunları incelediği kanaatine varmaktadır. Dava   olaylarının ve tarafların argümanlarının tamamını dikkate alan AĐHM netice itibarıyla   mevtaya iliꢀkin olarak 3. ve 13. madde yönünden yapılan ꢀikayetleri ayrıca incelemeye gerek   olmadığını değerlendirmektedir (bkz., Kamil Uzun, adıgeçen, prg. 64, 10 Mayıs 2007 ; Feyzi   Yıldırım – Türkiye, no: 40074/98, prg. 96, Demirel ve diğerleri – Türkiye, no: 75512/01, prg.   29, 24 Temmuz 2007 ; Mehmet ve Suna Yiğit – Türkiye, no: 52658/99, prg. 43, 17 Temmuz   ; Kapan ve diğerleri – Türkiye, no: 71803/01, prg. 45, 26 Haziran 2007).   2. Baꢀvuran Emine Mansuroğlu’na iliꢀkin olarak AĐHS’nin 3. ve 13. maddeleri yönünden   yapılan ꢀikayetler hakkında   a. ilk gözlemler   Nisan 2003 tarihli kabuledilebilirliğe iliꢀkin kararında AĐHM, baꢀvurunun bu bölümünün   incelenmesinin Emine Mansuroğlu’na iliꢀkin olarak AĐHS’nin 3. ve 13. maddeleri yönünden   dile getirilen ꢀikayetlerin esasıyla birleꢀtirilmesine karar vererek (bkz., sözgelimi, Michael   Joseph Walker – Birleꢀik Krallık, no: 34979/97) altı ay süresi kuralına riayet edilip edilmediği   meselesini re’sen gündeme getirmiꢀtir.   Kabuledilebilirlik aꢀamasında AĐHS’nin 35/1 maddesi bakımından gerekçesiz ve baꢀvuranlara   atfedilebilecek atalet dönemlerini cezalandıran içtihadını göz önünde bulunduran AĐHM, altı   ay süresinin dies a quo belirlenirken baꢀvuranın ikinci ꢀikayetini müteakip baꢀlatılan usul   iꢀleminin ne ölçüde hesaba katılacağı sorusuna cevap verebilmek için yeterli bilgiye sahip   değildi (bkz., sözgelimi, Hamail Bayram ve ꢁekir Yıldırım – Türkiye, no: 38587/97, 29 Ocak   ; Muazzez Epözdemir – Türkiye, no: 57039/00, 31 Ocak 2002 ; Siti Bulut ve Hatice   Yavuz – Türkiye, no: 73065/01, 28 Mayıs 2002).   Bununla birlikte dosyanın mevcut durumunda ilk ꢀikayetin yapıldığı 16 Ağustos 1996 ila   ikinci ꢀikayetin yapıldığı 14 ꢁubat 2001 tarihi arasında geçen sürenin haklı olarak gerekçeli     olarak sayılabileceği kanaatindedir. Nitekim ilk ꢀikayete iliꢀkin süreç 26 Ekim 2000 tarihinde   men’i muhakeme kararıyla sonuçlanmıꢀtır. Bu sürecin tamamen dıꢀında bırakılmıꢀ olan   baꢀvuranlar Emine Mansuroğlu’na iliꢀkin ꢀikayetleriyle ilgili olarak hiçbir iꢀlem   yapılmadığını ancak bu tarihten sonra anlayabilmiꢀlerdir. Her halükarda AĐHM, baꢀvuranın,   oğlunun öldürülmesinin aydınlatılması konusunun esas önemi haiz olduğu bir dönemde kendi   davasına ilgisini kaybetmekle suçlanamayacağı kanaatindedir.   Bu ꢀikayete iliꢀkin olarak, son iç hukuk aꢀamasına mevcut baꢀvuru sunulduktan sonra ancak   AĐHM kabuledilebilirliğe iliꢀkin kararını vermeden önce 7 Mayıs 2001 tarihinde ulaꢀılmıꢀtır   (Ringeisen – Avusturya, 16 Temmuz 1971 tarihli karar, prg. 91) ; dolayısıyla altı ay süresi   sözkonusu ꢀikayetin esastan incelenmesi açısından bir engel teꢀkil etmemektedir.   b.Emine Mansuroğlu’na kötü muamelede bulunulduğu iddiaları hakkında   AĐHM daha evvel de, AĐHS’nin 2. maddesi çerçevesinde Hükümet tarafından yapılan   açıklamaların bilhassa baꢀvuranların evlerinin önünde meydana gelen olaylarla ilgili   iddialarını çürütmeye imkân vermediğini tespit etmiꢀti. Bu olgu aynı zamanda baꢀvuran   Emine Mansuroğlu’na göre polisler tarafından yapılan kötü muamelelerin kaynağı olan   olayları da kapsamaktadır.   Bu bağlamda, ispat yükü ve olayların tespitiyle ilgili olarak AĐHS’nin 2. maddesinde getirilen   ilkeler AĐHS’nin 3. maddesi yönünden yapılan ꢀikayetin incelenmesi için de geçerlidir. Bu   itibarla sözkonusu ꢀikayete neden olan koꢀulların izahı Hükümete düꢀmektedir ki bu ꢀikayet   Ağustos 1996 tarihinde verilen raporla desteklenmekteydi.   Bu çerçevede Hükümet sözkonusu raporda kötü muamele izlerinden söz edilmediğine dikkat   çekmektedir.   AĐHM, ‘nihai’ rapor adı verilen bu raporda esasen bir geçici rapordan bahsedildiğini ve bu   raporda varılan sonuçların yinelenmeksizin onaylandığını tespit etmektedir. Bununla birlikte,   sözkonusu tespitlerin beꢀ gün iꢀ göremezlik raporu ve on gün istirahat verilmesine neden   olabilecek derecede ciddi bir klinik tablo arz eden ‘yaralara’ iliꢀkin olduğu soruꢀturma   evrakından anlaꢀılmaktadır.   Her ne olursa olsun, ꢀayet Hükümet sözkonusu sonuçların baꢀvuranın savını desteklemek için   ikna edici olmadığını göstermek arzusunu taꢀıyor idiyse yukarıda anılan geçici raporu   sunması gerekirdi.   Hükümet konuyla ilgili olarak 14 ꢁubat 7 Mayıs tarihleri arasında yürütülen soruꢀturmaya   atıfta bulunmaktadır. Ancak AĐHM, yapılan soruꢀturma sonucunda baꢀvuranın iddialarını   tartıꢀmalı hale getirir nitelikte herhangi bir unsur tespit edememiꢀtir.   Sözkonusu ikinci soruꢀturmayı yürütmekle görevli müfettiꢀ ve valinin yürütmeye tabi   olmaları meselesinin dıꢀında, ister sözkonusu müfettiꢀin isteksizliği yüzünden isterse   operasyona katılan polislerin tamamının sayısını tespit etmek ve ifadelerini almak   noktasındaki yetersizliği nedeniyle olsun yapılan soruꢀturmanın uygun nitelikte olmadığı da   ortadadır. Baꢀvuranın huzurunda yapılan teꢀhis ve yüzleꢀtirme iꢀlemlerini de anlamsız hale   getirmiꢀtir. Halbuki baꢀvuran kendisine dayak atan ve küfür eden polisleri tarif etmiꢀti.     Bu çerçevede, Hükümetin sözkonusu ifade tutanağını vermemesi nedeniyle, baꢀvuranın   kendisine saldırıda bulunanları tanımadığını bildirdiği ꢀeklindeki müfettiꢀ tarafından sarf   edilen ifade bir sonuca götürmemektedir.   Mevcut davada müfettiꢀ dört polisle birlikte R.Ç.’yi dinlemiꢀtir ancak baꢀvuran tarafından   tanık olarak gösterilen kiꢀilerden hiçbiri dinlenilmemiꢀtir, dolayısıyla baꢀvuran soruꢀturmanın   dıꢀında bırakılmıꢀtır.   Diğer dört polisin beyanlarına iliꢀkin olarak AĐHM, neredeyse basmakalıp bu ifadelerin   inandırıcılıktan yoksunlukla malul oldukları kanaatindedir. Esasen ihtilaflı operasyon   esnasında 37 güvenlik mensubu farklı görevlerle küçük gruplar halinde farklı bölgelerde   konuꢀlandırılmıꢀlardı. Dolayısıyla bu dört polisin baꢀvuranı gerçekten de görmemiꢀ olmaları   muhtemeldi. Bu durumda sözkonusu güvenlik mensuplarının, baꢀvuranın, kendi bilgileri   dıꢀında, Mansuroğlu Ailesinin evinin önünde gerçekleꢀmesi muhtemel olaylara iliꢀkin yalan   söyleyip söylemediğini bilmeleri mümkün değildi.   AĐHM, nasıl olup da önce polis müfettiꢀi sonra da valinin sözkonusu ifadeleri eksiksiz olarak   tekrar ettiğini anlamakta güçlük çekmektedir.   Hakkında herhangi bir adli iꢀlem yapılmadığı gözüken R.Ç. ise Mazlum aleyhindeki   ifadelerini iki kez teyit etmiꢀtir. Bununla birlikte baꢀvuran tarafın tanıklarıyla; bilhassa da 2   Temmuz 1997 tarihinde Tunceli Đl Đdare Kurulu önünde adını açıkça zikreden baꢀvuranla   yüzleꢀtirilmemesi sebebiyle R.Ç.’nin beyanları yeterli olmayacaktır.   Zaten Đl Đdare Kurulu’na göre, çatıꢀma nedeniyle paniğe kapılarak ‘sağa sola’ kaçan insanların   arasında ‘arazinin engebeli olması sonucu düꢀerek’ yaralanmıꢀ olan baꢀvurana iliꢀkin olarak   Ağustos 1996 tarihinde düzenlenen tıbbi raporun hiçbir kıymeti yoktu.   Böylesi bir varsayım adli bir soruꢀturma sonucunda ya da uygun adli tıp değerlendirmeleri   sonucunda varılabilecek bir sonuçla herhangi bir ꢀekilde benzerlik arz etmemektedir.   Bu itibarla AĐHM, Hükümetin ihtilaf konusu soruꢀturmanın baꢀvuranın ꢀikâyetini destekler   mahiyette ‘uygun unsur’ bulunmaması nedeniyle ihtilaf konusu soruꢀturmanın   sonuçlanmadığı yönündeki savını kabul etmeyecektir. Bunun nedeni ise, daha ziyade,   sözkonusu dönemde devleti temsil eden kimseler karꢀısında hissedilen kırılganlığı artırma   pahasına böylesi unsurları araꢀtırma niyetinin hatta var olan unsurları teyit etme niyetinin   olmayıꢀıdır. Bu çerçevede hatırlatmak gerekir ki müfettiꢀ ve vali, baꢀvuranın, PKK’ya ve   PKK’nın bölücü propagandasına destek vermek amacıyla güvenlik güçlerini gözden   düꢀürerek Türkiye’yi AĐHM önünde tartıꢀmalı hale getirmeye çalıꢀtığı kanaatindeydiler.   Konuyla ilgili olarak herhangi bir adli tedbir alınmamasından dolayı AĐHM bu iddianın (bkz.,   diğer birçokları arasında, Kanlıbaꢀ, adıgeçen, prg. 63 ; Hasan Kılıç – Türkiye, no: 35044/97,   prg. 41, 28 Haziran 2005 ; Uçkan – Türkiye, no: 42594/98, prg. 35, 22 Haziran 2006) hususi   bir cevabı hak etmediği kanaatindedir. Zaten Hükümet de bu iddiayı AĐHM önünde yeniden   gündeme getirmemiꢀtir.   Özetle, etkisiz olduğu gibi uygun da olmayan idari soruꢀturma sonuçlarını esas alan Hükümet   baꢀvuranın AĐHS’nin 3. maddesi bakımından yaptığı ꢀikayete konu olan olayları   açıklayamamıꢀtır.   Dolayısıyla Emine Mansuroğlu’na iliꢀkin olarak AĐHS’nin bu hükmü ihlal edilmiꢀtir.     Bu tespite neden olan koꢀullar aynı zamanda baꢀvuranların 13. madde bakımından ꢀikayetçi   oldukları koꢀulları da kapsamaktadır. Bu itibarla AĐHM sözkonusu mesele hakkında ayrıca bir   karara varmasına gerek olmadığı kanaatindedir (bkz., sözgelimi, Evaldsson ve diğerleri –   Đsveç, no: 75252/01, prg. 67, 13 ꢁubat 2007).   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Baꢀvuranların avukatı, 24 yaꢀında olan Mazlum Mansuroğlu’nun ölmeden önce ailesinin   evinde yaꢀadığına, para kazandığına ve bu parayı ailesine yardım etmek amacıyla verdiğine   iꢀaret etmektedir. Mevcut davada Mazlum’un ölümünden kaynaklanan maddi desteğin   kaybını kesin surette hesaplanamayacağını kabul eden avukat, Çalıꢀma ve Sosyal Güvenlik   Bakanlığı tarafından yayınlanan yıllık asgari ücret tarifesi tutarını esas alarak Mazlum’un en   az 19 yıl çalıꢀabileceği varsayımından hareket etmektedir.   Böylece baꢀvuran taraf 19.958 ABD Doları (1996 yılından 2003 yılının sonuna kadar geçen   sürede ortaya çıkan zarar)’na ek olarak yıllık ortalama 2.453 ABD Doları’na tekabül edecek   ꢀekilde 2004 yılından itibaren baꢀlatılmak suretiyle 46.607 ABD Doları olarak hesapladıkları   zararın tazmini talebinde bulunmaktadırlar.   Baꢀvuranlar ayrıca 150 ABD tutarındaki defin masrafının da iadesini istemektedirler.   Özetle baꢀvuranlar toplam maddi zararlarını 66.715 ABD Doları olarak hesaplamaktadırlar.   Bu rakam 56.755 Euro’ya tekabül etmektedir.   Manevi tazminata iliꢀkin olarak ise ilgililer, oğullarının ve baꢀvuran Emine Mansuroğlu’nun   maruz bırakıldığı durum sonucunda yaꢀadıkları dayanılmaz acıyı ileri sürerek 100.000 Euro   talep etmektedirler.   Hükümet bu taleplerin herhangi bir belgeyle desteklenmediğine ve ölenin öğrenim görmemiꢀ   bir çiftçi olduğu cihetle abartılı olduğuna, ailesine maddi yardımda bulunmasının ihtimal dıꢀı   olduğuna dikkat çekmektedir.   Manevi tazminat talebine iliꢀkin olarak ise Hükümet, baꢀvuranların iddialarının temelden   yoksun oluꢀu dikkate alınarak yalnızca sembolik bir meblağın düꢀünülmesi gerektiği   kanaatindedir.   Baꢀvuranların zararlarına yönelik taleplerine iliꢀkin olarak, AĐHM içtihadında iddia edilen   zararla AĐHS’nin ihlali arasında açık bir illiyet bağı olması gerektiği ortaya konulmuꢀtur ki bu   gereği halinde gelir kaybı nedeniyle bir tazminata hükmedilmesini de kapsar (bkz., diğerleri   arasında, Çakıcı – Türkiye, no: 23657/94, prg. 127). AĐHM; AĐHS’nin 2. maddesinin esası   bakımından devletin sorumluluğu bulunduğunu tespit etmiꢀtir. Bununla birlikte, sözkonusu   meblağın hesaplanmasına iliꢀkin aktüariyel verilerin doğru olduğu varsayılsa dahi müteveffa   Mazlum Mansuroğlu’nun eꢀi ve ya da çocuğu bulunmamaktaydı ve ailesinin ekonomik olarak   kendisine bağımlı olup olmadığının yahut ne ölçüde bağımlı olduğunun bilinmesine imkan   tanıyacak teyit edilebilir nitelikte herhangi bir bilgi mevcut değildir. Bununla beraber AĐHM,   ailesiyle birlikte yaꢀayan Mazlum’un bir ailedeki yetiꢀkin her birey gibi ꢀu ya da bu ꢀekilde   cüzi de olsa ailesine katkıda bulunmuꢀ olması gerektiği kanaatindedir (bkz., mutatis mutandis,   Öneryıldız – Türkiye, no: 48939/99, prg. 168).     Tüm unsurları değerlendiren AĐHM bu baꢀlık altında toplam 5.000 Euro ödenmesine   hükmetmektedir.   AĐHM ayrıca, cenaze masrafları baꢀlığı altında talep edilen 150 ABD Doları’nın makul   olduğu hükmüne varmaktadır. Bu nedenle AĐHM bu miktarın tamamının ödenmesine   hükmeder.   Manevi tazminata iliꢀkin olarak ise AĐHM, oğullarına iliꢀkin olarak AĐHS’nin 2. maddesinin   ihlalleri nedeniyle baꢀvuranların hiç kuꢀkusuz acı çektikleri kanaatindedir. Baꢀvuran Emine   Mansuroğlu açısından bu acı, AĐHS’nin 3. maddesi yönünden tespit edilen ihlale neden olan   koꢀullar sebebiyle iyice artmıꢀ olmalıdır.   Yine de AĐHM bu baꢀlık altında talep meblağın aꢀırı olduğuna hükmetmektedir. Konuyla   ilgili içtihadından (bkz., sözgelimi, Akkum ve diğerleri, adıgeçen, prg. 298) ilham alan AĐHM   ꢁerifali Mansuroğlu’na 9.000 Euro, Emine Mansuroğlu’na ise 13.000 Euro ödenmesine   hükmeder.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Yargılama masraf ve giderleri baꢀlığı altında baꢀvuranlar 6.024 Euro talep etmektedirler.   Ancak 240.000.000 TL tutarındaki tercüme makbuzu dıꢀında herhangi bir belge   sunmamaktadırlar.   Hükümet yalnızca gerçekten yapılmıꢀ masrafların iade edilebileceğini, bu nedenle de tüm   harcamaların fatura, makbuz, vs. ile belgelendirilmesi gerektiğini hatırlatmaktadır. Hükümet,   Türkiye’de avukatlık ücretlerinin vergiye tabi olması nedeniyle baꢀvuranların avukatının   verdiği hizmet karꢀılığında yasaya uygun hareket ederek müvekkillerinden alacağını talep   edebilmek için avukatlık ücret sözleꢀmesi hazırlaması gerektiğini belirtmektedir. Böyle   olmaması durumunda bu yönde herhangi bir iade sözkonusu olamamaktadır.   Hükümet gibi AĐHM de, AĐHS’nin 41. maddesi anlamında ancak gerçekten ve gerekli olduğu   için yapıldığı ve makul bir oranda olduğu kanıtlanan masraflarının iadesinin mümkün   olduğunu anımsatır (Nikolova – Bulgaristan, no: 31195/96, prg. 79).   Halihazırda AĐHM’nin elinde, yaklaꢀık 141 Euro tutarındaki bir tercüme makbuzunun dıꢀında   yazılı herhangi kanıt bulunmamaktadır. Daha evvel Avrupa Konseyi tarafından adli yardım   baꢀlığı altında 630 Euro tutarında bir ödeme yapıldığı cihetle bu meblağ tazmin edilmiꢀ   sayılır.   Bu itibarla AĐHM baꢀvuranların yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin taleplerini kabul   etmeyecektir.   C. Gecikme faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç   puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.     BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Müteveffa Mazlum Mansuroğlu’na iliꢀkin olarak AĐHS’nin 2. maddesinin gerek esas   gerekse usul bakımından ihlal edildiğine ;   2. Baꢀvuran Emine Mansuroğlu’na iliꢀkin olarak AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine ;   3. Müteveffa ile ilgili olarak AĐHS’nin 3. maddesi yönünden yapılan ꢀikayete ve AĐHS’nin   2. ve / veya 3. maddesiyle bağlantılı olarak 13. madde yönünden yapılan ꢀikayetlere   iliꢀkin ayrıca bir karara varmaya gerek olmadığına ;   4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından,   i. maddi tazminat olarak baꢀvuranlara 5.000 Euro (beꢀ bin Euro) ve 150 ABD Doları   (yüz elli Amerikan Doları) ;   ii. manevi tazminat olarak ꢁerifali Mansuroğlu’na 9.000 (dokuz bin Euro), Emine   Mansuroğlu’na ise 13.000 (on üç bin Euro) ödenmesine ;   iii.bu miktarın yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmasına;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 26 ꢁubat 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   22